Adranos’un Fethi ve Yeni Ke┼čifler

Adranos’un Fethi ve Yeni Ke┼čifler

├ľmer Faruk D─░N├çEL

├ľmer Faruk D─░N├çEL
BursaÔÇÖn─▒n Harmanc─▒k ─░l├žesiÔÇÖnin Karaca Mahallesinden olan ├ľmer Faruk Din├žel; 1971 y─▒l─▒nda BursaÔÇÖn─▒n Mustafakemalpa┼ča ─░l├žesinde do─čdu. Tav┼čanl─▒ ve OrhaneliÔÇÖde Tarih ├ľ─čretmeni olarak g├Ârev yapt─▒. 2015 y─▒l─▒nda Dumlup─▒nar ├ťniversitesi, Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝ Yak─▒n├ža─č Tarihi Bilim Dal─▒nda Y├╝ksek Lisans─▒n─▒ tamamlad─▒. BursaÔÇÖda Tarih ├ľ─čretmeni olarak g├Ârev yapmakta olan yazar─▒n bug├╝ne kadar ├že┼čitli dergi ve gazetelerde yay─▒mlanm─▒┼č ara┼čt─▒rma yaz─▒lar─▒ ile 22 adet bas─▒lm─▒┼č kitab─▒ bulunmaktad─▒r.
E-posta:omerfarukdincel@gmail.com
├ľmer Faruk D─░N├çEL

-Osmanl─▒ Kurulu┼č D├Ânemi Ara┼čt─▒rmalar─▒-
ADRANOSÔÇÖUN FETH─░ VE YEN─░ KE┼×─░FLER

HADR─░ANO─░ÔÇÖDEN ORHANEL─░ÔÇÖYE

Da─č y├Âresi, Marmara B├Âlgesi’nin Ege’ye a├ž─▒lan kap─▒s─▒ olmas─▒ hasebiyle stratejik bir ├Âneme sahiptir. Uluda─č, y├Ârenin kuzey k─▒sm─▒n─▒ ay─▒r─▒rken ayn─▒ zamanda do─čuya do─čru silsile halinde uzayarak, b├Âlgenin do─čusunda da do─čal bir s─▒n─▒r olu┼čturmu┼čtur. Bursa’ya g├Âre Uluda─č’─▒n ard─▒nda kalmas─▒ndan dolay─▒ da Da─č Y├Âresi diye adland─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Y├Ârenin tarihteki en ├Ânemli yerle┼čim yeri; Hadrianoi/Hadriani/Adranos/Edrenos/Ad─▒rnaz olarak farkl─▒ telaffuzlarla adland─▒r─▒lan ve BursaÔÇÖya 45 km. uzakl─▒ktaki bug├╝nk├╝ Orhaneli ─░l├žesidir. Hadrianoi kentine Osmanl─▒ kaynaklar─▒nda Adranos denmi┼čtir.

HADR─░ANO─░ ANT─░K KENT─░

Hadrianoi antik kenti, Orhaneli merkezinden Kusumlar K├Ây├╝ÔÇÖne giden yolun ├╝zerinde,┬á yolunun sa─č taraf─▒nda ve il├že merkezine 2-3 km. uzakl─▒kta kurulmu┼čtur. Roma ─░mparatoru Hadrianus (M.S. 117-138) taraf─▒ndan M.S. 123 veya 131 y─▒l─▒nda av mahalli olarak kurulan bu kent, 1325 y─▒l─▒nda Orhan Gazi taraf─▒ndan fethedilinceye kadar bir tekfurluk olarak idare edilmi┼čtir.

