Quantcast
Bah├žemizin G├╝l├╝, G├Ânl├╝m├╝z├╝n B├╝lb├╝l├╝: Karacao─član – Belgesel Tarih

Dr. Halil ATILGAN
Dr. Halil  ATILGAN
Bah├žemizin G├╝l├╝, G├Ânl├╝m├╝z├╝n B├╝lb├╝l├╝: Karacao─član
  • 07 Eyl├╝l 2022 ├çar┼čamba
  • +
  • -
  • Dr. Halil ATILGAN /

Toplam: 229 , Bug├╝n: 1 Okuma

“├çukurova bayraml─▒─č─▒n giyerken
├ç─▒plakl─▒─č─▒n ├╝zerinden soyarken
┼×ubat ay─▒ k─▒┼č yelini kovarken
Cennet dense sana yak─▒┼č─▒r da─člar”

Y├╝zy─▒llard─▒r AnadoluÔÇÖyu dalga dalga saran bir ses, dillerden d├╝┼čmeyen t├╝rk├╝, g├Âzlerde ┼čavk─▒yan ─▒┼č─▒k, g├Ân├╝llerde kabaran bir heyecan. Da─člarda u─čultu, ovalar─▒n sar─▒ ba┼čaklar─▒nda, ak ├ži├žek a├žan ├çukurova pamu─čunda bereket, halk ┼čiiri denilince akla ilk gelen isimdir Karacao─član.

Yaylalar onunla y├╝ce, tarlalar onunla zengin. Karaca K─▒z─▒n yavuklusu, ElifÔÇÖin tutkulusu, g├Âr├╝lmeyi g├Âr├╝lmeyi daha da g├╝zelle┼čen nice g├╝zellere vurgun.┬á ├ľl├╝nceye kadar g├Ânl├╝n├╝n g├╝zelini aramaktan yorgun. Gen├ž k─▒zlar─▒n kalbinde titre┼čim, ├ó┼č─▒klar─▒n tellerinde ibri┼čim, delikanl─▒lar─▒n y├╝re─činde cesarettir Karacao─član. ├çukurovaÔÇÖn─▒n, ErzurumÔÇÖun, ArdahanÔÇÖ─▒n, k─▒saca AnadoluÔÇÖnun ├Âv├╝n├ž kayna─č─▒, Halk Edebiyat─▒m─▒z─▒n en b├╝y├╝k ustas─▒d─▒r Karacao─član.

O ┼čiirlerinde kanatl─▒ bir ku┼čtur. Bir bakars─▒n─▒z Ni─čdeÔÇÖde, bir bakars─▒n─▒z Mardin de, Mara┼čÔÇÖta, G├Âksun TekirÔÇśde yavuklusunu arar. O, ┼čiirleriyle g├Ân├╝llere taht kurmu┼č bir efsanedir. Halk dilini en iyi kullanan, uyaklar─▒nda hi├ž s─▒k─▒nt─▒ ├žekmeyen,┬á bir ustad─▒r. O bizim g├Ânl├╝m├╝z├╝n g├╝zelidir. Hem de ÔÇťD├Âne d├Âne tene┼čirin ├╝st├╝nde/ Yunmay─▒nca g├Ân├╝l yardan ayr─▒lmazÔÇŁ diyen bir g├╝zeldir. Elbet de b├Âyle diyenin de d├╝┼čman─▒ ├žok olacak, herkes onu sevecek, ona sahip ├ž─▒kacak, sevgi g├Âsterisinde bulunacakt─▒r. Peki, nas─▒l olacak bu sevgi g├Âsterisi. Elbette herkesin Karacao─članÔÇÖ─▒ sahiplenmesiyle ger├žekle┼čecektir. Ve nitekim de ├Âyle olmu┼čtur.

Hayat─▒yla ilgili kesin hi├žbir bilgi yokken, mezar─▒n─▒n yeri dahi belli de─čilken, Mutlular, Fekeliler, D├╝zi├žililer, Erzurumlular, Kilisliler, Tarsuslular, Yozgatl─▒lar, Azerbaycanl─▒lar ├çukuroval─▒lar bu g├╝zelin pe┼čine d├╝┼čm├╝┼čler. ─░┼čte bu g├╝zel bizim topraklar─▒m─▒z─▒n g├╝l├╝d├╝r diyerek duygular─▒n─▒ dile getirmi┼čler. Efendim elbette herkes Karacao─članÔÇÖa sahip ├ž─▒kmal─▒, onun ad─▒na geceler d├╝zenlemeli. ├ç├╝nk├╝ o bizim g├╝l├╝m├╝zd├╝r. Bu topraklarda do─čup b├╝y├╝yen, bu topraklar─▒n g├╝zellerine, gelinlerine, k─▒zlar─▒na ├ó┼č─▒k olan bir ustad─▒r Karacao─član. O, dertlilere deva, hastalara ┼čifa, darda kalanlara ise Z├╝mr├╝tÔÇÖ├╝ Anka ku┼čudur. O, a┼čk ve sevda ┼čiirlerinin ustas─▒, g├╝zellerin hastas─▒, batan g├╝ne┼čte, do─čan ayda sevdi─čini arayan g├Ân├╝l yolda┼č─▒d─▒r.

KARACAO─×LAN ├çI─×IRMAK

├çukurovaÔÇÖda bu anlay─▒┼č, Karacao─član ├ç─▒─č─▒rmak tabirini ├ž─▒karm─▒┼čt─▒r kar┼č─▒m─▒za. Bu da s├Âzleri Karacao─član’a ait bozlak formundaki uzun havalard─▒r. ├çukurova’da uzun hava s├Âyleyen ki┼či bozlak s├Âyleyece─čim, uzun hava s├Âyleyece─čim diye bir ay─▒r─▒m yapmaz. ├çukuroval─▒n─▒n dilinde t├╝rk├╝ler Karacao─član ├ž─▒─č─▒rmak olarak de─čerlendirilir. Onun i├žin Karacao─član ├çukurova’da halk─▒n dilinde s├Âz, telinde t├╝rk├╝ olmu┼č, y├╝zy─▒llardan bu yana dilden dile, telden tele g├╝n├╝m├╝ze kadar gelmi┼čtir. Hatta Karacao─član’─▒n geni┼č halk kitlelerine ula┼čmas─▒n─▒ sa─člayan unsurlardan biri de Karacao─član ├ž─▒─č─▒rmak tabiri olmu┼čtur. Karacao─član ├ç─▒─č─▒rmak tabiri ba┼čka hi├žbir b├Âlgede yoktur. ├çukurovaÔÇÖn─▒n d─▒┼č─▒nda da kay─▒tlara ge├žti─či g├Âr├╝lmemi┼čtir.

Prof. Dr. Umay G├╝nay XVII. Y├╝zy─▒l Saz ┼×airi ├çukuroval─▒ Karacao─član ile ─░lgili Bir De─čerlendirme adl─▒ tebli─činde: “G├╝ney illerimizde Karacao─član destan kahraman─▒ gibi kabul g├Ârm├╝┼č, zaman i├žinde Velilere ait ├Âzellikler de atfedilmi┼čtir. Mutlu g├╝nler Karacao─član’─▒n t├╝rk├╝leriyle kutlan─▒rken, hastalara da Karaca o─član t├╝rk├╝leri okunmas─▒n─▒n ┼čifa verece─čine inan─▒lmaktad─▒r. Ayr─▒ca mezar─▒n─▒n dilek i├žin ziyaret edildi─či de bilinmektedirÔÇŁ.

DO─×UMU ÔÇô ├ľL├ťM├ť ÔÇô MEZARI ┬áÔÇô NEREL─░ OLDU─×U

Karacao─članÔÇÖ─▒n hayat─▒yla ilgili tespit edilen bilgilerin hi├žbirisi kesinlik kazanmam─▒┼čt─▒r. Konuyla ilgili ├že┼čitli g├Âr├╝┼čler vard─▒r. Mustafa Necati Karaer, onun on alt─▒nc─▒ y├╝zy─▒l ba┼člar─▒nda veya on be┼činci y├╝zy─▒l sonlar─▒nda do─čmu┼č olabilece─čini s├Âylemektedir. M├╝jgan Cumbur ┼čiirlerindeki ├Âzeliklerinden hareketle on yedinci y├╝zy─▒ldan ├Ânce ya┼čamad─▒─č─▒n─▒ iddia etmektedir.

Ak┼čehirli Hoca Hamdi Efendi’ye g├Âre: ÔÇťKaracao─član yetim b├╝y├╝m├╝┼čt├╝r. ├çirkin bir k─▒zla evlendirilmek, ├Âm├╝r boyu askere al─▒nmak korkusu ve ├çukurova’da derebeyi olan Kozano─čullar─▒ ile aras─▒n─▒n a├ž─▒lmas─▒ sonucu gen├ž ya┼čta gurbete ├ž─▒km─▒┼č. ─░ki k─▒z karde┼čini de yan─▒nda g├Ât├╝rd├╝─č├╝, Bursa’ya, hatta ─░stanbul’a gitti─čini ifade eden ┼čiirlerine rastlan─▒r. Rumeli, M─▒s─▒r, Trablusgarp, Ba─čdat, Basra, Acem, ┼×iraz onun ┼čiirlerine konu olan yaban elleridirÔÇŁ demektedir. Hoca Hamdi Efendinin an─▒lar─▒na g├Âre Karacao─član; Mara┼č’taki Cezel Yaylas─▒nda doksan alt─▒ ya┼č─▒nda vefat etmi┼čtir.

Pertev Naili Boratav[1]: “Folklor ve Edebiyat adl─▒ eserinin ikinci cildinde Karacao─član’─▒n “Kelimenin b├╝t├╝n ge┬şni┼č anlam─▒yla” ┼čair oldu─čunu s├Âylemekte. “En b├╝y├╝k iki G├╝ney ┼čairinden biri olan Karacao─član, G├╝ney’in manzaralar─▒yla ├žer├ževelen┬şmi┼č insan duygular─▒n─▒ en iyi dokuyan halk ozan─▒m─▒zd─▒rÔÇŁ der. Boratav yukar─▒da ad─▒ ge├žen eserinde Karaca┬şo─član’─▒n Osmaniye ilinin D├╝zi├ži il├žesinin Farsak k├Ây├╝, ya da AdanaÔÇÖn─▒n Fe┬şke il├žesinin G├Âk├želi k├Ây├╝nden olaca─č─▒ ihtimalinin ├žok y├╝ksek oldu─čunu s├Âylemektedir.

Ahmet Kutsi Tecer ve ┼×├╝kr├╝ El├žin Hoca; ya┼čam─▒n─▒n b├╝y├╝k b├Âl├╝m├╝n├╝ Rumeli’de ge├žiren, Kanuni Sultan S├╝leyman d├Âneminde Avusturya seferine kat─▒lan bir Karacao─član’─▒n varl─▒─č─▒ndan bahseder. Fuat K├Âpr├╝l├╝ ve Cahit ├ľztelli de, 17’nci y├╝zy─▒lda ya┼čam─▒┼č olabilece─čini, ┼čiirlerinde Abaza Hasan Pa┼čan─▒n ├Âld├╝r├╝lmesi, K├Âpr├╝l├╝ Faz─▒l Ahmet Pa┼čan─▒n Avusturya seferine ait tarihsel olaylardan bahsetti─čini s├Âylemektedirler. Ahmet K├Âkl├╝giller ise on yedinci y├╝zy─▒l─▒n ilk yar─▒s─▒nda ya┼čam─▒┼č bir halk ┼čairi oldu─ču kanaatindedir. K├Âkl├╝giller, Karaco─član’─▒n Ya┼čam─▒ Ve ┼×iirleri isimli incelemesinde buna dayanak olarak; bestelerini on yedinci y├╝zy─▒lda yapan Santuri Ali Ufk├«ÔÇÖnin[2] Mecmua-i Saz-─▒ S├Âz adl─▒ kitab─▒nda s├Âzleri Karaco─član’a ait iki beste bulunmas─▒n─▒ kaynak olarak g├Âsterir. Tahir Kutsi Makal da, Karacao─član’─▒ on yedinci y├╝zy─▒l ozan─▒ olarak kabul etmektedir. MakalÔÇÖa ve baz─▒ ara┼čt─▒rmac─▒lara g├Âre: ┬áKaracao─članÔÇÖ─▒n do─čum tarihi 1606, ├Âl├╝m tarihi 1679ÔÇÖdur. Bu fikrin tan─▒─č─▒ da:

Karacao─član dendi ├╝n├╝m duyuldu
Bin on be┼čte[3] g├Âbek ad─▒m konuldu
Bin doksanda mezarc─▒─č─▒m kaz─▒ld─▒┬á

dizeleri g├Âsterilmektedir, 17. yy da ya┼čad─▒─č─▒ fikri a─č─▒rl─▒k kazanmakta, ad─▒n─▒n ─░smail, Halil, ya da Hasan oldu─ču san─▒lmaktad─▒r. Nereli oldu─ču konusunda da de─či┼čik g├Âr├╝┼čler vard─▒r.

Bu g├Âr├╝┼člere g├Âre Karacao─član:
1-OsmaniyeÔÇÖnin D├╝zi├ži il├žesinin Varsak k├Ây├╝ndendir.
2-KilisÔÇÖin Musabeyli buca─č─▒nda ya┼čayan ├çavu┼člu T├╝rkmenlerinden oldu─čuna inan─▒l─▒r.
3-AdanaÔÇÖn─▒n Feke il├žesinin G├Âk├želi k├Ây├╝ndendir.
4-Bat─▒ Anadolu’da ya┼čayan Karake├žili a┼čiretine mensuptur.
5-Mersin’in Mut il├žesindendir. Mezar─▒n─▒n da Mut il├že s─▒n─▒rlar─▒ i├žinde oldu─čuna inan─▒l─▒r.
6- Belgratl─▒ oldu─čuna inananlar vard─▒r.
K─▒saca: Yozgatl─▒lar, Rumelililer, Azerbaycanl─▒lar, T├╝rkmenistanl─▒lar, Orta AsyaÔÇÖdaki T├╝rk illeri Karacao─članÔÇÖa sahip ├ž─▒km─▒┼č ve de s─▒k─▒ s─▒k─▒ya sar─▒lm─▒┼člar. Ustalar─▒n ustas─▒ Karacao─član bizimdir diyerek var g├╝c├╝yle ba─č─▒rm─▒┼člar. Asl─▒nda ona herkesin sahip ├ž─▒kmas─▒, ├žok geni┼č bir co─črafyada tan─▒nmas─▒, ├žok sevildi─činin bir g├Âstergesi olup, birka├ž Karacao─član oldu─ču ger├že─čini de ortaya koymaktad─▒r. Bana g├Âre; birka├ž Karacao─članÔÇÖ─▒n oldu─ču ger├že─čini kabul etsek de, etmesek de t├╝rk├╝lerini ├žal─▒p s├Âyledi─čimiz, s├Âylenen t├╝rk├╝lerini Karacao─član ├ç─▒─č─▒rmak olarak adland─▒rd─▒─č─▒m─▒z Karacao─član ├çukuroval─▒d─▒r. OsmaniyeÔÇÖnin D├╝zi├ži il├žesinin Farsak ya da AdanaÔÇÖn─▒n Feke il├žesinin G├Âk├želi k├Ây├╝nden oldu─ču g├Âr├╝┼č├╝ ┼čimdiye kadar tespit edilenlerin en do─čruya yak─▒n olan─▒d─▒r. ┬áKaracao─članÔÇÖ─▒n ┼čiirlerinde kulland─▒─č─▒ dil analiz edilir, ├çukurova T├╝rkmenlerinin kulland─▒─č─▒ dil ile mukayese edilirse, onun; ├çukurova topraklar─▒nda do─čup b├╝y├╝d├╝─č├╝, ya┼čad─▒─č─▒, bu topraklarda ├Âld├╝─č├╝ daha da iyi anla┼č─▒lacakt─▒r. O; ├çukurovaÔÇÖn─▒n Y├Âr├╝k k├╝lt├╝r├╝yle b├╝y├╝yen, ├çukurova T├╝rkmen k├╝lt├╝r├╝n├╝n yeti┼čtirdi─či bir halk kahraman─▒d─▒r. Gezdi─či yerlere bakt─▒─č─▒m─▒zda Adana, Mersin, Kahramanmara┼č, Gaziantep onun ├žok├ža soluklan─▒p, sevdaland─▒─č─▒ yerler aras─▒ndad─▒r.

Kozan da─č─▒nda neslimiz
Ar─▒ T├╝rkmenÔÇÖdir asl─▒m─▒z
VarsakÔÇÖt─▒r durak yerimiz

dizeleri de bu fikrimizi do─črulamaktad─▒r.

Ara┼čt─▒rmac─▒lara g├Âre, Ustalar─▒n Ustas─▒ Karacao─članÔÇÖ─▒n mezar─▒ Mersin ilinin, Mut il├žesinin ├çukur k├Ây├╝nde Karacao─član Tepesi olarak bilinen yerdedir. Bu tepenin tam kar┼č─▒s─▒nda da Karacao─članÔÇÖ─▒n sevdi─či k─▒z─▒n ad─▒na izafeten verilmi┼č olan Karacak─▒z Tepesi bulunmaktad─▒r. Mut halk─▒ her y─▒l Haziran ay─▒nda Karacao─član Festivali yapar. Bu festivalde Karacao─članÔÇÖla ilgili bilimsel toplant─▒lar, ├že┼čitli yar─▒┼čmalar, konserler d├╝zenlenir. Festival m├╝nasebetiyle bu iki tepe ziyaret edilir. Mut halk─▒ onu ulu bir ki┼či olarak g├Âr├╝r, hat─▒ras─▒ ├Ân├╝nde sayg─▒ ile e─čilir.

┼×─░─░RLER─░NDE SEVG─░L─░ ADLARI VE ─░┼×LED─░─×─░ KONULAR

AnadoluÔÇÖyu, Osmanl─▒ topraklar─▒n─▒n bir k─▒sm─▒n─▒ ad─▒m ad─▒m dola┼čan Karacao─član g├Ârd├╝─č├╝ t├╝m g├╝zellikleri ┼čiirleriyle dile getirmi┼čtir. O zaten g├╝zeli, g├╝zelli─či ├Âvmek i├žin yarat─▒lm─▒┼čt─▒r.

┼×iirlerinin kayna─č─▒, do─čup b├╝y├╝d├╝─č├╝ g├Â├žebe toplumun gelenekleri, i├žinde ya┼čad─▒─č─▒ ve yurt edindi─či topraklard─▒r. G├╝neydo─ču Anadolu, ├çukurova, Toroslar, Gavur Da─člar─▒nda ya┼čayan T├╝rkmen a┼čiretlerinin ya┼čay─▒┼č, duyu┼č ve d├╝┼č├╝n├╝┼č ├Âzellikleri, onun ki┼čili─či ile birle┼čerek ├ó┼č─▒k edebiyat─▒na yepyeni bir s├Âyleyi┼č kazand─▒rm─▒┼čt─▒r.

┼×iirlerinde do─ča ve a┼čk ├Âncelikle i┼čledi─či konular aras─▒nda ilk s─▒ray─▒ al─▒r. Ayr─▒l─▒k, ├Âl├╝m, ac─▒, gurbet, s─▒la hasreti ise ┼čiirlerinin b├╝t├╝nl├╝─č├╝ i├žinde i┼členen ba┼čka temalard─▒r. Ya┼čama sevincinin kayna─č─▒ g├╝zele, sevgiliye, do─čaya, kan─▒n─▒n kaynad─▒─č─▒ t├╝m g├╝zelliklere olan tutkunlu─čundan kaynaklan─▒r. G├╝zelleri ├Âver, yi─čitleri metheder. Dert orta─č─▒ olarak kabul etti─či, can yolda┼č─▒ olarak bildi─či da─člara seslenir.

Lirik s├Âyleyi┼činin temelinde, halk─▒n─▒n duyu┼č ve d├╝┼č├╝n├╝┼č ├Âzellikleri vard─▒r. Onun d├Ârtl├╝kleri: Y├Âresinin yeti┼čtirdi─či ├ži├žeklerle s├╝sl├╝d├╝r. Toroslar─▒n menek┼česi, s├╝mb├╝l├╝, nergisi, nevruzu onun ┼čiirlerine renk, ┼čekil ve bi├žim verir. Bazen karl─▒ da─člar─▒ a┼čar, bazen Tekir Yaylas─▒nda al─▒r solu─ču. Bazen de ├çukurovaÔÇÖn─▒n s─▒ca─č─▒nda ÔÇťYana yana ├Ârd olurÔÇŁ.

Toros yaylar─▒nda ├ži─čdem toplarken, turnalara seslenir. ├ľrdekgillerin en g├╝zeli sunad─▒r. O da sevgililerini sunaya benzetir. Toros da─člar─▒nda keklik gibi sekerken ├çukurovaÔÇÖda ─▒rmak olur AkdenizÔÇÖe d├Âk├╝l├╝r. Deli g├Ânl├╝ EmirlerÔÇÖden bir k─▒z─▒ p─▒nara indirir. O g├╝zel i├žin p─▒nar a─člar, yanar kavrulur, tutu┼čur. ─░ki g├Âz├╝n├╝n iki ├že┼čme oldu─čunu anlat─▒r. Uslanmaz g├Ânl├╝ bu sefer de al─▒r g├Ât├╝r├╝r HintÔÇÖte YemenÔÇÖe: ÔÇťVard─▒n Hint eline kuma┼č getirdin / Ben senin kahr─▒n─▒ ├žekemem g├Ân├╝l diyerek sitem eder.

├çukurovaÔÇÖn─▒n iklim ├Âzelliklerine has ├Âzel ku┼člar─▒ vard─▒r. Bunlardan biri de tura├žt─▒r. ÔÇť├ľtme tura├ž ├Âtme i┼čin var seninÔÇŁ diyerek ├çukurova ├Âzelliklerinde ya┼čayan turac─▒ bile dizelerinde dile getirmi┼čtir. Tor ┼čahinler, bazlar, ye┼čil ├Ârdekler, kazlar, yayla ├ži├žekleri onun ┼čiirleriyle renklenir. O g├Ân├╝l al─▒r, g├Ân├╝l verir, sevenlerin g├Ân├╝llerini ho┼č eder. Onun sevgilisinin g├Âzleri elad─▒r. Vurur saz─▒n─▒n teline: ÔÇťEla g├Âzl├╝m ben bu elden gidersem / Z├╝lf├╝ peri┼čan─▒n kal mel├╝l mel├╝l diyerek seslenir yavuklusuna.

O; ├ç├Âldeki Arap Beyinin ├žad─▒r─▒n─▒n kara oldu─čunu dahi d├╝┼č├╝nm├╝┼čt├╝r. Hayalindeki sevgiliye de─čil, yak─▒n ├ževresindeki g├Ârd├╝─č├╝ g├╝zele ├ó┼č─▒kt─▒r. Etkileyici diliyle, T├╝rk├žeyi ├žok g├╝zel kullanmas─▒yla, d├Ârtl├╝klerindeki duygu d├╝nyas─▒yla T├╝rk Halk ┼×iirinin ├Ânc├╝s├╝ ve ├Ânde gelen ustalar─▒ aras─▒ndad─▒r. Onun ┼čiirinin ├žat─▒s─▒ a┼čk ve tabiat ├╝zerine kurulmu┼čtur. ┬áDuygular─▒n─▒, ya┼čad─▒klar─▒n─▒, d├╝┼č├╝ncelerini i├žten, ger├žek├ži ve ├Âzg├╝n bir ┼čiir yap─▒s─▒ i├žinde anlat─▒r.

Karacao─član ┼čiirlerinde benzetmelere s─▒k├ža yer verir. Yeri geldi─činde de ustal─▒kla kullan─▒r. D├Ârtl├╝klerinde anlayamad─▒─č─▒n─▒z bir s├Âzc├╝k yoktur. ┼×iirleriyle kendisinden sonra gelen bir├žok ozan─▒ derinden etkilemi┼čtir. G├╝neydo─ču Anadolu, ├çukurova, Toroslar ve G├óvur da─člar─▒ y├Ârelerinde ya┼čayan T├╝rkmen a┼čiretlerinin ya┼čay─▒┼č, duyu┼č, d├╝┼č├╝n├╝┼č ├Âzellikleri, onun ki┼čili─či ile birle┼čerek ├ó┼č─▒k edebiyat─▒na yepyeni bir s├Âyleyi┼č getirmi┼čtir. Anadolu halk─▒n─▒n 17. yy da ├žekti─či ac─▒lar, g├Â├žebe ya┼čant─▒s─▒n─▒n yokluklar─▒, ├žileleri, ├žaresizlikleri, ┼čiirinde yer almaz. Hayalden ├žok ger├že─če de─čer verir.

Sevgili, ┼čiirinde do─čan─▒n ayr─▒lmaz bir par├žas─▒d─▒r. Sevdi─činden, ilinden, obas─▒ndan ayr─▒ d├╝┼č├╝┼č├╝n├╝ hasretle dile getirir. ├ľl├╝m, ayr─▒l─▒k, yoksulluk onun i├žin kap─▒ya konacak cinsten de─čildir. G├Â├žebe hayat─▒n─▒n bir par├žas─▒ olan do─ča, onun ┼čirinin ba┼čl─▒ca temalar─▒ndand─▒r. Dizeleri her zaman do─ča ile b├╝t├╝nle┼čir. ├çe┼čitli benzetmelerle bir kat daha g├╝zelle┼čerek sevgiliye ula┼č─▒r. Teraziye koydu─ču ayr─▒l─▒─č─▒n kefesi ├Âl├╝mden daha a─č─▒rd─▒r. Ya┼čad─▒─č─▒, gezip g├Ârd├╝─č├╝ y├Ârelerin do─čas─▒n─▒ g├Ârkemli bir bi├žimde dile getirir.

Dost ve karde┼č bildi─či, sevgilisiyle e┼č g├Ârd├╝─č├╝, i├ž i├že ya┼čad─▒─č─▒ do─ča Karacao─član i├žin sadece bir mek├ón olmaktan ├Âtedir. Onunla ya┼čanan sevin├ž, getirdi─či ac─▒ do─ča ile payla┼č─▒l─▒r. Bazen: ÔÇťA─čac─▒n eyisi ├Âz├╝nden olur / Yi─čidin eyisi s├Âz├╝nden olurÔÇŁ ┬ádiyerek g├Ânl├╝nde yatan yi─čidi tarif eder. Deli g├Ânl├╝ abdal olur y─▒llarca ElifÔÇÖin pe┼činde gezer.

Ara┼čt─▒rmac─▒ yazar Ahmet ├ľzdemir; Karacao─član Felsefesi[4] adl─▒ yaz─▒s─▒nda onun ┼čiirleriyle ilgili d├╝┼č├╝ncelerini:

ÔÇťKaracao─član ┼čiirlerinde g├╝zel anlat─▒lmaz, g├╝zelin resmi yap─▒l─▒r. Onun g├╝zeli, k├Âm├╝r g├Âzl├╝, s─▒rma sa├žl─▒, ok kirpikli, ceyl├ón bak─▒┼čl─▒, ince sedef di┼čli, bal ve kiraz dudakl─▒, g├╝l y├╝zl├╝, siyah z├╝l├╝fl├╝, mor belikli, t├╝l├╝ maya y├╝r├╝y├╝┼čl├╝, g├╝vercin duru┼člu, keklik seki┼čli, kumru sesli, yayla ├ži├že─či koku┼člu, usul boylu, p├╝sk├╝rme benli, k─▒nal─▒ parmakl─▒, kadife ┼čalvarl─▒, ┼čal ku┼čakl─▒, ala g├Âzl├╝, g├╝m├╝┼č halhall─▒d─▒r. Bu g├╝zeli, bir do─ča manzaras─▒ i├žerisine yerle┼čtiriniz ve fondaki do─čay─▒ g├Âzlerinizin ├Ân├╝ne getiriniz: En arkada da─člar ve karl─▒, g─▒rc─▒l─▒ boranl─▒, etekleri ormanl─▒, ├ž─▒plak tepeli, ala bulutlu, sulu sepkenli, mor s├╝mb├╝l├╝, ye┼čil ard─▒├žl─▒ yaylalar olsun. G├Âr├╝nt├╝ bir az daha yak─▒nlara gelsin: Ba─člar ki reyhanl─▒, sar─▒├ži─čdemli, laleli, menek┼čeli, nergisli, tomurcuk g├╝ll├╝ olsun. Bir yanda, ovalar; g├Âr├╝ls├╝n, o ovalar ki kekik kokulu, ├žak─▒rdikenli, kara├žal─▒l─▒ ve yemye┼čil otlarla b├╝r├╝ns├╝n. Belli ki yaz bahar aylar─▒n─▒n geldi─či demdir. Ilg─▒t ─▒lg─▒t seher yellerinin esti─či bu yemye┼čil ovalarda ve yaylalarda Arap atlar─▒, t├╝l├╝ mayalar, ak├ža cerenler, emlek kuzular, k─▒nal─▒ keklikler, ├žak─▒rdo─čanlar, yavru ┼čahanlar, telli turnalar, ├╝veyikler, k─▒rlang─▒├žlar, tura├žlar oyna┼čmaktad─▒r.┬á G├Âllerinde s─▒─č─▒nlar, yani benekli geyikler,┬á ├Ârdekler, a─čca ku─čular y├╝zmekte, bah├želerinde kumrular,┬á garip b├╝lb├╝ller ├Âtmektedir. ├ľte yandan, bir g├Â├žebe ya┼čam─▒ndan g├Âr├╝nt├╝y├╝, kara ├žad─▒rlar─▒, beserek develeri, davarlar─▒, koyunlar─▒, kuzulan, Arap atlar─▒; at ├╝st├╝ndeki yi─čitleri; all─▒ ye┼čilli birbirinden al─▒ml─▒. T├╝rkmen k─▒zlar─▒n─▒,┬á ├Ât├╝┼čen ku┼člar─▒,┬á buz gibi sular─▒; yemye┼čil yaylalar─▒ koyabilirsiniz. Karacao─član’─▒n ┼čiiri bir resimdir. O resmin i├žinde hep g├╝zeller vard─▒r. Bu g├╝zeller T├╝rkmen analar─▒, bac─▒lar─▒, yavuklular─▒d─▒r. Bu g├╝zeller b├╝t├╝n├╝yle do─čan─▒n kendisidir. Yurt manzaralar─▒, insan manzaralar─▒, Karacao─član ┼čiirinin, duygu, anlam ve ahenk uyumu gibi, yerli yerindedir. Ne bir fazla, ne bir eksik.┬á Bir g├╝zelin sa├ž─▒n─▒n telinden ayak parmaklar─▒na kadar b├╝t├╝n ayr─▒nt─▒lar─▒ ile anlatan onlarca ┼čiirinden d├Ârtl├╝kler, dizeler ├Ârnek g├ÂsterebilirizÔÇŁ

diyerek ┼čiir gibi dile getirmi┼čtir. ┬áYavuklular─▒ onun ┼čiirlerinde adlar─▒yla dile gelir: ┼×iirlerinde s─▒k├ža adlar─▒ ge├žen Elif, Zeynep, ─░smikanÔÇÖ─▒n sevgilileri oldu─ču san─▒lmaktad─▒r. Elif, An┼ča, Zeynep, H├╝r├╝, D├Ând├╝, D├Âne, Esma, Emine, Hatice… Ustan─▒n ┼čiirlerinde ba┼čka bir anlam kazan─▒r.

┼×iirlerinde dile gelen isimleri Karacao─član da ├çukuroval─▒ gibi s├Âyler. ├çukuroval─▒ Huriye H├╝r├╝, Ay┼čeÔÇÖye de An┼ča der.┬á Karacao─član da Huriye H├╝r├╝, Ay┼čeÔÇÖye de An┼ča demi┼čtir. Usta ┼čiirlerini bu g├╝zellere p─▒nar ba┼č─▒nda, su doldururken, helkeler omzunda suya giderken, ─▒star dokurken, ya da kirmen e─čirirken s├Âylemi┼čtir.

G├Ânl├╝ bir g├╝zel ile e─členmez, bir ki┼čiye ba─članmaz. Erotik ├Â─čeler, ┼čiirine sevmek ve sevi┼čmek olgusuyla yans─▒r. O bu olguyu sade bir dille ifade eder. M├╝stehcenlik onun dilinde baya─č─▒la┼čmaz. Erotik ├Â─čeler bile bir ba┼čka g├╝zellik arz eder. Sevgili cinsellik motifleriyle daha da ├Âne ├ž─▒kar, belirginle┼čir, ┼čiirine etkileyici bir bi├žimde yans─▒r. K─▒saca Karacao─članÔÇÖ─▒n hamuru sevgiyle yo─črulmu┼čtur. A┼čk ve sevda i┼čledi─či konular─▒n ba┼č─▒nda gelir. Sevgi konusunda r├╝┼čt├╝n├╝ ispat etmi┼č olmas─▒, ┬ádedi─činin herkes taraf─▒ndan ho┼č kar┼č─▒lanmas─▒n─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r. Ba┼čka biri s├Âylese af edilmez ama o s├Âyleyince hi├ž yad─▒rganmaz. Onun s├Âylemesi do─čal kar┼č─▒lan─▒r. ─░├žindeki f─▒rt─▒nalar─▒ hi├ž ├žekinmeden dile getirmi┼č olmas─▒, hi├žbir halk ozan─▒n─▒n diyemeyece─čini demesi yad─▒rganmaz. ┬áTanr─▒ kavram─▒ ve din ┼čiirlerinde ├Ânemli bir yer tutmasa bile, bu konudaki yakla┼č─▒m─▒yla da kendi ┼čiir gelene─čine yine de─či┼čik bir bak─▒┼č a├ž─▒s─▒ getirmi┼č, sonraki ku┼čaklar ├╝zerinde etkileyici, y├Ânlendirici olmu┼čtur.

┼×─░─░RLER─░NDE KULLANDI─×I D─░L

Karacao─član: Duygu ve d├╝┼č├╝ncesini a├ž─▒k, anla┼č─▒l─▒r ar─▒ duru bir T├╝rk├že ile ortaya koyar. Ya┼čad─▒─č─▒ d├Ânemde yeti┼čmi┼č ba┼čka halk ozanlar─▒n─▒n tersine, dil ve ├Âl├ž├╝ bak─▒m─▒ndan Divan Edebiyat─▒ndan uzakt─▒r. Deyimler ve benzetmelerle halk ┼čiirinde kendine has bir ┼čiir d├╝nyas─▒ kurarak ┼čiirlerini ├çukurova insan─▒n─▒n o g├╝nk├╝ konu┼čma diliyle s├Âyler. Arap├ža, Fars├ža s├Âzc├╝kler kullanmaz. Y├Âresel s├Âzc├╝kleri hep ├Ân plandad─▒r. Yo─čun olarak kullan─▒r. Bu da onun ┼čiirlerine ayr─▒ bir renk katar.

Karacao─član, ┼čiirlerinin kayna─č─▒n─▒ do─čup b├╝y├╝d├╝─č├╝ g├Â├žebe toplumun geleneklerinden, i├žinde ya┼čad─▒─č─▒, yurt edindi─či do─čadan al─▒r. ├çukurova, Toroslar ve G├óvur Da─člar─▒nda ya┼čayan T├╝rkmen a┼čiretlerinin ya┼čay─▒┼č, duyu┼č ve d├╝┼č├╝n├╝┼č ├Âzellikleri onun ki┼čili─či ile birle┼čerek ├ó┼č─▒k edebiyat─▒na yeni bir s├Âyleyi┼č getirmi┼čtir. Dizelerinin hemen hepsinde a├ž─▒k, anla┼č─▒l─▒r, i├žli, ├Âzl├╝ bir s├Âyleyi┼č birli─či mevcuttur. T├╝m t├╝rler ar─▒ ve duru T├╝rk├že ile s├╝sl├╝d├╝r. Karacao─član’─▒n 1920’den bug├╝ne yaz─▒l─▒ kaynaklara ge├žmi┼č ┼čiir say─▒s─▒ 500’├╝n ├╝zerindedir.

Karacao─članÔÇÖ─▒n dil, ├Âl├ž├╝ ve s├Âyleyi┼č bak─▒m─▒ndan farkl─▒l─▒k arz etmesi, Divan Edebiyat─▒n─▒n etkisinden uzak kalmas─▒, ┼čiirlerini birlikte ya┼čad─▒─č─▒ insanlar─▒n g├╝nl├╝k konu┼čma diliyle yazm─▒┼č olmas─▒ ├Ânemli ├Âzelliklerindendir. ─░ncelendi─činde i├žimizden birinin konu┼čtu─ču san─▒l─▒r. O halk─▒n ve y├Âresinin dilini en iyi kullanan ustalardan biridir. ┼×iirde dil denince benim akl─▒ma Karacao─član gelir. D├Ârtl├╝klerinde kulland─▒─č─▒ s├Âzc├╝kleriyle TorosÔÇÖlarda, G├óvur Da─člar─▒nda, ├çukurovaÔÇÖda koyak koyak dola┼čt─▒r─▒r bizleri. ├ç├╝nk├╝ o anam─▒n, atam─▒n dilini kullanm─▒┼čt─▒r.

Kulland─▒─č─▒ dil ve ┼čiirlerindeki ak─▒c─▒l─▒k ise g├╝n├╝m├╝ze ula┼čmas─▒n─▒ sa─člayan ├Ânemli bir etken olmu┼čtur. ├ç├╝nk├╝ halk kendi gibi olan─▒n pe┼činden gider. Kendi gibi konu┼čan─▒ tasvip eder. ─░┼čte Karacao─član bu ├Âzelli─či en iyi uygulayan ustalardand─▒r.

┼×imdi onun dizelerinden se├žti─čimiz baz─▒ s├Âzc├╝klere bir g├Âz atal─▒m.

G├Âbelek: Mantar
Seyirtmek : Ko┼čmak
─░krar : S├Âz vermek
Kele┼č: G├╝zel
Anna├ž: Kar┼č─▒
Annac─▒m: Kar┼č─▒m
Z─▒b─▒n: Kad─▒nlar─▒n giydi─či ├╝├ž etek ya da uzun elbise
Hamayl─▒: Muska
Daylak: T├╝l├╝ devenin erke─či ÔÇô di┼či deveye de daylak deniliyor
P├╝ren: ─░─čne yaprakl─▒ bir maki t├╝r├╝d├╝r.
Cahal: Cahil
Zibillik: Havan d─▒┼čk─▒lar─▒n─▒n d├Âk├╝ld├╝─č├╝ yer, k├╝ll├╝k.
Essah: Ger├žek
Yunmak: Y─▒kanmak
S├Âb├╝: Daire, elips
G├Âynek: ─░├ž g├Âmlek
Yolak: Patik, da─č yolu
Tura├ž: Daha ├žok sulak yerlerde ya┼čayan bir av ku┼ču
Oflaz: G├╝zel, becerikli
Kavil yeri: Bulu┼čma yeri
Ya─čl─▒k: Ba┼č├Ârt├╝s├╝
Uz: Sessiz, yava┼č
Topak : Yuvarlak – Daire
Tor : Acemi
Ye─čin: ─░┼čtahl─▒, h─▒zl─▒, ┼čiddetli
┼×ahbaz : Becerikli, ├žabuk
K├Â┼ček: Bir ya┼č─▒nda dev yavrusu
Ku┼čluk tav─▒ : Ku┼čluk vaktine yak─▒n
Yuka: Derin olmayan
Emmi    : Amca
Devinmek: Ka┼č─▒nmak
C─▒rnak : T─▒rnak
Çapıt : Bez
Baz: ┼×ahinin di┼čisi

Bu s├Âzc├╝kleri Toros Da─čl─▒, ├çukuroval─▒ ve G├óvur Da─čl─▒ olanlar─▒n bilmedi─či d├╝┼č├╝n├╝lemez. ├ç├╝nk├╝ bu dil y├Âre insan─▒n dilidir, anam─▒n dili, babam─▒n dilidir. Y├Âre insan─▒ bu s├Âzc├╝klerin ge├žti─či dizelerin anlam─▒n─▒ s├Âzl├╝k kullanmadan ├ž├Âz├╝mler. ÔÇť─░lk ak┼čamdan vard─▒m kavil yerineÔÇŁ dizesiyle ba┼člayan ko┼čmas─▒ bahsetti─čimiz ├Âzellikleri b├╝nyesinde bar─▒nd─▒ran g├╝zel bir ├Ârnektir.

─░lk ak┼čamdan vard─▒m kavil yerine
├ľne g├Ârd├╝m k├Âm├╝r g├Âzl├╝m gelmemi┼č
Bilmem gaflet bast─▒ yatt─▒ uyudu
Bilmem o yar bize küstü gelmedi 

Benim yârim gide gide donandı
─░krar verdi cahil g├Ânl├╝m inand─▒
Ayda geldi orta yeri doland─▒
Seherin yelleri esti gelmedi 

Unuttu mu aht─▒ aman─▒ netti
Ba┼č─▒n al─▒p gayri diyara gitti
Benim mecbur oldu─čum fark etti
Zalim garaz etti ka├žt─▒ gelmedi┬á

Karacao─član derki devran─▒m d├Ând├╝
G├Ânl├╝m y├╝cedeydi engine indi
Seherin yelleri ┼čafa─č─▒n bendi
Hani usul boylu sunam gelmedi

├ľrnek olarak verdi─čimiz Karacao─članÔÇÖ─▒n bu ko┼čmas─▒nda anla┼č─▒lmayan bir s├Âzc├╝k g├Âsteriniz. Bulamazs─▒n─▒z. ├ç├╝nk├╝ yok. ─░┼čte bu dil Karacao─član dilidir. Bu dil TorosÔÇÖlarda ├çukurovaÔÇÖda, G├óvur Da─člar─▒nda kullan─▒lan dildir. Tene┼čir, yuma,┬á yunmak, yumak s├Âzc├╝kleri de ├çukurovaÔÇÖda yo─čun olarak kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kar. Y├Âre halk─▒ y─▒kad─▒m demez. Yudum der. Y─▒kamak anlam─▒ndad─▒r. Bula┼č─▒k yumak, ├žama┼č─▒r yumak y─▒kamak anlam─▒nda kullan─▒l─▒r. Tene┼čir ise ├Âl├╝n├╝n y─▒kanaca─č─▒ tahtadan yap─▒lm─▒┼č k├╝├ž├╝k tahtt─▒r. Cenaze tene┼čir tahtas─▒nda yunur. Yani y─▒kan─▒r. Bu s├Âzc├╝k de ├çukurovaÔÇÖya hast─▒r.

G├Âz├╝m kald─▒ ┼ču kaplan─▒n postunda
Azrail de can alman─▒n kast─▒nda
D├Âne d├Âne tene┼čirin ├╝st├╝nde
Yunmay─▒nca g├Ân├╝l yardan ayr─▒lmaz

Bu d├Ârtl├╝k de bizlerle ├Âzde┼čle┼čen, demek istedi─čini ar─▒ duru T├╝rk├že ile anlatan bir yap─▒ya sahiptir. Ustalar─▒n ustas─▒ bu d├Ârtl├╝kte ÔÇťtene┼čirÔÇŁ s├Âzc├╝─č├╝ne m├╝thi┼č bir anlam y├╝klemi┼čtir.

┼×imdi de Divan ┼×airlerimizden Harputlu HayriÔÇÖnin h├╝seyni makam─▒nda bestelenmi┼č ÔÇťNolayd─▒ yar nolayd─▒ / Yar b├óde doldurayd─▒ / Bu garip g├Ânl├╝m i├žin /┬á kanun icat olayd─▒ÔÇŁ uydurmalar─▒yla g├╝n├╝m├╝ze ula┼čan ├╝nl├╝ ┼čiirine bir g├Âz atal─▒m. ┼×iirin asl─▒ ┼č├Âyle:

Sinemde bir tutu┼čmu┼č yanm─▒┼č oca─č olayd─▒
Z├╝lf├╝n karal─▒─č─▒nda bezme ├žera─č olayd─▒

Meyhaneler kap─▒s─▒ baht─▒m gibi kapans─▒n
Rind├óne b├óde i├žmek sensiz yasa─č olayd─▒

De┼čt-i c├╝n├╗n i├žinde gezmezdi b├Âyle g├Ânl├╝m
Giys├╗lar─▒n kemendi boynum da ba─č olayd─▒.┬á

Terk-i cünûn ederdi Leylâ gamıyla mecnûn
Bir g├╝n y├╝z├╝n g├Âreydi ├ólemde sa─č olayd─▒┬á

G├╝l┼čen ÔÇô ser├óy-i h├╝sn├╝n bir ├óh ile y─▒kard─▒
Kanun-─▒ a┼čk i├žinde c├╝zÔÇÖi mes├ó─č olayd─▒

Efsaneler yazard─▒m sevd├ó-y─▒ a┼čka d├óir
Gamdan dilimde Hayr├« h├ól-i fer├ó─č olayd─▒

Harputlu HayriÔÇÖnin bu nefis ┼čiirinin baz─▒ dizelerini anlamak, yorumlamak i├žin Fars├ža ve Arap├ža bilmek, ya da s├Âzl├╝k kullanarak ├ž├Âz├╝mlemek gerekir. Ama Karacao─član b├Âyle mi? Elbette de─čil. O ┼čiirlerinde m├╝mk├╝n oldu─ču kadar Arap├ža Fars├ža s├Âzc├╝k kullanmaktan ka├žar, halk─▒n anlayaca─č─▒ dili kullanmay─▒ tercih eder. O, halk─▒n dilini ├žok iyi kulland─▒─č─▒ gibi y├Ârede kullan─▒lan deyimlerle, ├Âz deyi┼člerle ve benzetmelerle ┼čiirinde kendine ├Âzg├╝ bir d├╝nya yarat─▒r. S├Âzc├╝klerin bir├žo─čunu halk dilinde ya┼čayan bi├žimiyle dile getirir. Bu da onun ┼čiirine ayr─▒ bir renk, ayr─▒ bir lezzet katar. ─░┼čte Karacao─članÔÇÖ─▒ aziz k─▒lan da budur.

Karacao─članÔÇÖ─▒n kulland─▒─č─▒ dil: XVII. Y├╝zy─▒l─▒n ├ža─čda┼č ├ó┼č─▒klar─▒n─▒n dilinin benzeri olup, daha da sade yal─▒nd─▒r. K─▒saca o halk─▒n dilini kullanm─▒┼čt─▒r. Bu da ├žok do─čald─▒r. ├ç├╝nk├╝ Karacao─član ┼čehir, kasaba ├žocu─ču de─čil, a┼čiret hayat─▒n─▒ ├žok iyi bilen, ya┼čayan bir T├╝rkmen ├žocu─čudur. Elbette kullanaca─č─▒ dil de kendi ├ževresinin dili olacakt─▒r.

┼×─░─░RLER─░NDEK─░ YAPISAL ├ľZELL─░KLER VE BESTELENEN ┼×─░─░RLER─░

Karacao─članÔÇÖ─▒n ┼čiirlerinde: 8’li (4+4) – 11’li (6+5) hece ├Âl├ž├╝s├╝ kal─▒plar─▒ kulland─▒─č─▒ g├Âr├╝l├╝r. Destan, ko┼čma, semai, t├╝rk├╝, varsa─č─▒ t├╝r├╝nde ┼čiirler s├Âylemi┼čtir. Halk ┼čiirinin geleneksel yar─▒m uyak d├╝zeni ve redif kullanma Karacao─članÔÇÖda da kendini g├Âsterir. Karacao─član baz─▒ d├Ârtl├╝klerinde uyum sa─člamak amac─▒yla ┼čiirin i├žeri─či ile ilgisi olmayan dizeler ya da s├Âzler de kullanm─▒┼čt─▒r. ┬á

Hazere de Karacao─član hazere dizesinde ÔÇťhazereÔÇŁ / Amana da deli g├Ân├╝l amana dizesinde ise ÔÇťamanaÔÇŁ / Mestine de Karacao─član mestine dizesinde ÔÇťmestineÔÇŁ s├Âzc├╝─č├╝ Karacao─članÔÇÖ─▒n uyum sa─člamak i├žin g├Âsterdi─či ustal─▒klara g├╝zel ├Ârneklerdendir.┬á Karacao─član y├Ârede kullan─▒lan atas├Âzlerini de d├Ârtl├╝klerinde ilmek ilmek i┼člemi┼čtir. Bununla ilgili i┼čte birka├ž ├Ârnek:

A─čac─▒n iyisi ├Âz├╝nden olur
Yi─čidin iyisi s├Âz├╝nden olur
Havay─▒ da deli g├Ân├╝l havay─▒
Al─▒c─▒ ku┼člar y├╝ksek yapar yuvay─▒

Od d├╝┼čt├╝─č├╝ yeri yakar
De─čme dalda g├╝l m├╝ biter
Ata┼č yanmay─▒nca duman m─▒ t├╝ter
Ak g├Â─čs├╝n ├╝st├╝nde ├žimen mi biter

┼×iirlerin ├Ânemli ├Âzelliklerinden biri de m├óni karakterli olmas─▒d─▒r. Ko┼čmalar, semailer, varsa─č─▒lar, t├╝rk├╝ler, ┼čiirleri aras─▒nda ├Ânemli bir yer tutar.┬á┬áBunlar─▒n her birinde a├ž─▒k, anla┼č─▒l─▒r, i├žli ve ├Âzl├╝ bir s├Âyleyi┼č birli─či vard─▒r.┬á ┼×iirlerinin t├╝m├╝ ar─▒ ve duru bir T├╝rk├že ile s├Âylenmi┼čtir. Zengin bir kafiye ├Ârg├╝s├╝ dizelerine nak─▒┼č nak─▒┼č i┼členmi┼č,┬á d├Ârtl├╝kler aras─▒nda m├╝thi┼č bir ses uyumu k├Âpr├╝s├╝ kurulmu┼čtur.

B├╝y├╝k ustan─▒n 1920’den bug├╝ne be┼č y├╝z├╝n ├╝zerinde ┼čiiri yaz─▒l─▒ kaynaklara ge├žmi┼čtir. Bunun 114 tanesi bestelenmi┼č 20ÔÇÖsi ┼čark─▒, 94 tanesi de t├╝rk├╝ formundad─▒r. T├╝rk├╝ formunda bestelenenlerin 73 tanesi k─▒r─▒k, 23 tanesi ise uzun havad─▒r. Ben g├╝zele g├╝zel demem / Benim y├órim geli┼činden bellidir / Deli g├Ân├╝l gezer gezer gelirsin / ─░ncecikten bir kar ya─čar / El├ó g├Âzl├╝m y─▒kt─▒n benim evimi dizeleriyle ba┼člayan Karacao─članÔÇÖ─▒n ├žok bilinen d├Ârtl├╝kleri bestek├ór Saadettin Kaynak taraf─▒ndan ┼čark─▒ formunda bestelenmi┼č. Sadi Ho┼čses, Alaeddin Yava┼č├ža, Selahattin ─░nal, Mutlu Torun, Turhan Toper gibi ├╝nl├╝ bestecilere de Karacao─član ┼čiirleri s├Âz olmu┼č, ad─▒ ge├žen besteciler taraf─▒ndan bestelenen Karacao─član ┼čiirleri TRT ┼čark─▒ repertuvar─▒na da ge├žmi┼čtir.

G├ľNL├ťM├ťZDEK─░ KARACAO─×LAN

“Denebilir ki, Karacao─član, g├Ân├╝llerden do─čmu┼č ve g├Ân├╝llere g├Â┬şm├╝lm├╝┼čt├╝r.[5] ÔÇťYakla┼č─▒k ├╝├ž y├╝z y─▒l ├Ânce Karacao─član isimli bir ozan, ses olmu┼č telden, s├Âz olmu┼č dilden d├Âk├╝lm├╝┼č AnadoluÔÇÖnun o sevgi seline eriyip gitmi┼č. T├╝m Anadolu, al ye┼čil giysili g├╝zelleri, boz ÔÇô bulan─▒k yaylalar─▒, umutlu, umutsuz a┼čklar─▒ Karacao─članÔÇÖ─▒n t├╝rk├╝lerinde dile gelmi┼č. Kimse nerede do─čmu┼č, nerede ya┼čam─▒┼č diye sormam─▒┼č. Karacao─član olmu┼č Anadolu, Anadolu olmu┼č Karacao─član, Yunus Emre gibi onunda bir├žok Anadolu y├Âresi al─▒p basm─▒┼č ba─čr─▒na. ├ço─ču halk ┼čairi gibi Karacao─članÔÇÖ─▒n da ya┼čam─▒ ile ilgili kesin bilgiler olmamakla beraber, hakk─▒nda edindi─čimiz halk s├Âylencelerinden gelmektedir. Ona g├Âre, ki┼či ya┼čad─▒─č─▒ s├╝rece ya┼čamdan alabileceklerini almal─▒, g├Ânl├╝n├╝ diledi─čince e─člendirmelidir. Ya┼čama sevincinin kayna─č─▒ g├╝zele, sevgiliye ve do─čaya olan tutkunlu─čudur[6]ÔÇŁ.

Karacao─član dizelerindeki esteti─či halk─▒ndan, halk─▒n t├╝rk├╝lerinden alm─▒┼čt─▒r.

(ÔÇŽ)
Bilmem hayal gibi bilmem d├╝┼č gibi
Geldi ge├žti boran gibi k─▒┼č gibi
┼×ahin c─▒rna─č─▒na d├╝┼čm├╝┼č ku┼č gibi
Yoluk yoluk yoldu dert beni

Karacao─član s├Âyledi─či bu d├Ârtl├╝klerinin ├╝st├╝ne kara bulut gibi ├ž├Âkm├╝┼č, m├╝thi┼č bir anlam y├╝klemi┼čtir.┬á D├Ârtl├╝klerin ifade etti─či anlam─▒ hangi k├ó─č─▒da kaleme s─▒─čd─▒rabilir, ifade etti─či anlam─▒ nas─▒l a├ž─▒klars─▒n─▒z. Bu nefis dizeler i┼čte onun garip g├Ânl├╝n├╝n ifadesidir. O g├Ân├╝l, ┼čahin c─▒rna─č─▒na d├╝┼čen ku┼čun yoluk yoluk yolunmas─▒yla, dertlerin yoluk yoluk yolmas─▒n─▒ ├Âzde┼čle┼čtirmi┼čtir. ├ťlkemizde halk ozanlar─▒n─▒n en ├╝nl├╝s├╝ olarak kaynaklara ge├žmi┼čtir. Okumayan halk─▒m─▒z her ┼čeye ra─čmen Karacao─član ad─▒n─▒ bilir. Onun sevdas─▒na ortak olmaya ├žal─▒┼č─▒r. Hi├žbir halk ozan─▒n─▒n ┼čiirinden dizeler bilmezken, hatta ozan─▒n dizelerini bir yana b─▒rak─▒p ad─▒n─▒ da duymam─▒┼čken Karacao─član ad─▒n─▒ bilir. Karacao─članÔÇÖ─▒n g├Ânl├╝m├╝ze d├╝┼čmesi ┼čiirlerinin t├╝rk├╝le┼čmesi ve de bestelenmesidir. ├ľnce de s├Âyledi─čimiz gibi onun yakla┼č─▒k 114 ┼čiiri ( 2012 y─▒l─▒ itibariyle ) ┼čark─▒ ve t├╝rk├╝ olarak varl─▒─č─▒n─▒ korumaktad─▒r. ─░┼čte g├Ânl├╝m├╝ze d├╝┼čen Karacao─članÔÇÖ─▒n s─▒rr─▒ da buradad─▒r. E─čer ┼čiirleri t├╝rk├╝lere ve ┼čark─▒lara d├╝┼čmemi┼č olsa idi Karacao─član ├╝lkemizde bu kadar ├╝nlenmeyecek ve de g├Ânl├╝m├╝ze d├╝┼čmeyecekti. Onun g├Ânl├╝m├╝ze d├╝┼čmesinin ├Ânemli kaynaklar─▒ndan biri t├╝rk├╝le┼čen ┼čiirleridir.

─░┼čte:

(ÔÇŽ)
Ben seviyom can ile candan
─░nsan kemlik g├Ârmez sevdi─či yardan
Can─▒m esirgemem billahi sende
G├Ât├╝r sat pazara k├Âlem var deyi┬á

dizeleriyle t├╝rk├╝le┼čen d├Ârtl├╝─č├╝ ok olup g├Ân├╝llere saplanm─▒┼čt─▒r. D├Ârtl├╝kte sevdi─činden can─▒n─▒ esirgemeyece─čini s├Âyleyen ozan─▒m─▒z k├Âle deyi sat─▒lmay─▒ dahi g├Âze alm─▒┼č ve T├╝rk insan─▒n─▒n g├Ânl├╝ne girmi┼čtir.

Bir ba┼čka d├Ârtl├╝─č├╝nde:

(ÔÇŽ)
Karacao─član derki yand─▒m k├╝l oldum
Arad─▒m g├╝zeli yan─▒mda buldum
Ay do─čup da ┼čafak atmada sand─▒m
Me─čer y├órin d├╝─čmeleri ├ž├Âz├╝lm├╝┼č┬á

diyerek m├╝thi┼č bir benzetmeyle g├Ân├╝lleri fethetmi┼čtir. Karacao─član halk─▒m─▒z─▒n benimsedi─či, sahiplendi─či bir ki┼čidir. K─▒saca o halkla sarma┼č dola┼čt─▒r. Halk─▒n ortak k├╝lt├╝r├╝n├╝ usta elleriyle hamur gibi yo─čurmu┼č, yeni bir ┼čiir d├╝nyas─▒ yaratm─▒┼čt─▒r.

Dizelerinde az lafla ├žok y├╝kl├╝ manalar ifade eden s├Âzc├╝kler kullanarak ge├žmi┼čten g├╝n├╝m├╝ze ├Ânemli bir k├Âpr├╝ kurmu┼č, bu k├Âpr├╝yle de Karacao─član oldu─čunu kan─▒tlam─▒┼čt─▒r. Onun ┼čiirleri yak─▒n zamana kadar yaz─▒l─▒ kaynaklara ge├žmeden dil ve tel arc─▒l─▒─č─▒yla bize ula┼čm─▒┼č. ┼×iirlerini gelecek nesillere de ula┼čs─▒n kayg─▒s─▒ ta┼č─▒madan s├Âylemi┼č. Dizelerindeki herkesin anlayaca─č─▒ dil ve edebi estetik d├Ârtl├╝klerinin insan haf─▒zas─▒ndan ├ž─▒kmayacak bir ┼čekilde kalmas─▒n─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r.

K─▒saca Karacao─član:
B├╝lb├╝l olmu┼č g├╝le gelmi┼č / T├╝rk├╝ olmu┼č tele gelmi┼č.
Onun i├žinde g├Ân├╝l bah├žemizin g├╝l├╝/ G├Ânl├╝m├╝z├╝n de b├╝lb├╝l├╝ olmu┼čtur. ┬á┬á

KAYNAKÇA 

  • Halil At─▒lgan, “├çukurovaÔÇÖda Karacao─član ├ž─▒─č─▒rmak”, Anayurttan Ata Yurda T├╝rk D├╝nyas─▒ S. 7, s. 69, ┼×ubat 1995.
  • Halil At─▒lgan, “├çukurova T├╝rk├╝leri (1)” Adana Valili─či Yay─▒nlar─▒ Burcu Ofset Ankara 1998.
  • Halil At─▒lgan, “Karacao─članÔÇÖda Dil”, Turun├ž Dergisi S. 2, s. 47, May─▒s Haziran 2010.
  • Mustafa Necati Karaer, “Karacao─član”, Terc├╝man Yay─▒nlar─▒ ─░stanbul 1992.
  • M├╝jgan Cumbur, “Karacao─član”, ├ça─čr─▒ Yay─▒nlar─▒ ─░stanbul 2008.
  • Prof. Dr. Saim Sakao─člu, “Karacao─član”, Ak├ža─č Yay─▒nlar─▒ Ankara 2004.
  • S─▒tk─▒ Soylu, “Karacao─član ┼×iirlerinin Etkinlik ve Kal─▒c─▒l─▒─č─▒n─▒n S─▒rlar─▒”.
  • Adana Valili─či / ├çukurova ├ťniversitesi, II. Karacao─član ve Halk K├╝lt├╝r├╝ Bilgi ┼×├Âleni, Adana 20ÔÇô24 Kas─▒m 1991.
  • Tahir Kutsi Makal, “Karacao─član”, Toker Yay─▒nlar─▒ ─░stanbul 1998. ┬á

─░nternet Siteleri

  • http://www.msxlabs.org/forum/edebiyat-tr/10132-karacaoglan-kimdir-karacaoglan-hakkinda
  • http://www.msxlabs.org/forum/soru-cevap/219042-karacaoglanin-siir-anlayisi-nasildir.html
  • http://turkoloji.cu.edu.tr/├çukurova/sempozyum/semp_2/kartal.pdf┬á Numan Kartal

D─░PNOTLAR

[1] http://www.edebiyatekibi.com/index.php?option=com_content&task=view&id=889&Itemid=51

[2] Ali Ufki Bey Santur ├žald─▒─č─▒ i├žin Santuri Ali Ufki Bey olarak da bilinir. Esas ad─▒ Albert BabovskiÔÇÖdir. (1610 – 1675) Kaynaklarda Leh ( Polonyal─▒) as─▒ll─▒ soylu bir aileden geldi─či s├Âylenmektedir. 1610 y─▒l─▒nda Lvev kentinde do─čmu┼č. ─░yi bir e─čitim alm─▒┼č olan Albert Bobowski on sekiz ya┼č─▒nda K─▒r─▒m Tatar Ak─▒nc─▒lar─▒ taraf─▒ndan esir edilerek 1640 ÔÇô 1649 tarihleri aras─▒nda padi┼čahl─▒k yapm─▒┼č olan Sultan ─░brahim d├Âneminde ─░stanbulÔÇÖa getirilir. K─▒sa zamanda T├╝rk├žeyi ve T├╝rk M├╝zi─čini ├Â─črenen Ali Ufki Bey 17. y├╝zy─▒l─▒n ikinci yar─▒s─▒nda besteler yapar. Yapt─▒─č─▒ bestelerinin ikisinin s├Âzleri Karacao─članÔÇÖa aittir. Ahmet K├Âkl├╝giller de buradan hareketle Karacao─članÔÇÖ─▒n on yedinci y├╝zy─▒l─▒n ilk yar─▒s─▒nda ya┼čam─▒┼č bir halk ┼čairi oldu─ču kanaatindedir.

[3] Hicr├« bir tarih olan 1015, mil├ód├« olarak 1606, 1090 ise 1679 ÔÇô 80 y─▒l─▒na tekab├╝l etmektedir.

[4] htp://www.medeniyetimiz.com

[5] http://flag.blackened.net

[6] http://www.anadolununyedirengi.com

Dr. Halil ATILGAN

Dr. HAL─░L ATILGAN 1946 y─▒l─▒nda Adana'n─▒n Karaisal─▒ il├žesinin ─░ncirgedi─či k├Ây├╝nde do─čdu. (─░ncirgedi─či 1993 y─▒l─▒nda Mersin ilinin Tarsus il├žesine ba─čland─▒.) ─░lkokulu k├Ây├╝nde bitirdikten sonra D├╝zi├ži ─░lk├Â─čretmen Okuluna girdi. 1964ÔÇô1965 ├Â─čretim y─▒l─▒nda D├╝zi├ži ─░lk├Â─čretmen Okulundan mezun oldu. ├çe┼čitli illerde ├Â─čretmenlik, Halk E─čitimi Merkezi M├╝d├╝r, M├╝d├╝r Yard─▒mc─▒l─▒─č─▒ g├Ârevlerinde bulundu. 1973ÔÇô1975 y─▒llar─▒nda ├çukurova Radyosunun a├žm─▒┼č oldu─ču saz sanat├ž─▒l─▒─č─▒ s─▒navlar─▒n─▒ kazand─▒. 1984 de ├çukurova ├ťniversitesine M├╝zik Uzman─▒ olarak atand─▒. ├çukurova ├ťniversitesi G├╝zel Sanatlar B├Âl├╝m├╝nde Halk M├╝zi─či ve Ba─člama Dersleri ├ľ─čretim G├Ârevlisi, K├╝lt├╝r Sanat Merkezi M├╝d├╝rl├╝─č├╝ yapt─▒. 1990 y─▒l─▒nda K├╝lt├╝r Bakanl─▒─č─▒ ┼×anl─▒ Urfa Devlet T├╝rk Halk M├╝zi─či Korosuna Kurucu ┼×ef olarak atand─▒. 1993 y─▒l─▒nda Ankara'ya al─▒nan Dr. At─▒lgan koro ┼čefli─činin yan─▒nda K├╝lt├╝r Bakanl─▒─č─▒ Halk K├╝lt├╝rlerini Ara┼čt─▒rma ve Geli┼čtirme Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝nde (HAGEM) m├╝zik dan─▒┼čmanl─▒─č─▒, repertuvar kurulu ba┼čkanl─▒─č─▒ g├Ârevlerinde bulundu. Zaman i├žinde Anadolu ├ťniversitesi A├ľFÔÇÖnin ─░ktisat B├Âl├╝m├╝n├╝ bitirdi. Adana Valili─či ad─▒na yapt─▒─č─▒ Ge├žmi┼čten G├╝n├╝m├╝ze ├çukurova T├╝rk├╝leri kaset setinde y├Ârenin ├Âzellikli t├╝rk├╝lerini be┼č kasette toplayarak T├╝rk k├╝lt├╝r tarihinde bir ilki ger├žekle┼čtirdi. De─či┼čik illerde ├že┼čitli g├Ârevlerde bulunan Dr. At─▒lgan; ─░├žel, Yozgat, Adana, Gaziantep, K─▒br─▒s, Hatay, Mu─čla, Ni─čde, Tarsus, ┼×anl─▒urfa, Osmaniye, Mersin illerinde folklor derlemeleri yapt─▒. Derledi─či t├╝rk├╝leri TRT, TV programlar─▒nda kitaplar─▒nda yay─▒mlad─▒. Folklorla ilgili ara┼čt─▒rmalar─▒n─▒ ise; Sivas Folkloru, T├╝rk Folkloru, Anadolu Folkloru, Erciyes, Karaisal─▒, G├╝neyde K├╝lt├╝r, ─░├žel K├╝lt├╝r├╝, Ozan, T├╝rkiye ─░┼č Bankas─▒ K├╝lt├╝r Sanat, Tarla, G├╝ney Su, Folklor Edebiyat, Ana Yurttan Ata Yurda T├╝rk D├╝nyas─▒, Ceyhan, ├ça─čr─▒, Maki, Harran, T├╝rksoy, ├çukurova Lobisi, Size, Y├Ârt├╝rk, Turun├ž, Ard─▒├ž Ku┼ču, T├╝rks├Âz├╝, Folklar, T├╝rk Yurdu, D├╝zi├ži, I┼č─▒nsu, T├╝rk├╝g, ┼×ehir, Alk─▒┼č dergilerinde, Karaisal─▒, Sons├Âz, Yeni├ža─č, Adana Ekspres gazetelerinde Aral─▒k 2021 itibariyle 205 makalesi yay─▒mlad─▒. TRT ├çukurova Radyosunda yap─▒m─▒ ger├žekle┼čen Dilde Telde ├çukurova, Dadalo─člu Karacao─član Yurdundan, Y├Âremiz Folklorundan programlar─▒n─▒n yap─▒lmas─▒nda ├že┼čitli katk─▒lar sa─člayarak, folklor ve halk m├╝zi─či konular─▒nda konu┼čmalar yapt─▒. ├ťniversitelerde m├╝zikle ilgili konferanslar verdi. TRT, ├Âzel televizyon ve radyolara Dilde Telde Anadolu, Ezgi Kervan─▒, Sanat├ž─▒ Politikac─▒lar, K├╝lt├╝r K├╝rs├╝s├╝, AnadoluÔÇÖnun Dili, T├╝rk├╝ Deryas─▒nda Bir Damla programlar─▒n─▒ haz─▒rlay─▒p sundu. Yakla┼č─▒k 300'e yak─▒n T├╝rk halk ezgisini derleyen, notaya alan At─▒lgan, bu ezgileri TRT, TV'nin ├že┼čitli programlar─▒nda ├žald─▒ okudu. ├ço─čunlu─čunu ├çukurova t├╝rk├╝lerinin olu┼čturdu─ču yakla┼č─▒k 100'e yak─▒n halk ezgisini de TRT repertuvar─▒na kazand─▒rd─▒. ┼×efli─čini yapt─▒─č─▒ halk m├╝zi─či korolar─▒yla yurdun ├že┼čitli b├Âlgelerinde konserler veren Halil At─▒lgan mill├« ve milletler aras─▒ folklor, m├╝zik, halk edebiyat─▒ ve halk oyunlar─▒ dal─▒nda kongre, bilgi ┼č├Âleni ve seminerlere kat─▒larak Aral─▒k 2020 itibariyle 54 tebli─č sundu. T├╝rk k├╝lt├╝r├╝ne hizmetlerinden ├Ât├╝r├╝ 3 Ocak 2004 tarihinde Azerbaycan Vekt├Âr ─░limler Merkezinden doktora ald─▒. MESAM- ─░LESAM-T├╝rk Folklor Ara┼čt─▒rmalar─▒ Kurumu ├╝yesi olan Dr. Halil At─▒lgan ┼čiirlerden ve t├╝rk├╝lerden hareket ederek sahneye koydu─ču Kurtulu┼č Sava┼č─▒ Destan─▒, T├╝rk├╝lerin Dili, T├╝rk├╝lerde Ana, Sevelim Sevilelim, Urfa Kurtulu┼č Sava┼č─▒ Destan─▒ m├╝zikal programlar─▒yla halk m├╝zi─čine de─či┼čik bir sunum kazand─▒rd─▒. K├╝lt├╝r ve Turizm Bakanl─▒─č─▒ G├╝zel Sanatlar Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝nden 01 Ocak 2010 tarihinde Devlet T├╝rk Halk M├╝zi─či Korosu ┼×efi olarak emekliye ayr─▒ld─▒. Dr. At─▒lgan T├╝rk k├╝lt├╝r├╝ne hizmetlerinden dolay─▒ ├že┼čitli kurum ve kurulu┼člarca Aral─▒k 2021 itibariyle 17 kez ├Âd├╝le lay─▒k g├Âr├╝ld├╝, ge├žmi┼čten g├╝n├╝m├╝ze 35 kitab─▒ yay─▒mland─▒. 2015 y─▒l─▒n─▒n May─▒s ay─▒nda TarsusÔÇÖun ─░ndirgedi─či k├Ây├╝ ÔÇô Ka┼čoba mezras─▒nda Halil At─▒lgan Toroslar K├╝lt├╝r ve Sanat Evinin (Halil At─▒lgan Toroslar Y├Âr├╝k M├╝zesi) a├ž─▒l─▒┼č─▒n─▒ yaparak toplumun hizmetine sunan At─▒lgan, halen TRT T├╝rk├╝ÔÇÖde Toprak Kokan T├╝rk├╝ler ve Dilde Telde Anadolu programlar─▒n─▒ haz─▒rlay─▒p sunmaktad─▒r. E-Posta: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
  • YEN─░
PrekazÔÇôBalkanlardan G├Â├ž Hik├óyesi

PrekazÔÇôBalkanlardan G├Â├ž Hik├óyesi

Haber Merkezi, 16 Eyl├╝l 2022
K├╝├ž├╝k Asya’da Sel├žuklular

K├╝├ž├╝k Asya’da Sel├žuklular

Ekrem Hayri PEKER, 16 Eyl├╝l 2022
Bursa’ya Kimler Geldi, Kimler Ge├žti

Bursa’ya Kimler Geldi, Kimler Ge├žti

Ekrem Hayri PEKER, 11 Eyl├╝l 2022
ÔÇť─░htiyar Sava┼č├ž─▒ÔÇŁ ve S├╝rg├╝n

ÔÇť─░htiyar Sava┼č├ž─▒ÔÇŁ ve S├╝rg├╝n

Prof. Dr. Hilmi ├ľZDEN, 6 Eyl├╝l 2022
Y├ór Bana Bir E─člence!

Y├ór Bana Bir E─člence!

Fikret ALKAN, 4 Eyl├╝l 2022
B├╝y├╝k TaarruzÔÇÖun 100. Y─▒l─▒

B├╝y├╝k TaarruzÔÇÖun 100. Y─▒l─▒

Nevin BALTA, 26 A─čustos 2022
D.Ahsen Batur’a Veda

D.Ahsen Batur’a Veda

Ekrem Hayri PEKER, 7 A─čustos 2022
Muradiye’de Cinayeti G├Ârd├╝m

Muradiye’de Cinayeti G├Ârd├╝m

Ekrem Hayri PEKER, 20 Temmuz 2022
T├╝rkler

T├╝rkler

Hasip ├ľZT├ťRK, 11 Temmuz 2022
─░stanbul: ├ť├ž ┼×ehrin Hikayesi

─░stanbul: ├ť├ž ┼×ehrin Hikayesi

Mesut YILMAZ, 28 Haziran 2022
Barak Ellerinin Talihsiz Ezo’su

Barak Ellerinin Talihsiz Ezo’su

Dr. Halil ATILGAN, 29 May─▒s 2022
3 Dilde Resimli Mimarl─▒k ve Restorasyon Terimleri S├Âzl├╝─č├╝

3 Dilde Resimli Mimarl─▒k ve Restorasyon Terimleri S├Âzl├╝─č├╝

A.G├╝l├žin K├ť├ç├ťKKAYA, 29 May─▒s 2022
Babaeski Semiz Ali Pa┼ča K├╝lliyesi

Babaeski Semiz Ali Pa┼ča K├╝lliyesi

A.G├╝l├žin K├ť├ç├ťKKAYA, 29 May─▒s 2022