Ekrem Hayri PEKER
Ekrem Hayri  PEKER
Bir M├╝badele ├ľyk├╝s├╝: Langaza’dan ├çe┼čnigir K├Ây├╝’ne
  • 02 Kas─▒m 2019 Cumartesi
  • +
  • -
  • Ekrem Hayri Peker

Mustafa KolayÔÇÖ─▒n an─▒s─▒na

KaracabeyÔÇÖin ├çe┼čnigir k├Ây├╝ tarihi bir Rum-Roma K├Ây├╝d├╝r. Karacabey il├žesinin kuzey do─čusunda ve il├žeye 19 kilometre uzakl─▒ktad─▒r. ├çe┼čnici, Osmanl─▒ saraylar─▒nda sultan─▒n yemek ve mutfak i┼člerini y├╝r├╝ten ki┼čiye denir. K├Âye Osmanl─▒ Saray─▒ i├žin sebze ve meyve ├╝retti─či i├žin ├çe┼čnigir ad─▒ verilmi┼č. 1908 y─▒ll─▒─č─▒na g├Âre 90 hane bulunan k├Âyde 1927 y─▒l─▒nda M├╝badeleyle gelenlerin soyundan 304 insan ya┼č─▒yordu. 1837 y─▒l─▒nda k├Ây├╝n d─▒┼č─▒nda yap─▒lm─▒┼č olan TheotokosÔÇŁ kilisesinin sadece kal─▒nt─▒lar─▒ vard─▒r.

K├Âyde bug├╝n M├╝badele ile YunanistanÔÇÖ─▒n Langaza kasabas─▒ndan ve bu b├Âlgeden gelen g├Â├žmenler ya┼čamaktad─▒r. Langaza, ATAT├ťRKÔÇÖ├╝n annesinin do─čdu─ču yerdir. At├╝t├╝rkÔÇÖ├╝n ├žocuklu─ču, day─▒s─▒n─▒n ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ Rapla ├žiftli─či bu b├Âlgededir.

Langaza y├Âresinden gelen m├╝badiller:

SelanikÔÇÖe en yak─▒n kasaba olan LangazaÔÇÖn─▒n k├Âylerinde ya┼čayanlar m├╝badil KaracabeyÔÇÖin ├çe┼čnigir ve ├çaml─▒ca k├Âyleri d─▒┼č─▒nda Bursa il merkezine ba─čl─▒ k├Âylere ve Demirta┼č kasabas─▒na yerle┼čtirilmi┼čtir.

LangazaÔÇÖn─▒n Cami, ├çal─▒, ├çirnal, ├çolaklar, D├╝ndarl─▒, G─▒rm─▒├ž, Kavak, Ku├žkar, Nude, Pazarl─▒, Ramanda, Sufa / Sofos, U─čurlu ve Yayk─▒r─▒ k├Âylerinden gelen m├╝badiller, BursaÔÇÖn─▒n G├Âr├╝kle, Harmanl─▒, ─░nesi, ─░rfaniye, Karacaoba, Karakoca, Seyran, Suba┼č─▒, Sufa, Ulubat,Yaylac─▒k k├Âylerine yerle┼čtirildiler.

Burada ya┼čayan Bulgarlar. I. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖndan sonra Bat─▒ Trakya YunanistanÔÇÖa verilince BulgaristanÔÇÖa g├Â├ž etmi┼čler. B├Âlgede ya┼čayan T├╝rkler tar─▒m ve hayvanc─▒l─▒kla u─čra┼č─▒rken Yunanl─▒lar ise esnafl─▒k ve ticaret yap─▒yorlarm─▒┼č.

*

Arkada┼č─▒m Ferhat, ├çe┼čnigir k├Ây├╝ne muhtar se├žildikten sonra yapt─▒─č─▒ davetleri s─▒kla┼čt─▒rd─▒. 24 Ekim Cumartesi beni KaracabeyÔÇÖin ├çe┼čnigir K├Ây├╝ÔÇÖne g├Ât├╝recek midib├╝se binip KaracabeyÔÇÖe do─čru yola koyuldum.

Eskiden deveku┼ču ├žiftli─či, ┼čimdiki at ├žiftli─činin yan─▒ndan ├çe┼čnigirÔÇÖe giden yola sapt─▒k. Sars─▒la sars─▒la yolda ilerledik. ─░lk dura─č─▒m─▒z Cambaz k├Ây├╝yd├╝. Cambaz yolcular─▒n─▒ indirdikten sonra yolumuza devam ettik. Bir sonraki dura─č─▒m─▒z ├çaml─▒ca k├Ây├╝yd├╝. ├çaml─▒ca k├Ây├╝nden sonra 3-4 kilometre mesafedeki ├çe┼čnigir k├Ây├╝ne ula┼čt─▒k.

K├Ây giri┼čine yap─▒lm─▒┼č okul harabeye d├Ânm├╝┼č, ├╝stelik bah├žesindeki Atat├╝rk b├╝st├╝ ├╝lkemizin ÔÇťAyd─▒nlanmaÔÇŁ projesi gibi h─▒zla solmakta.

Sonunda k├Ây meydan─▒na vard─▒k. Meydandaki caminin yan─▒nda iki katl─▒ k├Ây kona─č─▒ var. Kona─č─▒n alt─▒nda k├Ây kahvesi ve bakkal─▒ bulunuyordu. Bakkal─▒n ├╝st├╝ muhtarl─▒k. K├Ây kahvesinin a├ž─▒k olmas─▒ k├Ây├╝n hala canl─▒ oldu─čunu g├Âsteriyor.

 

Arkada┼č─▒m, k├Ây muhtar─▒ Ferhat kahvenin bah├žesinde beni bekliyordu. Kucakla┼čt─▒k, oturup ├žay i├žtik. Kahvedekilerle, gelenlerle selamla┼čt─▒k. Birka├ž bardak ├žay i├žtikten sonra k├Ây├╝ dola┼čal─▒m dedim, o da hadi dedi, kalkt─▒k.

K├Ây├╝n yasland─▒─č─▒ tepenin arkas─▒nda Nil├╝fer deltas─▒ bulunuyor. ┬áYelkenliler ilk ├ža─čdan bu yana buradan y├╝k al─▒p giderlermi┼č. Deltadan saraya bol miktarda bal─▒k da gidermi┼č. K├Âyde ┼ču anda suyu akmayan ├╝├ž ├že┼čme Rumlardan kalm─▒┼č.

├çe┼čmelerden bir tanesinin ├╝zerindeki silik kitabede 1922 tarihi vard─▒. Ferhat BeyÔÇÖin duyarl─▒l─▒─č─▒ kitabeyi yok olmaktan kurtarm─▒┼č. Ta┼č yollardan k├Ây├╝n ├╝st├╝ne ├ž─▒kt─▒k. Zemini kayal─▒k olan bu ye┼čil alan harman yeri olarak kullan─▒lm─▒┼č. Harman yerinin tam ortas─▒nda bir direk y├╝kseliyor. Anten dire─či gibi y├╝kselen bu direk iki y─▒l ├Ânce esen r├╝zg├ór─▒ ├Âl├žmek i├žin kurulmu┼č. Ferhat Bey, ÔÇťellerinde haritayla gelip yerini i┼čaretledilerÔÇŁ dediÔÇŁ. Ben de yak─▒nda burada bir r├╝zg├ór trib├╝n├╝ g├Âr├╝rs├╝n├╝zÔÇŁ dedim.

K├Ây├╝n bulundu─ču mevkii, arkada s─▒k a─ča├žl─▒ tepeler, buralar─▒n ├žok eski bir yerle┼čim alan─▒ oldu─čunu g├Âsteriyordu. Burada bulunan iki su kayna─č─▒ k├Ây├╝n hem i├žme hem kullanma suyunu kar┼č─▒l─▒yor. Burada AnadoluÔÇÖdaki pagan d├Ânemden kalan bir ibadet yeri oldu─čunu san─▒yorum. K├Ây├╝n kilisesi ve mezarl─▒─č─▒ buradaym─▒┼č. ┼×imdi sadece zemini kalm─▒┼č, o da toprakla ├Ârt├╝lm├╝┼č. San─▒r─▒m kilise buradaki pagan tap─▒na─č─▒n ├╝zerine yap─▒lm─▒┼č. Tepenin arkas─▒nda Nil├╝fer deltas─▒ var. Tepeden inersek Eski ad─▒ Arap ├çiftli─či olan Ekincik k├Ây├╝ ve bir tatl─▒ su g├Âl├╝ var.

ÔÇťYar─▒n y├╝r├╝y├╝┼če ├ž─▒k─▒p Orman ─░daresiÔÇÖne ait yang─▒n kulesinden deltaya ve ─░mral─▒ Adas─▒ÔÇÖna bakar─▒zÔÇťdedim. Ferhat Bey, k├Ây├╝n geli┼č yolu civar─▒ndaki Yel de─čirmeni mevkiini g├Âsterdi. Burada bulunan eski yel de─čirmeninin kal─▒nt─▒lar─▒ zamanla yok olmu┼č. Sonra kalaca─č─▒m─▒z eve gittik. Yorgundum hemen yat─▒p uyudum.

Sabah kahvalt─▒dan sonra k├Ây kahvesine gittik. ├çay i├žip biraz sohbetten sonra kilisenin bulundu─ču harman yerine ├ž─▒kt─▒k. ─░lk su kayna─č─▒n─▒n ├╝st├╝ne dallardan yap─▒lm─▒┼č eski koyun a─č─▒llar─▒ ├ž├Âkm├╝┼č. Su kayna─č─▒n─▒n ├╝st├╝ kapat─▒lm─▒┼č ve sterilize edilmi┼č. K├Âye gelen g├Â├žmenler kaynaktan gelen suyun ├Ân├╝ne koyunlar i├žin ila├žlama havuzu yapm─▒┼člar. Koyunlar─▒n─▒ bu havuzdaki ila├žl─▒ sudan ge├žiriyorlarm─▒┼č. ─░la├žlama havuzunun yan─▒ndaki birka├ž as─▒rl─▒k s├Â─č├╝t a─čac─▒n─▒n alt─▒ koyunlar i├žin g├Âlgelik olu┼čturmu┼č. Kaynak suyu kilisenin yan─▒ndan k├Âydeki ├že┼čmelere k├╝nklerle g├Ât├╝r├╝lm├╝┼č. Gezdi─čim Rum k├Âylerinde kad─▒nlar─▒n ├žama┼č─▒r y─▒kamas─▒ i├žin yap─▒lm─▒┼č ├žama┼č─▒rhaneler vard─▒. Ferhat BeyÔÇÖe k├Ây├╝n ├žama┼č─▒rhanesini sordu─čumda ikinci kayna─č─▒n yan─▒nda oldu─čunu s├Âyledi. O da zamanla y─▒k─▒lm─▒┼č.

*

Ferhat BeyÔÇÖle tepelere vurduk.┬á Kilisenin oldu─ču yere geldik. ├ťst├╝ toprakla ├Ârt├╝lm├╝┼č.┬á Biraz yukar─▒da koyunlar─▒n y─▒kand─▒─č─▒ bir yalak ve koyunlar i├žin A├ž─▒khava a─č─▒l─▒ bulunuyordu.

Zaman─▒nda devler r├╝zg├ór ├Âl├ž├╝m├╝ yapt─▒rm─▒┼č anla┼č─▒lan, bir firman─▒n dikti─či r├╝zg├órg├╝l├╝ dikilmi┼č. ├çal─▒klar─▒n aras─▒na dald─▒k. Arada bir ├žile─če benzer davulga (*) kopar─▒p yiyorduk. Da─č ├žile─či veya kocayemi┼č diye de biliniyor. Ferhat BeyÔÇÖin rahmetli amcas─▒n─▒n orman i├žindeki tarlas─▒na ula┼čt─▒k. Biraz h├╝z├╝nlendi, ÔÇť├çocuklu─čumda buraya ├žok gelmi┼čtim, y─▒llard─▒r ekilmiyorÔÇŁ dedi. Bir m├╝ddet sonra yolumuzu kaybettik. Dikenli a─ča├žlar─▒n aras─▒ndan giderken her taraf─▒m─▒za dikenler bat─▒yordu. Sadece g├Âz├╝m├╝z├╝ korumaya ├žal─▒┼čt─▒k.

Davulga

Patika ararken antik ├ža─člardan kalma bir e┼ček yolu bulduk. Ge├žmi┼č y├╝zy─▒llarda tepeyi k─▒sa yoldan a┼čarak iskeleye mal g├Ât├╝rmek isteyenler ya─č─▒┼čl─▒ havalarda, k─▒┼č aylar─▒nda y├╝k ta┼č─▒yan e┼čekleri ve kendileri i├žin merdiven benzeri bir k─▒sm─▒ mermer ve ta┼č par├žalar─▒ndan olu┼čmu┼č basamakl─▒ bir yol in┼ča etmi┼čler.

Antik yoldan tepeye ├ž─▒kt─▒k. Orman i├žindeki yoldan da yang─▒n g├Âzetleme kulesine ├ž─▒kt─▒k. G├Âzetleme kulesine gelirken baz─▒ s─▒─č─▒rlar─▒n dola┼čt─▒─č─▒n─▒ g├Ârd├╝m. Sahipleri, kendileri beslensin diye salm─▒┼člar. Mevsim geldi─činde gelip ah─▒rlara g├Ât├╝r├╝yorlarm─▒┼č.

Kule bek├žisini bulduk. O g├╝n yang─▒n sezonu bitiyormu┼č, ak┼čam evine d├Ânecekmi┼č. Orman bek├žisiyle ├žay i├žtik. Hava pusluydu, ─░mral─▒ AdaÔÇÖs─▒n─▒ g├Âremedik.

D├Ân├╝┼č yolunda yine fundal─▒klar aras─▒nda kaybolduk. FerhatÔÇÖa, ÔÇťSel yata─č─▒n─▒ takip edelim, o bizi d├╝zl├╝─če g├Ât├╝r├╝rÔÇŁ dedim. ─░ni┼čte bir domuzun ├žene kemi─čini bulduk, di┼čleri ├╝st├╝ndeydi. Biraz sonra ba┼čka bir domuzun toprakta a├žt─▒─č─▒ taze izleri g├Ârd├╝k ve ├╝rperdik. Yolumuzun ├╝zerinde ├žok say─▒da mantar g├Ârd├╝k ve toplad─▒k. Sonunda yak─▒ndaki ├çaml─▒ca k├Ây├╝ne indik.

K├Âye gelirken ├Ân├╝m├╝zden bir tavu─ču kapm─▒┼č tilki ├Ân├╝m├╝zden ge├žti. Nihayet k├Âye indik. ─░lk evi ge├žti─čimizde bir kiliseyle kar┼č─▒la┼č─▒nca ┼ča┼č─▒rd─▒m. Kilisenin etraf─▒ndaki eski evler ├ž├Âkmeye ba┼člam─▒┼č. Kilisenin ├Ân├╝nde be┼č-alt─▒ y├╝zy─▒ll─▒k bir ├ž─▒nar ve vaftiz i├žin kullan─▒lan ta┼č dibek vard─▒.

├çaml─▒ca k├Ây├╝ndeki ├ž─▒nar ve muhtar Ferhat Suvat

Kilisenin mermer giri┼činin ├╝st├╝ndeki kitabe yosunla kaplanm─▒┼čt─▒. ├çat─▒ ├ž├Âkm├╝┼č, baz─▒ yerleri defineciler taraf─▒ndan tahrip edilmi┼č.

├çaml─▒ca k├Ây├╝ndeki kilisenin i├ži

K├Ây meydan─▒na var─▒nca oh ├žektim. Kahveye zor att─▒k kendimizi. K├Ây meydan─▒ ├çe┼čnigir k├Ây├╝nde oldu─ču gibi parke ta┼č d├Â┼čeliydi. Kahvedekilerle selamla┼čt─▒k. K├Âyde ya┼čayanlar Ferhat BeyÔÇÖi tan─▒yordu. Toplad─▒─č─▒m─▒z mantarlar─▒ po┼četlere koyduk. Birka├ž bardak ├žay i├žtik. ├çaml─▒ca k├Ây├╝ de bir g├Â├žmen k├Ây├╝yd├╝. M├╝badelede yerle┼čtirmi┼čler. Onlarda ├çe┼čnigir k├Ây├╝nde oturanlar gibi ayn─▒ y├Âreden gelmi┼čler. Kahveye geldi─čimizde saat 14.30 du.3-4 kilometre daha yolumuz vard─▒. Y├╝r├╝y├╝┼č├╝m├╝z yakla┼č─▒k 5.5 saat s├╝rm├╝┼čt├╝. K├Ây├╝n kenar─▒ndaki yel de─čirmeni mevkiini ge├žip yolumuza devam ettik. Yol ├╝zerinde g├╝vem denilen meyveyi veren a─ča├ž├ž─▒klar vard─▒. (**)

. Bu bitki ┼čekere de iyi geliyormu┼č. Yola devam ettik, bir tarlan─▒n i├žindeki birka├ž y├╝zy─▒ll─▒k ├ž─▒nar─▒n ├╝st k─▒sm─▒n─▒n kesildi─čini g├Ârd├╝k ve ├╝z├╝ld├╝k. Yolumuzun ├╝zerindeki ├že┼čme ba┼č─▒nda mola verdik. ├çe┼čmenin ├╝zerinde 1928 tarihi vard─▒. Yoku┼č yoldan k├Âye girdik. Okul harabeye d├Ânm├╝┼č. Okulun kar┼č─▒s─▒ndaki demirci d├╝kk├ón─▒ da i┼č yoklu─čundan kapanm─▒┼č.

Yorgun arg─▒n k├Ây├╝n kahvesinde ula┼čt─▒k. Bir yandan yorgunlu─čumuzu giderirken bir yandan da konu┼čurken m├╝badeleyle k├Âye gelenlerden hayatta kalan son m├╝badil Mustafa Amca kahveye geldi ve kendisiyle tan─▒┼čt─▒m. Mustafa Amca, Mustafa Amca anlatmaya SelanikÔÇÖten ba┼člad─▒. ÔÇťM├╝badeleyle k├Âye gelenlerden tek hayatta kalan benimÔÇŁ dedi. Mustafa Amca (Kolay)ÔÇÖdan geli┼člerinin ├Âyk├╝s├╝n├╝ anlatmas─▒n─▒ rica ettim.

Mustafa Amca, m├╝badeleyle buraya gelmelerinin ├Âyk├╝s├╝n├╝ anlatmaya SelanikÔÇÖten ba┼člad─▒. Ailesiyle SelanikÔÇÖe yak─▒n Serez yolu civar─▒nda Sar─▒yer k├Ây├╝nde oturduklar─▒n─▒, kavun-karpuz-sebze yeti┼čtirdiklerini, bunlar─▒ bazen SerezÔÇÖe, ├žo─ču zamanda SelanikÔÇÖe g├Ât├╝rd├╝klerini anlatt─▒. ÔÇťSelanikÔÇÖte o d├Ânem Yahudi ├žoktu, bizim ├╝r├╝nleri Yahudi esnafa satard─▒kÔÇŁ dedi.

AnadoluÔÇÖnun kazand─▒─č─▒ ─░stiklal Sava┼č─▒ÔÇÖndan sonra YunanistanÔÇÖda i├ž karga┼čan─▒n artt─▒─č─▒n─▒, her yan─▒ ├žetelerin sard─▒─č─▒n─▒ s├Âyledi. 1926 y─▒l─▒nda m├╝badele edileceksiniz diye kendilerine bildiri yap─▒ld─▒─č─▒n─▒, ├ževre k├Âylerden ve SelanikÔÇÖteki T├╝rklerin g├Ânderilmeye ba┼čland─▒─č─▒n─▒ ve bir g├╝n k├Âylerine bir grup Anadolu RumÔÇÖu m├╝badil olarak geldi─čini, evlerinin g├Â├žmenlere payla┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒n─▒ÔÇŁ s├Âyledi. Yetkililer, ÔÇśT├╝rkiyeÔÇÖye g├Ânderilecekleri g├╝n gelene kadar beraber oturmam─▒z─▒ÔÇÖ s├Âylediler ama biz beklemeyip, ├Âk├╝z arabalar─▒na e┼čyalar─▒m─▒z─▒ y├╝kleyip SelanikÔÇÖe gittik. Liman─▒n yan─▒ndaki Beyaz KuleÔÇÖnin yan─▒ndaki kahvelerde g├╝nlerce T├╝rkiyeÔÇÖye g├Ânderilme s─▒ram─▒z─▒n gelmesini bekledik. Surlar ayaktayd─▒, ├žok kule vard─▒. S─▒ras─▒ gelenler gemilere gruplar halinde biniyorlard─▒. K─▒lk─▒┼č b├Âlgesinden gelenlerde ├žoktu. T├╝rkiyeÔÇÖye gideceklere pasaportlar─▒ verildi. YunanistanÔÇÖdaki e┼čyalar─▒m─▒z─▒n ├žo─čunu getiremedik, kimini satt─▒k, kimini limana b─▒rakt─▒k.

Bindi─čimiz gemini ad─▒ AkdenizÔÇÖdi, Marake┼č ad─▒nda bir gemi daha vard─▒. ├ť├ž-d├Ârt g├╝nl├╝k bir yolculuktan sonra MudanyaÔÇÖya geldik. Bizi kar┼č─▒layan subaylar, asker ko─ču┼člar─▒na ve b├╝y├╝k binalara yerle┼čtirdiler. O zaman 11 ya┼č─▒ndayd─▒m. Beraber geldi─čimiz ├žocuklarla MudanyaÔÇÖn─▒n tepelerini gezerdik. Buradaki mevzilerde g├Ât├╝r├╝lmeyip at─▒lm─▒┼č makineli t├╝fek ba─člar─▒ (┼čeritleri) vard─▒. ─░├žlerinden mermileri al─▒p, barutlar─▒n─▒ ├ž─▒kar─▒rd─▒k. ├ç─▒kard─▒─č─▒m─▒z barutlar─▒ yakt─▒─č─▒m─▒z ate┼če at─▒p patlat─▒rd─▒k, en b├╝y├╝k e─člencemiz buydu. MudanyaÔÇÖda iki-├╝├ž ay kald─▒k. MudanyaÔÇÖda iken bizi, yani m├╝badeleyle gelen g├Â├žmenleri Mare┼čal Fevzi ├çakmak ziyaret etti, halimizi, hat─▒r─▒m─▒z─▒ sordu. Sonra Mudanya-Bursa aras─▒nda i┼čleyen eski bir trene binip BursaÔÇÖya geldik. ─░stasyonda bizi yine subaylar kar┼č─▒lad─▒. Arabalarla Muradiye semtine gidip Rumlar─▒n bo┼čaltt─▒─č─▒ evlere yerle┼čtirildik.ÔÇŁ

BursaÔÇÖda ├Ânceden kendi imk├ónlar─▒yla ka├ž─▒p T├╝rkiyeÔÇÖye gelen Langazal─▒larla bulu┼čmu┼člar. MuradiyeÔÇÖde on-on be┼č g├╝n kalm─▒┼člar MuradiyeÔÇÖye ├ž─▒kan de─čirmenin yan─▒ndaki bulunan k─▒┼člada bando ├žalarm─▒┼č. ├çocuklarla toplan─▒p t├Âreni seyretmeye giderlermi┼č.

ÔÇťKad─▒nlar kapl─▒calara gidip hem y─▒kan─▒rlar hem de ├žama┼č─▒r y─▒karlard─▒. Daha sonra bize yerle┼čece─činiz yer haz─▒rÔÇŁ dediler. Bu k├Âye, ├çe┼čnigirÔÇÖe geldiler, bo┼č evlere yerle┼čtirilirler. Daha sonra YunanistanÔÇÖdaki mal varl─▒─č─▒m─▒z esas al─▒narak bize toprak da─č─▒t─▒l─▒r. Toprak da─č─▒t─▒lmadan ├Ânce kendilerine yeni n├╝fus k├ó─č─▒tlar─▒m─▒z verilir.

ÔÇťK├Âye geldi─čimizde ┼čimdiki caminin oldu─ču yerdeki kahveyi cami yapt─▒k. K├Âyde hayvanc─▒l─▒k, bostanc─▒l─▒k yapt─▒k. Rumlardan kalma ba─člar─▒ devam ettiremedik. Geldi─čimizde k├Ây├╝n kilisesi ve duvarla ├ževrili k├Ây mezarl─▒─č─▒ sa─člamd─▒. Kilisenin tun├ž ├žan─▒ da duruyordu. ├çocuklarla toplan─▒p, kiliseye gidiyorduk. Burada ├žana tel veya ip ba─člay─▒p ├žal─▒yorduk. Bug├╝n kahvenin kar┼č─▒s─▒ndaki evin sahibi mezar ta┼člar─▒n─▒ ve mezarl─▒─č─▒n duvarlar─▒n─▒ y─▒k─▒p in┼čaat─▒nda kulland─▒. Kilisenin mihrab─▒nda Meryem Anam─▒z─▒n g├╝zel bir resmi vard─▒. Alt─▒n sar─▒s─▒ sa├žlar─▒ ├žok g├╝zeldi, gelin gibi duruyordu. Cahillik i┼čte, kilise geldikten on y─▒l i├žinde yok olup gitti. Bug├╝n yel de─čirmeni dedi─čimiz yerde bir de─čirmenin kal─▒nt─▒lar─▒ duruyordu. Kom┼ču ├çaml─▒ca k├Ây├╝ndeki yel de─čirmeni de ayaktayd─▒. Ta┼člar─▒n─▒n ├╝st├╝nde gezerdik, sonra onu da y─▒kt─▒larÔÇŁ.┬á Mustafa Amca, ├ževrede Rumlardan kalan ├žok say─▒da tarihi kal─▒nt─▒ oldu─čunu s├Âyledi.

Nil├╝ferÔÇÖin denize d├Âk├╝ld├╝─č├╝ yerden 500-600 metre i├žerde ─░skele k├Ây├╝/mahallesi varm─▒┼č. Burada b├╝y├╝k ve tarihi bir camisi bulunuyormu┼č. Bayram ve Cuma namazlar─▒ i├žin bu camiye giderlermi┼č.

─░skele, Nil├╝fer ├çay─▒’n─▒n birle┼čti─či Susurluk ├çay─▒ÔÇÖn─▒n denize Karacabey Bo─čaz─▒ÔÇÖnda bir yer. Burada Osmanl─▒lar devrinde g├╝mr├╝k noktas─▒ bulunuyordu. Bizans d├Âneminde de b├╝y├╝k ihtimalle bir g├╝mr├╝k noktas─▒ vard─▒.

ÔÇťKaradenizÔÇÖden, RizeÔÇÖden OfÔÇÖtan Lazlar yelkenli tekneleriyle, motorlar─▒yla, mavnalar─▒yla gelip buradan so─čan, sebze, meyve ve di─čer ihtiya├žlar─▒n─▒ al─▒yorlard─▒. Tekneler, Ulubat/Apolyont g├Âl├╝ne girip G├Âlyaz─▒ÔÇÖya kadar gidiyorlard─▒. Mustafakemalpa┼čal─▒ t├╝ccarlar, ─░stanbulÔÇÖdan gelen teknelerdeki mallar─▒n─▒ Kirmikir k├Ây├╝nde bo┼čalt─▒p, daha k├╝├ž├╝k yelkenlilerle ┼čimdi doldurulmu┼č dereden Mustafakemalpa┼čaÔÇÖya ta┼č─▒yorlard─▒. Sonra yelkenliler gelmez oldu. ┼×imdi orada ne cami kald─▒ ne evler. ┼×imdi sadece birka├ž bal─▒k├ž─▒ kul├╝besi var. Kom┼ču ├çaml─▒ca k├Ây├╝ndeki kilise cami olarak kullan─▒ld─▒─č─▒ i├žin bug├╝ne kalm─▒┼č.ÔÇŁ

ÔÇťK├Ây├╝n bat─▒s─▒nda Ayazma denen mevkide sa─člam bir yel de─čirmeni vard─▒. Halit Day─▒m oradan bulgur ├Â─č├╝tme de─čirmeni getirmi┼čti. O b├Âlgede karaa─ča├ž ├žoktur. Askeri birliklerin mola yeriymi┼č buras─▒, sap ├žekerken bizde burada mola verip, burada dinleniyorduk.┬á Seferberlikte alt─▒ y─▒l askerlik yapt─▒m. Bizim k├Ây├╝n gen├žleriyle ├Ânce Bal─▒kesirÔÇÖe gittik. ├ťst-ba┼č yok, elbise-ayakkab─▒ yok. Bitlerden zor ar─▒n─▒yorduk. Burada bir bu├žuk-iki y─▒l kald─▒ktan sonra ├çanakkaleÔÇÖye g├Ânderildik. Burada da iki y─▒l kald─▒ktan sonra GeliboluÔÇÖya g├Ânderildik. ─░ki y─▒l burada kald─▒m, terhis oldum.ÔÇŁ

Yunan i┼čgali s─▒ras─▒nda Karacabeyliler ├žok eziyet g├Ârm├╝┼č. Hem Yunanl─▒larÔÇÖdan, hem Anzavur Ahmet Pa┼čaÔÇÖdan. Ama├ž milli m├╝cadeleyi destekleyen G├╝ney MarmaraÔÇÖn─▒n ─░stanbulÔÇÖa boyun e─čdirilmesidir. Bu ama├žla b├Âlgedeki ┼čehirleri ele ge├žirip BursaÔÇÖya do─čru harek├ót─▒n─▒ s├╝rd├╝ren Ahmet Pa┼ča, KaracabeyÔÇÖi, o zamanki ad─▒yla Mihal─▒├žÔÇÖ─▒ ele ge├žirir. ─░l├že m├╝ft├╝s├╝nden destek ister. M├╝ft├╝ Mustafa Fehmi (Ger├žeker), isyanc─▒lara destek vermeyip aksine Ankara h├╝k├╝metini desteklemeyi s├╝rd├╝r├╝r. Asilerden g├Ârd├╝─č├╝ eziyet sonucu g├╝nlerce hasta yatar. Mustafa Fehmi Ger├žeker, Kurtulu┼č sava┼č─▒ s├╝rerken ├Ânce ┼×eriye Bakan─▒, sonra Diyanet ─░┼čleri Reisi oldu, o─člu Tevfik Ger├žeker de Diyanet i┼člerinde g├Ârev ald─▒.

─░┼čgal s─▒ras─▒nda k├Âylere ka├žan bir k─▒s─▒m ahaliye Yunan askeri ate┼č a├žm─▒┼č, Ta┼čl─▒k k├Ây├╝nde yedi ki┼či ├Âlm├╝┼č. KaracabeyÔÇÖden ├žekilen Yunanl─▒lar kenti ate┼če vermi┼čler. Kentin b├╝y├╝k k─▒sm─▒, bu arada KaracabeyÔÇÖin en b├╝y├╝k han─▒ olan Galip Pa┼ča Han─▒ da yanm─▒┼č.

Mustafa Amca, KaracabeyÔÇÖdeki s─▒tmaya sebep olan Azmaklar─▒ kurutan Arap KaymakamÔÇÖ─▒n unutulmad─▒─č─▒n─▒ s├Âyl├╝yor. Y─▒llar sonra KaracabeyÔÇÖe davet etmi┼čler. ┬á┬á┬á┬á ÔÇťUzun boylu, zay─▒f biriydi, iyice ya┼članm─▒┼čt─▒ÔÇŁ dedi Mustafa Amca. DerneÔÇÖde do─čan ve Kulo─čullar─▒na mensup Sadulllah Bey (1886-1952), babas─▒ taraf─▒ndan ─░stanbulÔÇÖdaki a┼čiret okulunda okutulur. Kaymakam olarak ilk g├Ârev yeri DerneÔÇÖdir. AnadoluÔÇÖda ├že┼čitli il├želerde kaymakaml─▒k yapm─▒┼č. Milli M├╝cadeleye destek vermi┼č. 1931 y─▒l─▒nda ─░znikÔÇÖte kaymakaml─▒k yaparken ba─čc─▒l─▒─č─▒ geli┼čtirmi┼č ve buradan KaracabeyÔÇÖe gelmi┼č.

Karacabey kaymakaml─▒─č─▒ d├Âneminde, y├Ârede koyunlarda ba┼č g├Âsteren salg─▒n hastal─▒─č─▒ bertaraf etmi┼č ve b├Âlgede hayvanc─▒l─▒─č─▒n geli┼čtirilmesi i├žin ├žaba harcam─▒┼č. ├ťzerinden salla ge├žilen nehre, KocasuÔÇÖya bir k├Âpr├╝ yapmak i├žin kollar─▒ s─▒vad─▒─č─▒nda ise, yol yap─▒l─▒rsa saldan ald─▒klar─▒ para kesilecek olan salc─▒lar taraf─▒ndan AnkaraÔÇÖya ┼čik├óyetler gitmi┼č.

ÔÇťUzun y─▒llar Panay─▒r Yeri ad─▒yla an─▒lan alanda o d├Ânemde azmaklar ve batakl─▒klar vard─▒.┬á┬á┬á Bu bataklarda milyonlarca sivrisinek ├╝r├╝yor, ak┼čamlar─▒ poyraz─▒n hafiflemesiyle kasabay─▒ ve k├Âyleri istila ediyordu. ─░nsanlar s─▒tmadan k─▒r─▒l─▒yordu. Arap Kaymakam Sadullah Bey (Yazar Do─čan ve Orhan Kolo─člu karde┼člerin babalar─▒) bu bataklar─▒ doldurtup, kuruttu. Sonralar─▒ onun LibyaÔÇÖn─▒n ilk Ba┼čbakan─▒ oldu─čunu i┼čittikÔÇŁ.

O d├Ânemde Karacabey halk─▒, k├Âyleriyle yoksulluk i├žinde olmas─▒na ra─čmen Tayyare Cemiyetine yapt─▒klar─▒ ba─č─▒┼člarda bir sava┼č u├ža─č─▒ alm─▒┼čt─▒r. Karacabey ad─▒ verilen u├žak orduya hediye edilmi┼č. Mustafa Amca, ÔÇťBir g├╝n te┼čekk├╝r i├žin bu u├ža─č─▒n il├žemize gelece─či duyuruldu. Sevin├ž ve merakla bu kurutulmu┼č alana ko┼čtuk. U├žak g├╝rleyerek geldi, al├žalarak, ├╝zerimizde d├Ânmeye ba┼člad─▒. Sonra Panay─▒r yerine indi, pilot alk─▒┼člarla ├ž─▒kt─▒, kucakland─▒, omuzlara al─▒nd─▒. Burada konu┼čmalar yap─▒ld─▒.

Haziran sonunda ba┼člay─▒p, temmuz, a─čustos aylar─▒ boyunca Panay─▒r alan─▒nda y├╝zlerce harman kuruluyordu. Her bahar 26 May─▒sÔÇÖta burada b├Âlgenin en b├╝y├╝k panay─▒r─▒ kuruluyordu. En b├╝y├╝k hayvan pazar─▒ buradayd─▒. Esnaf ├╝r├╝nlerini sergiler, ├žad─▒r tiyatrolar─▒ kurulur, ├že┼čitli g├Âsterilerle halk e─členir, ticaret yap─▒l─▒rd─▒. Y─▒llar sonra bu panay─▒r, sonbaharda da kurulmaya ba┼člad─▒. Panay─▒rdan bir g├╝n ├Ânce kurulan ├žardaklar─▒n alt─▒nda halk toplan─▒r, ya─čl─▒ pehlivan g├╝re┼čleri ve at yar─▒┼člar─▒ yap─▒l─▒yordu.ÔÇŁ

Sonra tekrar SelanikÔÇÖteki an─▒lar─▒na d├Ând├╝. Amcam Serezli Ali HocaÔÇÖyd─▒, ama iyi g├╝re┼č yapard─▒. SerezÔÇÖdeki m├╝sabakalarda bir manda kazan─▒p getirmi┼čti. Bana1330 do─čumluyum dedi. Kom┼ču k├Âylerde ya┼čayan Yunanl─▒lar i├žin ÔÇťOnlar da iyi insanlard─▒. Bizim gibi AllahÔÇÖa inan─▒rlard─▒. Onlar bizim tarlalara hi├ž girmezlerdi, ama biz onlar─▒n girerdikÔÇŁ. Mustafa Amca Atat├╝rkÔÇÖ├╝ ├žok seviyor. Torununun kendisine Atat├╝rk ile ilgili bir ┼čiir okudu─čunu anlat─▒rken g├Âzleri doluyordu.

Nazmi K─▒r─▒mc─▒

Y─▒llar sonra k├Âyden bir i┼č adam─▒ ├ž─▒kt─▒, Nazmi K─▒r─▒mc─▒. Bu i┼č adam─▒ yurtd─▒┼č─▒na ├╝retti─či makine ve ferforgeleri satmalar─▒ i├žin bayilik vermektedir. YunanistanÔÇÖda da bir bayisi vard─▒r, Selanikli Kosta.┬á Yedi y─▒l ├Ânce bayisiyle ├╝r├╝nlerin gelecek y─▒ldaki sat─▒┼č politikas─▒n─▒ konu┼čmaya SelanikÔÇÖe gider. Kosta, Nazmi Beyin Selanik y├Âresinden gitti─čini sohbet s─▒ras─▒nda ├Â─črenmi┼čtir. Sabah kahvalt─▒s─▒nda birden ÔÇťHAD─░ S─░Z─░N K├ľYE G─░DEL─░MÔÇŁder. Beraber yola ├ž─▒karlar ve LangazaÔÇÖya ula┼č─▒rlar. (Muhacirler buraya Langada diyorlar). Langaza yakla┼č─▒k sekiz-on bin n├╝fuslu k├╝├ž├╝k bir kasabad─▒r. ┼×ehir meydan─▒na geldiklerinde, Nazmi Bey, ÔÇťKimseye sorma, sana yolu ben tarif edece─čim, ┼čimdi meydandan sa─ča d├ÂnÔÇŁ. Babaannesinin y─▒llar boyu her gece ona anlatt─▒klar─▒ s─▒rayla akl─▒na gelmektedir. Babaannesi ÔÇťDeden, sabah erken LangazaÔÇÖya gider; ├Â─čleden sonra gelirdi. Gece LangazaÔÇÖn─▒n ─▒┼č─▒klar─▒n─▒ g├Âr├╝rd├╝k. SelanikÔÇÖe gitti─či zaman gece gelirdiÔÇŁ. Nazmi Bey, ÔÇťKosta iki-├╝├ž kilometre sonra kar┼č─▒m─▒za dere ve k├Âpr├╝ ├ž─▒kacak, bizim topraklar─▒m─▒z oradayd─▒ÔÇŁ diye yolu tarife devam eder. Biraz sonra k├Âpr├╝ kar┼č─▒lar─▒na ├ž─▒kar, Sar─▒yer k├Ây├╝ne ula┼č─▒rlar. K├Âyleri ├çe┼čnigir k├Ây├╝ gibi s─▒rt─▒n─▒ tepeye vermi┼čtir. Babaannesinin ÔÇť─░lk gelen g├Â├žmenler k├Ây├╝n alt─▒na yerle┼čtirildilerÔÇŁ dedi─čini hat─▒rlar. Kosta ya┼čl─▒ bir k├Âyl├╝yle konu┼čur, ya┼čl─▒ k├Âyl├╝ T├╝rk├že ÔÇťHo┼č geldiniz, sizin evler iki-├╝├ž kilometre yukar─▒dayd─▒, ama ├žo─ču y─▒k─▒ld─▒ÔÇŁ. Ger├žekten yama├žta sadece ├╝├ž ev kalm─▒┼čt─▒r. Nazmi BeyÔÇÖin ailesinin oturdu─ču ev y─▒llar ├Ânce y─▒k─▒lm─▒┼čt─▒r. Ayakta kalan evlerden birisi yak─▒n akrabalar─▒na aittir. Evlerin birinde oturan ya┼čl─▒ RumÔÇÖa ÔÇť┼čurada bir mezarl─▒k olmas─▒ laz─▒md─▒, ne oldu?ÔÇŁ diye sorar. Ya┼čl─▒ Rum; ÔÇťEvet, geldi─čimizde vard─▒, ama sonra ortadan kald─▒rd─▒kÔÇŁ diye cevap verir. Babaannenin anlatt─▒─č─▒ ├že┼čmeden kana kana i├žilen sudan sonra SelanikÔÇÖe d├Ânerler. Nazmi Bey, ÔÇťK├Ây├╝m├╝zde benden ba┼čka eski topraklar─▒na giden olmad─▒ ÔÇťdedi. An─▒lar ya┼čl─▒larla birlikte unutuldu gitti.

Temettuat defterlerinde ├çe┼čnigir k├Ây├╝:

1844 temettuat defterine g├Âre Rum k├Ây├╝ olan ├çe┼čnigir ├žoban k─▒r─▒, yani saray─▒n ├žoban k├Âylerindendi. Deftere g├Âre, 56 haneli k├Âyde 9 hanenin topra─č─▒n─▒n on d├Ân├╝mden az oldu─ču, s─▒─č─▒rtma├ž NikolaÔÇÖn─▒n hi├ž arazisi olmad─▒─č─▒ g├Âr├╝l├╝yor.┬á Hane ba┼č─▒na otuz d├Ân├╝m arazi oldu─ču, bu arazinin yar─▒s─▒n─▒n ekilmeyip nadasa b─▒rak─▒ld─▒─č─▒ anla┼č─▒l─▒yor.

Temettuat defterine g├Âre 734 d├Ân├╝m arazi ekilmi┼č, 731 d├Ân├╝m arazi ise nadasa b─▒rak─▒lm─▒┼čt─▒r. K├Âyde iki hanede ├Âk├╝z olmad─▒─č─▒ g├Âr├╝l├╝yor. Birisi t├╝ccar Panaki ve Yeniceli Karanfil. Tarla s├╝rmek ve nakliyede kullan─▒lan ├Âk├╝zler hane ba┼č─▒na 1-4 aras─▒. Batak olmad─▒─č─▒ i├žin k├Âyde manda yok. Ayr─▒ca ├žok say─▒da at bulunan k├Âyde e┼ček yok.

1844 temettuat defterine g├Âre k├Âyde ─░ki hane koyun besliyor ├çak─▒rk├Âyl├╝┬á Dimitraki ve T├╝rk├že bilmez o─člu Kostanti. ├çok say─▒da ailede ke├ži bulunuyor. K├Ây├╝n geliri 173149 kuru┼č. 16242 kuru┼č a┼čar ve 15911 kuru┼č vergi ├Âdenmi┼č. Hane ba┼č─▒na d├╝┼čen ortalama gelir 3091 kuru┼č, ortalama vergi 300 kuru┼č.┬á K├Âydeki 119 erkek toplam 468 kuru┼č cizye ├Âdemi┼čler.

K├Âyde 1835 y─▒l─▒nda kilise papaz─▒ Vasil o─člu Niko, muhtarsa Yorgi o─člu Tana┼č. K├Âydeki kilisenin kom┼ču ├çaml─▒caÔÇÖda 1837 yap─▒lan kiliseye istinaden, 1837 y─▒l─▒nda yap─▒ld─▒─č─▒ san─▒l─▒yor.

1844 tarihli bir evrakta vekil Vasil ve vekil YorgiÔÇÖnin ├çe┼čnigir k├Ây├╝ vergilerine yap─▒lan zamm─▒n d├╝┼č├╝r├╝lmesi talebi oldu─ču g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r.

 

KAYNAKÇA:

-Kaplano─člu, Raif, BursaÔÇÖda Yer Adlar─▒ Ansiklopedisi, Bursa-1996, Bursa Ticaret Borsas─▒ K├╝lt├╝r Yay─▒nlar─▒

-Yalaz─▒, ┼×aban, Karacabey, ─░stanbul-2009. ─░kinci Bask─▒-Kendi Yay─▒n─▒

-Yalaz─▒, ┼×aban, N├╝fus ve Temettuat Defterlerine G├Âre 19.Y├╝zy─▒lda KaracabeyÔÇÖin Toplumsal ve Ekonomik Yap─▒s─▒, s.168-172, Bursa-2016, Avrasya Etnografya Vakf─▒ Yay─▒nlar─▒

Resimler i├žin k├Ây / mahalle muhtar─▒ ─░lyas Oru├žÔÇÖa te┼čekk├╝r ederim.

164 Toplam, 3 okuma bug├╝n

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi. Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: [email protected]

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Ekrem Hayri Peker
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
Karake├žililer

Karake├žililer

11 Kas─▒m 2019, Karake├žililer i├žin yorumlar kapal─▒
├çanakkale Sava┼č─▒ ve M├╝stecip Onba┼č─▒

├çanakkale Sava┼č─▒ ve M├╝stecip Onba┼č─▒

4 Kas─▒m 2019, ├çanakkale Sava┼č─▒ ve M├╝stecip Onba┼č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Altay Teorisinin Gizemleri

Altay Teorisinin Gizemleri

3 Kas─▒m 2019, Altay Teorisinin Gizemleri i├žin yorumlar kapal─▒
Bir M├╝badele ├ľyk├╝s├╝: Langaza’dan ├çe┼čnigir K├Ây├╝’ne

Bir M├╝badele ├ľyk├╝s├╝: Langaza’dan ├çe┼čnigir K├Ây├╝’ne

2 Kas─▒m 2019, Bir M├╝badele ├ľyk├╝s├╝: Langaza’dan ├çe┼čnigir K├Ây├╝’ne i├žin yorumlar kapal─▒
20. Y├╝zy─▒l─▒n ─░lk Yar─▒s─▒nda T├╝rk-Ermeni ─░li┼čkileri Bilgi ┼×├Âleni

20. Y├╝zy─▒l─▒n ─░lk Yar─▒s─▒nda T├╝rk-Ermeni ─░li┼čkileri Bilgi ┼×├Âleni

2 Kas─▒m 2019, 20. Y├╝zy─▒l─▒n ─░lk Yar─▒s─▒nda T├╝rk-Ermeni ─░li┼čkileri Bilgi ┼×├Âleni i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar