Bilgenin Sars─▒lmazl─▒─č─▒

Bilgenin Sars─▒lmazl─▒─č─▒

LUCIUS ANNAEUS SENECA
DE CONSTANTIA SAPIENTIS Bilgenin Sars─▒lmazl─▒─č─▒

Giri┼č ve A├ž─▒klamalarla Birlikte,
Latinceden ├çeviren:┬á Elif Burcu ├ľzkan ÔÇô [email protected]
Do─ču Bat─▒ Yay─▒nlar─▒, Ankara- Eyl├╝l 2017
Hamur Tipi : 2. Hamur
Ebat : 14 x 21
─░lk Bask─▒ Y─▒l─▒ : 2017
Bask─▒ Say─▒s─▒ : 1. Bas─▒m
Sayfa Say─▒s─▒ : 67
Medya Cinsi : Ciltsiz

M├ľ 4 ÔÇô MS 65 y─▒llar─▒ aras─▒nda ya┼čam─▒┼č yazar, d├╝┼č├╝n├╝r ve hatip Lucius Annaeus Seneca, Stoa felsefesine ilgi duyan ancak baz─▒ teredd├╝tleri bulunan yak─▒n─▒ SerenusÔÇÖa ithafen yazd─▒─č─▒ bu diyalogunda kimi zaman ona, kimi zaman da hem ona hem de t├╝m insanl─▒─ča y├Ânelik ├Â─č├╝tlerde bulunur. Diyalogda genel olarak Stoa felsefesi ─▒┼č─▒─č─▒nda bilgelik (sapientia), kader (fatum) talih (fortuna) ve ├Âzg├╝rl├╝k (libertas) kavramlar─▒ ele al─▒n─▒r. Seneca bilge bir ki┼činin kendisine yap─▒lan haks─▒zl─▒k ve hakaret gibi sald─▒r─▒larda nas─▒l bir tav─▒r tak─▒nd─▒─č─▒n─▒, gene Stoa felsefesinin ├Âng├Ârd├╝─č├╝ ┼čekliyle etkilenmeden onlar─▒ nas─▒l kar┼č─▒lad─▒─č─▒n─▒ detayl─▒ bir ┼čekilde anlat─▒r. Bu t├╝r sald─▒r─▒lar─▒n sebeplerini, sonu├žlar─▒n─▒ ve ki┼činin istedi─či takdirde bunlardan etkilenmeden huzurunu nas─▒l koruyabilece─čini konuyla ilgili mitolojik ve tarihsel olaylardan ├Ârnekler vererek ortaya koyar. Stoa ahl├ók─▒n─▒n ├Âzg├╝rl├╝k, ÔÇťdinginlikÔÇŁ (ataraksia; Lat. tranquillitas) ve ÔÇťduygulan─▒ms─▒zl─▒kÔÇŁ (apatheia; Lat. impassibilitas) erdemlerinin sald─▒r─▒lar kar┼č─▒s─▒ndaki tutumuna dair a├ž─▒klamalar getirerek bilge bir ki┼činin olaylar kar┼č─▒s─▒ndaki sars─▒lmaz duru┼čunu kapsaml─▒ bir ┼čekilde ele al─▒r.

Latinceden T├╝rk├žeye ilk defa ├ževrilen bu kitap, sadece ahl├ók├« y├Ân├╝yle de─čil, siyasi olaylar ├╝zerine yapt─▒─č─▒ halen g├╝n├╝m├╝zdeki insani ili┼čkiler i├žin de ge├žerli olabilecek usta yorumlar─▒yla da ├žarp─▒c─▒ bir eserdir. SenecaÔÇÖn─▒n insanl─▒─č─▒n her ├ža─čda benzer kusurlara sahip olup neredeyse ayn─▒ sorunlarla u─čra┼čmas─▒ ve ayn─▒ aray─▒┼člarda olmas─▒ nedeniyle ge├žerli─čini koruyan teselli c├╝mleleri, g├╝n├╝m├╝zden neredeyse 2000 y─▒l ├Ânce yaz─▒lan bu eseri etkileyici ve ├Âl├╝ms├╝z k─▒lmaktad─▒r.
(Tan─▒t─▒m B├╝lteninden)

ÔÇŽ

-Eserden ─░.├ľ. 4. yy. Eski Yunan tarihinden ve ─░.├ľ. 3. yy- ─░S. 1. yy. aras─▒ Roma Siyasi tarihinden olaylara ve tarih├« ki┼čiliklere y├Ânelik se├žme paragraflar ÔÇô

I.3 Haks─▒zl─▒─ča tahamm├╝l edemeyen biri oldu─čun i├žin, ge├ženlerde Marcus CatoÔÇÖnun[i] bahsi ge├žti─činde onu kendi ├ža─č─▒ hi├ž anlamad─▒ diye, PompeiusÔÇÖlardan[ii] ve CeasarÔÇÖlardan[iii] ├╝st├╝n oldu─ču halde Vatinius[iv] kadar bile de─čer vermedi diye ├Âfkeleniyordun. Hatta Cato forumÔÇÖda[v] bir yasa aleyhinde[vi] konu┼čma yapmak ├╝zereyken togaÔÇÖs─▒n─▒n[vii] omuzlar─▒ndan ├žeki┼čtirilip y─▒rt─▒lmas─▒, k├╝rs├╝den Fabius KemeriÔÇÖne[viii] var─▒ncaya kadar isyank├ór halk taraf─▒ndan yuhalanmas─▒, hatta bu g├Âz├╝ d├Ânm├╝┼č kalabal─▒─č─▒n k├╝f├╝rlerine, t├╝k├╝rmelerine ve ba┼čka her t├╝rl├╝ hareketlerine katlanmak zorunda kalmas─▒ sana g├Âre utan├ž vericiydi.

II.1 ─░┼čte o zaman senin bir yandan Publius ClodiusÔÇÖun,[ix] di─čer yandan VatiniusÔÇÖun ve ba┼čka ne kadar hain varsa hepsinin sat─▒┼ča ├ž─▒kard─▒klar─▒ devlet ad─▒na tela┼članmakta hakl─▒ oldu─čunu s├Âyledim. ├ťstelik k├Âr bir ihtirasa kap─▒ld─▒klar─▒ i├žin devleti satarken asl─▒nda kendilerinin de ayn─▒ duruma d├╝┼čt├╝klerinin fark─▒nda de─čillerdi. Hi├žbir bilge haks─▒zl─▒─ča veya hakarete maruz kalmayaca─č─▒ i├žin de sana Cato ad─▒na endi┼čelenmemen gerekti─čini s├Âyledim. Hatta ├Âl├╝ms├╝z Tanr─▒lar─▒n onu eski ├ža─člardaki Ulixes[x] ve HerculesÔÇÖten[xi] daha do─čru bir bilge ki┼či ├Ârne─či olarak bize bah┼četmi┼č oldu─čunu da s├Âzlerime ekledim. ├ç├╝nk├╝ bizim Stoal─▒ filozoflar─▒m─▒z bu ki┼čileri zorluklara boyun e─čmedikleri, hazz─▒ hor g├Ârd├╝kleri ve t├╝m korkular─▒n ├╝stesinden geldikleri i├žin┬á ÔÇťbilgeÔÇŁ addettiler.

II.2 Cato avc─▒lar─▒n ve k├Âyl├╝lerin yapt─▒─č─▒ gibi vah┼či hayvanlarla m├╝cadele etmedi, ate┼čle ya da k─▒l─▒├žla canavarlar─▒ kovalamad─▒, g├Âky├╝z├╝n├╝n birinin omuzlar─▒nda durdu─čuna inan─▒lan ├ža─člarda da ya┼čamad─▒[xii]. Ama eski inan├žlar─▒n art─▒k terk edildi─či ve kurnazl─▒kta son noktaya gelinen bir ├ža─čda; r├╝┼čvet├žilikle, her t├╝rl├╝ k├Ât├╝l├╝kle ve t├╝m d├╝nya ├╝├že b├Âl├╝nd├╝─č├╝ halde yine de tatmin etmeyen, s─▒n─▒r tan─▒mayan iktidar h─▒rs─▒yla sava┼čt─▒.[xiii] Yozla┼čan ve t├╝m heybetine ra─čmen ├ž├Âkmekte olan devletin su├žlar─▒n─▒n kar┼č─▒s─▒nda tek ba┼č─▒na durdu. Cumhuriyetin d├╝┼čmesini bir ki┼činin g├╝c├╝yle yapabilece─či kadar engelledi, ta ki maiyetinden uzakla┼č─▒p uzun zaman direndi─či ├ž├Âk├╝┼če kendini b─▒rakana ve birbirinden ayr─▒lmalar─▒ hata olanlar[xiv] birlikte yok edilene kadar. ├ç├╝nk├╝ ne Cato ├Âzg├╝rl├╝kten, ne ├Âzg├╝rl├╝k CatoÔÇÖdan sonra ya┼čad─▒.[xv] Bu durumda halk onu praetorÔÇÖlu─čunu[xvi] veya togaÔÇÖs─▒n─▒ b─▒rakmaya zorlad─▒, onun kutsal ba┼č─▒n─▒ a─č─▒zlar─▒ndan pislikler sa├žarak kirletti diye b├Âyle bir adama haks─▒zl─▒k yap─▒lm─▒┼č olabilece─čini mi d├╝┼č├╝n├╝yorsun? Bilge ki┼či g├╝vendedir, ona hi├žbir haks─▒zl─▒kla ya da hakaretle zarar verilemez.

V.6 ÔÇťPoliorcetesÔÇŁ l├ókab─▒n─▒ alan Demetrius, MegaraÔÇÖy─▒ ele ge├žirmi┼čti.[xvii] Bu olaydan sonra filozof StilponÔÇÖa[xviii] kaybetti─či bir ┼čey olup olmad─▒─č─▒n─▒ sorunca, Stilpon ona: ÔÇťHi├žbir ┼čey kaybetmedimÔÇŁ demi┼č, ÔÇťbana ait olan her ┼čey bende!ÔÇŁ H├ólbuki StilponÔÇÖun miras─▒ ganimete ayr─▒lm─▒┼č, k─▒zlar─▒n─▒ d├╝┼čman ka├ž─▒rm─▒┼č ve vatan─▒ yabanc─▒ bir y├Ânetimin eline ge├žmi┼čti; galip gelen ordusunun askerleriyle etraf─▒ ├ževrelenen kral,[xix] k├╝rs├╝den onu sorguluyordu.

V.7 Ama o, zaferi kraldan ald─▒ ve ┼čehir ele ge├žirildi─či halde kendisinin yenilmedi─či gibi zarar g├Ârmedi─čini de kan─▒tlad─▒; ├ž├╝nk├╝ hi├žbir elin uzanamad─▒─č─▒ ger├žek iyiliklere sahipti. Ayr─▒ca bozguna u─črat─▒lan ve ya─čmalan─▒p g├Ât├╝r├╝lenleri de kendisine ait olmayan, harici ve ┼čans─▒n h├╝km├╝ndeki ┼čeyler olarak g├Âr├╝yordu. D─▒┼čar─▒dan gelen her ┼čeyin varl─▒─č─▒ ge├žici ve g├╝venilmez oldu─ču i├žin onlara kendisine ait olarak g├Ârmeden de─čer verirdi.

VI.1 ┼×imdi bir d├╝┼č├╝n! Sava┼č─▒n, d├╝┼čman─▒n ve me┼čhur ┼čehir ya─čmalama sanat─▒nda uzman olan o adam─▒n bile hi├žbir ┼čeyini al─▒p g├Ât├╝remedi─či bilgeye, bir h─▒rs─▒z, bir iftirac─▒, dik ba┼čl─▒ bir kom┼ču ya da ├žocuksuz ge├žen ya┼čl─▒l─▒─č─▒n ├╝st├╝nl├╝─č├╝nden faydalanan zengin biri haks─▒zl─▒k edebilir mi?

VI.2 D├Ârt bir yanda ─▒┼č─▒ldayan k─▒l─▒├žlar─▒n ve ganimetin ├╝zerine ├╝┼č├╝┼čen askerlerin yaratt─▒─č─▒ karga┼čan─▒n ortas─▒nda; alevlerin, yerle bir edilen kentten geriye kalan kan ve harabelerin, kendi tanr─▒ heykellerinin ├╝zerine d├╝┼čen tap─▒naklar─▒n g├╝r├╝lt├╝s├╝ aras─▒nda yaln─▒zca bir ki┼či huzurluydu. Bu durumda senin kibirli diye yarg─▒layabilece─čin bir s├Âz yok![xx] E─čer bana inanm─▒yorsan sana bir kan─▒t sunay─▒m, ├ž├╝nk├╝ bir insana b├Âyle bir dayan─▒kl─▒l─▒─č─▒n ve bu kadar b├╝y├╝k bir ruh y├╝celi─činin bah┼čedilebilece─čine pek inanm─▒yorsun; ama ┼č├Âyle s├Âyleyen biri ortaya ├ž─▒k─▒yor:[xxi]

VI.3 ÔÇť┼×una emin olun ki ├Âl├╝ml├╝ bir insan da d├╝nyevi meselelerin ├╝zerine ├ž─▒kabilir; veya ac─▒lara, kay─▒plara, yaralara, felaketlere ve ├ževresinde tan─▒k oldu─ču olaylar─▒n b├╝y├╝k karga┼čas─▒na endi┼čelenmeden bakabilir! Zorluklara sakince katlan─▒p iyi durumlara ├Âl├ž├╝l├╝ yakla┼čabilir, yani ne onlardan ka├žarak ne bunlara s─▒rt─▒n─▒ dayayarak, farkl─▒ durumlar─▒n i├žinde de─či┼čmeden kalabilir. Kendisi d─▒┼č─▒ndaki hi├žbir ┼čeyi kendisine ait saymaz, hatta kendisine de, daha iyi olan k─▒sm─▒yla[xxii] sahip oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝r.

VI.4 Onca kenti tahrip eden o ki┼činin egemenli─činde ko├žba┼č─▒ darbesiyle kale duvarlar─▒n─▒ harap edilebilir, kulelerin y├╝ksekli─či yeralt─▒ ge├žitleriyle veya gizli hendeklerle aniden yerle bir edilebilir ve siper en y├╝ksek kalelere e┼čit olsun diye y├╝kseltilebilir; ama temeli sa─člam olan bir ruhu sarsacak hi├žbir sava┼č makinesi icat edilemez! ─░┼čte ben size bunu kan─▒tlamak i├žin buraday─▒m!

