Ekrem Hayri PEKER
Ekrem Hayri  PEKER
Ad─▒gelerde Nart Efsaneleri
  • 04 Nisan 2018 ├çar┼čamba
  • +
  • -

Ad─▒─čelerin Nart Destanlar─▒n─▒n, ├Ân AsyaÔÇÖda ve AvrupaÔÇÖda ya┼čayan halklar─▒n efsaneleriyle olan benzerlikleri incelendi─činde; Antik ├ça─č tarihindeki ├ž├Âz├╝lemeyen bir├žok olay─▒n ayd─▒nlat─▒lmas─▒na ─▒┼č─▒k tutacakt─▒r. Bu benzerlikler, Ad─▒─če halk─▒n─▒n nerelere kadar uzand─▒─č─▒n─▒, nerelerde ya┼čad─▒klar─▒n─▒ g├Âsteriyor.

Yakla┼č─▒k ├╝├ž bin y─▒ll─▒k Grek MitolojisiÔÇÖnin olu┼čmas─▒nda en b├╝y├╝k katk─▒y─▒ Nart destanlar─▒ yapm─▒┼čt─▒r. HeredotÔÇÖun, ÔÇťGrek tanr─▒lar─▒n─▒ ba┼čka milletlerden ald─▒larÔÇÖÔÇÖ s├Âz├╝n├╝ hat─▒rlayarak, Grek MitolojisiÔÇÖne bakt─▒─č─▒m─▒zda; devlerin, tepeg├Âzlerin (Kiklops), benzer bir├žok kahraman─▒n Nart EfsaneleriÔÇÖnden al─▒nd─▒─č─▒n─▒ g├Âr├╝r├╝z. Bunun kan─▒t─▒ tanr─▒lardan ate┼či ├žalan PrometheusÔÇÖun ceza olarak Kafkas Da─člar─▒ÔÇÖndaki ElbruzÔÇÖa ├živilenmesidir. Niye ba┼čka bir yer de─čil de s├Âzgelimi Anadolu ve bug├╝nk├╝ Yunanistan s─▒n─▒rlar─▒ndaki Olympos da─člar─▒ndan birisine ├živilenmedi?

Nartlar─▒n devlerle yapt─▒klar─▒ sava┼člar─▒n ├Âyk├╝s├╝ Grek efsanelerinde ZeusÔÇÖun devlerle sava┼č─▒na ├žok benzer. Tepeg├Âz ├Âyk├╝lerinde de ayn─▒ benzerli─či ta┼č─▒r. Nart Abr─▒stsk─▒l ve at─▒ Bzami devlerle sava┼čarak ate┼či al─▒r ve insano─čluna verir. Abr─▒stsk─▒l tutuldu─ču zindanda her g├╝n kartallar taraf─▒ndan par├žalan─▒r. Sonra SetenayÔÇÖ─▒n o─člu Sosruko do─čar. Sosruko b├╝y├╝y├╝p delikanl─▒ olunca tanr─▒larla yani di─čer Nartlarla sava┼č─▒r ve Abr─▒stsk─▒lÔÇÖ─▒ zincirlerinden kurtar─▒r.

SosrukoÔÇÖnun at─▒n─▒ Grek MitolojisiÔÇÖnde u├žan kanat Bellarafon olarak g├Âr├╝r├╝z. SosrukoÔÇÖnun silah i┼člememesi i├žin yap─▒lanlar Greklerin ─░lyada destan─▒ndaki ba┼čkahraman A┼čilÔÇÖe yap─▒lanlarla b├╝y├╝k benzerlik g├Âsteriyor. Nartlar─▒n s├Âylencelerinin benzerlerini, Hintlilerin Mahebberata, K─▒rg─▒zlar─▒n Manas, ─░ranl─▒lar─▒n ┼×ehname ve Finlilerin ├╝nl├╝ destan─▒ KalevelaÔÇÖda g├Âr├╝r├╝z.

Dede Korkut hik├óyelerinin baz─▒lar─▒nda Nart EfsaneleriÔÇÖyle benzer ├Âyk├╝ler vard─▒r. Bu da do─čald─▒r ├ž├╝nk├╝ M.S. IV-VI y├╝zy─▒llarda AzerbaycanÔÇÖda yo─čun bir ┼čekilde T├╝rkler yerle┼čmi┼čtir.19. y├╝zy─▒ldan sonra b├Âlgeye gelip yerle┼čen O─čuzlar, bu hik├óyeleri Dede Korkut hik├óyelerine aktarm─▒┼člard─▒r. AnadoluÔÇÖda ya┼čayan Hatti topraklar─▒n─▒ ele ge├žiren ve kendilerine, ÔÇťNe┼čaÔÇÖÔÇÖ dedikleri halde Hitit diye adland─▒r─▒lan halk─▒n efsaneleri ve inan├žlar─▒ Kafkas mitolojisiyle b├╝y├╝k benzerlik g├Âsterir.

Nart Efsaneleri bize sadece ├Âyk├╝ler, kahramanl─▒k hik├óyeleri anlatmaz. ─░nsano─člunun geli┼čim ├Âyk├╝s├╝n├╝ de bize anlat─▒r. Anaerkil olarak ba┼člayan insano─člunun devlerle, tepeg├Âzlerle (kiklopslar) ate┼čin ├Âyk├╝s├╝n├╝ devlerin ve insano─člunun yamyaml─▒klar─▒n─▒ ├Â─čreniriz. Setenay Ad─▒gelerin anas─▒yd─▒. Karde┼čleri Nartlar, insano─čluna sadece ate┼či vermezler. A─ča├ž sabanla tar─▒m yapmay─▒, dar─▒ yeti┼čtirmeyi, ├╝z├╝m yeti┼čtirmeyi, kuma┼č dokumay─▒ ├Â─čretirler. KafkasyaÔÇÖdan Azak DeniziÔÇÖne, Don ve ─░dil ─▒rma─č─▒, Ural Irma─č─▒, Hazar DeniziÔÇÖnin baz─▒ ├ževresi, Aral g├Âl├╝ne, oradan AnadoluÔÇÖya kadar uzanan b├Âlgedeki yerler Nartlar─▒n dola┼čt─▒─č─▒ yerlerdir. KafkasyaÔÇÖda Ad─▒gelerin ya┼čad─▒─č─▒ bir├žok yer ad─▒ Nart Ps─▒h─▒va (Nart ─▒rma─č─▒), Nart Koage (Nart k├Ây├╝), Nart Sane (Nart ├╝z├╝m├╝), Nart─▒xu (Nart m─▒s─▒r─▒) olarak ge├žer.

Erkek egemen toplumuna ge├ži┼čten sonra s├Âylencelerde Nartlar─▒n bir k─▒sm─▒ intikamc─▒, sert, gaddar olarak tasvir edilirler.

 

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi. Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: [email protected]

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
TBMM 100. YA┼×INDA! Birinci Meclisin Yap─▒s─▒

TBMM 100. YA┼×INDA! Birinci Meclisin Yap─▒s─▒

28 Mart 2020, TBMM 100. YA┼×INDA! Birinci Meclisin Yap─▒s─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
─░stanbulÔÇÖun ─░┼čgalinin 100. Y─▒l─▒

─░stanbulÔÇÖun ─░┼čgalinin 100. Y─▒l─▒

23 Mart 2020, ─░stanbulÔÇÖun ─░┼čgalinin 100. Y─▒l─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Y├Âr├╝k kad─▒n─▒n─▒n mor cepkeni… Kad─▒n haklar─▒n─▒n simgesi

Y├Âr├╝k kad─▒n─▒n─▒n mor cepkeni… Kad─▒n haklar─▒n─▒n simgesi

22 Mart 2020, Y├Âr├╝k kad─▒n─▒n─▒n mor cepkeni… Kad─▒n haklar─▒n─▒n simgesi i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n i┼čgali s─▒ras─▒nda Mustafa KemalÔÇÖin bir telgraf─▒

BursaÔÇÖn─▒n i┼čgali s─▒ras─▒nda Mustafa KemalÔÇÖin bir telgraf─▒

22 Mart 2020, BursaÔÇÖn─▒n i┼čgali s─▒ras─▒nda Mustafa KemalÔÇÖin bir telgraf─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Paz─▒r─▒k Hal─▒s─▒ ve Kurgan─▒

Paz─▒r─▒k Hal─▒s─▒ ve Kurgan─▒

27 ┼×ubat 2020, Paz─▒r─▒k Hal─▒s─▒ ve Kurgan─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n Girit A├ž─▒l─▒m─▒ GiritÔÇÖi kurtard─▒ m─▒?

Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n Girit A├ž─▒l─▒m─▒ GiritÔÇÖi kurtard─▒ m─▒?

27 ┼×ubat 2020, Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n Girit A├ž─▒l─▒m─▒ GiritÔÇÖi kurtard─▒ m─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
─░neg├ÂlÔÇÖde m├╝derrislik yapan mollalar

─░neg├ÂlÔÇÖde m├╝derrislik yapan mollalar

27 ┼×ubat 2020, ─░neg├ÂlÔÇÖde m├╝derrislik yapan mollalar i├žin yorumlar kapal─▒
Tirilye Sinemalar─▒

Tirilye Sinemalar─▒

27 ┼×ubat 2020, Tirilye Sinemalar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa’da Havayolu Ta┼č─▒mac─▒l─▒─č─▒ ve An─▒lar

Bursa’da Havayolu Ta┼č─▒mac─▒l─▒─č─▒ ve An─▒lar

27 ┼×ubat 2020, Bursa’da Havayolu Ta┼č─▒mac─▒l─▒─č─▒ ve An─▒lar i├žin yorumlar kapal─▒
Naz─▒m Hikmet ve Bursa S├╝rg├╝nleri

Naz─▒m Hikmet ve Bursa S├╝rg├╝nleri

13 Ocak 2020, Naz─▒m Hikmet ve Bursa S├╝rg├╝nleri i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar