Quantcast
Atat├╝rk Neden 1927’de ─░stanbul’u Ziyaret Etti? – Belgesel Tarih

├ľzden Bekir KARAKA┼×
├ľzden Bekir  KARAKA┼×
Atat├╝rk Neden 1927’de ─░stanbul’u Ziyaret Etti?
  • 03 Ekim 2022 Pazartesi
  • +
  • -
  • ├ľzden Bekir KARAKA┼× /

Toplam: 751 , Bug├╝n: 1 Okuma

Siyasal ─░slamc─▒lar─▒n Atat├╝rkÔÇÖle ilgili g├╝ndeme getirdikleri s├╝rekli tekrar edilen iki soru vard─▒r. Birincisi, ─░ngilizler neden hi├ž kur┼čun atmadan ─░stanbulÔÇÖdan ├žekildi? Di─čeri de Atat├╝rk 1919ÔÇÖdan sonra neden 1927ÔÇÖe kadar ─░stanbulÔÇÖa gelmedi?

─░ki soruda tarihi g├╝d├╝ml├╝ okuyanlar taraf─▒ndan sa─ča sola ├žok ├žekilmi┼čtir. Nedendir acaba?

─░lk olarak Atat├╝rk 1927 tarihine kadar neden ─░stanbulÔÇÖa gelmedi sorusuna, 1 Temmuz 1927 de ─░stanbul ziyaretinde Dolmabah├že de yapm─▒┼č oldu─ču konu┼čma ile giri┼č yapal─▒m;

ÔÇťÔÇŽBu ┼čehir me┼čÔÇÖum hadiselerle mustarip bulundu─ču zamanlar b├╝t├╝n vatanda┼člar─▒n kalplerinde kanayan yaralar a├ž─▒lm─▒┼čt─▒. Kalbi yaral─▒ olanlardan biri de bendim. .Sekiz sene evvel mustarip a─člayan ─░stanbulÔÇÖdan kalbim s─▒zlayarak ├ž─▒kt─▒m. Te┼čviÔÇÖ edenim yoktu. Sekiz sene sonra kalbim m├╝sterih olarak, g├╝len ve daha g├╝zelle┼čen ─░stanbulÔÇÖa geldim. B├╝t├╝n ─░stanbullular─▒n ruhuma heyecan veren s─▒cak muhabbetk├ór a─čusu ile kar┼č─▒land─▒m.ÔÇŁ (Atat├╝rkÔÇÖ├╝n S├Âylev ve Deme├žleri 1959: 246ÔÇÉ247)

Atat├╝rk bu konu┼čmas─▒nda ├╝zerine basa basa konu┼čma devam─▒ da ├Âyle olmak ├╝zere ─░stanbul demektir. ─░mparatorluktan devrald─▒─č─▒ KonstantinÔÇÖe ya da Konstantinopolis art─▒k geri de kalm─▒┼č bu 1932 de yapaca─č─▒ ─░stanbul ad─▒n─▒n d├╝nya kabul├╝ i├žin yap─▒lacak kampanyaya kadar devam edecektir.

Atat├╝rkÔÇÖ├╝n ─░stanbulÔÇÖa gelmemesi ├Âzellikle ─░stanbul bas─▒n─▒ (ki ba┼čtan beri Ankara y├Ânetiminin aleyhindedir. Birka├ž gazete hari├ž) ve kamuoyu taraf─▒ndan s├╝rekli tart─▒┼č─▒lan konu olmu┼čtur. ├ľzellikle 12 Eyl├╝l 1924 de MudanyaÔÇÖdan hareketle Bo─čaz ├╝zerinden KaradenizÔÇÖe gezisinde karaya ├ž─▒kmamas─▒, ele┼čtirinin dozunu fazlas─▒yla art─▒rm─▒┼čt─▒r.

