Ekrem Hayri PEKER
Ekrem Hayri  PEKER
AnadoluÔÇÖya yerle┼čtirilen Kumanlar (Manavlar)
  • 24 Mart 2018 Cumartesi
  • +
  • -

1327ÔÇÖde Kocaeli yar─▒madas─▒n─▒n b├╝y├╝k bir b├Âl├╝m├╝ Osmanl─▒ kumandan─▒ Ak├žakoca Bey (Kocaeli ismi Ak├žakocaÔÇÖdan gelir) taraf─▒ndan Bizansl─▒lardan al─▒nd─▒ktan birka├ž y─▒l sonra Orhan Gazi taraf─▒ndan ─░zmit ┼čehri de al─▒nm─▒┼č, ┼×ile ├ževresinde ise AnadoluÔÇÖdan getirilen T├╝rkmen a┼čiretleri isk├ón ettirilmi┼č, y├Âre T├╝rkle┼čtirilmeye ba┼članm─▒┼čt─▒r. Y─▒ld─▒r─▒m Beyaz─▒t d├Âneminde kumandan Yah┼či Bey ┼×ileyi 1391 ve 1395 y─▒llar─▒nda iki kez fethetmi┼čtir. Bizansl─▒lar─▒n ┼×ileÔÇÖyi geri almak i├žin g├Âsterdikleri ├žabalar sonu├ž vermeyince, 1401 y─▒l─▒nda yap─▒lan anla┼čma ile ┼×ileÔÇÖnin T├╝rk topraklar─▒ oldu─ču resmile┼čtirilmi┼čtir. ┼×ile ├ževresine yerle┼čtirilen T├╝rkmen a┼čiretlerinin lakaplar─▒ kurduklar─▒ yerlere isim olmu┼čtur. ├çengilo─čullar─▒ (├çengilli), G├Âkmenler (G├Âkmasl─▒ k├Ây├╝), Hasano─čullar─▒ (Hasanl─▒ k├Ây├╝), ├çitaklar (├çatakl─▒ k├Ây├╝), Karamano─čullar─▒ (Karamandere k├Ây├╝), Yakupo─čullar─▒ (Yakupku), ─░sao─čullar─▒ (─░sak├Ây) gibi. K├Âydeki yerli halka ÔÇťManavÔÇŁ denilmektedir.
Manav T├╝rkleri ├ľzellikle Bat─▒ Anadolu’da yo─čunla┼čan T├╝rk halk─▒. Anadolu’ya g├Â├ž ederek gelen T├╝rklerden baz─▒lar─▒ yerle┼čik hayata ge├žerek tar─▒m faaliyetlerinde bulunmaya ba┼člam─▒┼člard─▒r. Buna ba─čl─▒ olarak manavl─▒k ; ÔÇťYerle┼čik T├╝rkmen Toplulu─čuÔÇŁ, ÔÇťT├╝rk├že d─▒┼č─▒nda dil bilmeyenÔÇŁ, ÔÇťHareketli n├╝fusa kar┼č─▒n yerini de─či┼čtirmeyen, devaml─▒ olarak orada oturanÔÇŁ, ÔÇťBat─▒ AnadoluÔÇÖya d─▒┼čar─▒dan gelen (g├Â├žmen/muhacir) ve g├Â├žebelikten yerle┼čmi┼č (Y├Âr├╝k) n├╝fus d─▒┼č─▒nda eskiden yerle┼čmi┼č k├Âyl├╝lerÔÇŁ olarak tan─▒mlanmaktad─▒r.
*
Manav kelimesi, ├Âz-T├╝rk├že bir s├Âzc├╝kt├╝r. T├╝rkmenin g├Â├žmeyenine manav denilirdi. Manav deyimine “Orhun kitabelerinde de rastlanmaktad─▒r. Bey anlam─▒na gelmektedir. Manav s├Âzc├╝─č├╝n├╝n; T├╝rkistan’daki Kazak-K─▒rg─▒z ve SibiryaÔÇÖdaki Yakut (Saha) T├╝rkleriÔÇÖnde kullan─▒lan, koruyucu soylu ki┼či ve boy beyi anlam─▒na gelen ÔÇťManapÔÇŁ ve ÔÇťManagÔÇŁdan geldi─či san─▒lmaktad─▒r. Eski T├╝rk├žede ÔÇťvÔÇŁ sesinin olmamas─▒ndan dolay─▒, ÔÇťManapÔÇŁ s├Âzc├╝─č├╝ndeki ÔÇťpÔÇŁ ve ÔÇťManagÔÇŁ s├Âzc├╝─č├╝ndeki ÔÇťgÔÇŁ sesinin yumu┼čayarak ÔÇťManavÔÇŁ s├Âzc├╝─č├╝n├╝n ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒ d├╝┼č├╝n├╝lmektedir.
K─▒rg─▒zistan’daki Manas destan─▒nda yer alan ve soylu beylere verilen Manap ifadesi Manavlar─▒n Manas destan─▒yla ilgili olduklar─▒n─▒ da g├Âsterir. Baz─▒ k├Âylerde yap─▒lan ara┼čt─▒rmalarda, BalkanlarÔÇÖdan Anadolu’ya ge├žen ve Bizansl─▒lar taraf─▒ndan Bat─▒ Anadolu’ya tampon maksatl─▒ yerle┼čtirilen Kuman-K─▒p├žak-Pe├ženek T├╝rklerinin O─čuz T├╝rkleriyle kayna┼čmas─▒yla ortaya ├ž─▒kan T├╝rk grubu oldu─ču g├Âr├╝┼č├╝n├╝ benimseyen T├╝rkologlar da mevcuttur.
T├╝rkologlara g├Âre, Manavlar─▒n, T├╝rk soylu oldu─čunu g├Âsteren en ├Ânemli delil, Mongolid karakteristikleridir; Manavlarda g├Âzlerdeki ├žekiklik ve yuvarlak y├╝z hatlar─▒ hemen fark edilebilir. Son derece uysal, m├╝l├óyim ve ba┼čkas─▒ taraf─▒ndan s├Âylenenlere fazla kar┼č─▒ ├ž─▒kmayarak yani tart─▒┼čmayarak geleneksel ya┼čamlar─▒n─▒ s├╝rd├╝ren Manavlar kendi ifadeleri ile ÔÇťyedi kez d├╝┼č├╝nmeden ad─▒m atmayanÔÇŁ bir yap─▒ya sahiptirler. Bu uyumlu ve uysal yap─▒lar─▒, ba┼čkalar─▒na ÔÇťsen bilirsinÔÇŁ ya da ÔÇťsiz bilirsinizÔÇŁ ifadesinin s─▒k kullan─▒lmas─▒nda da kendini g├Âstermektedir. Manav T├╝rkleri, uzun y─▒llar Rum k├Âyleri ile kom┼čuluk yapm─▒┼člar ve uyumlu ki┼čilikleriyle onlarla iyi ge├žinmi┼člerdir.
T├╝m manav k├Âyleri dini a├ž─▒dan “S├╝nni-Hanefi”dir.
Kendilerini Manav olarak ifade eden T├╝rkler a─č─▒rl─▒kl─▒ olarak Bat─▒ Anadolu’da ve Marmara b├Âlgesinde ya┼čamaktad─▒r. Manavlar─▒n ve manav k├Âylerinin bulundu─ču iller ┼č├Âyledir: Sakarya, D├╝zce, Eski┼čehir, Bilecik, Bursa, Kocaeli, Bal─▒kesir, ├çanakkale, ─░stanbul (┼×ile, A─čva, ├ľmerli), Tekirda─č, Manisa, ─░zmir, Antalya, Konya, Afyon, U┼čak, K├╝tahya, Bolu, Ankara-Nall─▒han, Zonguldak, Kastamonu, Mersin, Isparta, Yalova, Diyarbak─▒r (├çermik, ├ç├╝ng├╝┼č)
Rum medeniyetinin i├žinde Balkanlar’dan gelip Bizans kral─▒ taraf─▒ndan Anadolu’ya yerle┼čtirilen ve do─čudan gelen ak─▒nlardan korunmak amac─▒yla yerle┼čtirilen say─▒s─▒ az─▒msanmayacak kadar T├╝rki Pe├ženek-K─▒p├žak-Kuman-Uz toplulu─ču da vard─▒. Bizans kay─▒tlar─▒na g├Âre, M├╝sl├╝man-T├╝rkler Anadolu’ya gelmeden ├Ânce binlerce T├╝rk├že kendilerini Manav olarak ifade edenler a─č─▒rl─▒kl─▒ olarak Marmara, Ege, i├ž Anadolu’da ya┼čarlar. Manav yerle┼čimlerinin oldu─ču yerler ┼č├Âyledir:
─░stanbul, Tekirda─č ,K─▒rklareli, Sakarya ,D├╝zce, Bolu, Karab├╝k, Zonguldak, Kastamonu, Kocaeli,Yalova, Bursa, Bilecik, Bal─▒kesir, ├çanakkale,Eski┼čehir, K├╝tahya, U┼čak,─░zmir,Manisa,Afyon,Konya, Ankara, K─▒r┼čehir, Burdur, Isparta, Antalya,Adana, Mersin, Mu─člaÔÇŽ
*
Laszl├│ R├ísonyi’nin Do─ču Avrupa’daki T├╝rkl├╝k adl─▒ Selenge Yay─▒nlar─▒ndan 2006 y─▒l─▒nda yay─▒nlanm─▒┼č kitab─▒n─▒n 214. sayfas─▒nda Kargala s├Âzc├╝─č├╝ konusunda ┼ču bilgiler vard─▒r: K├╝├ž├╝k Kumanistan’da Kunszentmikl├│s ┼čehri ├ževresindeki bir yerin ad─▒d─▒r.
B├╝y├╝k Kumanistan’da ise Karga yer adlar─▒ vard─▒r. Kargala ad─▒ herhalde Kargal─▒’dan, s─▒k s─▒k zikretti─čim -─▒>-a ses de─či┼čmesiyle meydana geldi. Turgay ve Orenburg ├ževresinde de Kargal─▒ yerine Kargala yer adlar─▒ mevcut idi. Bu yerler Macaristan ile ilgili yer adlar─▒d─▒r. Ayn─▒ kitab─▒n 256. sayfas─▒nda “Kumanlar─▒n Mo─čollardan ka├žm─▒┼č bakiyeleri, mesela 1240 s─▒ralar─▒nda dahi Anadolu’da yerle┼čtirilmi┼čti” ifadesi kullan─▒lmaktad─▒r. Kumanlar─▒n di─čer ad─▒ K─▒p├žak’t─▒r. K─▒p├žak s├Âzc├╝─č├╝ sar─▒┼č─▒n, mavi g├Âzl├╝, a├ž─▒k tenli insanlar i├žin kullan─▒lmaktad─▒r. Ayn─▒ kitab─▒n 155. sayfas─▒nda Kumanlar─▒n 1237’de Bizans ─░mparatoru Johannes Vatatzes taraf─▒ndan Anadolu’ya yerle┼čtirildikleri de yazmaktad─▒r. Bu y├╝zden Kargalar ad─▒n─▒n Kargala s├Âzc├╝─č├╝ ile ili┼čkisi dikkate al─▒nd─▒─č─▒nda bu k├Âye ilk yerle┼čenlerin Kuman T├╝rkleri oldu─ču a├ž─▒k├ža g├Âr├╝lebilir. Kastomonu’daki ┼×eyh ┼×aban-─▒ Veli t├╝rbesinde de bir mezar ta┼č─▒nda “Kumano─člu H├╝seyin Efendi 1762” yazmaktad─▒r. Bu mezar ta┼č─▒ bu tarihlerde bile Kastomonu b├Âlgesinde Kumanlar─▒n ya┼čad─▒─č─▒n─▒ a├ž─▒k├ža g├Âsterir.
Kumanlar Karadeniz havalisindeki atl─▒ g├Â├žebe halklardand─▒r. Kargalar k├Ây├╝nde de 1960’lara kadar at k├╝lt├╝r├╝n├╝n varl─▒─č─▒ bu k├Ây yerle┼čiminin Kuman yerle┼čimi oldu─čunun ispat─▒ olarak g├Âr├╝lebilir. Bir ba┼čka ├Âzellikleri de Kuman-K─▒p├žak ad─▒n─▒n hiddetli, k─▒zg─▒n, ├Âfkeli insanlar anlam─▒nda kom┼ču kabileler taraf─▒ndan kullan─▒lmas─▒ da bu halk─▒m tipik ├Âzelli─čidir.
