Quantcast
Ayazini Meryem Ana Kilisesi’ndeki O─čuz Boyu Damgalar─▒ – Belgesel Tarih

├ľmer Faruk D─░N├çEL
├ľmer Faruk  D─░N├çEL
Ayazini Meryem Ana Kilisesi’ndeki O─čuz Boyu Damgalar─▒
  • 23 May─▒s 2023 Sal─▒
  • +
  • -
  • ├ľmer Faruk D─░N├çEL /

Loading

Afyon, Eski┼čehir ve K├╝tahya illeri aras─▒ndaki saha, Friglere ait eserlerin en yo─čun oldu─ču co─črafyad─▒r. Frig Vadisi ad─▒ verilen bu co─črafya, tarihi eserler bak─▒m─▒ndan AnadoluÔÇÖnun en zengin b├Âlgelerindendir.

2000ÔÇÖli y─▒llardan itibaren AfyonkarahisarÔÇÖ─▒n ─░hsaniye il├žesine ba─čl─▒ Ayazini k├Ây├╝ ve ├ževresinde yapt─▒─č─▒m─▒z y├╝zey ara┼čt─▒rmalar─▒nda ba┼čta Frig ve Roma (Bizans) d├Ânemi eserlerini g├Ârmenin yan─▒ s─▒ra O─čuz Boylar─▒na ait baz─▒ damgalar─▒n da varl─▒─č─▒n─▒ tespit etmi┼č bulunuyoruz.

B├Âlgeyi 16.yy.dan itibaren yabanc─▒ seyyahlar ziyaret etmeye ba┼člam─▒┼čt─▒r. 19.yy.da bat─▒l─▒ ara┼čt─▒rmac─▒lar ve seyyahlar─▒n ziyaretleri daha da artm─▒┼čt─▒r. 19 ve 20. yy.larda Leake, Laborde, Texier, Steuart, Mordtmann, Perrot, Ramsay gibi ara┼čt─▒rmac─▒lar b├Âlgeye yo─čun bir ilgi g├Âstermi┼člerdir. B├Âlgenin tan─▒nmas─▒ ve Frig eserlerinin tespit edilmesi daha ziyade bat─▒l─▒ seyyahlar sayesinde olmu┼čtur.

2000ÔÇÖli y─▒llardan 2023 y─▒l─▒na gelindi─činde, haz─▒rlanan projeler ve Afyon Valili─čin de giri┼čimiyle bu b├Âlge ├žok de─či┼čti. Tarihi eserler temizlenip ─▒┼č─▒kland─▒r─▒ld─▒ ve ula┼č─▒m yolar─▒ yap─▒ld─▒. Koruma alt─▒na al─▒nan tarihi eserlere tan─▒t─▒c─▒ bilgilendirme yaz─▒lar─▒ as─▒ld─▒. Malta┼čÔÇÖta arkeolojik kaz─▒ ├žal─▒┼čmalar─▒ yap─▒larak tarihi eser g├╝n y├╝z├╝ne ├ž─▒kar─▒ld─▒. Ayazini k├Ây├╝nde turizm ┼čenlikleri, Emre g├Âl├╝nde tekne gezileri ve balon turlar─▒ ile yine k├Ây evlerinde yenileme ├žal─▒┼čmalar─▒ yap─▒ld─▒. B├Âlgeyi gezdirip tan─▒tan rehberler ├žo─čald─▒ ve konaklama yerleri olu┼čturuldu. B├Âylece Afyon-Eski┼čehir-K├╝tahya aras─▒ndaki Frig Vadisi yerli ve yabanc─▒ turistlerin u─črak yeri haline geldi.

Tav┼čanl─▒ÔÇÖda ├Â─čretmenlik yapt─▒─č─▒m y─▒llarda D├Â─čer Beldesinden olan bir ├Â─črencimin ve velisinin rehberli─činde 2001 y─▒l─▒nda buradaki tarih eserleri g├Ârme f─▒rsat─▒m─▒z oldu. Alayunt, D├Â─čer, D├Â─čer kervansaray─▒, Kibele An─▒t─▒, ├ť├žler kayas─▒, ma─čaralar, Meme├ž kayal─▒klar─▒, Emre g├Âl├╝ ve Emre tekkesi, Kral yolu, ─░hsaniye, peri bacalar─▒, Gazl─▒g├Âl, Ayazini metropolisi, Meryem Ana Kilisesi (Oyma kilise), Aslanl─▒ kral mezar─▒, Aslanl─▒kaya, Aslanta┼č, Malta┼č, Avdalaz kalesi vb. Frig ve Roma d├Ânemine ait tarihi eserleri inceleyerek foto─čraflar─▒n─▒ ├žekmi┼č ve sonraki d├Ânemlerde bu b├Âlgeye defalarca okul gezisi d├╝zenleyerek b├Âlgedeki eserler hakk─▒nda ├Â─črencilerimin ve ├Â─čretmenlerimizin de bilgi sahibi olmalar─▒n─▒ sa─člam─▒┼čt─▒m. Yapt─▒─č─▒m─▒z inceleme ve ara┼čt─▒rmalar Eski┼čehir y├Ân├╝ne do─čru devam etmi┼č; Eski┼čehirÔÇÖin Han il├žesi, SeyitgaziÔÇÖnin K├╝mbet k├Ây├╝, Aslanl─▒ mabet, Oyna┼č, Yap─▒ldak, Midas An─▒t─▒ (Yaz─▒l─▒kaya) ve ├ževresinde de bu ├žal─▒┼čmalar─▒m─▒z─▒ s├╝rd├╝rm├╝┼čt├╝k.

Yapt─▒─č─▒m─▒z ara┼čt─▒rmalar s─▒ras─▒nda Ayazini Meryem Ana Kilisesi, K├╝mbet k├Ây├╝ndeki Himmet Baba T├╝rbesi, SeyitgaziÔÇÖde Seyit Battal Gazi k├╝lliyesi vb. bir├žok yerde T├╝rklerin kayalara, ta┼člara iz b─▒rakma gelene─čini g├Ârd├╝k. Himmet Baba T├╝rbesinde ve Ayazini Meryem Ana Kilisesindeki O─čuz Boyu damgalar─▒, kaya sanat─▒ olan petroglifler ve fig├╝rlerin bulundu─čunu, bu co─črafyada ta┼ča iz b─▒rakma gelene─činin yayg─▒n oldu─čunu g├Âzlemledik. Bu damgalar ve fig├╝rler, AnadoluÔÇÖya vurulan ilk T├╝rk m├╝h├╝rleri olmas─▒ y├Ân├╝nden ├Ânemlidir. Bu damgalar, ta┼ča kaz─▒nan ve ├žizilen s─▒radan ├žizimler veya ┼čekiller de─čildir. Hepsi derin anlamlar i├žerir. T├╝rklerin sahip olduklar─▒ yere, e┼čyaya iz b─▒rakma gelene─činin bir uygulamas─▒d─▒r. Kayalar, g├Â├žer T├╝rklerin defteridir. Kalemi demir, defteri ta┼č olan T├╝rkler, tarih boyunca bu geleneklerini s├╝rd├╝rm├╝┼čler; sahip olduklar─▒ e┼čyalara, yap─▒lara, hayvanlara ├že┼čitli damgalar vurarak fig├╝rler ├žizmi┼člerdir.

Afyon ve Eski┼čehir civar─▒nda Sel├žuklu, Beylikler ve Osmanl─▒ d├Âneminden kalan ta┼ča kaz─▒nm─▒┼č bu fig├╝rlerin ve damgalar─▒n tarihi yap─▒lar─▒n duvarlar─▒nda, ta┼č y├╝zeylerinde ara┼čt─▒r─▒ld─▒k├ža yenilerinin ke┼čfedilece─čini ve daha da ├žo─čalaca─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝yorum.

┬áAyazini k├Ây├╝/─░hsaniye

AfyonkarahisarÔÇÖ─▒n ─░hsaniye il├žesine ba─čl─▒ olan Ayazini k├Ây├╝, il merkezine 33┬ákm, ─░hsaniye il├že merkezine 16┬ákm uzakl─▒ktad─▒r. K├Âye Afyonkarahisar-Eski┼čehir karayolu 27’nci kilometresinden d├Ân├╝l├╝p 4,5 km gidilerek ula┼č─▒lmaktad─▒r. K├Ây, Frig ve Roma d├Ânemi eserleri bak─▒m─▒ndan bir hayli zengindir. Tarih ile i├ž i├že olan k├Ây├╝n s─▒n─▒rlar─▒nda Ayazini Metropolisi, tap─▒naklar, ┼čapeller, kayalara oyulmu┼č yerle┼čim yerleri ve Avdalaz kalesi gibi ├žok ├Ânemli tarihi yap─▒lar bulunur.

Ayazini k├Ây├╝ ve ├ževresinde tarih boyunca Frig, Helenistik, Roma, Bizans, Anadolu Sel├žuklu ve Osmanl─▒ d├Ânemleri ya┼čanm─▒┼čt─▒r. Frigler d├Âneminden kalan bir├žok yerle┼čim ve tap─▒nak Do─ču Roma (Bizans) d├Âneminde de kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Sel├žuklular─▒n AnadoluÔÇÖdaki fetihlerini m├╝teakip 1074 y─▒l─▒ndan itibaren O─čuz Boylar─▒, oymak, a┼čiret ve cemaatleri b├Âlgeyi yurt tutmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r. Ayazini k├Ây├╝n├╝n yak─▒n ├ževresinde Alayunt, D├Â─čer, Bayat gibi O─čuz Boylar─▒n─▒n isimlerini alan yerle┼čim yerleri bulunur.

Ayazini Oyma Kilisedeki O─čuz Boyu Damgalar─▒

─░hsaniye il├žesine ba─čl─▒ Ayazini k├Ây├╝n├╝n giri┼činde ve yol kenar─▒nda kayaya oyulmu┼č, yap─▒m─▒ muhtemelen MS.8 ile MS.9 Y├╝zy─▒llar aras─▒na tarihlenen Ayazini Meryem Ana Kilisesi bulunur. Bir hayli tahrip olan bu yap─▒ Ayazini Metropolisinin en ├Ânemli tap─▒na─č─▒d─▒r. Halk aras─▒nda Oyma Kilise, Oyma Ta┼č Kilise ve Gavur Hamam─▒ da denilen bu yap─▒ya, i├žinde bulunan Grek├že MP ĂčV (╬ť╬«¤ä╬̤ü ╬ś╬Á╬┐¤Ź-Tanr─▒ Anas─▒) yaz─▒s─▒ndan dolay─▒ son y─▒llarda Meryem Ana Kilisesi ad─▒ verilmi┼čtir. Muhtemelen bu kilise Hz. MeryemÔÇÖe adanm─▒┼č olmal─▒d─▒r. T├╝f kayaya oyulmu┼č, apsisi, kubbesi ve s├╝tunlar─▒ olan bu kilise, k├Âyl├╝ler taraf─▒ndan bir zamanlar d├╝─č├╝nlerde i├žinde ate┼č yak─▒l─▒p kazanla su kaynat─▒lan ve damad─▒n y─▒kand─▒─č─▒ bir yer olarak kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Duvarlar ve kubbe y├╝zeyi bu nedenle simsiyah isle kapl─▒d─▒r. ├ť├ž b├Âl├╝mden olu┼čan ve ses akusti─či son derece iyi olan kilise i├žinde kabartma olarak Tanr─▒ Anas─▒ anlam─▒na gelen bir monogram (MP ĂčV) ve kabartma ha├ž i┼čaretleri yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Kubbeyi destekleyen s├╝tunlar─▒ y─▒k─▒lm─▒┼čt─▒r. Naos ad─▒ verilen bir i├ž odaya ve pencereleri olan yar─▒m daire ┼čeklindeki apsise ve takdis ayini i├žin kullan─▒lan altara sahiptir. Narteksin (giri┼č hol├╝) duvar─▒nda kaz─▒ma tekni─čiyle yap─▒lm─▒┼č O─čuz Boylar─▒n─▒n damgalar─▒ bulunur. Damgalar─▒n kaz─▒l─▒ oldu─ču y├╝zeyin alt k─▒s─▒mlar─▒ tahrip olmu┼čtur. Duvar y├╝zeyine derin ve kal─▒c─▒ halde ├žizilmi┼č olan bu damgalar─▒n en belirgin olanlar─▒ Salur, Kay─▒, Eym├╝r, Bayat ve Af┼čar Boylar─▒na aittir. Bu damgalar─▒n haricinde yine duvar y├╝zeyinde hayat a─čac─▒ motifi g├Âr├╝lmektedir. Bu damgalar─▒n baz─▒lar─▒ Sel├žuklu d├Ânemi eseri olan SeyitgaziÔÇÖnin K├╝mbet k├Ây├╝ndeki Himmet Baba t├╝rbesinde de g├Âr├╝l├╝r.

Sonu├ž olarak Ayazini Meryem Ana Kilisesinde bulunan O─čuz Boylar─▒na ait baz─▒ damgalar AnadoluÔÇÖda T├╝rk m├╝hr├╝n├╝n ta┼ča kaz─▒nmas─▒n─▒n en bariz ├Ârneklerindendir. Bu damgalar─▒n korunmas─▒, ├Âzellikle y├Âre halk─▒n─▒n bilgilendirilmesi, gelen ziyaret├žiler i├žin de bilgilendirme yaz─▒s─▒n─▒n konmas─▒ gerekir.

  • ├ľmer Faruk Din├žel

 

Ayazini Meryem Ana Kilisesinde bulunan O─čuz Boylar─▒na ait damgalar

1 nolu damga: Salur Boyu (ters olarak)

2 nolu damga: Kay─▒ Boyu

3 nolu damga: Hayat a─čac─▒

4 nolu damga: Eym├╝r Boyu

5 nolu damga: Eym├╝r Boyu

6 nolu damga: Eym├╝r Boyu

7 nolu damga: Eym├╝r Boyu

8 nolu damga: Bayat Boyu (┼×ecere-i Terakimeye g├Âre)

9 nolu damga: Salur Boyu (ters olarak)

10 nolu damga: Kay─▒ Boyu (ters olarak)

11 nolu damga: Af┼čar Boyu

12 nolu damga: Salur Boyu (ters olarak)

13 nolu damga: Salur Boyu (ters olarak)

├ľmer Faruk D─░N├çEL

├ľmer Faruk D─░N├çEL BursaÔÇÖn─▒n Harmanc─▒k ─░l├žesiÔÇÖnin Karaca Mahallesinden olan ├ľmer Faruk Din├žel; 1971 y─▒l─▒nda BursaÔÇÖn─▒n Mustafakemalpa┼ča ─░l├žesinde do─čdu. Tav┼čanl─▒ ve OrhaneliÔÇÖde Tarih ├ľ─čretmeni olarak g├Ârev yapt─▒. 2015 y─▒l─▒nda Dumlup─▒nar ├ťniversitesi, Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝ Yak─▒n├ža─č Tarihi Bilim Dal─▒nda Y├╝ksek Lisans─▒n─▒ tamamlad─▒. BursaÔÇÖda Tarih ├ľ─čretmeni olarak g├Ârev yapmakta olan yazar─▒n bug├╝ne kadar ├že┼čitli dergi ve gazetelerde yay─▒mlanm─▒┼č ara┼čt─▒rma yaz─▒lar─▒ ile 22 adet bas─▒lm─▒┼č kitab─▒ bulunmaktad─▒r. E-posta: [email protected]

FACEBOOK - YORUM YAZ

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
  • YEN─░
Ayazini Meryem Ana Kilisesi’ndeki O─čuz Boyu Damgalar─▒

Ayazini Meryem Ana Kilisesi’ndeki O─čuz Boyu Damgalar─▒

├ľmer Faruk D─░N├çEL, 23 May─▒s 2023
Genlerimizin Yolculu─ču

Genlerimizin Yolculu─ču

Haber Merkezi, 23 May─▒s 2023
BursaÔÇÖn─▒n de─čeri Necatibey K─▒z Meslek Lisesi’nden mezun olmak

BursaÔÇÖn─▒n de─čeri Necatibey K─▒z Meslek Lisesi’nden mezun olmak

Nurdan Çakır TEZGİN, 23 Mayıs 2023
├çelik Palas’─▒n ard─▒ ormanl─▒kt─▒ bir zamanlar

├çelik Palas’─▒n ard─▒ ormanl─▒kt─▒ bir zamanlar

Nurdan Çakır TEZGİN, 23 Mayıs 2023
Su Ar─▒tman─▒n K├╝lt├╝r Tarihi

Su Ar─▒tman─▒n K├╝lt├╝r Tarihi

─░rfan YALIN, 23 May─▒s 2023
Zekeriya Efendi 1880-1955

Zekeriya Efendi 1880-1955

Haber Merkezi, 26 Nisan 2023
Malt, Bira ve AnadoluÔÇÖda ─░├žki

Malt, Bira ve AnadoluÔÇÖda ─░├žki

├ľzdenbekir KARAKA┼×, 11 Mart 2023
Gazi’nin Stadyumu

Gazi’nin Stadyumu

Haber Merkezi, 2 Mart 2023
Ben ┼×eyh Bedreddin

Ben ┼×eyh Bedreddin

Haber Merkezi, 2 Mart 2023
Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi

Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi

Haber Merkezi, 2 Mart 2023
Anadolu ve T├╝rkler

Anadolu ve T├╝rkler

Tahsin ┼×─░M┼×EK, 26 ┼×ubat 2023
Sabunun 6 Bin Y─▒lll─▒k Tarihi

Sabunun 6 Bin Y─▒lll─▒k Tarihi

─░rfan YALIN, 25 ┼×ubat 2023