Mustafa Kemal tam bir kurmay yani strateji uzman─▒ hatta dehas─▒d─▒r. ─░stanbulÔÇÖdan i┼čgal kuvvetleri ├žekilmi┼č olsa bile ─░stanbul yeni cumhuriyetin ba┼čkenti olmayacakt─▒r. Bu Yeni devletin, CumhuriyetÔÇÖin ba┼čkenti AnkaraÔÇÖd─▒r. Ve ─░mparatorluk ba┼čkenti i┼čgalciler ├žekilmi┼č olsa bile (ki bo─čazlar b├Âlgesinde yine askeri kontrol maalesef onlardad─▒r) iktisadi i┼čgalcilerden kurtulmak i├žin yap─▒lan millile┼čtirme hamlesi kademe kademe ilerlemektedir. T├╝m posta, telgraf, telefon, elektrik, havagaz─▒, su vb. i┼člemlerde altyap─▒ kontrol├╝ 1927ÔÇÖnin ba┼člar─▒na kadar anca al─▒nabilmi┼čtir. Yani Atat├╝rkÔÇÖ├╝n ├╝lkenin ba┼č─▒ olarak ─░stanbulÔÇÖa gelmesi, AnkaraÔÇÖn─▒n ba┼čkent olma s├╝recine ters etkiler yapacak, cumhuriyet g├╝venli b├╝y├╝me yata─č─▒n─▒ kaybedebilecekti. Bin be┼č y├╝z y─▒l t├╝m Anadolu ve Balkanlar─▒n hatta Ortado─čuÔÇÖnun merkezi olmu┼č bir kenti toplumun haf─▒zas─▒ndan ba┼čkent olmaktan ├ž─▒kartmak sab─▒r istemekteydi.

Di─čer husus, ─░ngilizler. Evet, ─░ngilizler i├žin ├Âzellikle hi├ž de─čilse HindistanÔÇÖ─▒ kaybetmemek (ki ─░ngiliz zenginli─činin son elmas─▒d─▒r. O elden giderse o g├╝ne┼č batmayan imparatorluk balonu s├Ânecektir) i├žin ─░stanbul ├Ânemli bir anahtard─▒. 1923ÔÇÖden LozanÔÇÖdan itibaren Yunanl─▒lar─▒ ma┼ča yap─▒p madara olan ─░ngilizlerle aram─▒zda bir├žok ├Ânemli husumet vard─▒; birincisi Musul sorunu, ikincisi Bo─čazlar sorunu, ├╝├ž├╝nc├╝s├╝ kendilerinin g├Âzlemci ve asl─▒nda g├╝venli─či sa─člamaktan sorumlu olup bu g├Ârevi yerine getirmemelerine ra─čmen Ermeni sorunu ve o i┼č i├žin Pay-i tahttan kopard─▒klar─▒ K─▒br─▒s. Hint M├╝sl├╝manlar─▒na hep koz olarak kulland─▒klar─▒ Hilafet ile ─░stanbulÔÇÖun Hilafetin ba┼čkenti olmas─▒ konusu.

─░ngilizler 1923ÔÇÖden 1927ÔÇÖe kadar diplomatik ili┼čkileri hep ─░stanbulÔÇÖdaki diplomatlar─▒ ├╝zerinden g├Ât├╝rmeye, AnkaraÔÇÖy─▒ ├Âzellikle ba┼čkent kabul etmemeye dikkat ettiler. Yaz─▒┼čmalar─▒nda ve gazete haberlerinde Yeni Cumhuriyeti merkezi ve benzeri ifadelerini kulland─▒lar. ├ľzellikle 1924ÔÇÖde Mustafa Kemalin ─░stanbulÔÇÖda karaya ├ž─▒k─▒p ┼čehri ziyaret etmemesini ─░ngiliz diplomatlar ─░stanbul bas─▒n─▒ndaki kalemleri vas─▒tas─▒yla bir bask─▒ halinde kullanmaya ├Âzen g├Âsteri. ─░krar gazetesi ba┼čyaz─▒s─▒nda Reis-i Cumhur Mustafa Kemal Pa┼ča ─░slamÔÇÖ─▒n ve devletin ba┼čkentine ├ž─▒kmaktan neden imtina etti? Sormu┼čtur.

Bir di─čer gelmeme sebebi de yeni cumhuriyetin b├╝t├╝n muhalif ve AnkaraÔÇÖya b─▒├žak bileyen kesimleri ─░stanbulÔÇÖda s├╝rekli bir faaliyet i├žindeydi. Kimi Frans─▒z Ba┼čkonsoloslu─čundan ├ž─▒km─▒yordu, kimi Alman kimi ─░ngiliz hatta Bulgar sefareti bile s├╝rekli ziyaret ediliyordu. Ankara belli kesimlere Ruslarla ittifak halindeymi┼č gibi g├Âsteriliyordu. B├╝y├╝k dini ak─▒mlar─▒n merkezleri (tarikat) hep eski ba┼čkentteydi ve ├Âzellikle Hilafetin kald─▒r─▒lmas─▒ndan sonra iyice sahipsiz kalm─▒┼člard─▒. Modern T├╝rkiye Cumhuriyetinin sa─člam temeller ├╝zere kurulmas─▒ i├žin ├žal─▒┼čan Mustafa Kemal i├žin Ankara bozk─▒r─▒ ye┼čertilecek yeni bir ormand─▒. ─░stanbulÔÇÖun 1500 y─▒ll─▒k gayya kuyusuna girmeye hi├ž niyeti yoktu. Zaten bu g├Âr├╝┼č├╝nde de hakl─▒ ├ž─▒kt─▒, 1932 senesinden sonra bu gayya kuyusuna tamamen girdi. 1936-1938 aras─▒nda etraf─▒ Osmanl─▒ Dolmabah├že Saray─▒nda oldu─ču gibi duvarlarla ├ževrildi. O d├Ânemde olanlar ve sonras─▒nda ya┼čananlar malumunuz.