Kumanlar sa├ž t─▒ra┼člar─▒n─▒ kafalar─▒n─▒ y├╝l├╝yerek yapmaktad─▒rlar. Bilge Umar’─▒n ─░nk─▒l├óp Yay─▒nlar─▒nda 1993’te bas─▒lan T├╝rkiye’deki Tarihsel Adlar adl─▒ kitab─▒n─▒n 388. sayfas─▒nda Karga-Karg─▒ s├Âzc├╝klerinin Anadolu’daki da─č ve burun adlar─▒nda beklenebilece─činden pek ├žok daha fazla say─▒da olarak kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kt─▒─č─▒ yaz─▒lmaktad─▒r. Yazar Karga-Karg─▒ s├Âzc├╝klerini Karaka-K─▒rakal─▒ adlar gibi Luwi dilinden ya da onun ard─▒l─▒ dillerden gelme Karka-K─▒raka (doruk yeri, u├ž yeri, ├ž─▒k─▒nt─▒ yeri) anlamlar─▒n─▒ verdi─či g├Âr├╝lmektedir. Yazar─▒n bu s├Âzc├╝kleri Luwi diline ba─člamaya ├žal─▒┼čarak zorlamas─▒na kat─▒lmak m├╝mk├╝n de─čildir. Laszl├│ R├ísonyi’nin kitab─▒n─▒n 131. sayfas─▒nda Kuman kabileleri say─▒lm─▒┼č bunlardan M─▒s─▒r-Memluk Sultan─▒ Kalavun’un Bur├žo─člu kabilesinden oldu─ču yaz─▒lm─▒┼čt─▒r.

2,464 Toplam, 2 okuma bug├╝n

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi. Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: [email protected]

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒

K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒

20 Ekim 2019, K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en

─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en

20 Ekim 2019, ─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en i├žin yorumlar kapal─▒
Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca

Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca

20 Ekim 2019, Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca i├žin yorumlar kapal─▒
Gariban Babas─▒ Tevfik R├╝┼čt├╝ Burlu

Gariban Babas─▒ Tevfik R├╝┼čt├╝ Burlu

20 Ekim 2019, Gariban Babas─▒ Tevfik R├╝┼čt├╝ Burlu i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

12 Ekim 2019, BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒

K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒

20 Ekim 2019, K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en

─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en

20 Ekim 2019, ─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en i├žin yorumlar kapal─▒
Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca

Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca

20 Ekim 2019, Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca i├žin yorumlar kapal─▒
Gariban Babas─▒ Tevfik R├╝┼čt├╝ Burlu

Gariban Babas─▒ Tevfik R├╝┼čt├╝ Burlu

20 Ekim 2019, Gariban Babas─▒ Tevfik R├╝┼čt├╝ Burlu i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

12 Ekim 2019, BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar