Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi

Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi

  • Tom Standage
    Çeviren: Ahmet Fethi, Kırmızı Kedi Yayınevi dokuzuncu baskı Kasım-2020

K─▒rm─▒z─▒ Kedi Yay─▒nevi taraf─▒ndan ├ž─▒kar─▒lan kitap, tarihe i├žecekler a├ž─▒s─▒ndan inceliyor. Kitap bu a├ž─▒dan Jarred DiamondÔÇÖun ├çelik, T├╝fek ve Mikrop kitab─▒n─▒ and─▒r─▒yor.

Diamond, D├╝nya tarihini farkl─▒ bir bak─▒┼čla inceliyor. K─▒talar aras─▒ iklim, tar─▒m bitkileri ve evcille┼čtirilen hayvanlar aras─▒ndaki farklar─▒ da g├Âzeten bir bak─▒┼č a├ž─▒s─▒yla insanlar─▒n tar─▒m toplumuna ve yerle┼čik hayata ge├žmesini inceliyor. Tar─▒m toplumuna ge├ži┼čten sonraki seviye metalin bulunmas─▒ ve i┼členmesiydi. Demiri bulanlar tunca, ├želi─či bulanlar demire ├╝st├╝n geldiler. Topu ve t├╝fe─či bulanlar hepsini egemenlik alt─▒na ald─▒lar.

Medeniyetler aras─▒ fark─▒ belirleyen ├žok ├Ânemli bir unsur da insanlar─▒n mikroba dayan─▒kl─▒l─▒─č─▒yd─▒. Amerika k─▒tas─▒ndaki haklar─▒n sonunu nezle, grip ve ├ži├žek mikroplar─▒ getirdi. AvrupaÔÇÖdan daha geli┼čmi┼č ┼čehirlerde ya┼čayan Orta ve G├╝ney AmerikaÔÇÖdaki yerli imparatorluklar─▒, krall─▒klar─▒ k─▒sa zamanda ├ž├Âkt├╝. K─▒sa bir s├╝rede yerli n├╝fusun %2-3ÔÇÖ├╝ hayatta kald─▒.

Tom Standage, yazd─▒─č─▒ ÔÇťAlt─▒ Bardakta D├╝nya TarihiÔÇŁ kitab─▒nda insano─člunun suyun d─▒┼č─▒nda i├žti─či ya┼čamsal s─▒v─▒lar─▒n penceresinden bir d├╝nya tarihi yazm─▒┼č. Yazar, s─▒rs─▒yla bira, ┼čarap, dam─▒t─▒k i├žkiler, kahve, ├žay ve Cola-ColaÔÇÖy─▒ incelemi┼č.

ÔÇťBereketli HilalÔÇŁde M├ľ 10000 civar─▒nda yabani tah─▒l toplanmaya ba┼članm─▒┼čt─▒. ─░nsanlar tah─▒l ekip bi├žmeye ba┼člad─▒ktan sonra toplay─▒c─▒l─▒k ve yar─▒ g├Â├žebelikten yerle┼čik hayata ge├žmi┼člerdir. B├Âylece kentler kurulmu┼č, dinler do─čmu┼čtur. ─░htiya├ž fazlas─▒ tah─▒l devletlerin kurulmas─▒n─▒n yolunu a├žm─▒┼čt─▒r. Tah─▒llar vergi ve ticari mal olmu┼čtur. Tap─▒naklar kurulmu┼č, rahip krallardan krallara ge├žilmi┼č ve Antik ├ça─č imparatorluklar─▒ do─čmu┼čtur.

Tah─▒l ├╝retiminin artmas─▒ bira ├╝retimini ba┼člam─▒┼čt─▒r. ├ťrettikleri biray─▒ kayda ge├žiren M├ľ 4000ÔÇÖlerde S├╝merliler olmu┼čtur. Antik M─▒s─▒rÔÇÖda birayla ilgili kay─▒tlar─▒n M├ľ 2650ÔÇÖye tarihlenir. Biray─▒ ├çin ve G├╝ney AmerikaÔÇÖda da ├╝retildi─či biliniyor.

*

M├ľ 870 y─▒l─▒nda Asur ─░mparatoru II. Asurnasirpal 70 bin ki┼činin kat─▒ld─▒─č─▒ bir ziyafet verir. ─░mparator be┼č bini yabanc─▒ olan misafirlerine 10 bin k├╝p biran─▒n yan─▒ s─▒ra uzak b├Âlgelerden getirtti─či 10 bin tulum ┼čarab─▒ da ikram eder.

┼×arap ├╝retimi i├žin kurulan ba─člar k─▒sa zamanda t├╝m Akdeniz k─▒y─▒lar─▒n─▒ sarar. ÔÇťBereketli HilalÔÇŁde biran─▒n ├╝st├╝ne ├ž─▒kar. ┼×arap ├╝lkeler aras─▒ bir ticari metaya d├Ân├╝┼č├╝r. K─▒sa bir s├╝rede Greklerin ve Romal─▒lar─▒n milli i├žkisi olur.

├ťretim yayg─▒nla┼č─▒nca bira ve ┼čarap k├Âleler dahil herkesin i├žece─či bir i├žki haline geldi. ─░├žkilerin ilk kadehleri tanr─▒/tanr─▒lara ikram edilmek i├žin yere d├Âk├╝l├╝rd├╝.

Daha ilk ├ža─člarda ya┼čayan halklar ┼čarab─▒n mikroplar─▒ ├Âld├╝rd├╝─č├╝n├╝ bildikleri i├žin ba┼čta yaralar─▒ dezenfekte etmek i├žin tedavi amac─▒yla kulland─▒lar. Romal─▒lar ┼čarap ├╝retimini bir bilim haline getirdiler. Farkl─▒ b├Âlgelerde ├╝retilen ┼čaraplar─▒n, mahzenlerde bekletilen ┼čaraplar─▒n farkl─▒ lezzette oldu─čunu ke┼čfettiler.

*

Daha sonra Araplar dam─▒t─▒lm─▒┼č i├žkiyi ke┼čfettiler. ├ľnce ┼čarab─▒ dam─▒tt─▒lar (Ayn─▒ metotla rak─▒y─▒ buldular).

ÔÇť┼×arap bir benmari kullan─▒larak dam─▒t─▒labilir ve g├╝l suyu renginde bir ┼čey ├ž─▒kar ortayaÔÇŁ (Ebu Yusuf bin ─░shak el-Sabbah el-Kindi, MS 801-873, G├╝zel Koku ve Dam─▒t─▒k S─▒v─▒lar Kimyas─▒ Kitab─▒).

Avrupal─▒lar ┼čarab─▒ dam─▒tarak Brendi denilen bir i├žki elde ettiler. Brendi, ┼čaraptan daha uzun s├╝re bozulmadan kalabiliyordu.┬á Alkol derecesi daha y├╝ksek olan brendi, para yerine ge├žmeye ba┼člad─▒.

Dam─▒t─▒k i├žkilerin ├╝retimi ve t├╝ketimi AmerikaÔÇÖn─▒n ke┼čfinden sonra patlama yapt─▒. ─░spanyollar, Kanarya adalar─▒nda ┼čeker kam─▒┼č─▒ ├╝retmeye ba┼člam─▒┼člard─▒. Adadaki ┼čeker kam─▒┼č─▒ tarlalar─▒nda ve fabrikalar─▒nda iki bin k├Âle ├žal─▒┼č─▒yordu.

Karayip adalar─▒ndan Barbados adas─▒nda ┼čeker kam─▒┼č─▒ yeti┼čtirilmeye ba┼člad─▒. Daha sonra ┼čeker kam─▒┼č─▒ melas─▒ndan ÔÇťK├Âpek ├Âld├╝renÔÇŁ ad─▒n─▒ verdikleri bir i├žki, ÔÇťRomÔÇŁ ├╝retildi.

Kuzey AmerikaÔÇÖya yerle┼čen koloniciler, ya┼čad─▒klar─▒ ┼čarap s─▒k─▒nt─▒s─▒n─▒ rom ├╝reterek a┼čt─▒lar. ├ťretim i├žin gerekli melas Karayip adalar─▒ndan getiriliyordu. Rom ├╝retimi k─▒sa bir zaman sonra sanayi ├╝retimi haline geldi.

1763 y─▒l─▒nda ─░ngiltere ve Fransa aras─▒nda bir d├╝nya sava┼č─▒ ba┼člad─▒. Sava┼č Avrupa, Kuzey Amerika, Karayip adalar─▒ ve HindistanÔÇÖda yap─▒ld─▒. Sava┼č, FransaÔÇÖn─▒n ma─člubiyeti ile sona erdi. Fransa, Kanada ve HindistanÔÇÖdan ├žekildi. S├Âm├╝rgelerinin ├žo─ču ─░ngilizlerin eline ge├žti.

Sava┼č ─░ngiltereÔÇÖye a─č─▒r bir mali y├╝k getirmi┼čti. ─░ngiltere, bu mali y├╝k├╝n bir b├Âl├╝m├╝n├╝ Kuzey AmerikaÔÇÖdaki kolonilerden tahsil etmek istedi. 1764 y─▒l─▒nda ┼čeker, 1765ÔÇÖte damga vergisi, 1767 y─▒l─▒nda yeni vergiler ve 177eÔÇÖte ├žay vergisi kondu. ├çay vergisi Amerikan kolonilerinin ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒na giden yolu a├žt─▒. ÔÇť─░ngiliz ParlamentosuÔÇÖnda temsil edilmiyoruz o zaman bu vergi niye?ÔÇŁ diye kar┼č─▒ ├ž─▒k─▒ld─▒. 1773 y─▒l─▒nda Boston liman─▒na gelen ├╝├ž gemideki ├žaylar denize d├Âk├╝ld├╝. Olaylar s├╝rd├╝ ve 1775 y─▒l─▒nda ba─č─▒ms─▒zl─▒k sava┼č─▒ ba┼člad─▒ (1775-1783).

Sava┼č, ┼čeker kam─▒┼č─▒ melas─▒n─▒n teminini aksat─▒nca, i├ž b├Âlgelere melas nakli b├╝y├╝k bir maliyet umuruydu. Ba┼čta Prensilvanya olmak ├╝zere i├ž b├Âlgelere g├Â├žeden ─░sko├žya ve ─░rlanda k├Âkenliler tah─▒ldan viski ├╝retmeye ba┼člad─▒lar. Viski k─▒sa s├╝rede ABDÔÇÖnin milli i├žkisi oldu.

Rom, k├Âle ticaretinde k─▒sa s├╝rede brendinin yerini ald─▒. Viski ise Amerikan yerlilerine k─▒sa bir s├╝rede boyun e─čdirdi.

*

Gemicili─čin geli┼čmesi s├Âm├╝rgecili─či ba┼člatt─▒. AvrupaÔÇÖya de─či┼čik besinler ve i├žkiler geldi. Bunlardan birisi de kahvedir.

Kahve, ├Ânce Yemen ├╝zerinden ─░stanbulÔÇÖa geldi. ─░stanbul, Osmanl─▒ liman ve kentlerinde kahveyle tan─▒┼čan Avrupal─▒lar kahveyi ├╝lkelerine g├Ât├╝rd├╝ler.

Kahve tutulunca, kahvehanelerin a├ž─▒lmas─▒n─▒ sa─člad─▒. ├ľnce VenedikÔÇÖte kahvehane a├ž─▒ld─▒. 1652ÔÇÖde LondraÔÇÖda bir kahvehane a├ž─▒ld─▒. Kahve ├žabucak benimsendi ve k─▒sa s├╝rede y├╝zlerce kahvehane a├ž─▒ld─▒.

LondraÔÇÖdaki kahveler k─▒sa s├╝re meslek erbaplar─▒na g├Âre ayr─▒ld─▒. Baz─▒ kahveler bilim adamlar─▒, sanat├ž─▒lar─▒n topland─▒─č─▒ merkezlere d├Ân├╝┼čt├╝. ├ťniversiteli gen├žler bu kahvelere gelip, bilim adamlar─▒n─▒ dinliyorlard─▒.

Osmanl─▒lardan farkl─▒ olarak LondraÔÇÖda g├╝├žl├╝ bir t├╝ccar s─▒n─▒f─▒ vard─▒. Sigorta ┼čirketleri, finans kurumlar─▒ ve halka a├ž─▒k ┼čirketler kahvelerde kuruldu. Bu kahveler, o d├Ânemin internet a─č─▒ haline d├Ân├╝┼čt├╝.

Kahve t├╝ketimi art─▒nca yeti┼čtirilecek yeni alanlar arand─▒. Hollandal─▒lar─▒n s├Âm├╝rgesine d├Ân├╝┼čen Cava Adas─▒ÔÇÖn─▒n Batavya b├Âlgesinde kahve yeti┼čtirmeye ba┼člad─▒lar. Frans─▒zlar ise Bat─▒ Hint adalar─▒ndan MartinikÔÇÖte kahve yeti┼čtirdiler.

Hollandal─▒lar daha sonra G├╝ney AmerikaÔÇÖdaki SurinamÔÇÖda kahve yeti┼čtirdiler. Ancak kahve ├╝retiminin merkezi Portekiz s├Âm├╝rgesi olan Brezilya oldu. Tabi ki milyonlarca k├Âlenin eme─čiyle. G├╝ney AmerikaÔÇÖda kahve ├╝retimi k├Âle ticaretini zirveye ├ž─▒kard─▒.

*

├çay ve ─░ngiliz ─░mparatorlu─ču

1768 y─▒l─▒nda su ├žark─▒yla iplik e─čirme fabrikas─▒n─▒n devreye girmesi tekstilde b├╝y├╝k ├ž─▒─č─▒r a├žt─▒. ├çok say─▒da i┼č├žinin ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ bu fabrikalarda ├žal─▒┼čanlar ├žay i├žiyorlard─▒. ├çay, bir yandan i┼č├žilere zindelik veriyordu, di─čer yandan da kahve gibi rit├╝eli yoktu.

1773ÔÇÖte Sir George Mac Cartney taraf─▒ndan ÔÇťg├╝ne┼čin batmad─▒─č─▒ bu geni┼č imparatorlukÔÇŁ ifadesi kullan─▒ld─▒. ABDÔÇÖyi kaybeden ─░ngiltere, Kanada, Hindistan, Avusturalya ve Yeni ZelandaÔÇÖy─▒ s├Âm├╝rge imparatorlu─čuna katt─▒. Do─ču Asya ticaretini elinde tutan Hollanda sava┼čla alt edildi. Bu imparatorluk ÔÇť├çAYÔÇŁ ticareti ile daha da g├╝├žlendi.

Bu d├Ânemde ─░ngiliz Do─ču Hint kumpanyas─▒ 18. A┼č─▒r─▒n ortalar─▒ndan itibaren HindistanÔÇÖa h├ókim oldu. Fiili bir s├Âm├╝rge y├Ânetimi kuran kumpanyan─▒n bir ordusu vard─▒.

├çay, makinele┼čme ├ža─č─▒n─▒n ba┼č─▒nda ─░ngiliz toplumunun t├╝ketimine sunuldu. Yap─▒m─▒ kolay oldu─ču i├žin k─▒sa bir s├╝rede ─░ngilizlerin milli i├žkisi haline geldi. K─▒sa bir s├╝rede asiller ve kraliyet ailesi taraf─▒ndan benimsendi ve me┼čhur ÔÇť5 ├žay─▒ÔÇŁ rit├╝eli do─čdu.

├çay, ─░ngiltereÔÇÖye ├çin ─░mparatorlu─čuÔÇÖndan geliyordu. K─▒sa bir s├╝rede ├çinÔÇÖin esas ihra├ž ├╝r├╝n├╝ oldu ve ipek ticaretini geride b─▒rakt─▒.

AvrupaÔÇÖya ├žay ilk defa 1610 y─▒l─▒nda bir Hollanda gemisi taraf─▒ndan getirildi. 1630ÔÇÖda Fransa, 1650ÔÇÖde ise ─░ngiltereÔÇÖye ula┼čt─▒. ├ľnce sa─čl─▒k amac─▒yla kullan─▒lan bir i├žecek oldu. ├çay ithali k─▒sa s├╝rede ka├žak gelenler hari├ž 11 bin tona ula┼čt─▒.

─░ngiliz saray─▒na ├žay─▒ ─░ngiliz Kral─▒ II. CharlesÔÇÖin e┼či, Portekiz Kral─▒ IV. JoaaÔÇÖn─▒n k─▒z─▒ Bragan├žal─▒ Catherine soktu. Gelen ├žay miktar─▒ artt─▒k├ža fiyatlar h─▒zla d├╝┼čt├╝.

─░ngiltereÔÇÖnin Do─ču Asya ile ticaretinin ├Ân├╝nde tek engel olan Hollanda bir dizi sava┼č sonunda yenildi (1784) ve Hollanda Do─ču Hint Kumpanyas─▒ 1795 y─▒l─▒nda da─č─▒ld─▒.

Kahvehanelere kad─▒nlar giremiyordu. 1717 y─▒l─▒nda bir giri┼čimci LondraÔÇÖdaki kahvesinin yan─▒nda kad─▒nlara y├Ânelik bir ├žay sat─▒┼č yeri a├žt─▒. Bu d├╝kk├ónlarda kad─▒nlar ├žay i├žebiliyordu. K─▒sa bir s├╝rede kad─▒nlar─▒n ve erkeklerin bir araya geldi─či ├žay bah├želeri LondraÔÇÖy─▒ sard─▒.

Ba┼člang─▒├žta ├žaya so─čuk bakan t─▒p ├ževreleri daha sonra ├žay─▒ tedavi edici bir bitki olarak g├Ârd├╝ler. Bunda do─čruluk pay─▒ ├žoktu. Neticede kaynam─▒┼č su ve ├žay bitkisi.┬á ├çay kullan─▒m─▒ artt─▒k├ža ba┼čta dizanteri olmak ├╝zere suyla bula┼čan salg─▒n hastal─▒klar yok denecek kadar azald─▒.

├çay ticareti ─░ngiliz Do─ču Hint Kumpanyas─▒n─▒n tekelindeydi. ├çay ticaretinde rakip olan Hollandal─▒ Do─ču Hint Kumpanyas─▒n─▒n da─č─▒ld─▒. 1763-66 y─▒llar─▒ aras─▒nda s├╝ren sava┼č─▒n sonunda FransaÔÇÖda etkisiz hale getirildi. Sava┼č─▒n sonunda Kuzey AmerikaÔÇÖdaki kolonilere y├╝klenen vergilerin ├╝st├╝ne ├žaya da vergi konulunca koloniler isyan ettiler ve Fransa deste─či ile ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒n─▒ elde ettiler.

─░ngiliz Do─ču Hint Kumpanyas─▒ zaman i├žinde Hint ─░mparatorlu─čunu ele ge├žirdi.

Adam SmithÔÇÖin teorileri do─črultusunda kumpanyan─▒n ticaret tekeli ├çin hari├ž olmak ├╝zere kald─▒r─▒ld─▒.

Kumpanyan─▒n ├çin ile yapt─▒─č─▒ ticaret s├╝rekli a├ž─▒k veriyordu. ├çinliler AvrupaÔÇÖda ├╝retilen mallara ilgi g├Âstermiyordu. Di─čer yandan ├çinÔÇÖde afyon t├╝ketimi halk aras─▒nda her ge├žen g├╝n yay─▒l─▒yordu. ├çinÔÇÖe HindistanÔÇÖdan afyon getiriliyordu. Kumpanya k─▒sa s├╝rede afyon sat─▒┼č─▒yla dengeyi sa─člad─▒. 1828ÔÇÖden itibaren kumpanyan─▒n afyon sat─▒┼č─▒ ├žay ithalini ge├žti.

├çin h├╝k├╝meti afyon ithali ├╝zerinde denetim kurmak ve ka├žak afyon ticaretini ├Ânlemek istedi. 1838 y─▒l─▒nda KantonÔÇÖdaki afyon depolar─▒ yak─▒ld─▒. ─░ngilizler kovuldu.

─░ngilizlerin buna tepkisi sava┼č oldu. 1839-42 y─▒llar─▒ aras─▒ndaki sava┼č tarihe I. Afyon Sava┼č─▒ olarak ge├žti. Sava┼č ├çinÔÇÖin y├╝z k─▒zart─▒c─▒ bir antla┼čma yapmas─▒yla son buldu. Bu sava┼č ├çin ─░mparatorlu─čunun s├Âm├╝rgele┼čtirme s├╝recini ba┼člatt─▒. Antla┼čmayla afyon ticareti serbest b─▒rak─▒ld─▒. Hongkong ─░ngiltereÔÇÖye b─▒rak─▒ld─▒.

├çinÔÇÖe esas darbeyi kumpanyan─▒n 1834 y─▒l─▒nda HindistanÔÇÖ─▒n Assam b├Âlgesinde ├žay ├╝retmeye ba┼člamas─▒yla yedi. 1870ÔÇÖlerde ├žaylar makinelerle i┼členmeye ba┼člay─▒nca ├╝retim maliyetleri ├çin ├žay─▒ndan ├žok a┼ča─č─▒lara d├╝┼čt├╝. ├çinÔÇÖden ├žay ithali h─▒zla d├╝┼čt├╝ ve bu ├çin i├žin ekonomik y─▒k─▒m oldu.

Do─ču Hint Kumpanyas─▒n─▒n 1857 y─▒l─▒nda HindistanÔÇÖdaki Bengal ordusu isyan etti. ─░syan kumpanyas─▒n─▒n sonunu getirdi. ─░syan t├╝m HindistanÔÇÖ─▒ sard─▒. ─░syan kanla bast─▒r─▒ld─▒. ─░syan─▒ bast─▒ran ─░ngilizler, 1958ÔÇÖde son Babur ─░mparatoru II. Bahad─▒r ┼×ah tahtan indirildi, ├žocuklar─▒ idam edildi. Timur hanedan─▒na son veren ─░ngilizler HindistanÔÇÖ─▒ ─░ngiliz ─░mparatorlu─čuÔÇÖna katt─▒lar.

*

Yazar kitab─▒n sonunda Coca ColaÔÇÖn─▒n ├Âyk├╝s├╝ anlat─▒l─▒yor. AmerikaÔÇÖn─▒n y├╝kseli┼čiyle Coca ColaÔÇÖn─▒n d├╝nyan─▒n her taraf─▒nda boy g├Âsterdi (Buna Mc DonaldsÔÇÖ─▒ da eklemek gerek). Cola k─▒sa zamanda ABD emperyalizminin temsilcisi oldu.

1984 y─▒l─▒nda Los Angeles ┼čehrinde yap─▒lan olimpiyatlardan 12 y─▒l sonra Coca-ColaÔÇÖn─▒n ba┼čkenti AtlantaÔÇÖda olimpiyat d├╝zenlendi. Olimpiyatlara talip olan bir├žok milli devleti geride b─▒rakarak oyunlar─▒n ba┼čkentinde yap─▒lmas─▒n─▒ sa─člayan Coca-Cola, devletler ├╝st├╝ bir g├╝├ž oldu─čunu b├╝t├╝n d├╝nyaya g├Âsterdi.

Kitaptan, 1990ÔÇÖlar─▒n ba┼č─▒nda M├ľ 1800 y─▒l─▒na ait bir tarifle ┼čerbet├ži otu i├žermeyen bir bira ├╝retildi. ┼×erbet├ži otu i├žermeyen Antik ├ça─čÔÇÖdan kalma iki bira g├╝n├╝m├╝zde ├╝retilmektedir. ─░lki Danimarka-Norve├ž ve ─░ngiltere Kral─▒ olan Kral Canute ad─▒yla ─░ngiltere ├╝retiliyor. Di─čeri ise Fin halk─▒n─▒n biras─▒ olan Sahti g├╝n├╝m├╝zde de ├╝retiliyor.

 

Toplam Okuma: 290 , Bug├╝n: 1 

YAZAR HAKKINDA

Haber Merkezi Haber Merkezi Belgeseltarih.com sitemizde konuk yazarlara da yer veriyoruz. Yay─▒nlanmas─▒n─▒ istedi─činiz ve m├╝mk├╝n oldu─čunca akademik dille kaleme al─▒nm┼č tarih konulu yaz─▒lar─▒n─▒zla ilgili olarak, ileti┼čim sayfam─▒zdaki form vas─▒tas─▒yla bizimle ba─člant─▒ kurabilirsiniz. E-Posta: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • YEN─░
Bursal─▒ Karamanl─▒lar

Bursal─▒ Karamanl─▒lar

10 Ekim 2021, Bursal─▒ Karamanl─▒lar i├žin yorumlar kapal─▒
─░ngiltereÔÇÖdeki U├žak Kazas─▒ ve Adnan Menderes

─░ngiltereÔÇÖdeki U├žak Kazas─▒ ve Adnan Menderes

5 Ekim 2021, ─░ngiltereÔÇÖdeki U├žak Kazas─▒ ve Adnan Menderes i├žin yorumlar kapal─▒
─░lklerin K├Ây├╝ Bademler

─░lklerin K├Ây├╝ Bademler

5 Ekim 2021, ─░lklerin K├Ây├╝ Bademler i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rk├╝lerin Talihsiz Ye┼čil ├ľrde─či

T├╝rk├╝lerin Talihsiz Ye┼čil ├ľrde─či

5 Ekim 2021, T├╝rk├╝lerin Talihsiz Ye┼čil ├ľrde─či i├žin yorumlar kapal─▒
Osmanl─▒larda ve Cumhuriyetin ilk y─▒llar─▒nda elektrik

Osmanl─▒larda ve Cumhuriyetin ilk y─▒llar─▒nda elektrik

3 Ekim 2021, Osmanl─▒larda ve Cumhuriyetin ilk y─▒llar─▒nda elektrik i├žin yorumlar kapal─▒
─░brahim Edhem Pa┼ča

─░brahim Edhem Pa┼ča

3 Ekim 2021, ─░brahim Edhem Pa┼ča i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa’n─▒n Sinema Tarihi

Bursa’n─▒n Sinema Tarihi

11 Eyl├╝l 2021, Bursa’n─▒n Sinema Tarihi i├žin yorumlar kapal─▒
Limonun Ba┼čkenti Erdemli

Limonun Ba┼čkenti Erdemli

11 Eyl├╝l 2021, Limonun Ba┼čkenti Erdemli i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa Yerel Bas─▒n─▒nda Naz─▒m Hikmet (1901-1963)

Bursa Yerel Bas─▒n─▒nda Naz─▒m Hikmet (1901-1963)

11 Eyl├╝l 2021, Bursa Yerel Bas─▒n─▒nda Naz─▒m Hikmet (1901-1963) i├žin yorumlar kapal─▒
Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi

Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi

11 Eyl├╝l 2021, Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi i├žin yorumlar kapal─▒
Polemik-8: ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Mustafa KemalÔÇÖin t├╝meni yede─čin yede─či idiÔÇŁ

Polemik-8: ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Mustafa KemalÔÇÖin t├╝meni yede─čin yede─či idiÔÇŁ

10 Eyl├╝l 2021, Polemik-8: ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Mustafa KemalÔÇÖin t├╝meni yede─čin yede─či idiÔÇŁ i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rklerin ilk anavatan─▒na ait kaynaklar ge├žerlili─čini yitirdi

T├╝rklerin ilk anavatan─▒na ait kaynaklar ge├žerlili─čini yitirdi

8 Eyl├╝l 2021, T├╝rklerin ilk anavatan─▒na ait kaynaklar ge├žerlili─čini yitirdi i├žin yorumlar kapal─▒
19. Y├╝zy─▒l Osmanl─▒ Devlet Adamlar─▒ndan ─░brahim Edhem Pa┼ča -Salih Erol

19. Y├╝zy─▒l Osmanl─▒ Devlet Adamlar─▒ndan ─░brahim Edhem Pa┼ča -Salih Erol

8 Eyl├╝l 2021, 19. Y├╝zy─▒l Osmanl─▒ Devlet Adamlar─▒ndan ─░brahim Edhem Pa┼ča -Salih Erol i├žin yorumlar kapal─▒
Moha├ž, Semmelweis ve Pal Soka─č─▒ ├çocuklar─▒

Moha├ž, Semmelweis ve Pal Soka─č─▒ ├çocuklar─▒

23 A─čustos 2021, Moha├ž, Semmelweis ve Pal Soka─č─▒ ├çocuklar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Ulubatl─▒ HasanÔÇÖ─▒n Tasvir Edildi─či Chronicon Maius’un (B├╝y├╝k Kronik) Melissinos Taraf─▒ndan Uyduruldu─ču ─░ddi├ós─▒n─▒n Reddi

Ulubatl─▒ HasanÔÇÖ─▒n Tasvir Edildi─či Chronicon Maius’un (B├╝y├╝k Kronik) Melissinos Taraf─▒ndan Uyduruldu─ču ─░ddi├ós─▒n─▒n Reddi

22 A─čustos 2021, Ulubatl─▒ HasanÔÇÖ─▒n Tasvir Edildi─či Chronicon Maius’un (B├╝y├╝k Kronik) Melissinos Taraf─▒ndan Uyduruldu─ču ─░ddi├ós─▒n─▒n Reddi i├žin yorumlar kapal─▒
Ak-┼×emsedd├«nÔÇÖin F├ótihÔÇÖe G├Âyn├╝kÔÇÖten Yazd─▒─č─▒ Mektubun Tarih├« A├ž─▒dan ├ľnemi

Ak-┼×emsedd├«nÔÇÖin F├ótihÔÇÖe G├Âyn├╝kÔÇÖten Yazd─▒─č─▒ Mektubun Tarih├« A├ž─▒dan ├ľnemi

22 A─čustos 2021, Ak-┼×emsedd├«nÔÇÖin F├ótihÔÇÖe G├Âyn├╝kÔÇÖten Yazd─▒─č─▒ Mektubun Tarih├« A├ž─▒dan ├ľnemi i├žin yorumlar kapal─▒
Ya┼č 21: HayberÔÇŽ Afganistan An─▒lar─▒ÔÇŽ

Ya┼č 21: HayberÔÇŽ Afganistan An─▒lar─▒ÔÇŽ

22 A─čustos 2021, Ya┼č 21: HayberÔÇŽ Afganistan An─▒lar─▒ÔÇŽ i├žin yorumlar kapal─▒
Mehmet├žikÔÇÖsiz bir K─▒br─▒s olamaz!

Mehmet├žikÔÇÖsiz bir K─▒br─▒s olamaz!

18 A─čustos 2021, Mehmet├žikÔÇÖsiz bir K─▒br─▒s olamaz! i├žin yorumlar kapal─▒
├ça─čda┼č Kaynaklardaki Kronolojik Verilere G├Âre Sultan OrhanÔÇÖ─▒n ─░znik Ku┼čatmas─▒ ve Fethi

├ça─čda┼č Kaynaklardaki Kronolojik Verilere G├Âre Sultan OrhanÔÇÖ─▒n ─░znik Ku┼čatmas─▒ ve Fethi

4 A─čustos 2021, ├ça─čda┼č Kaynaklardaki Kronolojik Verilere G├Âre Sultan OrhanÔÇÖ─▒n ─░znik Ku┼čatmas─▒ ve Fethi i├žin yorumlar kapal─▒