─░ngilizler neden tek kur┼čun atmadan ─░stanbulÔÇÖu terk etti? Tarih okumaktan azade bir avu├ž Cumhuriyet ve Atat├╝rk d├╝┼čman─▒ lafta tarih├žinin ├žok sevdi─či konu bu. Bir├žok imalar ve a─č─▒zlar─▒nda uyduruk laflar geveleyerek ahk├óm kesen bu zevat. Ne ├çanakkale krizinden (Chanak Affair) haberdard─▒r. Ne di─čer i┼čgalci devletlerin halet-i ruhiyesinden. ─░ngilizler zaten Yunanl─▒larla beraber denize ─░zmirÔÇÖde d├Âk├╝lm├╝┼člerdi ama ─░ngiliz karakterinin kibrini ├╝st├╝ne elbise gibi giyinmi┼č olan Ba┼čbakan Lloyd George sorunu ─░ngiliz duru┼ču ile ├ž├Âzebilece─čini san─▒yordu. Kurtulu┼č sava┼č─▒ hezimeti LondraÔÇÖda yank─▒lan─▒rken Mustafa Kemal ordulara i┼čgal kuvvetlerinin kontrol├╝ndeki ├çanakkale, sonras─▒nda ─░stanbulÔÇÖa y├Ânlendirmi┼čti. Frans─▒z kontrol├╝ndeki ├çanakkaleÔÇÖye giren T├╝rk birliklerinin (herkes ─░stanbul i├žin tek kur┼čun at─▒lmadan neden teslim edildi diyorlar ya bir sorun onlara Frans─▒zlar tek kur┼čun atmadan ├çanakkaleÔÇÖyi niye teslim etmi┼č). ─░rlanda sorunu, Irak-Musul meselesi, Hindistan sorunu ve onlar─▒n akabinde Kanada sorunu patlak verince ─░ngiltere b├Âyle askeri bir operasyon ser├╝venine girecek deste─či ve kayna─č─▒ bulamad─▒. Zaten m├╝ttefikleri Ankara h├╝k├╝metiyle ├žok erken d├Ânemlerden beri temastayd─▒ ve ─░zmir hezimetinden sonra ─░ngiltereÔÇÖnin yan─▒nda yer almad─▒lar.

─░ngiltere de h├╝k├╝met de─či┼čti. ─░ngilizler sessiz sedas─▒z ─░stanbulÔÇÖu Ankara h├╝k├╝metine teslim ettiler. ─░ngiltere yukar─▒da bahsetti─čim gibi Musul ve benzeri sorunlar─▒ndaki (AnkaraÔÇÖy─▒ Ba┼čkent olarak tan─▒mama da d├óhil) ├ž├Âz├╝ms├╝zl├╝k diplomasisini devam ettirdi. Her birinde sonras─▒nda farkl─▒ ┼čekillerde hezimete u─črad─▒.

├ľzden Bekir KARAKA┼×

1970 Kas─▒m─▒nda ─░stanbul da do─čdu ve Galata b├Âlgesinde b├╝y├╝d├╝. ─░stanbulÔÇÖu ─░stanbul yapan t├╝m toplumsal yap─▒larla ge├žen bir ├žocukluk hayat─▒ ile GalataÔÇÖda Ok├žu Musa ─░lkokuluÔÇÖnda ba┼člayan ve sonras─▒nda Bah├želievler Fikret Y├╝zatl─▒ ─░lkokulu, Bah├želievler Ortaokulu, ┼×i┼čli End├╝stri Meslek Lisesi ile devam eden e─čitim hayat─▒, Y─▒ld─▒z ├ťniversitesiÔÇÖnde KocaeliÔÇÖde devam etti. ├ľzel sekt├Ârde sat─▒┼č, pazarlama, yat─▒r─▒m, planlama ve y├Âneticilik pozisyonlar─▒nda uzun y─▒llar ├žal─▒┼čma hayat─▒ devam ederken Anadolu ├ťniversitesiÔÇÖnde Felsefe okuma d├Ânemi de oldu. Almanca biliyor. ├ľzellikle Bizans d├Ânemi ba┼čta olmak ├╝zere, Sel├žuklu ve Osmanl─▒ kurulu┼č d├Ânemiyle ilgili bir├žok ara┼čt─▒rma yapm─▒┼č bulunuyor. Ayr─▒ca uzun s├╝redir ├╝zerinde ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ M.S. 500 adl─▒ belgesel-d├Âk├╝mantasyon ├žal─▒┼čmas─▒ i├žerisindedir. Bunlar d─▒┼č─▒nda ÔÇśdoland─▒r─▒c─▒l─▒kÔÇÖ konusuyla ilgili bas─▒ma haz─▒r hale gelmi┼č ├žal─▒┼čmas─▒, b├╝y├╝k olas─▒l─▒kla 2021 Mart veya Nisan gibi kitap olarak yay─▒nlanacak. Tar─▒m konusunda da hem bir erozyon e─čitmeni hem de organik tar─▒m uzman─▒ olarak ├žal─▒┼čmalar yapmaktad─▒r. ├ľzellikle T─▒bbi ve Aromatik Bitkiler ve Endemik Bitkilerle ilgili yo─čun bir ├žal─▒┼čma i├žindedir. T├╝rkiye de eksiklik olarak g├Ârd├╝─č├╝ Y├Ânetim Felsefesi ile Strateji ve Planlama konular─▒nda da ├žal─▒┼čmalar─▒ var. Email: [email protected]

FACEBOOK - YORUM YAZ

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
  • YEN─░
BursaÔÇÖda Gelin Alay─▒

BursaÔÇÖda Gelin Alay─▒

Haber Merkezi, 23 Ocak 2023
Osmanl─▒n─▒n kitapla imtihan─▒

Osmanl─▒n─▒n kitapla imtihan─▒

Haber Merkezi, 14 Ocak 2023
─░neg├Âl Hastane Park─▒

─░neg├Âl Hastane Park─▒

Selma PE┼×TEL─░, 14 Ocak 2023
Esat Uluumay: Uluslararas─▒ Bir Koleksiyoner

Esat Uluumay: Uluslararas─▒ Bir Koleksiyoner

Ekrem Hayri PEKER, 11 Ocak 2023
Bulgar gazetecinin g├Âz├╝yle Mustafa Kemal ve Enver Pa┼ča

Bulgar gazetecinin g├Âz├╝yle Mustafa Kemal ve Enver Pa┼ča

Tayfun ├çAVU┼×O─×LU, 21 Aral─▒k 2022
Ar─▒burnu Muharebeleri! G├Âze G├Âz, Di┼če Di┼č

Ar─▒burnu Muharebeleri! G├Âze G├Âz, Di┼če Di┼č

Tayfun ├çAVU┼×O─×LU, 3 Aral─▒k 2022
Enginar

Enginar

├ľzden Bekir KARAKA┼×, 3 Aral─▒k 2022
Yaraya Anason Basmak!

Yaraya Anason Basmak!

├ľzden Bekir KARAKA┼×, 3 Aral─▒k 2022
Caddede Bulu┼čal─▒m

Caddede Bulu┼čal─▒m

Deniz DALKILINÇ, 24 Kasım 2022
Conservation of dome mosaics of Hagia Sophia in Istanbul

Conservation of dome mosaics of Hagia Sophia in Istanbul

A.G├╝l├žin K├ť├ç├ťKKAYA, 24 Kas─▒m 2022
Musluk Y├Âr├╝k Hayrat─▒

Musluk Y├Âr├╝k Hayrat─▒

Hasip ├ľZT├ťRK, 23 Kas─▒m 2022
Sorularla Kafkasya ÔÇô B├Âl├╝m 1

Sorularla Kafkasya ÔÇô B├Âl├╝m 1

Mesut YILMAZ, 23 Kas─▒m 2022
T├╝rk├╝lerin Atas─▒ Muzaffer Sar─▒s├Âzen

T├╝rk├╝lerin Atas─▒ Muzaffer Sar─▒s├Âzen

Dr. Halil ATILGAN, 16 Kas─▒m 2022