Orhaneli mezarl─▒─č─▒n─▒n alt─▒ndan ba┼člayarak Kusumlar yolu ├╝zerinde yerle┼čim alanlar─▒, saray, kilise, gymnasium (okul) kal─▒nt─▒lar─▒yla mezarlar ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Saray kal─▒nt─▒lar─▒ndan geriye kalan duvar─▒n belirli b├Âl├╝mleri halen sa─člam bir ┼čekilde durmaktad─▒r. Sa─ča sola da─č─▒lm─▒┼č vaziyetteki kal─▒nt─▒lar aras─▒nda tu─člalar, k─▒r─▒k k├╝p par├žalar─▒, dibek ta┼člar─▒, duvar ta┼člar─▒, kilisenin k─▒r─▒k s├╝tunlar─▒ bulunur. Orhaneli mezarl─▒─č─▒n─▒n hemen alt taraf─▒nda antik kentin mezarl─▒─č─▒ bulunur. Buradan Kusumlar K├Ây├╝ istikametine do─čru y├╝zeyde ├žok ├že┼čitli kal─▒nt─▒lar g├Âr├╝lebilmektedir. ├çal─▒l─▒klar─▒n kentin baz─▒ kal─▒nt─▒lar─▒n─▒ korudu─ču, b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒n─▒n ├╝zerinde ise tar─▒m yap─▒ld─▒─č─▒, mezarlar─▒n baz─▒lar─▒n─▒n kaz─▒ld─▒─č─▒, s├╝r├╝lm├╝┼č tarlalarda ise yo─čun kerpi├ž, tu─čla ve k├╝p kal─▒nt─▒lar─▒n─▒n ├ž─▒kt─▒─č─▒ g├Âr├╝l├╝r. Antik kentten ├ž─▒kan kal─▒nt─▒lardan baz─▒lar─▒ Orhaneli Belediyesinin ├Ân├╝ndeki bah├žede sergilenmektedir.

William John Hamilton, 1842 y─▒l─▒nda kaleme ald─▒─č─▒ K├╝├ž├╝k Asya Ara┼čt─▒rmalar─▒ adl─▒ eserinde OrhaneliÔÇÖye u─čram─▒┼č ve antik Adranos kentinin kal─▒nt─▒lar─▒ hakk─▒nda ┼ču bilgileri vermi┼čtir;

ÔÇťNehir kenar─▒ndaki harabeleri g├Ârmek i├žin erken saatte ba┼člad─▒k; ama do─ču y├Ân├╝nde yar─▒m saatlik at binmeden sonra al├žak kayal─▒k bir tepedede orta b├╝y├╝kl├╝kte bir hisar─▒n kal─▒nt─▒lar─▒n─▒, son zamanlarda tepenin e─čimli eteklerinde k├╝├ž├╝k evlerin ve kulubelerin g├╝venlik i├žin buhran d├Ânemlerinde yayg─▒nla┼č─▒p hisar─▒n etraf─▒n─▒ sard─▒─č─▒n─▒ g├Âr├╝nce hayal k─▒r─▒kl─▒─č─▒na u─črad─▒k. Hisar orta├ža─čda feodal beyliklerin Avrupada yayg─▒nla┼čt─▒─č─▒ bir d├Ânemde yap─▒lm─▒┼č olmal─▒. Kale Rhyndacusun bat─▒ yada sol yamac─▒nda pek ├žok kuleler taraf─▒ndan ├ževrelenip korunmakta imi┼č fakat maalesef ┼čimdi hepsi harabe. Tepeye yak─▒n bir yerde iki k├Âpr├╝n├╝n kal─▒nt─▒lar─▒ vard─▒. Biri modern ├ža─člara ait di─čeri ise muhtemelen kaleyle ayn─▒ zamanda yap─▒lm─▒┼č, eski mermer bloklardan yap─▒lm─▒┼č, iki kemerden olu┼čan ve nehrin ortas─▒nda hala iskelesi durmaktayd─▒. Eski k├Âpr├╝den g├╝ney bat─▒ y├Ân├╝ne uzanan kalker kayadan yap─▒lm─▒┼č yol muhtemelen Bergama (Pergamus) ve Bursa (Prusa) aras─▒nda en k─▒sa ├žizgiyi olu┼čturmaktayd─▒.ÔÇŁ [1]Charles Tex─▒er de bu antik ┼čehrin kal─▒nt─▒lar─▒ hakk─▒nda ┼ču bilgileri verir;

ÔÇťRhyndakus Irma─č─▒, Apolloniatis G├Âl├╝ÔÇÖnden ba┼člayarak 10 saatlik bir uzakl─▒ktan sonra, eski kentin izlerini halen koruyan Edrenos kasabas─▒na gelir. ─░mparator HadrianusÔÇÖun yapt─▒rd─▒─č─▒ bu Hadriani kenti Rhyndakus kenar─▒nda kuruludur. Kentin k─▒y─▒s─▒ bir Bizans ┼čatosuyla korunmu┼čtur. Fakat Hadriani kal─▒nt─▒lar─▒ buradan iki mil uzaktad─▒r. Burada ilk g├Âze ├žarpan yap─▒, kentin ├╝├ž kemerden olu┼čan eski bir kap─▒s─▒d─▒r. Fakat duvar nam─▒na hi├žbir ┼čey yoktur. Kap─▒n─▒n yap─▒ tarz─▒ olduk├ža basittir. Biraz ilerde bulunan dikkat ├žekici bir yap─▒n─▒n kal─▒nt─▒lar─▒ da ├ževrede eski bir kentin yerini g├Âsterir. Ad─▒n─▒n anlam─▒ da buran─▒n Hadriani kal─▒nt─▒lar─▒ oldu─čuna ku┼čku b─▒rakm─▒yor.ÔÇť [2]

FET─░HTEN ├ľNCE HADR─░ANO─░ KENT─░ VE KALES─░

Osmanl─▒lar taraf─▒ndan fethedilene kadar Hadrianoi antik kenti, bir Bizans Tekfuru taraf─▒ndan y├Ânetilmekteydi. Bizans d├Âneminde kentin y├Âneticilerine ve ayn─▒ zamanda o kentin askeri birli─činin ba┼čkumandan─▒na Tekfur denirdi.

Kusumlar K├Ây├╝ yolunun sa─č taraf─▒nda ve il├že merkezine 2-3 km. uzakl─▒kta kurulu olan bu kenti korumak ve yak─▒n─▒ndan ge├žen yolun g├╝venli─čini sa─člamak amac─▒yla Rhyndakus (Orhaneli ├çay─▒, Kocasu) kenar─▒na birka├ž burcu olan bir kale yapt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Arpa Tepesi kar┼č─▒s─▒nda, Kocasuyun kenar─▒nda, bug├╝n maden i┼čletmesinin faaliyet g├Âsterdi─či tepenin ├╝zerine kurulmu┼č olan bu Orta├ža─č kalesiÔÇÖnin gizli olarak nehre ka├ž─▒┼č t├╝neli de bulunmaktayd─▒. Karakol g├Ârevi g├Âren bu kalede TekfurÔÇÖa ba─čl─▒ g├Ârevli muhaf─▒zlar bulunmaktayd─▒.

Kalenin hemen yak─▒n─▒ndan ge├žen nehrin ├╝zerindeki ah┼čap bir k├Âpr├╝ ise yolun ba─člant─▒s─▒n─▒ sa─čl─▒yordu. Bu yol Cumhuriyet d├Âneminde ┼čimdiki g├╝zerg├óha ├ževrilmi┼č ve k├Âpr├╝n├╝n yeri de de─či┼čtirilmi┼čtir.

YEN─░ KE┼×FETT─░─×─░M─░Z DA─× KALES─░

Hadrianoi (T├╝rk hakimiyetine ge├ži┼čle birlikte Adranos) TekfuruÔÇÖnun ola─čan├╝st├╝ durumlarda hem g├╝venlik i├žin hem de yazl─▒k ┼čato-kale olarak kulland─▒─č─▒ anla┼č─▒lan bir kalesi daha vard─▒. Bu kale, g├╝n├╝m├╝zde Sada─č Kanyonunun Kusumlar K├Ây├╝ taraf─▒ndan giri┼či baz al─▒nd─▒─č─▒nda sol tarafta, hem kanyona hem de ├ževreye hakim bir konumdad─▒r. Yak─▒n bir zamanda yeri ve varl─▒─č─▒ taraf─▒m─▒zdan tespit edilmi┼č olan bu kalenin duvarlar─▒ halen belirgin bir haldedir. Yapt─▒─č─▒m─▒z inceleme ve ara┼čt─▒rmalar sonucunda bu kalenin Hadrianoi kentinin Orhan Gazi taraf─▒ndan fethi s─▒ras─▒nda buraya ka├žan Tekfurun, yakalanaca─č─▒n─▒ anlay─▒nca kale duvarlar─▒ndan a┼ča─č─▒daki kayal─▒klara kendini at─▒p intihar etti─či yer oldu─ču anla┼č─▒lmaktad─▒r. Osmanl─▒ kroniklerinde bu intihar olay─▒ndan ve kalenin ad─▒ndan bahsedilir. ─░bn-i KemalÔÇÖin Tev├órih-i ├él-i Osman adl─▒ eserinde bu kale; Kale-i K├╗h-s├ór (Da─č Kalesi) olarak adland─▒r─▒l─▒r.

Kartal yuvas─▒n─▒ and─▒ran bu kaleye o d├Ânem itibar─▒yle ula┼č─▒m─▒n olduk├ža zor oldu─ču anla┼č─▒l─▒yor. Patika da─č yollar─▒ ve kayal─▒k alanlar ge├žilerek ula┼č─▒lan bu kale antik kente ve ├ževresindeki ├žok geni┼č bir alana, Bursa istikametinden kente ula┼čan yollara hakim bir konumu olmas─▒ a├ž─▒s─▒ndan ├Ânemlidir. G├╝n├╝m├╝zde kaleye hem Kusumlar K├Ây├╝ ├╝zerinden hem de kanyonun i├žinde bulunan Kaya Hamam─▒n─▒n yan─▒ndaki patikadan biraz zor da olsa sa─članmaktad─▒r. Do─čal ve dik kaya k├╝tlelerinin olu┼čturdu─ču bu kalede, aralardaki k├╝├ž├╝k ge├žitleri kapatmak i├žin duvarlar ├Âr├╝ld├╝─č├╝ anla┼č─▒lmaktad─▒r. ├çevresinde yo─čun bir ┼čekilde kale duvarlar─▒ndan d├╝┼čen ta┼člar ile birka├ž ar┼čitrav par├žas─▒, i┼člemeli mermer ta┼č bulunmaktad─▒r. Kalenin bat─▒ eteklerinde bir su kayna─č─▒ ve birka├ž ma─čara bulunur.

Haritalarda bu b├Âlge ÔÇťKaleler TepesiÔÇŁ olarak adland─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r.

ORHAN GAZ─░ TARAFINDAN FETHED─░LEN HADR─░ANO─░

Osmanl─▒ Beyli─čiÔÇÖnin kurulu┼čun ilk d├Ânemlerinde BizansÔÇÖ─▒n i├žinde bulundu─ču taht kavgalar─▒ndan dolay─▒ kentleri y├Âneten Tekfurlar, merkeze olan ba─čl─▒l─▒klar─▒n─▒ yitirmi┼čler ve b├Âlgede yay─▒lmakta olan T├╝rklerÔÇÖe kar┼č─▒ di─čer Tekfurlarla beraber b├Âlgesel ittifaklar kurma yoluna giderek varl─▒klar─▒n─▒ devam ettirmeye ├žal─▒┼čm─▒┼člard─▒r.

Hadrianoi (Adranos), Ne┼čri Tarihine g├Âre 1322 y─▒l─▒nda ─░bn-i Kemal Tarihine g├Âre ise 1325 y─▒l─▒nda Orhan Bey d├Âneminde fethedilmi┼čtir. Dinboz Sava┼č─▒ÔÇÖda ┼čehit d├╝┼čen Aydo─čdu BeyÔÇÖin intikam─▒n─▒ almak, BursaÔÇÖn─▒n fethi s─▒ras─▒nda g├╝neyden gelebilecek her t├╝rl├╝ lojistik deste─či engellemek, cihad ve gaza ideali ├žer├ževesinde y├Ârenin T├╝rkle┼čtirilip-M├╝sl├╝manla┼čt─▒r─▒lmas─▒n─▒ sa─člamak, Prusa┬áad Oliympium (Bursa) ├╝zerinden KotiaeionÔÇÖa (K├╝tahya), AizonaiÔÇÖye (├çavdarhisar), AkrakosÔÇÖa (E─črig├Âz) giden┬áyolun kontrol├╝n├╝ sa─člamak bu fethin ba┼čl─▒ca nedenleri aras─▒nda yer al─▒r.

Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin kurucusu olan Osman Bey, BursaÔÇÖy─▒ fethetmeyi ├žok istemi┼č fakat aya─č─▒ndaki nikris hastal─▒─č─▒ndan dolay─▒ sa─čl─▒─č─▒ el vermemi┼čti. O─člu Orhan Bey, Bursa ku┼čatmas─▒na devam etti. Orhan Gazi, BursaÔÇÖn─▒n g├╝neyden yard─▒m almas─▒n─▒ ├Ânlemek i├žin 1325 y─▒l─▒nda HadrianoiÔÇÖyi (Adranos) fethetmi┼čtir.

Osmanl─▒ kronik yazarlar─▒na g├Âre AdranosÔÇÖun fethi ┼č├Âyle ger├žekle┼čmi┼čtir; Osman BeyÔÇÖin izledi─či yay─▒lma ve fetih hareketlerini durdurabilmek i├žin Bursa, Hadrianoi (Adranos), Bednos, Kestel ve Kite Tekfurlar─▒ kendi aralar─▒nda bir ittifak kurdular. Bu ittifak─▒ olu┼čturan kuvvetlerle Osmanl─▒ kuvvetleri Bursa-Yeni┼čehir yolu ├╝zerindeki Koyunhisar─▒ÔÇÖnda kar┼č─▒la┼čt─▒lar. Sava┼č Dinboz denilen yere kadar devam etti. Yap─▒lan bu Dinboz Sava┼č─▒ÔÇÖnda Osman BeyÔÇÖin karde┼či G├╝nd├╝zÔÇÖ├╝n o─člu Aydo─čdu ┼čehit oldu. [3]

Sava┼č sonras─▒nda tekfur kuvvetleri sava┼č alan─▒n─▒ terk edip ka├žt─▒lar. Osman Bey, BursaÔÇÖn─▒n ku┼čat─▒lmas─▒ s─▒ras─▒nda ┼čehrin kapl─▒ca ve da─č taraf─▒na bir y─▒l i├žinde iki hisar baz─▒ kaynaklara g├Âre ise ├╝├ž hisar yapt─▒rd─▒. Kapl─▒ca taraf─▒nda in┼č├ó edilen hisara karde┼činin o─člu AktimurÔÇÖu, da─č taraf─▒ndaki hisara da Balabancuk ad─▒nda bir bahad─▒r─▒ kale kumandan─▒ olarak g├Ârevlendirdi. Bursa, her iki taraftan ku┼čatma ve g├Âzetim alt─▒na al─▒nd─▒. Bursa Hisar─▒n─▒n kafirleri a├žl─▒ktan k─▒r─▒lmaya ve bunalmaya ba┼člad─▒lar. Osman Bey, bununla da yetinmeyerek ┼čehrin g├╝ney ba─člant─▒s─▒n─▒ kesmek ve Adranos taraf─▒ndan gelebilecek muhtemel deste─či kesmek, Dinboz Sava┼č─▒ÔÇÖnda ┼čehit edilen ye─čeni Aydo─čduÔÇÖnun bir nevi intikam─▒n─▒ almak ├╝zere o─člu Orhan BeyÔÇÖden Adranos Kalesini ve ┼čehrini fethetmesini istedi. Yan─▒na K├Âse Mihal, Turgut Alp, ┼×eyh Mahmud ve Ahi HasanÔÇÖ─▒ verdi.

Hem A┼č─▒kpa┼čaz├óde Tarihinde hem de Ne┼čr├« Tarihinde AdranosÔÇÖun fethi ┼ču ┼čekilde anlat─▒l─▒r;

ÔÇťOsmanÔÇÖa haber geldi ki, Bursa hisarunun k├ófirleri a├žl─▒kdan gayetde bunald─▒lar. Bahane isterler ki, hisar─▒ vireler. Amma padi┼čahtan gayr─▒ kimseye virme─če gayret dah─▒ ideler. Osman Gazi, bu haberi i┼čidicek, o─člu OrhanÔÇÖa eyitdi: Evvel AdranosÔÇÖa var. Ol kafir├╝n atas─▒ Dinboz gazas─▒nda ben├╝m Bay HocaÔÇÖmun d├╝┼čmesine sebeb olmu┼čdur. Orhan dah─▒ yir ├Âp├╝p itaat g├Âsterdi. Yine K├Âse MihalÔÇÖi ve Turgut AlpÔÇÖ─▒ OrhanÔÇÖa yolda┼č ko┼čd─▒. Bir aziz var─▒d─▒. ┼×eyh Mahmud dirlerdi. Anunla Ede-Bal─▒ÔÇÖnun karda┼č─▒ o─čl─▒ Ah─▒ HasanÔÇÖ─▒ Orhan istey├╝p, Osman bilesine g├Ânderdi. Amma kend├╝n├╝n aya─č─▒nda nikris zahmeti olma─č─▒n, bunlarun AdranosÔÇÖdan BursaÔÇÖya gelmesine tevakkuf g├Âsterdi. Ve bil c├╝mle bunlar to─čr─▒ AdranosÔÇÖa ├ž─▒kd─▒lar. Tekvur─▒, T├╝rk ├╝zerine geld├╝─čin i┼čid├╝p hisar─▒ bo┼č koyup, Alata ta─č─▒na ├ž─▒kd─▒. Orhan Gazi, gaziler ile piyade olup ard─▒n s├╝r├╝p, ta─ča bile ├ž─▒kd─▒lar. Ka├žan kafirler g├Ârdiler ki, ka├žma─č─▒la kurtulu┼č yok. Kar┼ču gel├╝p tapup itaat itdiler. Amma tekvur─▒ ka├žup giderken bir kayadan u├žup pare pare old─▒. Andan gel├╝p, Adranos kalÔÇÖas─▒n─▒ bozup halk─▒na aman vir├╝p, yirl├╝ yirinde mukarrer k─▒ld─▒lar.ÔÇŁ [4] K├╝├ž├╝k farkl─▒l─▒klarla konu ve anlat─▒m olarak birbirinin ayn─▒s─▒ olan bu iki kroni─čin yan─▒ s─▒ra Oru├ž Bey Tarihinde ise AdranosÔÇÖun fethinden bahsedilmemi┼čtir.

┬á─░bn-i Kemal Tarihinde ise fetih daha detayl─▒ bir ┼čekilde anlat─▒l─▒r;

ÔÇťBunlar vard─▒lar. Ol bedk├órd├ór─▒ ka├žm─▒┼č hisar─▒ tahliye itmi┼č buld─▒lar. Orhan Bey, yan─▒ndaki gazilere buyurdu: t├ózilerden in├╝b piyade old─▒lar. Dest-i ihtimamla ..gittiler, ardlar─▒n─▒ s├╝rdiler, k├╗h-s├ór─▒ ├žalup ├žarpup seyl-i gerdar tar derelere girdiler, i├žinde genc (hazine) var ola dey├╝ g├╝nc-i g├ór (i├žinde hazine olan ma─čara) komad─▒lar. M├ór (y─▒lan) gibi gir├╝p dibine irdiler. Mezk├╗r hisar─▒n ve civar─▒ndaki diyar─▒n da─člar─▒ g├Ârdiler ki da─čdan da─ča ka├žma─čla seyl├ób (sel suyu) gibi derelere gir├╝p seh├ób (bulut) gibi kale-i k├╗h-s├óre (da─č kalesine) a─čub k├ór ├╝ b├ór (cenk, harp, sava┼č) sa├žma─čla kurtulmazlar. N├ó-├ž├ór (├žaresiz) kald─▒lar. Orhan BeyÔÇÖden em├ón (eminlik, g├╝vence) ald─▒lar. Ferman─▒na mutiÔÇÖ (itaat eden) ve semiÔÇÖ (i┼čiten) old─▒lar. Diyarlar─▒ndan g├Â├ž├╝b ol g├╝hsarda dereden dereye u├žub avare olmadan hal├ós (kurtulu┼č) buld─▒lar. Ama tek├╝rleri ink─▒y├ód (teslim olmay─▒p) etmey├╝b c├ódde-i sed├ód-─▒ re┼č├óde (do─čru yola, hak yola) gitmey├╝b ol bed-nih├ód─▒n (yarad─▒l─▒┼č─▒ ve asl─▒ k├Ât├╝ olan) inad─▒ i┼čtid├ód (┼čiddetli) buldu. Seh├ób (bulut) gibi t├ób ┼čit├óbla (s├╝ratle ve kuvvetlice) dold─▒. Kale-i K├╗h-s├óre ├ž─▒kd─▒, gitdi. aher k├ór g├Ârdi ki ard─▒ndan gaziler eyirdi yetdi. ┼×i┼če-i hayat─▒ (s─▒r├žal─▒, ┼ča┼čal─▒ hayat─▒) sanki ├žalub kend├╝yi bir kayadan pert├ób itdi (atlad─▒, s─▒├žrad─▒). Depesi ├╝zerine indi. Ba┼č─▒ ta┼ča dokund─▒. P├óre p├óre old─▒. Ol n├ó-bek├ór─▒n (i┼če yaramaz─▒n, hay─▒rs─▒z─▒n) i┼čin bitirdiklerinden sonra gaziler d├Ândiler s├ólim ve g├ónim (ganimet alarak) geldiler. Ad─▒rnaz Hisar─▒ÔÇÖn─▒n ├╝zerine kond─▒lar. Orhan Bey buyurdu: Mezk├╗r kalÔÇÖa nin surunu y─▒kub bur├žlar─▒n harab yeb├ób (harap, y─▒k─▒k, virane) itdiler. Bir zamanda gine ta─čilere (isyan edenlere, azg─▒nlara) mesken ve ba─čilere (asilere, serke┼člere, ba┼čkald─▒ranlara) meÔÇÖmen (g├╝venli bir yer) olmasun dey├╗ ol yuvay─▒ da─č─▒td─▒lar. Ad─▒rnaz tek├╝rinin hisar─▒ al─▒nmak diyar─▒na n├ór ├╝ ─▒lg├ór sal─▒nmak hicretin yediy├╝z yirmi be┼činde v├óki buldu.ÔÇŁ [5]

DA─× KALES─░NDE ─░NT─░HAR EDEN TEKFUR┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á
Osmanl─▒ kuvvetlerinin ├╝zerine geldi─čini haber alan Adranos Tekfuru, Osmanl─▒ kronik yazar─▒ ─░bn-i KemalÔÇÖin de verdi─či bilgilere g├Âre; kenti ve ya┼čad─▒─č─▒ saray─▒ terk ederek derhal bug├╝nk├╝ Kusumlar K├Ây├╝ ├╝zerinden Alita Da─č─▒ÔÇÖna (g├╝n├╝m├╝zdeki ad─▒yla Kaleler TepesiÔÇÖne) do─čru ka├žmaya ve maiyetindekilerle birlikte da─ča do─čru t─▒rmanmaya ba┼člad─▒. Kimisi dere boyundan giderken kimisi de ma─čaralara saklanmaya ba┼člad─▒. Orhan Gazi ise ka├žan tekfuru takip ettirdi. Da─č─▒n eteklerine gelindi─činde atlarla takibin yap─▒lamayaca─č─▒n─▒ anlayan Orhan Gazi, sava┼č├ž─▒lar─▒na atlardan inip yaya takip etmelerini s├Âyledi. Orhan Gazi, yan─▒ndaki Alpler ve Gazilerle birlikte ka├žan kafirlerin pe┼činden giderek sarp kayal─▒k ve s─▒k ├žal─▒l─▒klar─▒n aralar─▒ndan yol-yolamak bularak da─ča ├ž─▒kmaya ba┼člad─▒. Bir yandan da TekfurÔÇÖa ve askerlerine seslenip eman (eminlik, g├╝vence) verdi. Ka├žamayacaklar─▒n─▒ anlayan Tekfurun adamlar─▒ndan baz─▒lar─▒ teslim oldular. Tekfur ise gurur ve kibirinden teslip olmay─▒p tek ba┼č─▒na Da─č Kalesine do─čru ka├žmaya devam etti. ├ç─▒kt─▒─č─▒ kale duvar─▒ndan bakt─▒─č─▒nda Osmanl─▒ askerlerinin pe┼činden geldi─čini g├Âr├╝p ├žaresiz oldu─čunu anlad─▒. Yapacak bir ┼čeyi olmayan Tekfur, son ├žare olarak intihar etmeyi d├╝┼č├╝nd├╝. Kendisini bir kayadan a┼ča─č─▒ atarak ya┼čam─▒na son verdi. Tekfurun ortadan kalkmas─▒ndan sonra Da─č KalesiÔÇÖnden a┼ča─č─▒ya inilerek ┼čehir ve Adranos Kalesi teslim al─▒nd─▒. Bir hayli ganimet topland─▒. Orhan Bey, e┼čkiyalara, asilere, serke┼člere yuva olmamas─▒ i├žin Adranos KalesiÔÇÖnin muhafazal─▒ yerlerini ve bur├žlar─▒n bir k─▒sm─▒n─▒ y─▒kt─▒r─▒p kullan─▒lmaz hale getirdi. AdranosÔÇÖun fethinden sonra Osmanl─▒ kuvvetleri P─▒narba┼č─▒ semtinden Bursa ├╝zerine y├╝r├╝d├╝ler. Nihayetinde Bursa, sava┼č yap─▒lmadan fethedildi.

SONU├ç VE ├ľNER─░

Adranos kalesi, Orhaneli-Bursa karayolu ├╝zerinde, OrhaneliÔÇÖnin Bursa ├ž─▒k─▒┼č─▒nda yolun solunda bir tepe ├╝zerindedir. Kalenin yak─▒n─▒ndan Orhaneli ├žay─▒ ge├žmektedir. Kalenin temelleri ve bur├žlar─▒ndan ikisi g├╝n├╝m├╝ze kadar ula┼čabilmi┼čtir. Her ge├žen y─▒k─▒lan bur├žlar i├žin ├Ânlem al─▒nmal─▒, kalenin oldu─ču alan temizlenmeli ve AdranosÔÇÖun fethinin hat─▒ras─▒ ya┼čat─▒lmal─▒d─▒r. Sada─č Kanyonu ├╝zerinde bulunan Da─č Kalesi (Kale-i K├╗hs├ór) i├žinse y├╝r├╝y├╝┼č gruplar─▒n─▒n gezdirilebilece─či bir mekan olarak ┬ámevcut yap─▒s─▒n─▒n ve do─čall─▒─č─▒n─▒n korunmas─▒ gerekir.

ÔÇŽ

*OrhaneliÔÇÖde yapt─▒─č─▒m─▒z bu ├žal─▒┼čmalar s─▒ras─▒nda bizleri yaln─▒z b─▒rakmayan OrhaneliÔÇÖdeki dostlar─▒m─▒zdan Ahmet Hamdi ─░lhanÔÇÖa, Mehmet Ayd─▒nÔÇÖa ve Mustafa ZeybelÔÇÖe te┼čekk├╝r ederim. (├ľmer Faruk Din├žel)

KAYNAKÇA / DİPNOTLAR

[1] William John Hamilton, ÔÇťResearches ─▒n As─▒a M─▒nor, Pontus, and Armen─▒aÔÇŁ, Volume 1, Chapter VI. London, 1842, sf. 90-93. ├çeviri: http://ugurkoch.com/seyahatname_res_asia_minor.php.

[2] Charles Texier, K├╝├ž├╝k Asya ÔÇťBithyniaÔÇŁ Haz─▒rlayan: Raif Kaplano─člu, Avrasya Etno─črafya Vakf─▒ Yay─▒n─▒, ─░stanbul, 1997, sf. 210, 211, 212.

[3] Mevl├ón├ó Mehmed Ne┼čr├«, Cihann├╝ma, (Osmanl─▒ Tarihi 1288-1485), Haz: Necdet ├ľzt├╝rk, ─░stanbul 2008, sf. 55.

[4] A┼č─▒kpa┼čaz├óde Tarihi, Tev├órih-i ├él-i Osman, Hicri 1332, sf, 28-29. Ne┼čr├«, Cih├ónn├╝ma, sf. 61.

[5] ─░bn-i Kemal, Tev├órih-i ├él-i Osman, I.Defter, Haz─▒rlayan: ┼×erafettin Turan, TTK, Ankara 1970, sf. 184, 185, 186.

474 total views, 1 views today

├ľmer Faruk D─░N├çEL

├ľmer Faruk D─░N├çEL

├ľmer Faruk D─░N├çEL BursaÔÇÖn─▒n Harmanc─▒k ─░l├žesiÔÇÖnin Karaca Mahallesinden olan ├ľmer Faruk Din├žel; 1971 y─▒l─▒nda BursaÔÇÖn─▒n Mustafakemalpa┼ča ─░l├žesinde do─čdu. Tav┼čanl─▒ ve OrhaneliÔÇÖde Tarih ├ľ─čretmeni olarak g├Ârev yapt─▒. 2015 y─▒l─▒nda Dumlup─▒nar ├ťniversitesi, Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝ Yak─▒n├ža─č Tarihi Bilim Dal─▒nda Y├╝ksek Lisans─▒n─▒ tamamlad─▒. BursaÔÇÖda Tarih ├ľ─čretmeni olarak g├Ârev yapmakta olan yazar─▒n bug├╝ne kadar ├že┼čitli dergi ve gazetelerde yay─▒mlanm─▒┼č ara┼čt─▒rma yaz─▒lar─▒ ile 22 adet bas─▒lm─▒┼č kitab─▒ bulunmaktad─▒r. E-posta: omerfarukdincel@gmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