Ekrem Hayri PEKER
Ekrem Hayri  PEKER
AnadoluÔÇÖdan SemerkandÔÇÖa, SemerkandÔÇÖdan AnadoluÔÇÖya bilime yolculuk
  • 01 Ocak 2019 Sal─▒
  • +
  • -
  • Ekrem Hayri PEKER /

AnadoluÔÇÖya Orta AsyaÔÇÖdan gelenler ├žok yaz─▒ld─▒. Kervanlar─▒n d─▒┼č─▒nda, el├žilik g├Ârevi sebebiyle ya da ticaret amac─▒yla gidenler olmu┼čtur mutlaka. Bunun d─▒┼č─▒nda medreselerde ├Â─črenim g├Ârmek i├žin gidenler de ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. M─▒s─▒rÔÇÖa, ┼×amÔÇÖa ve Ba─čdatÔÇÖa gidip d├Ânenler tarihi kay─▒tlara ge├žmi┼čtir. Bu topraklardan de─či┼čik bir insan Orta AsyaÔÇÖya yolculuk yapar. Bu yolcunun amac─▒ oradaki medreselerde ├Â─črenim g├Ârmektir. ├ľ─črencinin amac─▒ medreselerde dini ├Â─črenim almak de─čildir. Onun yolculu─čunun amac─▒ ├žok farkl─▒d─▒r. Yolcumuz y─▒ld─▒zlara merak salm─▒┼čt─▒r.

Osmanl─▒ d├Âneminde ya┼čam─▒┼č Kad─▒zade-i Rumi 1337 y─▒l─▒nda BursaÔÇÖda do─čmu┼čtur. Kad─▒l─▒k yapan Mahmut ├çelebiÔÇÖnin o─čludur. ├ľ─črenimini BursaÔÇÖda tamamlar. ├ťnl├╝ bilgin molla FenariÔÇÖden astronomi ve matematik dersleri alm─▒┼čt─▒r. Y─▒ld─▒zlar─▒ ve g├Âky├╝z├╝n├╝ incelemek, ara┼čt─▒rmak onun en b├╝y├╝k amac─▒ olur. Osmanl─▒ topraklar─▒nda ve AnadoluÔÇÖda yeterli bilgi kayna─č─▒ bulamaz. Hocalar─▒ ona HorasanÔÇÖ─▒ ve T├╝rkistanÔÇÖ─▒ g├Âsteriyorlard─▒.

 

Kad─▒zade ├Ânce HorasanÔÇÖa gidip ├╝nl├╝ bilgin C├╝rcaniÔÇÖnin ├Â─črencisi olur. Burada uzun s├╝re kal─▒r. Sonra SemerkantÔÇÖa gider. Ulu─čbekÔÇÖin SemerkantÔÇÖta kurdu─ču ayn─▒ zamanda bir matematik medresesi olan Semerkant G├Âzlem EviÔÇÖnde ├žal─▒┼č─▒r. T├╝rkistanl─▒lar onu ├žok severler. ÔÇťAnadoluluÔÇŁ anlam─▒nda Rumi lakab─▒n─▒ verirler. Rumi XV. Y├╝zy─▒l─▒n ba┼člar─▒nda matematik ilkelerini astronomi ara┼čt─▒rmalar─▒na uygulayan, g├Âk cisimlerinin kendi y├Âr├╝ngeleri ├╝zerindeki hareketlerini incelerken matemati─čin verilerinden yararlanan ilk bilginlerden biridir. ├ťnl├╝ bilginin Ka┼čiÔÇÖnin ├Âl├╝m├╝nden sonra medresenin y├Âneticili─čine getirilir.

Ali Ku┼č├žu

Ki┼či’nin ├Âl├╝m├╝ ├╝zerine Semerkand Rasathanesi’nin m├╝d├╝r├╝ olmu┼č ve Ulu─č Bey ZiciÔÇÖnin haz─▒rlanmas─▒na kat─▒lm─▒┼čt─▒r. Semerkand├«’nin (├Âl├╝m├╝ 1302) E┼čk├ólu’t-Tesis (Temel Teoremler) adl─▒ geometri eserine TuhfetuÔÇÖr-Reis f├« ┼×erh E┼čkaliÔÇÖt Tesis ad─▒yla bir a├ž─▒klama yazm─▒┼č ve Ulu─č Bey’e takdim etmi┼čtir. Bu a├ž─▒klama. Kad─▒z├óde’nin teorik geometri alan─▒ndaki en ├Ânemli ├žal─▒┼čmas─▒d─▒r. Eser, Osmanl─▒ medreselerinde uzun y─▒llar orta seviyeli bir geometri ders kitab─▒ olarak okutulmu┼č, ├╝zerine pek ├žok yorum ve ek yaz─▒lm─▒┼čt─▒r. Kad─▒z├óde eserinde, hesap ve cebir bilimlerinin geometri ├╝zerine kurulu oldu─čunu belirtmi┼č ve ┼č├Âyle demi┼čtir: “Geometrik ┼čekiller geometrik-nicelik, yani mikdar-mek├ódir ├╝zerine kuruludur, ancak mikdar─▒n adede (say─▒ya) aktar─▒lmas─▒ ├žok kolayd─▒r”. B├Âylece, Osmanl─▒ matemati─činde geometrik niceliklerle cebir ve hesap yapma gelene─činin devam etmesini sa─člam─▒┼čt─▒r. Kad─▒z├óde, eserinin giri┼činde geometrinin hem kuramsal hem de uygulamal─▒ taraf─▒na i┼čaret ederek geometri bilgisinin neden gerekli oldu─čunu ┼č├Âyle ifade etmi┼čtir: “Problemlerinin sa─člam, kan─▒tlar─▒n─▒n g├╝venilir olmas─▒ ve hi├žbir yanl─▒┼č─▒ bar─▒nd─▒rmamas─▒ nedeniyle filozoflar, g├Âklerin ve yerin yarat─▒l─▒┼č─▒ ├╝zerinde d├╝┼č├╝nmek ve hukuk├žular fetva vermek i├žin geometriye ihtiya├ž duyarlar. Divan ├╝yeleri ve kad─▒lar da geometrisiz yapamazlar. Geometrisiz g├Âky├╝z├╝n├╝n merdivenlerine ├ž─▒kmak, yery├╝z├╝n├╝n yollar─▒n─▒ ve memleketlerini ku┼čatmak kolay olmaz. Bu bilime sahip olmayanlar ortaklar aras─▒nda adaletli payla┼č─▒m yapamazlar.

Bir├žok ├Â─črenci yeti┼čtiren Kad─▒zade-i RumiÔÇÖnin en ├╝nl├╝ ├Â─črencisi kendisi gibi Osmanl─▒ bilgini olan Ali Ku┼č├žu dur. G├Ârevi s─▒ras─▒nda o d├Ânemin en yetkin astronomi cetvelleri olan Zic- i Ulu─čbeyÔÇÖin haz─▒rlanmas─▒na kat─▒ld─▒.

Kad─▒zade-i RumiÔÇÖnin ├Â─črencilerinden birisi d├╝nya astronomi tarihine ge├žer. ┬áAli Ku┼č├žu

Babas─▒ Timurlu h├╝k├╝mdar─▒ Ulu─čbeyÔÇÖin do─čanc─▒s─▒ oldu─ču i├žin Ku┼č├žu lakab─▒ ile an─▒lan Alaaddin Semerkant da d├╝nyaya geldi. ├ľ─črenimini SemerkantÔÇÖta yapar. Sonra ─░ranÔÇÖa gider.

D├Ân├╝┼č├╝nde SemerkantÔÇÖtaki g├Âzlem evi ve medresenin ba┼č─▒na ge├žer. Burada Ulu─čbeyÔÇÖle ├žal─▒┼č─▒r. Ulu─čbeyÔÇÖin ├Âld├╝r├╝lmesinden (1449) sonra Akkoyunlu h├╝k├╝mdar─▒ Uzun HasanÔÇÖ─▒n yan─▒na s─▒─č─▒n─▒r. Ulu─čbeyÔÇÖin ilim yuvas─▒ olan ├╝├ž katl─▒ g├Âzlem evi y─▒kt─▒r─▒l─▒r. Sonraki y─▒llar ├╝zeri toprakla ├Ârt├╝l├╝r, k├╝├ž├╝k bir tepe olarak kal─▒r. As─▒rlar ge├žer Ruslar 1868 y─▒l─▒nda SemerkantÔÇÖ─▒ istila eder. Bir Rus GeneralÔÇÖi bu efsanevi rasathaneyi bulur. Rasathaneyi restore eder, bug├╝ne ula┼čmas─▒n─▒ sa─člar.

Ali Ku┼č├žu Uzun HasanÔÇÖ─▒n el├žisi olarak ─░stanbulÔÇÖa gelir. Osmanl─▒ sultan Fatih Sultan MehmetÔÇÖtir. Bu ayd─▒n padi┼čah─▒n iste─čiyle Ayasofya MedresesiÔÇÖnde ders verir. El├žilik g├Ârevini tamamlamak i├žin TebrizÔÇÖe gider. Sonra geri d├Ânmemek ├╝zere ─░stanbulÔÇÖa gelir ve derslerine devam eder. Onun geli┼čiyle ─░stanbulÔÇÖda astronomi bilimi geli┼čmi┼čtir. Astronomi ├╝zerine ├žok say─▒da eser veren Ali Ku┼č├žu 1474 y─▒l─▒nda ─░stanbul da vefat etmi┼čtir.

 

Semerkant Rasathanesi ve medreseleri

Emir Timur, ard─▒l─▒ ┼×ahruh devrinde Semerkant parlayan bir y─▒ld─▒zd─▒. Taassuptan uzak olan ve ├žocuklar─▒na, ÔÇťSeyyitleri sevin ama sak─▒n iktidara ortak etmeyin, yoksa tamam─▒n─▒ isterlerÔÇŁ ├Â─č├╝d├╝n├╝ veren Emir Timur, Anadolu, Irak ve SuriyeÔÇÖden ├žok say─▒da sanat├ž─▒ ve bilim adam─▒n─▒ SemerkantÔÇÖa getirmi┼čti.

Kad─▒zade Rumi

TimurÔÇÖun ├Âl├╝m├╝nden sonra Semerkant ├ólimleri ve ara┼čt─▒rmac─▒lar─▒ kendisine ├žekti. TimurÔÇÖun torunu Ulu─č Bey zaman─▒nda bilimsel ├žal─▒┼čmalar zirveye ula┼čt─▒. Ulu─č Bey, ┼čair ve bilim adam─▒yd─▒. Kurdu─ču ve 1421 y─▒l─▒nda faaliyete ba┼člayan medrese ve rasathanede ├žok say─▒da insan matematik ve g├Âk bilimi alan─▒nda ├Â─črenim g├Ârd├╝.

AnadoluÔÇÖdan Molla ┼×emsettinÔÇÖin torunu Ali el-Fenari, Herat, Semerkant ve ─░ranÔÇÖda ├žal─▒┼čmalar yapt─▒. Molla G├╝rani, Fatih Sultan MehmetÔÇÖi onu ├ža─č─▒rmaya ikna etti. ─░stanbulÔÇÖa gelen Fenari, M├╝derrislik, kad─▒l─▒k yapt─▒. Kazaskerlik makam─▒na y├╝kseldi.

HorasanÔÇÖ─▒n Tus kentinde do─čan Molla Alaeddin el-Tusi, Fatih Sultan Mehmet d├Âneminde ─░stanbulÔÇÖa geldi. Uzun y─▒llar Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnde ya┼čayan Tusi,┬á SemerkantÔÇÖa d├Ând├╝ ve orada vefat etti.

├ťnl├╝ g├Âk bilimci Ali Ku┼č├žuÔÇÖnun hocas─▒ ve as─▒l ad─▒ Molla Mahmut ibn Musa olan Kad─▒zade-i Rumi BursaÔÇÖdan ilim a┼čk─▒yla SemerkantÔÇÖa giden bilginlerden. SemerkantÔÇÖta 1436 veya 1437 y─▒l─▒nda vefat etti.

├ľ─črencisi Ali Ku┼č├žu, Ulu─č BeyÔÇÖin ├Âl├╝m├╝nden sonra hacca gitme bahanesiyle SemerkantÔÇÖtan ayr─▒ld─▒. Akkoyunlu h├╝k├╝mdar─▒ Uzun HasanÔÇÖ─▒n hizmetine girdi. Onun el├žisi olarak Fatih Sultan MehmetÔÇÖe geldi. Onun davetiyle el├žilik g├Ârevini tamamlay─▒p, ─░stanbulÔÇÖa geldi. 1474 y─▒l─▒nda ─░stanbulÔÇÖda vefat etti.

Ulu─č BeyÔÇÖin bilimle, g├Âkle u─čra┼čmas─▒ Buharal─▒ Nak┼čibendi mollalar─▒ rahats─▒z eder. Mollalar─▒n te┼čvikiyle b├╝y├╝k o─člu Abd├╝llatif Mirza, isyan eder ve ele ge├žirdi─či babas─▒n─▒ 1449 ├Âld├╝r├╝r.┬á Bu olaydan sonra TimurÔÇÖun devleti ├ž├Âkmeye ba┼člar. T├╝rkistanÔÇÖda bilim ve kervan ticareti h─▒zla geriler. ─░ranÔÇÖda Savefi Devletinin kurulmas─▒yla denizle ba─č─▒ kopan T├╝rkistan h─▒zla gerileme s├╝recine girer

 

***

Sade bilim adamlar─▒, yazarlar de─čil ┼čairler de Osmanl─▒ ├╝lkesine gelir. ├ľzbekistan’─▒n Buhara ┼čehrinden 13, Semerkant’tan 3 olmak ├╝zere toplam 16 ┼čair Osmanl─▒ ├╝lkesine gelmi┼čtir. Osmanl─▒ ├╝lkesine gelen 13 Buharal─▒ ┼čair bilinmektedir: Handan, Emir Sultan, Emir Ahmed, Ahmed ─░l├óh├«, C├╝d├óy├«, Said├ó, Res├ó, ┼×eyda, Naz├«m├ó, Revnak, Kir├óm├«, H├ólis, S├╝leyman.

─░bni Arap┼čah, ├Âl├╝m├╝ 1450 AcaibuÔÇÖl Makdur (Bozk─▒rdan Gelen Bela)

Ulu─č Bek

1392 y─▒l─▒nda ┼×amÔÇÖ─▒ ku┼čatan Emir Timur taraf─▒ndan esir edildi ve SemerkantÔÇÖa g├Ât├╝r├╝ld├╝. TimurÔÇÖun ├Âl├╝m├╝nden sonra 1412ÔÇÖde AnadoluÔÇÖya gelerek ├çelebi MehmetÔÇÖin hizmetine girdi. Sultan ├çelebi MehmetÔÇÖin in muhasibi ve ┼čehzade hocas─▒ oldu. Sultan ├çelebi MehmetÔÇÖin ├Âl├╝m├╝ne kadar (1421) Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin hizmetinde ├žal─▒┼čt─▒. Sultan─▒n vefat─▒ndan sonra vatan─▒ ┼×amÔÇÖa d├Ând├╝.

Sultan ├çelebi Mehmet i├žin C├ómiÔÇÖ├╝l Hik├óyat ile Abi Leys al-SemerkandiÔÇÖnin TefsirÔÇÖini T├╝rk├žeye ├ževirdi. ┼×andan M─▒s─▒rÔÇÖa gitti ve burada AcaibuÔÇÖl Makdur (Bozk─▒rdan Gelen Bela) adl─▒ eserini yazd─▒.

I.Mehmet ile merkeziyet├žil H├╝k├╝mranl─▒─č─▒n Yeniden Kurulmas─▒, Halil ─░nalc─▒k, s, 26

Sultan Mehmet ├çelebi ve D├Ânemi, Bursa-2014 (Osmangazi Belediyesi Yay─▒n─▒)

K─▒r─▒mÔÇÖa gidip, orada edib ve ┼×air Abd├╝lmecid ile g├Âr├╝┼čt├╝kten sonra, Karadeniz ├╝zerinden Osmanl─▒ payi taht─▒ EdirneÔÇÖye geldi. Sultan ├çelebi MehmedÔÇÖin saray─▒na girerek, bir├žok ikram ve iltifata kavu┼čtu. ─░znik Medresesi m├╝derrislerinden olup, Karaman ve M─▒s─▒rÔÇÖda ilim tahsil eden, tasavvuf, mant─▒k ve di─čer akli ilimlerde m├╝tehass─▒s olan b├╝y├╝k ├ólim Molla Fenari ve Burhaneddin Haydar el-Havafi gibi ├ólimlerden ilim tahsil etti.

─░bn-i Arab┼čah EdirneÔÇÖde bulundu─ču zaman, Eb├╝ÔÇÖl-Leys-i Semerkandi hazretlerinin tefsirini Arap├žadan T├╝rk├žeye, CamiÔÇÖul-Hikayat ve Lami-ur-Rivayat adl─▒ eseri Fars├žadan T├╝rk├žeye terc├╝me etti. Edebiyattaki kudreti, ifadede g├Âsterdi─či incelik ve birka├ž yabanc─▒ dili bilmesi sebebiyle, Sultan ├çelebi Mehmed Han─▒n iltifat─▒na kavu┼čup, Divan-─▒ H├╝mayunÔÇÖda vazife ald─▒. Sultan ├çelebi MehmedÔÇÖin hususi k├ótipli─čini yap─▒p, civar devlet ba┼čkanlar─▒na mektuplar yazd─▒. Bu arada Burhan├╝ddin HaydarÔÇÖdan Miftah-├╝l-Ulum adl─▒ eseri okumaya devam etti. 1421 (H.824) senesinde Sultan ├çelebi MehmedÔÇÖin vefat etmesi ├╝zerine, on sene m├╝ddetle kald─▒─č─▒Osmanl─▒ ├╝lkesinden vatan─▒na d├Ânmeye karar verdi. 1422 senesinde HalepÔÇÖe gelerek, orada ├╝├ž sene kald─▒. Sonra esas memleketi olan D─▒ma┼čkÔÇÖa gitti.

─░bn-i Arab┼čah, 1428 senesinde HicazÔÇÖdan D─▒ma┼čkÔÇÖa d├Ânen Mevlana Ebu Abdullah Muhammed bin Muhammed BuhariÔÇÖye talebe olup, ondan tasavvuf, f─▒k─▒h, usul, meÔÇÖani, beyan ve di─čer ilimleri ├Â─črendi. Vefat─▒na kadar hocas─▒ndan ayr─▒lmad─▒. 1438 senesinde hocas─▒n─▒n vefat─▒ ├╝zerine, hac vecibesini yerine getirmek ├╝zere HicazÔÇÖa, oradan da M─▒s─▒rÔÇÖa gidip, bir daha vatan─▒na d├Ânmemek ├╝zere KahireÔÇÖye yerle┼čti. K─▒sa zamanda buran─▒n ├ólimleri ve ┼čairleriyle yak─▒nl─▒k peyda edip, Sultan Melik Zahir ├çakmakÔÇÖla tan─▒┼čt─▒. Sultan ona iyi muamelede bulunup, iltifat etti.

─░bn-i Arab┼čah Arap├ža, Fars├ža ve T├╝rk├žeyi ├žok iyi bilirdi. Bu sebeple ona Arap, Fars ve T├╝rk dillerinin meliki denirdi. Yazm─▒┼č oldu─ču eserlerin ├žo─ču manzumdur.
1451 (H.854) senesinde KahireÔÇÖde vefat etti ve oraya defnedildi.Y─▒ld─▒r─▒m Beyaz─▒tÔÇÖ─▒n damad─▒ Emir SultanÔÇÖda Buharal─▒. Bu topraklardan gelip AnadoluÔÇÖya tasavvuf felsefesini yayar. Kazand─▒─č─▒ sayg─▒nl─▒k onu Y─▒ld─▒r─▒mÔÇÖa damat yapar, bu kalem nice ┼čanl─▒ beyleri geride b─▒rak─▒r. Ara┼čt─▒rd─▒k├ža BursaÔÇÖya Emir SultanÔÇÖdan ba┼čka bir├žok sufinin geldi─čini ├Â─črenmek do─črusu ho┼č oluyor. Pir Emir, Seleh├óddin Buhari, Ali Dede El Buhari, Orhan Bey d├Âneminde Yeni┼čehirÔÇÖde tekke kuran Postni┼čin dervi┼č Mehmet ve daha bilmedi─čimiz niceleriÔÇŽ

Mesafeler yola ├ž─▒kmak isteyenler i├žin hi├ž de uzak de─čilmi┼č diye d├╝┼č├╝n├╝yorum. ├ço─ču zaman yayan; bazen at, e┼ček veya deve ├╝zerinde, yar─▒ a├ž yar─▒ tok ├ž├Âller, da─člar a┼č─▒l─▒p binlerce kilometre yol kat edilip AnadoluÔÇÖya, M─▒s─▒rÔÇÖa daha nice yerlere gidilebiliyormu┼č. ─░stanbul-Ta┼čkent aras─▒n─▒n u├žakla yakla┼č─▒k 3300 kilometre oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝rsek ne demek istedi─čim belki daha iyi anla┼č─▒l─▒r. MevlanaÔÇÖn─▒n da tarihi ├ľzbek topraklar─▒nda yer alan (bug├╝n AfganistanÔÇÖda) Belh ┼čehrinden geldi─čini de hat─▒rlayal─▒m.

Toplam Okuma: 3,257 , Bug├╝n: 6 

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar. Bursa Mustafakemalpa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
  • YEN─░
Belgelerle K├╗t├╝’l Am├óre Zaferi

Belgelerle K├╗t├╝’l Am├óre Zaferi

30 Nisan 2021, Belgelerle K├╗t├╝’l Am├óre Zaferi i├žin yorumlar kapal─▒
S├Âzde Ermeni Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n Var Olmayan Toplu Mezarlar─▒

S├Âzde Ermeni Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n Var Olmayan Toplu Mezarlar─▒

30 Nisan 2021, S├Âzde Ermeni Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n Var Olmayan Toplu Mezarlar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Osmanl─▒ ilk D├Ânemlerinde Neden Bat─▒ya Y├Âneldi?

Osmanl─▒ ilk D├Ânemlerinde Neden Bat─▒ya Y├Âneldi?

30 Nisan 2021, Osmanl─▒ ilk D├Ânemlerinde Neden Bat─▒ya Y├Âneldi? i├žin yorumlar kapal─▒
Tehcir, Soyk─▒r─▒m ve ABD

Tehcir, Soyk─▒r─▒m ve ABD

27 Nisan 2021, Tehcir, Soyk─▒r─▒m ve ABD i├žin yorumlar kapal─▒
“Paratoner Kemalettin Sami G├Âk├žen” ve Bursa

“Paratoner Kemalettin Sami G├Âk├žen” ve Bursa

25 Nisan 2021, “Paratoner Kemalettin Sami G├Âk├žen” ve Bursa i├žin yorumlar kapal─▒
Teknoloji ├ça─č─▒nda M├╝zik, M├╝zi─čimiz ve M├╝zik Emek├žileri

Teknoloji ├ça─č─▒nda M├╝zik, M├╝zi─čimiz ve M├╝zik Emek├žileri

25 Nisan 2021, Teknoloji ├ça─č─▒nda M├╝zik, M├╝zi─čimiz ve M├╝zik Emek├žileri i├žin yorumlar kapal─▒
Bizans Mutfa─č─▒ (4) Sebzeler-Zerzevat

Bizans Mutfa─č─▒ (4) Sebzeler-Zerzevat

25 Nisan 2021, Bizans Mutfa─č─▒ (4) Sebzeler-Zerzevat i├žin yorumlar kapal─▒
Bizans Mutfa─č─▒ (3) Ekmek, Yulaf Lapas─▒, Tah─▒llar

Bizans Mutfa─č─▒ (3) Ekmek, Yulaf Lapas─▒, Tah─▒llar

25 Nisan 2021, Bizans Mutfa─č─▒ (3) Ekmek, Yulaf Lapas─▒, Tah─▒llar i├žin yorumlar kapal─▒
Bizans Mutfa─č─▒ (2) G├╝nl├╝k ├ľ─č├╝n Say─▒s─▒

Bizans Mutfa─č─▒ (2) G├╝nl├╝k ├ľ─č├╝n Say─▒s─▒

25 Nisan 2021, Bizans Mutfa─č─▒ (2) G├╝nl├╝k ├ľ─č├╝n Say─▒s─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Bizans Mutfa─č─▒ (1)

Bizans Mutfa─č─▒ (1)

25 Nisan 2021, Bizans Mutfa─č─▒ (1) i├žin yorumlar kapal─▒
1950-1960 Y─▒llar─▒ Aras─▒ – Yerel Bas─▒nda U├žak Kazalar─▒

1950-1960 Y─▒llar─▒ Aras─▒ – Yerel Bas─▒nda U├žak Kazalar─▒

23 Nisan 2021, 1950-1960 Y─▒llar─▒ Aras─▒ – Yerel Bas─▒nda U├žak Kazalar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Macar Kaynaklar─▒na G├Âre Turan Co─črafyas─▒nda (Kuzey) Kafkasya

Macar Kaynaklar─▒na G├Âre Turan Co─črafyas─▒nda (Kuzey) Kafkasya

23 Nisan 2021, Macar Kaynaklar─▒na G├Âre Turan Co─črafyas─▒nda (Kuzey) Kafkasya i├žin yorumlar kapal─▒
2.600 Y─▒ll─▒k ─░skit Soylular─▒n─▒n Y├╝z├╝ Canland─▒r─▒ld─▒

2.600 Y─▒ll─▒k ─░skit Soylular─▒n─▒n Y├╝z├╝ Canland─▒r─▒ld─▒

23 Nisan 2021, 2.600 Y─▒ll─▒k ─░skit Soylular─▒n─▒n Y├╝z├╝ Canland─▒r─▒ld─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Kafkas Sava┼člar─▒ ve S├╝rg├╝n

Kafkas Sava┼člar─▒ ve S├╝rg├╝n

23 Nisan 2021, Kafkas Sava┼člar─▒ ve S├╝rg├╝n i├žin yorumlar kapal─▒
Kafkasya’da Tehlike Alt─▒ndaki Diller

Kafkasya’da Tehlike Alt─▒ndaki Diller

23 Nisan 2021, Kafkasya’da Tehlike Alt─▒ndaki Diller i├žin yorumlar kapal─▒
Ahi Evran ve Ahilik Gelene─či

Ahi Evran ve Ahilik Gelene─či

17 Nisan 2021, Ahi Evran ve Ahilik Gelene─či i├žin yorumlar kapal─▒
Ke┼či┼č Da─č─▒ndaki Zeus

Ke┼či┼č Da─č─▒ndaki Zeus

17 Nisan 2021, Ke┼či┼č Da─č─▒ndaki Zeus i├žin yorumlar kapal─▒
Kitap Binay─▒ ├çip Soka─č─▒ ├ľld├╝rd├╝ – Nitelik De─či┼čtiren Bursa

Kitap Binay─▒ ├çip Soka─č─▒ ├ľld├╝rd├╝ – Nitelik De─či┼čtiren Bursa

17 Nisan 2021, Kitap Binay─▒ ├çip Soka─č─▒ ├ľld├╝rd├╝ – Nitelik De─či┼čtiren Bursa i├žin yorumlar kapal─▒
Necip Faz─▒l ve Dersim Yalan─▒

Necip Faz─▒l ve Dersim Yalan─▒

17 Nisan 2021, Necip Faz─▒l ve Dersim Yalan─▒ i├žin yorumlar kapal─▒