Antik ├ça─čda ─░znikÔÇô─░zmit ├çeki┼čmesi

Antik ├ça─čda ─░znikÔÇô─░zmit ├çeki┼čmesi

Alper CAN

1971 y─▒l─▒nda ErzurumÔÇÖda do─čdu. 42 y─▒ld─▒r BursaÔÇÖda ya┼č─▒yor.
1996ÔÇÖda Hacettepe ├ťniversitesi Di┼č Hekimli─či Fak├╝ltesiÔÇÖnden mezun oldu, serbest di┼č hekimi olarak ├žal─▒┼č─▒yor.
2009ÔÇÖda ├çanakkale Onsekiz Mart ├ťniversitesi Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝ Arkeoloji B├Âl├╝m├╝ y├╝ksek lisans program─▒ndan mezun oldu. Ayn─▒ y─▒l Uluda─č ├ťniversitesi Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝ Tarih b├Âl├╝m├╝nde ba┼člad─▒─č─▒ doktora e─čitimini yar─▒da b─▒rakt─▒. 2003ÔÇÖte Nil├╝fer Kent Konseyi g├Ân├╝ll├╝s├╝ oldu. Bu kurumda tarih, felsefe, edebiyat alan─▒ndaki ├žal─▒┼čmalar─▒ grupla birlikte s├╝rd├╝r├╝yor.
BursaÔÇÖn─▒n k├╝lt├╝r sanat alanlar─▒n─▒ kapsayan internet sitesinin(www.bursadakultur.org) 12 senedir yay─▒nc─▒s─▒.
ÔÇťAntik ├ça─č S├Âzl├╝─č├╝ÔÇŁ ve ÔÇťKadim BursaÔÇŁ ad─▒nda iki kitap yay─▒nlad─▒.
e-posta: alperca@hotmail.com
Alper CAN

Polis, kan─▒ksanm─▒┼č kar┼č─▒l─▒─č─▒ ile kent devleti tarihin bir d├Ânemine kadar devam edip ortadan kalkm─▒┼č bir olgudur. Ortaya ├ž─▒k─▒┼č─▒ ilk kentlerin kuruldu─ču d├Âneme yani M├ľ 4. bine kadar geri gider. Ortadan kalkmas─▒ ise Orta ├ça─č ortalar─▒nda olmu┼čtur. Yani yakla┼č─▒k 4000 bin y─▒l boyunca kentler, kontrol edebildikleri ├ževre b├Âlgeleri ile birlikte m├╝stakil siyasi birimler olmu┼č, rakipleri ile ├že┼čitli konularda rekabet etmi┼člerdir.

Polis YunanistanÔÇÖda ├Âzel bir anlama sahipti. Bireyler kendilerini ya┼čad─▒klar─▒ polisin ad─▒ ile ifade ederlerdi. Mensup olunan kavim ya da dada, ata ad─▒ yerine polisin ad─▒ ge├žerdi. ─░┼čte o y├╝zden bir tarihin babas─▒ HerodotosÔÇÖu Halikarnassoslu Herodotos olarak biliyoruz.

B├╝y├╝k devletlerin olmad─▒─č─▒ d├Ânemlerde polisler kom┼čular─▒ ile ├Âzellikle ticari alanda k─▒yas─▒ya rekabet i├žinde olurlard─▒. G├Ârkemli bir kentin, yak─▒nlarda ba┼čka bir kent kurulup geli┼čmeye ba┼člad─▒ktan sonra d├╝┼č├╝┼če ge├žmesi hatta terk edilmesi olmayacak i┼č de─čildi. Ancak ortaya b├╝y├╝k bir devlet ├ž─▒kt─▒─č─▒nda polisler aras─▒ rekabet azal─▒r, ticari ve k├╝lt├╝rel dengelere devleti idare edenler karar verirdi. B├Âyle bir durumda ortada rekabet edecek pek bir ┼čey kalmazd─▒. Roma kentinde kurulup ├Ânce cumhuriyete, sonra da imparatorlu─ča d├Ân├╝┼čen devletin AnadoluÔÇÖda hakim oldu─ču d├Ânemde de durum ayn─▒yd─▒. Romal─▒lar ├Ânce Asia ad─▒yla Bat─▒ AnadoluÔÇÖyu sonrada da di─čer b├Âlgeleri ele ge├žirdiklerinde AnadoluÔÇÖda ba─č─▒ms─▒z polisler d├Ânemi kapanm─▒┼č, rekabet edilecek pek ez konu kalm─▒┼čt─▒.

Ancak bahsedece─čimiz konu k─▒yas─▒ya rekabetin devam etti─či bir aland─▒. Eyalet y├Ânetiminde polislerden biri anakent (metropolis) kabul edilir, bu kente baz─▒ ayr─▒cal─▒klar ve onurlar tan─▒n─▒rd─▒. ├ľrne─čin metropolis eyaletin yarg─▒ merkeziydi. Davalar bu kentte g├Âr├╝l├╝r, mahkemeye i┼či d├╝┼čenler buruya gelmek zorunda kal─▒rlard─▒. Bu da kentte ekonomik canl─▒l─▒k demekti. Ayr─▒ca Roma ─░mparatorluk d├Âneminde imparatorlar tanr─▒ kabul edilir ve onlar ad─▒na k├╝ltler olu┼čturulurdu. Her k├╝lt├╝n bir tap─▒na─č─▒ olmas─▒ da ka├ž─▒n─▒lmazd─▒r. ─░mparator k├╝lt├╝n├╝n tap─▒na─č─▒ da eyaletin metropolisinde yap─▒l─▒rd─▒. Bu da o kente vergi muafiyeti, arazi tahsisi gibi baz─▒ ayr─▒cal─▒klar─▒n tan─▒nmas─▒ demekti. ─░┼čte hal b├Âyle oyunca b├Âlgemizin iki kenti, Nikaia (─░znik) ile Nikomedia (─░zmit) aras─▒nda Roma ─░mparatorluk D├Âneminde k─▒yas─▒ya bir rekabet ya┼čanm─▒┼čt─▒r.

Her iki kentin de kurulu┼ču Helenistik D├Ânemde olmu┼čtur. NikaiaÔÇÖn─▒n 50 y─▒l kadar ├Ânce kurulmu┼č olmas─▒ ona b├╝y├╝k bir avantaj sa─člamaz. Ancak Nikaial─▒lar kentlerinin ├žok daha eski oldu─čuna, kurucular─▒n─▒n da ┼čarap tanr─▒s─▒ Dionysios oldu─čuna inan─▒rlar.[1] Kurulu┼člar─▒ndan yani M├ľ 4. y├╝zy─▒ldan MS 2. y├╝zy─▒la de─čin Nikaia rakibinden daha ├Ânemli bir kenttir.[2] ┬áZamanla Nikomedia ├Ânem kazan─▒r. ─░mparator DiocletinausÔÇÖun ba┼člatt─▒─č─▒ idari de─či┼čiklikler sonucunda Nikomedia imparatorlu─čunun do─ču yar─▒s─▒n─▒n ba┼čkenti olmu┼čtur (yakl. MS 285).

Rekabetin tam olarak ne zaman ba┼člad─▒─č─▒n─▒ bilmiyoruz. Ancak MS 1. y├╝zy─▒lda iyice k─▒z─▒┼čm─▒┼č bir haldeydi. Nikomedial─▒lar bu d├Ânemde YunanistanÔÇÖda Delphoi kentinde bir heykel diktirmi┼člerdir. Bu heykelde spor m├╝sabakalar─▒nda pek ├žok ba┼čar─▒ kazanan bir hem┼čerilerini onurland─▒rmaktad─▒rlar. Ancak heykelin kaidesine kentleri hakk─▒nda ┼ču ifadeleri yazd─▒rmay─▒ da unutmazlar: ÔÇťBithynia-Pontus eyaletinin metropolisi ve birinci kenti; Hadrianus k├╝lt├╝n├╝n tap─▒nak merkezi, Romal─▒lar─▒n uzun erimli dostu, s─▒─č─▒nma hakk─▒ sahibi.[3]

Bu yaz─▒ ile rekabet iyice k─▒z─▒┼čm─▒┼č olmal─▒. ─░mparator k├╝lt├╝ tap─▒na─č─▒na sahip olma ayr─▒cal─▒─č─▒ NikaiaÔÇÖya da verilmi┼čti. Ama MS 1. y├╝zy─▒lda bu ayr─▒cal─▒k sonlanm─▒┼č gibidir. Zira Nikomedial─▒lar bast─▒klar─▒ sikkelerde bu ayr─▒cal─▒kla in┼ča ettikleri tap─▒na─č─▒ sikkelerinde s─▒k├ža tasvir etmi┼člerdir. Nikaia sikkeleri ise bu unvandan bahsetmezler art─▒k. Bunun yerine, incinen gururlar─▒n─▒ bir nebze onarmak i├žin ÔÇťeyaletin ilk kentiÔÇŁ ibaresini kullan─▒rlar.

─░ki kent aras─▒ndaki rekabeti MS 2. y├╝zy─▒l ba┼č─▒ndan itibaren Prusal─▒ (Bursa) hatip Dion KhrysostomosÔÇÖun s├Âylevlerinden takip edebiliyoruz. Onun 38. s├Âylevi tam da bu konu ├╝zerinedir. Nikomedial─▒lara yapt─▒─č─▒ konu┼čmas─▒na ÔÇťNikaial─▒larla uyum i├žinde ya┼čamal─▒s─▒n─▒z. Bana ba─č─▒r─▒p ├ža─č─▒rmadan ├Ânce s├Âylediklerimi dinleyinÔÇŁ diyerek ba┼člamas─▒ iki kent halk─▒ aras─▒nda mevcut gerilimi a├ž─▒k├ža ortaya koyar. Daha sonra iki kom┼ču kentin uyum i├žinde ya┼čamas─▒n─▒n ├Ânemine vurgu yapar, Romal─▒ y├Âneticilerin birbiriyle ge├žinemeyen kentlere kar┼č─▒ daha c├╝retkar olduklar─▒n─▒ s├Âyleyerek dinleyenleri ikna etmeye ├žal─▒┼č─▒r. ÔÇťTiyatro sahnesindeki oyuncular─▒n da bir├žok unvan─▒ vard─▒r; kral olurlar, prens olurlar, emirnameler yay─▒nlarlar. Ama bu sadece g├Âr├╝n├╝┼čtedir, oyun bitti─činde unvanlar─▒ da biter. Bu iki kentten biri metropolis unvan─▒n─▒ kaybetse ger├žekte neyi kaybetmi┼č olur ki? Deniz k─▒y─▒lar─▒n─▒zdan m─▒ ├žekilir, arazileriniz ya da gelirleriniz mi azal─▒r?ÔÇŁ[4]. DionÔÇÖun ├žabalar─▒ pek az ┼čeyi de─či┼čtirmi┼č gibidir. Nikaia eyaletin metropolisi olarak NikomediaÔÇÖy─▒ de─čil RomaÔÇÖy─▒ tan─▒d─▒─č─▒n─▒ beyan eder.[5]

Dion iki kentin bar─▒┼čt─▒─č─▒n─▒ g├Âremeden MS 112ÔÇÖde ├Âl├╝r. Yakla┼č─▒k MS 123ÔÇÖte Nikaial─▒lar kent kap─▒lar─▒ndan birinin ├╝zerine bir yaz─▒t koydururlar. Bu yaz─▒tta kentte yakla┼čan yabanc─▒lara gururla NikaiaÔÇÖn─▒n imparator k├╝lt├╝ tap─▒na─č─▒na sahip olan, Dionysios ve Herakles taraf─▒ndan kurulmu┼č, eyaletin metropolisi bir kent oldu─ču s├Âylenir. Bu yaz─▒t yakla┼č─▒k 70 y─▒l yerinde kal─▒r. MS 193-194ÔÇÖteki karga┼ča d├Âneminde kaz─▒narak silinir.

Charles TexierÔÇÖin Nikaia kap─▒lar─▒ndan kopyalad─▒─č─▒ bir yaz─▒t (Asia Minore)

Bahsetti─čimiz karga┼ča d├Ânemi Roma imparatorluk taht─▒ i├žin yap─▒lan sava┼člar d├Ânemidir. Taht─▒n adaylar─▒ndan Septimus Severus ile Pescennius NigerÔÇÖin ordular─▒ MS 194ÔÇÖte ─░znik ile Gemlik aras─▒ndaki dar bo─čazda kar┼č─▒la┼čm─▒┼člar, zaferi kazanan Septimus Severus di─čer rakiplerini de alt ettikten sonra tahta ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Bu olaylar─▒ anlatan tarih├ži HerodianusÔÇÖun eserinde Nikaia ile Nikomedia aras─▒ndaki rekabetin izlerini bulmak olas─▒d─▒r. Herodianus ÔÇťYunan kentleri aras─▒ndaki ge├žimsizlikler onlar─▒ Makedonyal─▒lar─▒n ve Romal─▒lar─▒n k├Âlesi yapm─▒┼čt─▒rÔÇŁ dedikten sonra Nikaia ile NikomediaÔÇÖy─▒ ├Ârnek olarak verir. Nikomedial─▒lar─▒n Septimus SeverusÔÇÖa dstek verdiklerini ├Â─črenen Nikaial─▒lar, kom┼ču olan bu kentin halk─▒ndan nefret ettikleri i├žin Pescennius NigerÔÇÖin ordusunu kentin kap─▒lar─▒n─▒ a├žm─▒┼člard─▒r.[6]

D─░PNOTLAR:

[1] Her iki kent hakk─▒nda daha fazla bilgi i├žin bkz: Eski ├ça─č Rehberi, Alper Can, Arkeoloji ve Sanat Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul, 2011

[2] MS 1. y├╝zy─▒lda yazan Strabon NikaiaÔÇÖy─▒ BithyniaÔÇÖn─▒n metropolisi olarak anar: Geographika, XII.4.7

[3] Antik ├ça─čda baz─▒ tap─▒naklar s─▒─č─▒nma merkezleri olarak i┼č g├Ârm├╝┼člerdir. Buralardan i├žeri giren her t├╝rl├╝ su├žlunun dokunulmazl─▒─č─▒ olur, tap─▒naktan d─▒┼čar─▒ ├ž─▒kana kadar ona kimse dokunamazd─▒.

[4] Dion Khrysostomos, S├Âylev 38.39-40

[5] Urban life and local politics in Roman Bithynia: The small world of Dion Chrysostomos, Tonnes Bekker-Nielsen, Aarhus University Press 2008, s.48

[6] Herodianus, Tes Meta Markon Basileias Historiai (MarcusÔÇÖtan Sonra ─░mparatorluk Tarihi), III.2.7-9

1,115 total views, 1 views today

Alper CAN

Alper CAN

1971 y─▒l─▒nda ErzurumÔÇÖda do─čdu. 42 y─▒ld─▒r BursaÔÇÖda ya┼č─▒yor. 1996ÔÇÖda Hacettepe ├ťniversitesi Di┼č Hekimli─či Fak├╝ltesiÔÇÖnden mezun oldu, serbest di┼č hekimi olarak ├žal─▒┼č─▒yor. 2009ÔÇÖda ├çanakkale Onsekiz Mart ├ťniversitesi Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝ Arkeoloji B├Âl├╝m├╝ y├╝ksek lisans program─▒ndan mezun oldu. Ayn─▒ y─▒l Uluda─č ├ťniversitesi Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝ Tarih b├Âl├╝m├╝nde ba┼člad─▒─č─▒ doktora e─čitimini yar─▒da b─▒rakt─▒. 2003ÔÇÖte Nil├╝fer Kent Konseyi g├Ân├╝ll├╝s├╝ oldu. Bu kurumda tarih, felsefe, edebiyat alan─▒ndaki ├žal─▒┼čmalar─▒ grupla birlikte s├╝rd├╝r├╝yor. BursaÔÇÖn─▒n k├╝lt├╝r sanat alanlar─▒n─▒ kapsayan internet sitesinin (www.bursadakultur.org) 12 senedir yay─▒nc─▒s─▒. ÔÇťAntik ├ça─č S├Âzl├╝─č├╝ÔÇŁ ve ÔÇťKadim BursaÔÇŁ ad─▒nda iki kitap yay─▒nlad─▒. e-posta: alperca@hotmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
alper can

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