VI.5 Az ├Ânce evimin y─▒k─▒nt─▒lar─▒ aras─▒ndan s├╝r├╝nerek ├ž─▒kt─▒m ve yang─▒nlar her tarafa yay─▒l─▒rken kan i├žinde alevlerden ka├žt─▒m; k─▒zlar─▒m─▒n ba┼č─▒na gelen olay halk─▒n ba┼č─▒na gelenlerden daha m─▒ k├Ât├╝d├╝r bilemem. Tek ba┼č─▒na ve ya┼čl─▒ oldu─čum, ├ževremdeki d├╝┼čmanca her ┼čeyi g├Ârd├╝─č├╝m halde, size servetimin h├ól├ó sa─člam ve zarar g├Ârmemi┼č oldu─čunu g├Âsteriyorum[xxiii]: Kendime ait sayd─▒─č─▒m ne varsa onu koruyorum ve ona h├ól├ó sahibim.

VI.6 Benim yenildi─čime, sizinse zafer kazanm─▒┼č oldu─čunuza inanman─▒z i├žin hi├žbir sebep yok: ├ž├╝nk├╝ talihiniz benimkini yendi. O ge├žici ve sahibi de─či┼čen ┼čeylerin nerede oldu─čunu bilmiyorum: benim sahip oldu─čum ┼čeylere gelince, onlar gene benimle ve hep benimle kalacak.

VI.7 O zengin adamlar miraslar─▒n─▒; ┼čehvet d├╝┼čk├╝nleri a┼čklar─▒n─▒ ve utanc─▒n a─č─▒r bedeline ra─čmen el ├╝st├╝nde tuttuklar─▒ hayat kad─▒nlar─▒n─▒ yitirdiler. H─▒rsl─▒ adamlar meclis binas─▒n─▒,[xxiv] ┼čehir meydan─▒n─▒, su├žlar─▒n─▒ herkesin ├Ân├╝nde uygulamak i├žin belirledikleri yerleri;[xxv] tefeciler a├žg├Âzl├╝l├╝klerine hile yoluyla zengin olma hayali kurduran yaz─▒ levhalar─▒n─▒ kaybettiler. Oysa ben sa─člam ve eksilmeyen her ┼čeye h├ól├ó sahibim. Bu y├╝zden siz as─▒l a─člayan, yas tutan, k─▒l─▒├žlar ├žekilince paralar─▒n─▒ korumak i├žin ├ž─▒plak bedenlerini sunan, g├Â─č├╝sleri a─č─▒rla┼č─▒nca[xxvi] d├╝┼čmandan ka├žan o ki┼čileri sorgulay─▒n! ÔÇŁ

VI.8 Yani insanlara ve tanr─▒lara ├Âzg├╝ erdemlerle dolu olan bu kusursuz adam─▒n hi├žbir ┼čey yitiremeyece─čini bil, Serenus! Onun iyilikleri sa─člam ve a┼č─▒lmaz duvarlarla ├ževrelenmi┼čtir. Bilgenin duvarlar─▒n─▒ ─░skenderÔÇÖin a┼čt─▒─č─▒ Babylon duvarlar─▒yla,[xxvii] bir ki┼činin g├╝c├╝yle ele ge├žirilen Kartaca veya Numantia surlar─▒yla,[xxviii] CapitoliumÔÇÖla[xxix] veya bir kaleyle, yani d├╝┼čman─▒n izinin kald─▒─č─▒ yerlerle kar─▒┼čt─▒rma! Bilgenin duvarlar─▒ onu korur, alevden ve sald─▒r─▒dan yana g├╝vendedir, hi├žbir giri┼če izin vermez; ├╝st├╝nd├╝r, yenilmez ve tanr─▒lara denktir.

 

AÇIKLAMALAR

[i]┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Marcus Porcius Cato Uticensis (─░.├ľ. 95- 46): Ya┼čl─▒ CatoÔÇÖnun torununun o─člu, Roma cumhuriyetinin ge├ž d├Âneminde ya┼čam─▒┼č cumhuriyet├ži devlet adam─▒. Bu eserde s─▒k s─▒k bahsedilerek ├Âv├╝len en ├Ânemli ve g├╝├žl├╝ tarihsel ki┼čiliklerden biridir. Cato, Roma geleneklerine ve ayn─▒ zamanda Stoa felsefesine ba─čl─▒ bir devlet adam─▒yd─▒. ├ľlene dek tipik bir Stoal─▒ gibi davranm─▒┼čt─▒r. Vatan tek bir ki┼činin idaresine ge├žmesin diye hayat─▒ pahas─▒na cumhuriyeti kurtarmak i├žin u─čra┼čm─▒┼č, CaesarÔÇÖ─▒n diktat├Ârl├╝─č├╝ne kar┼č─▒ ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Caesar, sorunlar─▒ halledip RomaÔÇÖda istedi─či d├╝zeni olu┼čturduktan sonra tek engelinin Cato oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝r ve onu AfrikaÔÇÖda Utica kentini korumak i├žin g├Ârevlendirir ve ard─▒ndan UticaÔÇÖya gider. CaesarÔÇÖ─▒n Cato ile sava┼čaca─č─▒n─▒ ├Â─črenen arkada┼člar─▒, silahlar─▒ gizlerler. Cato bir k├Âleden silah─▒n─▒ ister ve devleti yenmekten daha a┼ča─č─▒l─▒k bir durum olamayaca─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝nerek kendi silah─▒ ile intihar eder. Son derece erdemli, konu┼čmada yetenekli olan Cato, ya┼čam─▒n─▒n d├╝zg├╝nl├╝─č├╝ ve ilkelerine olan ba─čl─▒l─▒─č─▒yla Romal─▒lar─▒n erdem timsali say─▒lm─▒┼čt─▒r.

[ii]┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á PompeiusÔÇÖlar: Gnaeus Pompeius Strabo (─░.├ľ. 130-87) : ─░.├ľ. 89 y─▒l─▒ consulÔÇŁudur (consul: Roma Cumhuriyetinin en y├╝ksek devlet memuru. Devletin ba┼č─▒nda her sene yeniden se├žilen ve ayn─▒ haklara sahip iki consul bulunurdu).

Gnaeus Pompeius Magnus (─░.├ľ. 106- 48): Gnaeus Pompeius StraboÔÇÖnun o─člu, Romal─▒ ├╝nl├╝ general ve devlet adam─▒. AkdenizÔÇÖi korsanlardan temizleyen, 52ÔÇÖde diktat├Âr olan, 55 y─▒l─▒nda RomaÔÇÖda ilk ta┼č tiyatroyu yapt─▒ran ki┼čidir. CaesarÔÇÖ─▒n ilk ba┼čta dostuydu, sonra kay─▒npederi oldu. 1. TriumvirlikÔÇÖte (├ť├žler Meclisi) onun orta─č─▒, ard─▒ndan d├╝┼čman─▒ olup, ─░.├ľ. 48ÔÇÖde CaesarÔÇÖa kar┼č─▒ yap─▒lan i├ž sava┼čta cumhuriyet├žilerin ba┼č─▒nda sava┼čm─▒┼č, PharsalusÔÇÖta CaesarÔÇÖa yenildikten sonra s─▒─č─▒nd─▒─č─▒ M─▒s─▒rÔÇÖda ├Âld├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r.

Gnaeus Pompeius (─░.├ľ. 75- 45) ve Sextus Pompeius (─░.├ľ. 67- 35) ise Gnaeus Pompeius MagnusÔÇÖun kendisi gibi general olan o─čullar─▒d─▒r.

[iii]┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á CaesarÔÇÖlar: ÔÇśCaesarÔÇÖ kelimesi AugustusÔÇÖtan ba┼člayarak b├╝t├╝n imparatorlar─▒n daima kulland─▒klar─▒ bir unvan olmu┼čtur. Bir makam ismi olmay─▒p sadece ┼čeref unvan─▒yd─▒.

[iv]┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Publius Vatinius: Cumhuriyetin son y─▒llar─▒nda ya┼čam─▒┼č ve Romal─▒ ├╝nl├╝ devlet adam─▒, yazar ve hatip Marcus Tullius CiceroÔÇÖnun ┼čiddetli ele┼čtirilerine maruz kalm─▒┼č devlet adam─▒ (Cicero i├žin bkz. Not 76). CiceroÔÇÖnun consul se├žildi─či ─░.├ľ.63 y─▒l─▒nda quaestor (Hazine-maliye bakan─▒/ idam cezas─▒ vermeye yetkili h├ókim) oldu. ─░.├ľ. 59 y─▒l─▒nda tribunus, ─░.├ľ. 46 y─▒l─▒nda consul olmu┼čtur.

[v]┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á forum (├žar┼č─▒, pazar yeri, ┼čehir meydan─▒): B├╝t├╝n resm├« i┼člerin ve t├Ârenlerin yap─▒ld─▒─č─▒ alan, ┼čehir meydan─▒. Yunan agoraÔÇÖlar─▒ndaki gibi ┼čehir meydan─▒nda kamusal ve dinsel yap─▒lar yer al─▒rd─▒. Buras─▒ siyas├«, ticar├« ve kamusal i┼člemlerin yo─čunluk g├Âsterdi─či alan olup yurtta┼člar i├žin s├╝rekli bir toplant─▒ yeriydi. ├çevresi s├╝tunlu d├╝kk├ónlarla ├ževrili olan Roma Forumu, Palatium ve Capitolium (RomaÔÇÖn─▒n 7 tepesinden ikisi) tepeleri aras─▒nda bulunur ve kentin ├žekirde─čini olu┼čtururdu.

[vi]┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á CaesarÔÇÖ─▒n toprak kanunu: Lex Agraria Caesaris. RomaÔÇÖda ├Âzellikle ─░.├ľ. 49-44 y─▒llar─▒ aras─▒nda yapt─▒─č─▒ diktat├Ârl├╝kle bilinen komutan ve devlet adam─▒ Gaius Iulius CaesarÔÇÖ─▒n ─░.├ľ. 59 senesinde consulÔÇślu─ča ba┼člad─▒─č─▒ y─▒l, Senatus onun etkisiyle Gnaeus Pompeius MagnusÔÇÖun veteranlar─▒n─▒ tatmin etmek i├žin arka arkaya bir├žok kanunlar ├ž─▒karm─▒┼čt─▒r. Bu kanunlardaki ama├ž, oligar┼či idaresini biraz daha zay─▒flat─▒p devlet idaresinde ve sosyal meselelerde baz─▒ hedeflere ula┼čmakt─▒. Bu hedeflerin ba┼č─▒nda toprak kanunu bulunuyordu. Bu kanunda Orta ─░talyaÔÇÖdaki Campania b├Âlgesi hari├ž, ─░talya d├óhilindeki devlete ait olan t├╝m topraklar─▒n payla┼č─▒m─▒ isteniyordu. Daha sonra, Caesar halk─▒ kendisine daha ├žok ba─člamak istedi─činden, Orta ─░talyaÔÇÖda Campania b├Âlgesindeki topraklar─▒ en az ├╝├ž ├žocuklu 20000 vatanda┼ča da─č─▒tma plan─▒ i├žeren ikinci bir toprak kanunu da ├ž─▒karm─▒┼čt─▒r. CatoÔÇÖnun muhalefetine ra─čmen bu kanun da di─čeri gibi meclisten ge├žmi┼čtir. (Atlan 1970, 152).

[vii]┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á toga: Roma vatanda┼člar─▒n─▒n bar─▒┼č zamanlar─▒nda giydikleri uzun, geni┼č, tek par├žadan olu┼čan ve tek omuzdan dolayarak giydikleri bir t├╝r pelerin/├╝stl├╝k.

[viii]┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Fabius kemeri: Quintus FabiusÔÇÖun (Allobrogicus) GalliaÔÇÖda Allobrog kabilesine kar┼č─▒ kazand─▒─č─▒ zaferi ├Âl├╝ms├╝zle┼čtirmek i├žin, Roma forumuÔÇÖnun bat─▒ ucunda, Via SacraÔÇÖda ─░.├ľ. 121 y─▒l─▒nda yapt─▒rd─▒─č─▒ kemer. (Via Sacra: RomaÔÇÖn─▒n en eski ve en ├╝nl├╝ caddesiydi. ForumÔÇÖu CapitoliumÔÇÖa, yani tanr─▒ IuppiterÔÇÖe (Yun. Zeus) adanan tepeye ba─člad─▒─č─▒ ve her yan─▒nda tanr─▒ tap─▒naklar─▒ bulundu─ču i├žin caddeye ÔÇťKutsal yolÔÇŁ anlam─▒na gelen bu isim verilmi┼čti). (Platner 1929, 211; 456- 7).

[ix]┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á ┬á Publius Claudius (Clodius) Pulcher (─░.├ľ. 93- 52/3): Etraf─▒na toplad─▒─č─▒ yanda┼člar─▒yla RomaÔÇÖy─▒ tehdit eden, CiceroÔÇÖnun d├╝┼čman─▒ ├╝nl├╝ devlet adam─▒.

[x]┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Ulixes (Yun. Odysseus): Yunan mitolojisinde efsanev├« Troia Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n en ├Ânemli kahramanlar─▒ndan biridir. ─░.├ľ. 9. yyÔÇÖda ya┼čam─▒┼č Smyrna(─░zmir)ÔÇÖl─▒ Yunan ozan HomerosÔÇÖa atfedilen, Yunanl─▒lar ile Troil─▒lar aras─▒nda ─░.├ľ. 1200 y─▒llar─▒nda ge├žti─či varsay─▒lan Troia Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒ anlatan ÔÇťIliasÔÇŁ destan─▒nda ├Ânemli rol oynayan Ithaka kral─▒ Ulixes, sava┼č sonras─▒nda y─▒llar s├╝ren eve d├Ân├╝┼č yolculu─čunu konu alan ÔÇťOdysseiaÔÇŁ destan─▒n─▒n as─▒l kahraman─▒d─▒r. Destanlar─▒n aktard─▒─č─▒na g├Âre; bu efsanev├« kahraman zeki, kurnaz, yarat─▒c─▒, sa─čduyulu, cesur ve bel├ógat sahibi biridir. Y─▒lmayan bir sava┼č├ž─▒d─▒r, ├Âyle ki hi├žbir fel├óket ya da talihsizlik onun cesaretini ve g├╝c├╝n├╝ alt edemez ve bu ├Âzellikleriyle SenecaÔÇÖn─▒n bilge insan ├Ârneklerinden biri olarak ge├žmektedir. (Schmitz 1849, ÔÇťOdysseusÔÇŁ, Vol. III, 13).

[xi]┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Hercules (Yun. Herakles): HellasÔÇÖtaki Dor ─▒rk─▒n─▒n ulusal kahraman─▒. Ba┼č tanr─▒ ZeusÔÇÖun ├Âl├╝ml├╝ AlkmeneÔÇÖden do─čan o─člu Herakles, insanlar─▒n ve ┼čehirlerin fatihi olarak an─▒lan, vah┼či hayvanlar─▒ alt etti─čine inan─▒lan g├╝├ž sembol├╝ mitolojik kahramand─▒. (Schmitz 1873, ÔÇťHeraclesÔÇŁ, Vol II, 393).

[xii]┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á G├Âky├╝z├╝n├╝n birisinin omuzlar─▒nda (omuzlar─▒na ba─čl─▒) durdu─ču: D├╝nyay─▒ omuzlar─▒n─▒n ├╝zerinde ta┼č─▒yan titan (Eski Yunan Olympos tanr─▒lar─▒ndan ├Ânceki soy) Atlas kastediliyor.

[xiii]┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á ┬á T├╝m d├╝nya 3ÔÇÖe b├Âl├╝nd├╝─č├╝ halde:

┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Triumvirlik: ├ť├žler Meclisi; Gaius Iulius Caesar, Marcus Licinius Crassus (GalliaÔÇÖda- bug├╝nk├╝ FransaÔÇÖda- CaesarÔÇÖ─▒n el├žisi) ve Gnaeus Pompeius Magnus aras─▒nda ─░.├ľ. 60 y─▒l─▒nda olu┼čturulmu┼č ├Âzel siyas├« bir birliktir. ÔÇťBirinci TriumvirlikÔÇŁ ad─▒ verilen anla┼čma ile bu ├╝├ž ki┼či, b├╝t├╝n siyas├« meselelerde birlikte hareket etmeyi birbirlerine s├Âz vermi┼čler, ancak ─░.├ľ. 56 y─▒l─▒nda aralar─▒nda ├ž─▒kan anla┼čmazl─▒k nedeniyle bu birlik bozulmu┼čtur.

[xiv]┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á ┬á Cato ve ├Âzg├╝rl├╝k.

[xv]┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á CatoÔÇÖnun cumhuriyeti korumak i├žin hayat─▒ pahas─▒na verdi─či m├╝cadelesi, cumhuriyet rejimi sona erdi─činde intihar etmesi kastediliyor. Cumhuriyet├žilerin yenilgisinden sonra Cato, diktat├Âr CaesarÔÇÖa boyun e─čmek istememi┼č ve kendini ├Âld├╝rm├╝┼čt├╝r. (Bkz. not 4).

[xvi]┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á praetor: Ba┼č yarg─▒├ž. Y├╝ksek Roma memuriyetlerinin ikinci derecede ├Ânemli memuru olup hukuk├« i┼člerin y├Âneticisiydi. Ba┼č─▒nda her sene yeniden tayin edilen iki memur (consules) vard─▒, sonradan RomaÔÇÖda bir├žok praetor olmu┼čtur. PraetorÔÇÖlar─▒n askerlik yetkileri olmay─▒p yaln─▒zca yarg─▒├žl─▒k yetkileri vard─▒.

[xvii] Demetrius Poliorcetes ┬á(M├ľ 336-283): M├ľ 294-288 y─▒llar─▒ aras─▒nda h├╝k├╝m s├╝ren ve HellasÔÇÖ─▒n do─čusundaki Megara ┼čehrini ele ge├žiren Makedonya kral─▒d─▒r. ┼×ehri ele ge├žirdikten sonra metinde de yer ald─▒─č─▒ ┼čekliyle ÔÇś┼čehir ku┼čatan, ┼čehir ya─čmac─▒s─▒ÔÇÖ anlam─▒ndaki ÔÇśPoliorcetesÔÇÖ (Yun. Poliork─ôt─ôs) l├ókab─▒n─▒ alm─▒┼čt─▒r.

[xviii] Filozof Stilpon (M├ľ 360-280): Erdem anlay─▒┼č─▒nda Stoac─▒lar─▒n atas─▒ say─▒lan Megaral─▒ filozof. (Bkz. Sen. Ep., I, 9; 18).

[xix] Kral Demetrius.

[xx] Seneca, SerenusÔÇÖun yukar─▒da (III. 1) ge├žen ÔÇťGururunuzu g├Âklere ├ž─▒kar─▒yorsunuz!ÔÇŁ s├Âz├╝ne cevap veriyor.

[xxi] Burada Seneca, filozof StilponÔÇÖun olayla ilgili olas─▒ g├Âr├╝┼člerini aktar─▒yor.

[xxii] Erdemiyle.

[xxiii] StilbonÔÇÖun serveti olarak addetti─či ┼čey erdemidir.

[xxiv] Curia: Cumhuriyet d├Âneminde RomaÔÇÖn─▒n meclisi, senato binas─▒.

[xxv] ┼×ehir meydan─▒nda (forum) halka a├ž─▒k s├Âylevler verilir, siyasi ├žeki┼čmeler ya┼čan─▒rd─▒.

[xxvi] Bu ki┼čilere para verilmesi kast ediliyor. Paralar togan─▒n (toga i├žin bkz. not 11) g├Â─č├╝s k─▒sm─▒nda ta┼č─▒n─▒rd─▒.

[xxvii] ─░skender: 3. Aleksandros (M├ľ 336-323): B├╝y├╝k ─░skender ad─▒yla bilinen Makedonya kral─▒.

Babylon duvarlar─▒: Bug├╝nk├╝ IrakÔÇÖ─▒n Al Hillah kasabas─▒nda kurulmu┼č ve ─░skender taraf─▒ndan da fethedilen Babylon kentinin duvarlar─▒. Bu duvarlar d├╝nyan─▒n yedi harikas─▒ndan biri say─▒lan BabilÔÇÖin asma bah├želerini ├ževreliyordu.

[xxviii] Carthago: Kartaca. Kuzey AfrikaÔÇÖda, bug├╝nk├╝ TunusÔÇÖun bulundu─ču yerde, Tyros ┼čehri Fenikelileri taraf─▒ndan kurulan ┼čehir. Daha sonra ─░spanyaÔÇÖn─▒n g├╝neydo─ču sahilinde Yeni Kartaca (Carthago Nova) kurulmu┼čtur.

Numantia: Kuzey ─░spanyaÔÇÖda bir ┼čehir, bug├╝nk├╝ Garray.

Gen├ž Scipio Africanus, CarthagoÔÇÖyu M├ľ 146ÔÇÖda, NumantiaÔÇÖy─▒ ise M├ľ 133ÔÇÖte fethetmi┼čtir.

[xxix] Capitolium (Collis Capitolinus): Ba┼č tanr─▒ JupiterÔÇÖin tap─▒na─č─▒n─▒n bulundu─ču, RomaÔÇÖn─▒n en k├╝├ž├╝k tepesi (uzunlu─ču yakla┼č─▒k 460 m). Meyilli y├╝zeylerle, sarp kayal─▒klarla ve s├╝ngerta┼č─▒ndan duvarlarla do─čal yoldan korunuyordu (Platner 1929, 96).

1,211 Toplam, 1 okuma bug├╝n

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
Uluda─č, Prusa ve Ke┼či┼čler

Uluda─č, Prusa ve Ke┼či┼čler

5 Aral─▒k 2019, Uluda─č, Prusa ve Ke┼či┼čler i├žin yorumlar kapal─▒
Tasar─▒mla Ger├žeklik Aras─▒nda T├╝rkler

Tasar─▒mla Ger├žeklik Aras─▒nda T├╝rkler

5 Aral─▒k 2019, Tasar─▒mla Ger├žeklik Aras─▒nda T├╝rkler i├žin yorumlar kapal─▒
Bir Uluda─č nostaljisi

Bir Uluda─č nostaljisi

5 Aral─▒k 2019, Bir Uluda─č nostaljisi i├žin yorumlar kapal─▒
├ľklidÔÇÖten Nasireddin TusiÔÇÖye, TusiÔÇÖden Ulu─č BeyÔÇÖe Bilim

├ľklidÔÇÖten Nasireddin TusiÔÇÖye, TusiÔÇÖden Ulu─č BeyÔÇÖe Bilim

3 Aral─▒k 2019, ├ľklidÔÇÖten Nasireddin TusiÔÇÖye, TusiÔÇÖden Ulu─č BeyÔÇÖe Bilim i├žin yorumlar kapal─▒
Bu son de─čil, ba┼člang─▒├ž

Bu son de─čil, ba┼člang─▒├ž

3 Aral─▒k 2019, Bu son de─čil, ba┼člang─▒├ž i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒l─▒├ž Kalkan Oyunu

K─▒l─▒├ž Kalkan Oyunu

1 Aral─▒k 2019, K─▒l─▒├ž Kalkan Oyunu i├žin yorumlar kapal─▒
TurquoiseÔÇÖ─▒n teslim al─▒nmas─▒ ve m├╝rettebat─▒n akibeti

TurquoiseÔÇÖ─▒n teslim al─▒nmas─▒ ve m├╝rettebat─▒n akibeti

1 Aral─▒k 2019, TurquoiseÔÇÖ─▒n teslim al─▒nmas─▒ ve m├╝rettebat─▒n akibeti i├žin yorumlar kapal─▒
25 Nisan 1915ÔÇŽ ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda en uzun g├╝n

25 Nisan 1915ÔÇŽ ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda en uzun g├╝n

15 Kas─▒m 2019, 25 Nisan 1915ÔÇŽ ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda en uzun g├╝n i├žin yorumlar kapal─▒
├çanakkale 1915ÔÇŽ ─░┼čgalcilerin kara harek├ót─▒ haz─▒rl─▒klar─▒ nas─▒l y├╝r├╝t├╝ld├╝

├çanakkale 1915ÔÇŽ ─░┼čgalcilerin kara harek├ót─▒ haz─▒rl─▒klar─▒ nas─▒l y├╝r├╝t├╝ld├╝

14 Kas─▒m 2019, ├çanakkale 1915ÔÇŽ ─░┼čgalcilerin kara harek├ót─▒ haz─▒rl─▒klar─▒ nas─▒l y├╝r├╝t├╝ld├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rklerÔÇÖin D├╝nya Tarihindeki Yeri

T├╝rklerÔÇÖin D├╝nya Tarihindeki Yeri

14 Kas─▒m 2019, T├╝rklerÔÇÖin D├╝nya Tarihindeki Yeri i├žin yorumlar kapal─▒