Quantcast
Ar─▒burnu Muharebeleri! G├Âze G├Âz, Di┼če Di┼č – Belgesel Tarih

Tayfun ├çAVU┼×O─×LU
Tayfun  ├çAVU┼×O─×LU
Ar─▒burnu Muharebeleri! G├Âze G├Âz, Di┼če Di┼č
  • 03 Aral─▒k 2022 Cumartesi
  • +
  • -
  • Tayfun ├çAVU┼×O─×LU /

Toplam: 414 , Bug├╝n: 2 Okuma

├çanakkale, 1. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda T├╝rk ordusunun sava┼čt─▒─č─▒ 9 cepheden sadece biriÔÇŽ Fakat ba┼člang─▒c─▒ndan aylarca s├╝ren bo─ču┼čmalar─▒na, m├╝ttefiklerin bir gece ans─▒z─▒n ka├ž─▒vermesiyle sona eri┼čine kadar bir├žok nokta ├╝zerinde halen konu┼čuluyor.

18 MartÔÇÖtaki deniz sava┼č─▒nda yenilen d├╝┼čman, top├žu bataryalar─▒n─▒ susturmak, b├Âylece may─▒nlar─▒ temizleyip m├╝ttefik donanmas─▒n─▒n MarmaraÔÇÖya ve ─░stanbulÔÇÖa ula┼čmas─▒n─▒ sa─člayabilmek i├žin GeliboluÔÇÖya kara ├ž─▒karmas─▒ planlad─▒ ve birka├ž hafta sonra da harekete ge├žti. 24-25 Nisan gecesi sabaha kar┼č─▒ hem Anadolu taraf─▒nda KumkaleÔÇÖye hem de Gelibolu taraf─▒nda Sedd├╝lbahirÔÇÖden Ar─▒burnuÔÇÖna kadar farkl─▒ noktalardan ├ž─▒karmalar yap─▒ld─▒.

KARA SAVA┼×LARINDA ─░LK G├ťN…

25 Nisan 1915ÔÇÖte GeliboluÔÇÖda Kabatepe kuzeyine ├ž─▒kt─▒ktan sonra ilerlemeye ba┼člayan Anzak birlikleri,┬á 19. T├╝men birlikleriyle kar┼č─▒la┼č─▒nca ├Ânce duraklad─▒, ard─▒ndan da Yarbay Mustafa KemalÔÇÖin emriyle ba┼člayan bir kar┼č─▒ taarruzla sahile kadar s├╝r├╝ld├╝.[1] 30 bin mevcutlu ─░ki Anzak t├╝meni karaya ├ž─▒km─▒┼č ama hen├╝z ├ževre g├╝venli─čini sa─člayamam─▒┼čt─▒.

T├╝rk birliklerinin her an b├╝y├╝k bir taarruza kalk─▒┼čmas─▒ bekleniyordu. Pani─če kap─▒lan Anzak Kolordusu Komutan─▒ General BirdwoodÔÇÖun sahilin tahliyesiyle ilgili talebini reddeden Ba┼čkomutan Ian HamiltonÔÇÖ─▒n ÔÇťÔÇŽg├╝venli─če kavu┼čuncaya kadar yaln─▒zca siper kazd─▒r─▒n─▒z, siper kazd─▒r─▒n─▒z. Kazd─▒r─▒n─▒z!ÔÇŁ[2] emri,┬á Anzaklar─▒ bir anlamda kendine getirdi. Sahile kadar s├╝r├╝lm├╝┼č ama denize d├Âk├╝lmemi┼člerdi. Kar┼č─▒lar─▒nda 19 ve 9. T├╝menlerden T├╝rk birlikleri vard─▒.

19.T├╝men Komutan─▒ Yarbay Mustafa Kemal Bey, Arap erlerinden olu┼čan ve geceki muharebeler s─▒ras─▒nda da─č─▒lan 77.Alay erlerinin derhal toplanmas─▒n─▒ emretti. ├ç─▒karman─▒n ba┼člad─▒─č─▒ 25 Nisan g├╝n├╝ saat 17.00ÔÇÖde hareket emri alan 77. AlayÔÇÖ─▒n 2.000 mevcudu vard─▒. Mevzideki askerler ve toplanabilen yakla┼č─▒k 400 ka├žaktan yeni bir tabur olu┼čturuldu. 77. AlayÔÇÖ─▒n mevcudu bir tabur seviyesine inmi┼čti. 19. T├╝men 27 NisanÔÇÖda gece taarruzlar─▒n─▒ s├╝rd├╝rme emri ald─▒. Saat 21.00ÔÇÖde 57. ve 64ÔÇÖnc├╝ alaylar taarruza birlikte kalkt─▒. Mevzinin dar olmas─▒ ve gemilerin bombard─▒man─▒ndan ├Ât├╝r├╝ istenen sonu├ž al─▒namad─▒. Sald─▒r─▒ ertesi g├╝n 07.30ÔÇÖda tekrarland─▒ ama d├╝┼čman─▒ denize d├Âkmek yine m├╝mk├╝n olamad─▒.

Ba┼čkomutan Vekili Enver Pa┼ča yaverleri ve kurmaylar─▒ ile 3. Kolordu Komutan─▒ Esat Pa┼čaÔÇÖn─▒n kararg├óh─▒na geldi. Esat Pa┼ča o g├╝n├╝ ┼č├Âyle anlat─▒yor:

ÔÇŽBuradan 19. T├╝men Komutan─▒ Yarbay Mustafa KemalÔÇÖin idare yeri KemalyeriÔÇÖnde oldu─ču i├žin oraya gittik. Enver Pa┼ča, Mustafa Kemal BeyÔÇÖi kucaklad─▒ ve bug├╝ne kadar g├Âstermi┼č oldu─ču kahramanl─▒klardan dolay─▒ takdirlerini bildirdi.[3]

Yarbay Mustafa Kemal, bu g├Âr├╝┼čmenin ard─▒ndan Enver Pa┼čaÔÇÖya bir mektup yazarak, daha ├Ânce ald─▒─č─▒ k─▒y─▒ savunma tedbirlerinin de─či┼čtirilmesiyle, d├╝┼čman─▒n k─▒y─▒ya asker ├ž─▒karabilmesine adeta yard─▒mc─▒ olundu─čundan yak─▒nd─▒. Bu mektubu daha ├Ânceki b├Âl├╝mlerde vermi┼čtik.

ENVER PA┼×A’NIN TAARRUZ EM─░RLER─░

D├╝┼čman─▒ denize d├Âkmek i├žin 1 May─▒sÔÇÖta yap─▒lan h├╝cumdan da bir sonu├ž al─▒namad─▒. B├Âlgedeki T├╝rk askeri de daha derin siper kazmaya ba┼člad─▒. ├ťst ├╝ste yap─▒lan h├╝cumlara ra─čmen, d├╝┼čman─▒ denize d├Âkmek m├╝mk├╝n olam─▒yor ama Enver Pa┼ča s├╝rekli taarruz emri veriyordu. 4 May─▒s g├╝n├╝ Enver Pa┼čaÔÇÖdan 5. OrduÔÇÖya bir an ├Ânce sonu├ž al─▒nmas─▒n─▒ isteyen, gerekirse bir t├╝men daha g├Ânderebilece─čini belirten bir emir daha geldi. 5. Ordu Kurmay Ba┼čkan─▒ Kaz─▒m Bey (─░nan├ž) Enver Pa┼čaÔÇÖya yaz─▒l─▒ bir mesaj g├Ânderdi:

ÔÇŽBu gece Sedd├╝lbahirÔÇÖde h├╝cum tekrarland─▒. B├Âlgenin d├╝┼čmandan temizlenmesi yine m├╝mk├╝n olmad─▒. Rica ederim dokuz g├╝nd├╝r arka arkaya yap─▒lan h├╝cumlara bir son verilsin, ┼čehit ve yaral─▒ say─▒s─▒ 15.000ÔÇÖi a┼čt─▒. D├╝┼čman bizi taarruza zorlayarak zay─▒f d├╝┼č├╝rmek istiyor. O bize taarruz etsin ve zay─▒f d├╝┼čs├╝n. Askerimizin dinlenmeye ihtiyac─▒ var.[4]

2 May─▒sÔÇÖta Anafartalar sahilinde hen├╝z muharebe alan─▒n─▒n d─▒┼č─▒nda bulunan Lalebaba TepesiÔÇÖne bask─▒n yapan ─░ngiliz m├╝frezesi, buradaki T├╝rk g├Âzetleme postas─▒n─▒ esir alm─▒┼čt─▒.[5]┬á Anzaklar bu ba┼čar─▒l─▒ operasyondan g├╝├ž alarak. KabatepeÔÇÖyi de bask─▒nla vurmay─▒ planlad─▒lar. 110 ki┼čilik bir komando grubu kuruldu. Bu grup filikalarla karaya yakla┼č─▒rken mermi sa─čana─č─▒n─▒n ortas─▒na d├╝┼čt├╝. 12 er ve 2 subay ├Âld├╝, g├Ân├╝ll├╝ komandolar geldikleri h─▒zla ka├žmak zorunda kald─▒.[6]

D├╝┼čman─▒n biri ba┼čar─▒l─▒ di─čeri ba┼čar─▒s─▒z bu iki bask─▒n─▒n─▒n ard─▒ndan, bu kez T├╝rkler ÔÇťs─▒n─▒rl─▒ hedefÔÇŁ planlamas─▒yla bir bask─▒n harek├ót─▒na giri┼čti. Ar─▒burnuÔÇÖnun kuzey kanad─▒nda, KorkuderesiÔÇÖnin do─ču yamac─▒nda bulunan d├╝┼čman mevzileri hedef al─▒nm─▒┼čt─▒. Kapal─▒ yakla┼čma yollar─▒ndan yava┼č├ža ve sezdirilmeden d├╝┼čman mevzilerine yakla┼č─▒ld─▒. Bir s├╝re daha beklenip haz─▒rl─▒klar tamamland─▒. Bombalarla giri┼čilen ani s├╝ng├╝ h├╝cumu sonucu bo─ču┼čma k─▒sa s├╝rd├╝, d├╝┼čman─▒n ├Ân siperleri bast─▒r─▒ld─▒. D├╝┼čman piyadesini temizleyen T├╝rk m├╝frezesi, 200 t├╝fek ele ge├žirdi.[7]

May─▒sÔÇÖta Enver Pa┼ča cepheye geldi, KemalyeriÔÇÖndeki kararg├óh─▒ da ziyaret etti. Liman von Sanders, Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n talebini yerine getirerek yeni bir taarruz i├žin haz─▒rl─▒klara ba┼člarken, bir yandan T├╝rk birliklerinin g├Ârev ve da─č─▒l─▒m─▒ yeniden d├╝zenlendi. Kuzey Grup Komutanl─▒─č─▒ÔÇÖna Esat Pa┼ča atand─▒. Bu arada 19, 5, 16, 3, 7, 9. ve 15ÔÇÖnci t├╝menler Kuzey GrubuÔÇÖna ba─čland─▒. Esat Pa┼čaÔÇÖn─▒n kararg├óh─▒ KemalyeriÔÇÖne ta┼č─▒n─▒rken, 19. T├╝men kararg├óh─▒ da Conkbay─▒r─▒ÔÇÖna yerle┼čti.

19.T├╝men Komutan─▒ Yarbay Mustafa Kemal, ├ž─▒karman─▒n ba┼člad─▒─č─▒ g├╝n ├╝zerine ald─▒─č─▒ Ar─▒burnu Kuvvetleri Komutanl─▒─č─▒ g├Ârevinden, birliklerle ilgili son d├╝zenleme uyar─▒nca ayr─▒l─▒p, 19. T├╝men Komutanl─▒─č─▒na d├Ânerken, Esat Pa┼ča taraf─▒ndan alt─▒n liyakat ni┼čan─▒yla ├Âd├╝llendirildi:

ÔÇŽUmum k─▒taata ve bu k─▒taat─▒n ba┼č─▒nda bulunan 19. F─▒rka Kumandan─▒ Mustafa Kemal BeyÔÇÖe bilhassa te┼čekk├╝r ederek kendisine Ar─▒burnu Muharebat─▒ hat─▒ras─▒ olmak ├╝zere bir k─▒tÔÇÖa alt─▒n liyakat madalyas─▒ÔÇŽ ita ediyorum.[8]

├çanakkale kara sava┼člar─▒n─▒n ilk 4 haftas─▒nda yarbay r├╝tbesinde olan, 1 HaziranÔÇÖda albayl─▒─ča y├╝kseltilen Mustafa KemalÔÇÖin ├çanakkaleÔÇÖdeki rol├╝n├╝ k├╝├ž├╝msemeye ├žal─▒┼čan, hatt├ó yalan ve iftirayla a┼ča─č─▒lama ├žabas─▒na giren gayr-─▒ resmi tarih masallar─▒na d├Ânmeye gerek yok, biliyorum amaÔÇŽ S├Âylemeden de olmuyor: Ordu, k─▒y─▒da-kenarda duran bir ihtiyat t├╝meninin komutan─▒na neden alt─▒n liyakat madalyas─▒ versin? Esat Pa┼ča, ÔÇťUmum k─▒taat ve bu k─▒taat─▒n ba┼č─▒nda bulunan 19. F─▒rka Kumandan─▒ Mustafa Kemal BeyÔÇŽÔÇŁ ifadelerini neden kullans─▒n?

19 MAYIS 1915… HAZ─░N TAARRUZ…

3.Kolordu Komutan─▒ Esat Pa┼ča, taarruzun planlamas─▒n─▒ tamamlay─▒p gereken emirleri birliklere ula┼čt─▒rd─▒. Gerekli d├╝zenlemeler yap─▒lacakt─▒. 19 May─▒s g├╝n├╝ saat 03.30ÔÇÖda ba┼člayacak taarruzun plan─▒, ├žok ├Âzet olarak ele al─▒rsak, her t├╝menin kendi cephesindeki d├╝┼čman─▒n ├╝zerine s├╝ng├╝yle at─▒lmas─▒ndan ibaretti. Ancak birliklerin yer de─či┼čtirmesi s─▒ras─▒nda ortaya ├ž─▒kan g├╝r├╝lt├╝, zaten g├╝├žl├╝ bir sald─▒r─▒ beklemekte olan Anzaklar a├ž─▒s─▒ndan alarm yerine ge├žti, derhal ate┼če ba┼člad─▒lar. H├╝cum planland─▒─č─▒ gibi saat 03.30ÔÇÖda ba┼člad─▒. ─░lk a┼čamada 19 ve 5. t├╝menler ba┼čar─▒ g├Âstermesine ra─čmen, taarruz sert direni┼č nedeniyle durdu. H├╝cumun devam─▒ zayiat─▒ art─▒rmaktan ba┼čka bir i┼če yaramayaca─č─▒ndan taarruz durduruldu. T├╝rk birlikleri bu taarruz s─▒ras─▒nda 3.000 ┼čehit ve 6.000 yaral─▒ verdi. Anzaklar─▒n zayiat─▒ ise 600 ki┼čiydi.

Bu h├╝cumda, a─č─▒r zayiata ilave olarak bir ba┼čka talihsizlik daha ya┼čand─▒. ├çanakkale haritalar─▒ ilk defa ─░tilaf KuvvetleriÔÇÖnin eline ge├žti. AnzaklarÔÇÖ─▒n ele ge├žirdi─či bu haritalar, ─░tilaf subaylar─▒n─▒n ├žok i┼čine yarayacakt─▒.

20 May─▒s g├╝n├╝ d├╝┼čman hatlar─▒ndan bir K─▒z─▒lha├ž bayra─č─▒ kald─▒r─▒ld─▒. ├ľl├╝lerin g├Âm├╝lmesi, yaral─▒lar─▒n kald─▒r─▒lmas─▒ i├žin ate┼čkes ├Âneriliyordu. Liman von Sanders, Fransa cephesinde b├Âyle bir uygulama olmad─▒─č─▒ gerek├žesiyle bu teklifi so─čuk kar┼č─▒lad─▒. Ama Esat Pa┼čaÔÇÖn─▒n da an─▒lar─▒nda yazd─▒─č─▒ ├╝zere, asl─▒nda b├Âyle bir molaya ihtiya├ž vard─▒.

Esat Pa┼ča anlat─▒yor:

ÔÇŽ├ľ─čleden sonra saat d├Ârt s─▒ralar─▒nda ─░ngiliz K─▒z─▒lha├ž bayra─č─▒n─▒n siperde dalgaland─▒─č─▒ g├Âr├╝ld├╝.

ÔÇŽ├ľnce K─▒z─▒lha├ž bayra─č─▒n─▒ ta┼č─▒yan, karaya ├ž─▒kan ─░ngiliz kuvvetlerinin komutan─▒n─▒n yaveri bize do─čru ilerlemeye ba┼člad─▒. K─▒z─▒lha├ž bayra─č─▒n─▒ elinde tutan bir T├╝rk te─čmeni de ona kar┼č─▒ y├╝r├╝d├╝. Her ikisi de tam siperlerin ortas─▒nda birle┼čti. Bu s─▒rada her iki taraf da ate┼č kesmi┼čti.

K─▒z─▒lha├ž bayra─č─▒ ta┼č─▒yan ─░ngiliz subay─▒ ├Âl├╝lerin g├Âm├╝lmesi i├žin komutan─▒ ad─▒na alt─▒ saatlik bir silah b─▒rak─▒┼čmas─▒ teklif etti. ┼×ehitlerimizi g├Âmmek, iki taraf hatlar─▒ aras─▒nda dayan─▒lmaz ac─▒lar─▒n─▒ i┼čitti─čimiz yaral─▒lar─▒ kald─▒r─▒p kurtarmak i├žin bizim de b├Âyle bir m├╝tarekeye ihtiyac─▒m─▒z vard─▒.[9]

3.Kolordu Komutan─▒ Esat Bey ad─▒na g├Âr├╝┼čmeye giden Binba┼č─▒ Ohrili Kemal Bey, Anzak Kolordusu Komutan─▒ General BirdwoodÔÇÖun mektubunu getirdi. Birdwood delegelerin g├Âr├╝┼čmelere devam etmesini istiyordu.

Nihayetinde uzla┼čma sa─čland─▒. Ordu komutan─▒ Liman von Sanders, Yarbay Fahrettin BeyÔÇÖe (Altay) anla┼čmay─▒ imzalama yetkisi verdi─čini bildirdi.

SandersÔÇÖin, Ian HamiltonÔÇÖun eline 22 May─▒sÔÇÖta ge├žen mektubu ┼č├Âyleydi:

Ekselans,

─░ki d├╝┼čman taraf─▒n ├Âl├╝lerini g├Âmmesi ve yaral─▒lar─▒n─▒ kurtarmas─▒ ile ilgili ate┼čkes anla┼čmas─▒n─▒ tamamen onaylad─▒─č─▒m─▒ ve bu karara yaln─▒zca insani duygular─▒m─▒z dolay─▒s─▒yla vard─▒─č─▒m─▒z─▒ siz ekselanslar─▒na bildirmekle onur duyar─▒m. Yarbay Fahrettin (Altay) benim ad─▒ma imza atma yetkisine sahiptir.
Liman von Sanders, 5. Osmanl─▒ Ordu Komutan─▒.[10]

Hamilton bu mektubu de─čerlendirirken, ÔÇťYaral─▒lar─▒n hepsi bizim yaral─▒lar gibi, 19 May─▒sÔÇÖtan beri siperlerde kalm─▒┼člar. ├ľl├╝lere gelince (ÔÇŽ) mert insanlara basit fakat temiz bir ┼čekilde dini g├Ârevleri yerine getirmek, g├Âm├╝lmelerini sa─člamak gerekirÔÇŁ[11] diyordu.

Sonu├ž itibar─▒yla anla┼čma imzaland─▒. 24 May─▒s g├╝n├╝ sabah 07.30 itibar─▒yla ate┼čkes ilan edildi. 19 May─▒sÔÇÖtan bu yana, neredeyse bir haftad─▒r a├ž─▒k alanda yatmakta olan askerler defnedilecek, yaral─▒lar da tedavi alt─▒na al─▒nacakt─▒. Her iki taraftan 100ÔÇÖer er, ba┼člar─▒ndaki kurmay subayla ├ž─▒kt─▒. Cenazeler defnedildi, yaral─▒lar geriye ta┼č─▒nd─▒.

Ge├žici ate┼čkes s─▒ras─▒nda ilgin├ž bir ┼čey oldu. Orada g├Ârev yapan Anzaklar ve T├╝rkler kayna┼čt─▒, birbirlerine hediye bile verdiler. Anzaklar─▒n T├╝rklere duydu─ču d├╝┼čmanl─▒k hissinin de bu olaydan sonra ortadan kalkt─▒─č─▒na ili┼čkin hemen her kaynakta bilgilere rastl─▒yoruz.

Avustralyal─▒lar─▒n g├Âz├╝nde T├╝rklerin bir propaganda malzemesi olmaktan ├ž─▒k─▒p, bundan sonra mert, cesur ve normal insan haline d├Ân├╝┼čt├╝─č├╝n├╝ belirten Alan Moorehead ise Yeni Zelandal─▒ ve Avustralyal─▒lar─▒n da─č─▒t─▒lan gaz maskelerini kullanmay─▒ ÔÇťT├╝rkler gaz kullanmaz. Onlar d├╝r├╝st sava┼č├ž─▒ÔÇŁ gerek├žesiyle reddetti─čini de yaz─▒yor.[12]

Siperler aras─▒ndaki hediye de─či┼č-toku┼ču sonraki g├╝nlerde de devam edecek, Avustralyal─▒lar─▒n siperlerine f─▒rlatt─▒─č─▒ konserve, et ve sigaraya, T├╝rkler de ├╝z├╝m ve ┼čekerlemeyle kar┼č─▒l─▒k verecekti.

ÔÇŽBen ├Âl├╝leri g├Âmenlerden biri de─čildim ama siperin kenar─▒nda oturdum ve bir s├╝re sonra yanlar─▒na gidip [uzun boylu ve elinde beyaz bayrak olan] T├╝rkÔÇÖe s─▒─č─▒r kavurmas─▒ ikram ettim. G├╝l├╝msedi, ├žok sevinmi┼č g├Âr├╝nd├╝ ve o da bana ipe dizilmi┼č incir verdi.

Jacko ad─▒n─▒ verdi─čimiz T├╝rk askerlerinden ben de bizimkilerin hepsi de pek ho┼članm─▒┼čt─▒k. Onun i├žin k├Ât├╝ bir s├Âz s├Âylendi─čini duymad─▒m, temiz d├Âv├╝┼č├╝rlerdi ve d├╝nyan─▒n en cesur insanlar─▒yd─▒. En yo─čun ate┼č kar┼č─▒s─▒nda bile durmazlard─▒ adeta fanatik insanlard─▒. Onlarla ate┼čkeste kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒m─▒zda ├žok esasl─▒ insanlar olduklar─▒ sonucuna vard─▒k. (Er Henry Barnes)[13]

Fakat sava┼č─▒n kendi kurallar─▒ vard─▒ÔÇŽ Ate┼čkesin sona ermesinin ard─▒ndan silahlar yeniden ate┼člendi. Avustralyal─▒lar iki kez daha h├╝cum denedi, ba┼čar─▒l─▒ olamad─▒lar.

25 NisanÔÇÖda ba┼člayan kara sava┼člar─▒n─▒n be┼činci haftas─▒nda, 1 Haziran 1915ÔÇÖte 19. T├╝men Komutan─▒ Mustafa Kemal Bey albayl─▒─ča terfi etti. Sava┼č─▒n bundan sonraki a┼čamalar─▒nda, GeliboluÔÇÖdan ayr─▒ld─▒─č─▒ ve sava┼č─▒n da bitme noktas─▒na geldi─či Aral─▒k ay─▒ ortalar─▒na kadar g├Ârevini albay r├╝tbesiyle y├╝r├╝tecekti. Polemikler b├Âl├╝m├╝nde detaylar─▒yla ele ald─▒k. ├çanakkale Sava┼člar─▒ndan s├Âz edilirken, ─▒srarla ÔÇťYarbay Mustafa KemalÔÇŁ denilmesinin bir mant─▒─č─▒ olamazd─▒. ├ç├╝nk├╝ sava┼č bu tarihten sonra da, yakla┼č─▒k 7,5 ay daha s├╝recekti.

8,5 ayl─▒k sava┼č─▒n sadece 5 haftas─▒n─▒ yarbay, 7 ay─▒n─▒ ise albay r├╝tbesiyle ge├žiren bir subaydan s├Âz ederken ─▒srarla ├Ânceki r├╝tbesinden s├Âz etmenin mant─▒kl─▒ ve izah edilebilir bir yan─▒ olmasa gerek.

M├╝ttefiklerin hem Anzak hem de Sedd├╝lbahir cephelerinde ad─▒m ad─▒m ilerleyip bulunduklar─▒ yeri koruma ├žabas─▒ devam ederken, haziran ay─▒ sonlar─▒nda g├╝ney cephesinin a─č─▒rl─▒─č─▒ azalm─▒┼č, b├╝t├╝n dikkatler Ar─▒burnuÔÇÖna y├Ânelmi┼čti.

Ar─▒burnu cephesinde 29 HaziranÔÇÖda tekrarlanan T├╝rk taarruzu da 9 May─▒sÔÇÖtaki h├╝cumla ayn─▒ hazin sonucu verdi.

O b├Âlgedeki ya┼čam da, t─▒pk─▒ g├╝ney cephesindeki gibi, siper kazmak, t├╝nel kazmak, may─▒n d├Â┼čemekten ibaretti art─▒kÔÇŽ

Sava┼č t─▒kanma noktas─▒na do─čru gidiyordu. Art─▒k bu gidi┼čat─▒ de─či┼čtirmek i├žin yeni baz─▒ hamleler yap─▒lmal─▒yd─▒. Bu hamleler de sald─▒rgan taraftan gelecektiÔÇŽ

  • Tayfun ├çAVU┼×O─×LU

 

D─░PNOTLAR

(*) Bu makalenin derlenmesinde kullan─▒lan kaynak kitap: Tayfun ├çavu┼čo─člu, ÔÇť├çanakkale 1915 Yalanlar ─░ftiralar PolemiklerÔÇŁ

[1] Mustafa Kemal bu olay─▒ daha sonra gazeteci Ru┼čen E┼črefÔÇÖe ┼č├Âyle anlatm─▒┼čt─▒: ÔÇťConkbay─▒r─▒ÔÇÖn─▒n g├╝neyindeki 261 rak─▒ml─▒ tepeden, sahilin g├Âzetlenmesinin sa─članmas─▒yla g├Ârevli olarak oralarda bulunan bir m├╝freze erlerinin Conkbay─▒r─▒ÔÇÖna do─čru ko┼čmakta, ka├žmakta oldu─čunu g├Ârd├╝m. Size ┼ču konu┼čmay─▒ aynen okuyaca─č─▒m!
Bizzat bu erlerin ├Ân├╝ne ├ž─▒karak:
-Ni├žin ka├ž─▒yorsunuz? dedim.┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á ┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á
ÔÇô Efendim d├╝┼čman! dediler.┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á
-Nerede?
ÔÇô ─░┼čte, diye 261 rak─▒ml─▒ tepeyi g├Âsterdiler.
Ger├žekten de d├╝┼čman─▒n bir avc─▒ hatt─▒ 261 rak─▒ml─▒ tepeye yakla┼čm─▒┼č ve tam serbestlikle ileriye do─čru y├╝r├╝yordu. ┼×imdi vaziyeti d├╝┼č├╝n├╝n: Ben kuvvetlerimi b─▒rakm─▒┼č─▒m, efrat on dakika istirahat etsin diyeÔÇŽ D├╝┼čman da bu tepeye gelmi┼čÔÇŽ Demek ki d├╝┼čman bana, benim askerlerimden daha yak─▒n! Ve d├╝┼čman, benim bulundu─čum yere gelse, kuvvetlerim ├žok k├Ât├╝ duruma d├╝┼čecekti.
O zaman art─▒k bir mant─▒k y├╝r├╝tme midir, yoksa refleks ile midir, bunu bilmiyorum. Ka├žan erlere:
ÔÇô D├╝┼čmandan ka├ž─▒lmaz, dedim.┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á ┬á┬á
ÔÇô Cephanemiz kalmad─▒, dediler.┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á
ÔÇô Cephaneniz yoksa s├╝ng├╝n├╝z var, dedim.
Ve ba─č─▒rarak bunlara s├╝ng├╝ takt─▒rd─▒m. Yere yat─▒rd─▒m. Ayn─▒ zamanda Conkbay─▒r─▒ÔÇÖna do─čru ilerlemekte olan piyade alay─▒ ile cebel bataryas─▒n─▒n yeti┼čebilen efrad─▒n─▒n ÔÇťmar┼č mar┼čÔÇŁla benim bulundu─čum yere gelmeleri i├žin yan─▒mdaki emir subay─▒n─▒ geriye g├Ânderdim. Bu erat s├╝ng├╝ tak─▒p yere yat─▒nca d├╝┼čman efrad─▒ da yere yatt─▒. Kazand─▒─č─▒m─▒z an bu and─▒r. (Ru┼čen E┼čref, ÔÇťMustafa Kemal ├çanakkaleÔÇÖyi Anlat─▒yorÔÇŁ, s.19-24)

[2] Ian Hamilton, ÔÇťGelibolu Hat─▒ralar─▒ 1915ÔÇŁ,s. 117

[3] Esat Pa┼ča, ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ Hat─▒ralar─▒ÔÇŁ, s.94 (─░smail Bilgin, ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ G├╝nl├╝─č├╝ÔÇŁ, s. 234) G├╝rsel G├Ânc├╝-┼×ahin Aldo─čan, ÔÇťSiperin Ard─▒ VatanÔÇŁ

[4] Selahattin ├çetiner, ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ ├ťzerine Bir ─░ncelemeÔÇŁ, s.141

[5] G├╝rsel G├Ânc├╝-┼×ahin Aldo─čan, ÔÇťSiperin Ard─▒ VatanÔÇŁ, s.84 (─░smail Bilgin, ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ G├╝nl├╝─č├╝ÔÇŁ, s. 251)

[6] Murat ├çulcu, ÔÇť─░kdam Gazetesinde ├çanakkale Cephesi-1ÔÇŁ, s.297 (─░smail Bilgin, ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ G├╝nl├╝─č├╝ÔÇŁ, s. 258)

[7]┬á Genelkurmay Ba┼čkanl─▒─č─▒, ÔÇť├çanakkale Cephesi Harekat─▒ÔÇŁ, 2. Kitap, s.166 (─░smail Bilgin, ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ G├╝nl├╝─č├╝ÔÇŁ, s. 259)

[8] Saim Besbelli, ÔÇť├çanakkaleÔÇÖde T├╝rk BahriyesiÔÇŁ, s.47 (─░smail Bilgin, ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ G├╝nl├╝─č├╝ÔÇŁ, s. 278)

[9] Esat Pa┼ča, ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ Hat─▒ralar─▒ÔÇŁ, s.114 (─░smail Bilgin, ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ G├╝nl├╝─č├╝ÔÇŁ, s. 285)

[10] Ian Hamilton, ÔÇťGelibolu Hat─▒ralar─▒ 1915ÔÇŁ, s.168

[11] Ian Hamilton, ÔÇťGelibolu Hat─▒ralar─▒-1915ÔÇŁ, s.167

[12] Alan Morhead, ÔÇťGeliboluÔÇŁ, s.167

[13] Steel-Hart, ÔÇťGelibolu ÔÇô Yenilginin Destan─▒ÔÇŁ, s.125

 

KAYNAKLAR

  • Alan Moorehead, ÔÇťGeliboluÔÇŁ, Do─čan Kitap, 7. Bask─▒, ┼×ubat 2007
  • Tayfun ├çavu┼čo─člu, ÔÇť├çanakkale 1915 Yalanlar ─░ftiralar PolemiklerÔÇŁ, Kasta┼č Yay─▒nevi, ─░stanbul 2014
  • G├╝rsel G├Ânc├╝, ┼×ahin Aldo─čan, ÔÇťSiperin Ard─▒ VatanÔÇŁ, MB Yay─▒nevi, 2006, ─░stanbul, G├Âzden ge├žirilmi┼č bas─▒m
  • Ian Hamilton, ÔÇťGelibolu Hat─▒ralar─▒ 1915ÔÇŁ, ├ľrg├╝n Yay─▒nlar─▒, 2. Bask─▒, 2006
  • ─░smail Bilgin, ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ G├╝nl├╝─č├╝ÔÇŁ, Tima┼č Yay─▒nlar─▒ (├çanakkale Kitapl─▒─č─▒), 1. Bask─▒, Mart 2009, ÔÇť├çanakkale Destan─▒ ÔÇô Ger├žek Efsanelerin ├ľyk├╝s├╝ÔÇŁ, Tima┼č Yay─▒nlar─▒, 8. Bask─▒, May─▒s 2011
  • Murat ├çulcu, 2004, ÔÇť─░kdam Gazetesinde ├çanakkale Cephesi-1ÔÇŁ, ÔÇť─░kdam Gazetesinde ├çanakkale Cephesi-2ÔÇŁ, Denizler Kitabevi, 2004
  • Nigel Steel, Peter Hart, ÔÇťGelibolu ÔÇô Yenilginin Destan─▒ÔÇŁ, Epsilon Yay─▒nlar─▒, 3. Bask─▒, Mart 2005
  • Ru┼čen E┼čref, ÔÇťMustafa Kemal ├çanakkaleÔÇÖyi Anlat─▒yorÔÇŁ, Karma Kitaplar, birinci bas─▒m, Ekim 2007
  • Esat Pa┼ča, ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ Hat─▒ralar─▒ÔÇŁ, ├ľrg├╝n Yay─▒nevi, 2003
  • Genelkurmay Ba┼čkanl─▒─č─▒, ÔÇť├çanakkale Cephesi Harekat─▒ÔÇŁ, 1-2-3.kitap, Genelkurmay Bas─▒mevi, 1993
  • Saim Besbelli, ÔÇť├çanakkaleÔÇÖde T├╝rk BahriyesiÔÇŁ, 1959, Deniz Bas─▒mevi, 242 Nolu Donanma Dergisi s.42
  • Selahattin ├çetiner (Em. Korgeneral), ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ ├ťzerine Bir ─░ncelemeÔÇŁ (Eser sahibinin kendi yay─▒n─▒)

Tayfun ├çAVU┼×O─×LU

Gazeteci / Yazar - Uluda─č ├ťniversitesi E─čitim Fak├╝ltesi Almanca B├Âl├╝m├╝ (1985) mezunu. 1983'ten itibaren yerel yay─▒n organlar─▒nda muhabir, yaz─▒ i┼čleri m├╝d├╝r├╝ ve genel yay─▒n y├Ânetmeni olarak ├žal─▒┼čt─▒. ├ça─čda┼č Gazeteciler Derne─či (├çGD) Bursa ┼×ubesi eski (1997-2001) ba┼čkan─▒. Bursa Ansiklopedisi'ne (Y─▒lmaz Akk─▒l─▒├ž, 2002, Burdef Yay─▒nlar─▒) madde yazarl─▒─č─▒ yapt─▒. E-Kitap Yay─▒nc─▒l─▒k taraf─▒ndan (┼×ubat 2018) epub format─▒nda yay─▒nlanan ÔÇťNutukÔÇť i├žin edit├Âr olarak Atat├╝rk ve Kurtulu┼č Sava┼č─▒ kronolojisini haz─▒rlad─▒. Ayn─▒ zamanda Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. Yay─▒nlanm─▒┼č Kitaplar─▒: 1)ÔÇť├çanakkale 1915 ÔÇô ─░ftiralar, Yalanlar, PolemiklerÔÇť, 2014, Kasta┼č Yay─▒nevi-─░stanbul 2)"1915 - ├çanakkale Sava┼č─▒nda Trakya", 2018, Haber Ajans─▒ yay─▒nlar─▒-─░stanbul E-Posta: [email protected]

FACEBOOK - YORUM YAZ

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
  • YEN─░
BursaÔÇÖda Gelin Alay─▒

BursaÔÇÖda Gelin Alay─▒

Haber Merkezi, 23 Ocak 2023
Osmanl─▒n─▒n kitapla imtihan─▒

Osmanl─▒n─▒n kitapla imtihan─▒

Haber Merkezi, 14 Ocak 2023
─░neg├Âl Hastane Park─▒

─░neg├Âl Hastane Park─▒

Selma PE┼×TEL─░, 14 Ocak 2023
Esat Uluumay: Uluslararas─▒ Bir Koleksiyoner

Esat Uluumay: Uluslararas─▒ Bir Koleksiyoner

Ekrem Hayri PEKER, 11 Ocak 2023
Bulgar gazetecinin g├Âz├╝yle Mustafa Kemal ve Enver Pa┼ča

Bulgar gazetecinin g├Âz├╝yle Mustafa Kemal ve Enver Pa┼ča

Tayfun ├çAVU┼×O─×LU, 21 Aral─▒k 2022
Ar─▒burnu Muharebeleri! G├Âze G├Âz, Di┼če Di┼č

Ar─▒burnu Muharebeleri! G├Âze G├Âz, Di┼če Di┼č

Tayfun ├çAVU┼×O─×LU, 3 Aral─▒k 2022
Enginar

Enginar

├ľzden Bekir KARAKA┼×, 3 Aral─▒k 2022
Yaraya Anason Basmak!

Yaraya Anason Basmak!

├ľzden Bekir KARAKA┼×, 3 Aral─▒k 2022
Caddede Bulu┼čal─▒m

Caddede Bulu┼čal─▒m

Deniz DALKILINÇ, 24 Kasım 2022
Conservation of dome mosaics of Hagia Sophia in Istanbul

Conservation of dome mosaics of Hagia Sophia in Istanbul

A.G├╝l├žin K├ť├ç├ťKKAYA, 24 Kas─▒m 2022
Musluk Y├Âr├╝k Hayrat─▒

Musluk Y├Âr├╝k Hayrat─▒

Hasip ├ľZT├ťRK, 23 Kas─▒m 2022
Sorularla Kafkasya ÔÇô B├Âl├╝m 1

Sorularla Kafkasya ÔÇô B├Âl├╝m 1

Mesut YILMAZ, 23 Kas─▒m 2022
T├╝rk├╝lerin Atas─▒ Muzaffer Sar─▒s├Âzen

T├╝rk├╝lerin Atas─▒ Muzaffer Sar─▒s├Âzen

Dr. Halil ATILGAN, 16 Kas─▒m 2022