Bizans ve Bursa ─░pek├žili─či

Bizans ve Bursa ─░pek├žili─či

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi.
Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu.
TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi.
Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒:
"Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey",
"├ľzbek Mektuplar─▒",
"Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler",
"Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi".
Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r.
E-Posta: ekrempeker@gmail.com
Ekrem Hayri PEKER

┬á┬á┬á┬á T├╝rkler AnadoluÔÇÖya gelmeden ├Ânce bu topraklarda h├╝k├╝m s├╝ren Do─ču Roma, yani Bizans ─░mparatorlu─čuÔÇÖnda geli┼čmi┼č bir dokuma end├╝strisi vard─▒. Do─ču Roma i├žin ipek olmazsa olmaz bir maddeydi. BizansÔÇÖ─▒n ├çin ve T├╝rkistanÔÇÖdan ithal etti─či ipek iki yoldan geliyordu. Az bir k─▒sm─▒ Umman DeniziÔÇÖnin HindistanÔÇÖ─▒n Bombay ve Kathiavar Yar─▒madas─▒ndaki Cambay K├Ârfezi ├╝zerinden Arap Yar─▒madas─▒ yoluyla geliyordu. ─░pe─čin ├žo─ču So─čdiana ├╝zerinden ─░ranÔÇÖa, oradan da BizansÔÇÖa geliyordu. ─░ran bu ticaretten b├╝y├╝k paralar kazan─▒yordu. ─░ran devletinin en b├╝y├╝k gelir kayna─č─▒ ipekli kuma┼člardan ald─▒─č─▒ g├╝mr├╝k vergileriydi.

─░pek b├Âce─či tohumlar─▒ BizansÔÇÖa II. Justin zaman─▒nda getirilmi┼čti. ─░mparator ─░pek ticareti i├žin gelen G├Âkt├╝rk El├žilerine ipek b├Âceklerini ve kuma┼člar─▒ g├Âstererek, onlar─▒ ┼ča┼č─▒rtm─▒┼čt─▒ (Proscope, debelle Gothico, IV, 17 Aktaran Edouard Chavannes, Bat─▒ T├╝rkleri S.296-297).

Ancak bu sanayi dal─▒ BizansÔÇÖta yeterince geli┼čmedi─či veya ihtiyac─▒ yeterince kar┼č─▒layamad─▒─č─▒ i├žin ipekli kuma┼člar─▒ ithal ediyorlard─▒. ─░mparator II. Justinien, ─░ranÔÇÖda h├╝k├╝m s├╝ren Persleri devre d─▒┼č─▒ b─▒rakmak, onlar─▒n en b├╝y├╝k gelir kayna─č─▒n─▒ kesmek istiyordu. ─░htiya├žlar─▒ olan ipe─či deniz yoluyla almak istiyordu. Bu ama├žla Arap Yar─▒madas─▒ÔÇÖn─▒n g├╝neyinde Habe┼čistanÔÇÖa ba─čl─▒ Himyeri Devleti ile temasa ge├žti. Persler bu ticareti engellemek, ipek ticaretini tekellerine almak i├žin askeri harek├óta giri┼čmekten ├žekinmiyorlard─▒.(Proskope, debelle Gothico IV,17 E.Chavannes Bat─▒ T├╝rkleri s:297)

─░mparator Justinien, M.S.531 y─▒l─▒nda bu ama├žla Habe┼čistanÔÇÖa el├žiler g├Ândermi┼č ihtiya├žlar─▒ olan ipe─či HindistanÔÇÖdan al─▒p, kendilerine satmalar─▒n─▒ teklif etmi┼čti. B├Âylece onlar b├╝y├╝k karlar sa─člayacak, hem de Bizans etek dolusu alt─▒nlar─▒ d├╝┼čmanlar─▒ PerslerÔÇÖe kapt─▒rmayacakt─▒. (proscope, debelle PersicoI I,20)

EftalitlerÔÇÖi (Ak Hunlar) y─▒kan G├Âkt├╝rkler PerslerÔÇÖin s─▒n─▒rlar─▒na dayand─▒lar. Sa─čdlu t├╝ccarlar vas─▒tas─▒yla ipek ticaretini kontrol alt─▒na ald─▒lar. G├Âkt├╝rklerÔÇÖin ─░ranÔÇÖa g├Ânderdikleri ipek Pers h├╝k├╝mdar─▒ taraf─▒ndan sat─▒n al─▒n─▒p, el├žilerin g├Âz├╝ ├Ân├╝nde yak─▒ld─▒. Persler bu hareketleriyle ipek ticaretinin kontrolleri d─▒┼č─▒na ├ž─▒kmas─▒na izin vermeyeceklerini g├Âsterdiler. Kafkasya ve K─▒r─▒mÔÇÖ─▒ ele ge├žirdiler. BizansÔÇÖ─▒n ba┼čkenti ─░stanbulÔÇÖa 567 y─▒l─▒nda G├Âkt├╝rk el├žilik heyeti geldi. ─░pek ticaretinin kontrol├╝ i├žin Bizans ve G├Âkt├╝rkler beraber Perslerle sava┼čt─▒lar.

Do─ču Roma ─░mparatorlu─čuÔÇÖnda TrakyaÔÇÖda Arnavutluk, Prizren, Mora; AnadoluÔÇÖda Bursa, Bilecik, ve Amasya ├Ânde gelen ipek ├╝retim merkezleriydi. Amasya ├╝zerinden gelen kervanlar BursaÔÇÖya geliyordu. Di─čer ├Ânemli bir ipek ticaret merkezi Halep ┼čehriydi.

Dokunan kuma┼člar i├žinde en makbul olan─▒ ipekli dokumalard─▒. ─░pekli kuma┼člara o kadar de─čer verilirdi ki Bizans dokuma tezg├óhlar─▒na iplik temini i├žin bazen kullan─▒lm─▒┼č kuma┼člar veya deseni be─čenilmemi┼č kuma┼člar s├Âk├╝l├╝p tekrar dokunurdu. Cyrruslu TeodoretusÔÇÖa g├Âre ÔÇť Kad─▒nlar─▒n ve ├žocuklar─▒n ├ževik parmaklar─▒ÔÇŁ bu faaliyette kullan─▒l─▒rd─▒. Rivayete g├Âre ├çinÔÇÖden ─░pek b├Âceklerini ka├ž─▒rarak ─░mparator IustinianosÔÇÖa hediye eden ke┼či┼člerce ipek b├Âce─činin ya┼čam devresinin s─▒rr─▒ ke┼čfedilince b├Âce─čin temel g─▒das─▒ olan dut a─ča├žlar─▒n─▒n dikilmesiyle BizansÔÇÖta yeni bir end├╝stri ba┼člam─▒┼č oldu. Araplar SuriyeÔÇÖyi fethedince bug├╝nk├╝ L├╝bnanÔÇÖdaki Tir ve SidonÔÇÖda bulunan dokuma at├Âlyeleri ├Ânce Toros Da─člar─▒n─▒n kuzeyine, daha sonra ba┼čkente ta┼č─▒nd─▒. Ta┼črada ipek dokumac─▒l─▒─č─▒na bir ├Âl├ž├╝de izin veriliyordu.

─░pek dokumac─▒l─▒─č─▒ daha sonra KostantinopolisÔÇÖteki ─░mparatorluk at├Âlyelerinde topland─▒ ve devlet tekeli olarak uzun bir s├╝re titizlikle korundu. ├ťretimin her a┼čamas─▒nda vas─▒fl─▒ i┼č├ži gruplar─▒nca s─▒k─▒ bir kontrol uygulan─▒yordu. ─░pekli kuma┼člarda dinsel motiflerin yan─▒ s─▒ra, d├╝nyevi, do─ča ve h├╝k├╝mdarl─▒─ča ait konular i┼členiyordu.

Bizans ─░mparatorlu─čuÔÇÖnun kom┼ču ├╝lkelere g├Ânderdi─či el├žilik heyetlerinde hediye olarak verilecek ipekli kuma┼člar bulunurdu. Bizansl─▒ ustalar ┼čekilli, ok renkli ipek dokumac─▒l─▒─č─▒nda ola─čan ├╝st├╝ denebilecek kadar iyiydiler.

Bizans ─░mparatorlu─čunda geli┼čen ipek dokumac─▒l─▒─č─▒ zamanla iyice geli┼čip ─░stanbulÔÇÖdan ta┼čraya yay─▒lm─▒┼čt─▒r. ─░pek dokumac─▒l─▒─č─▒n─▒n yay─▒ld─▒─č─▒ kentlerin ba┼č─▒nda Bursa ve PhiladelphiÔÇÖa geliyordu. ─░mparatorlu─čun ipek├žilik merkezleri imparatorluk d├╝┼čmanlar─▒n─▒n g├Âz├╝n├╝ dikti─či ┼čehirlerdi.

Norman Kral─▒ II. Roger Bizans ─░pek Sanayinin ├Ânde gelen kentlerinden Korinthos ve ThebaiÔÇÖyi i┼čgal etmi┼č, ┼čehirleri ya─čmalam─▒┼č; ipekli kuma┼č dokuyan ustalar─▒ SicilyaÔÇÖn─▒n Palermo ┼čehrine g├Ât├╝rm├╝┼čt├╝r. Dokuma ustalar─▒ burada Norman Krallar─▒na Kuma┼č dokumu┼člard─▒r.(G. Ostrogorsky Bizans Devleti Tarihi, s:354 Ankara 2011)

Y─▒ld─▒r─▒m Beyaz─▒tÔÇÖ─▒n AnkaraÔÇÖn─▒n ├Âtesindeki hedeflerinin Erzincan-Sivas ve Malatya olmas─▒ tesad├╝f de─čildir. Osmanl─▒ padi┼čahlar─▒n─▒n ┼čehzadeliklerinde Amasya sanca─č─▒na atanmalar─▒n─▒n ├Âzel bir sebebi vard─▒r. Tarih├žilerimiz olaylar─▒ ekonomik y├Ânden incelemedikleri i├žin bu sebebi yeterince ara┼čt─▒rmam─▒┼člard─▒r.

Amasya neredeyse iki bin y─▒ld─▒r AsyaÔÇÖdan gelen ipek kervanlar─▒n─▒n AnadoluÔÇÖya giri┼č kap─▒s─▒yd─▒. AsyaÔÇÖdan gelen ipek kervanlar─▒ yerini daha sonra ─░ranÔÇÖdan gelen kervanlara b─▒rakt─▒lar. Gelen kervanlar─▒n yaratt─▒─č─▒ ticaretten al─▒nan vergiler veliaht ┼čehzadelerin zenginlik kayna─č─▒yd─▒.

Sonraki y├╝zy─▒llarda AsyaÔÇÖyla olan ipek ticaretinin yerini ipek ├╝reticisi olan ─░ran ald─▒. ─░ranÔÇÖ─▒n Azerbaycan, Gilan ve ┼×irvan b├Âlgelerinde ├╝retilen ipek AnadoluÔÇÖya ve AvrupaÔÇÖya g├Ânderildi. Osmanl─▒lar─▒n TebrizÔÇÖi ve AzerbaycanÔÇÖ─▒ ele ge├žirmek i├žin yapt─▒─č─▒ neticesiz sava┼člar─▒n sebebi ipek ├╝retimi yap─▒lan bu b├Âlgeleri ele ge├žirmekti.

Bizans ─░mparatorlu─čuÔÇÖnun par├žaland─▒─č─▒ d├Ânemlerde de Bursa ─░pekli kuma┼č dokuma merkeziydi.

Sel├žuklu d├Âneminde AnadoluÔÇÖnun bir├žok yerinde ipek dokumac─▒l─▒─č─▒ yap─▒l─▒yordu. Ala┼čehirÔÇÖin┬á (Philadelphia) k─▒rm─▒z─▒ ipek kuma┼člar─▒ me┼čhurdu. (A┼č─▒kpa┼čazade Tarih, s.56). Ayd─▒n, Tokat ve AmasyaÔÇÖda ipek├žilik yap─▒l─▒yordu. BursaÔÇÖya ─░ran d─▒┼č─▒nda Bizans Despotlar─▒n─▒n y├Ânetti─či Mora ve Arnavutluktan dokunma i├žin ipek gelirdi.

─░lhanl─▒lar zaman─▒nda ─░ranÔÇÖdan gelen ipek kervanlar─▒ Erzurum-Erzincan-Sivas yoluyla Konya veya TrabzonÔÇÖa giderdi. ─░pek Trabzon yoluyla ─░stanbulÔÇÖa g├Ânderilirdi. Osmanl─▒lar b├Âlgeye h├ókim olunca daha k─▒sa olan Erzurum-Erzincan-Tokat-Amasya ve Bursa yolu tercih edildi.

─░pe─čin ├Ânemini anlayan Orhan Bey ipek ticaretinin geli┼čmesi i├žin Cenevizlilere ├že┼čitli imtiyazlar tan─▒yarak (1352) BursaÔÇÖda bir bezz├ózistan yapt─▒rd─▒. Osmanl─▒lar─▒n daha izledi─či politika ─░pek YoluÔÇÖnun kontrol├╝n├╝ ele ge├žirmek ve daha sonra ├╝retim b├Âlgelerini ele ge├žirmek olmu┼čtur. Bursa Tekstilinde fasonculu─čun o y─▒llarda ba┼člad─▒─č─▒n─▒ s├Âyleyebiliriz. Do─čal olarak dokumac─▒lar m├╝┼čterilerin istedikleri deseni dokuyacaklard─▒r.

XIV. ve XV. Y├╝zy─▒llarda Osmanl─▒ ekonomisinin, dolay─▒s─▒yla Osmanl─▒ devlet g├╝c├╝n├╝n merkezi ve dayana─č─▒ Bursa olmu┼čtur. Osmanl─▒ Devletinin 1326-1402 d├Âneminde p├óyitaht─▒, D├óruÔÇÖs-saltanatÔÇÖ─▒ olan Bursa; Karaman yoluyla, Suriye ve M─▒s─▒rÔÇÖ ve M─▒s─▒r ├╝zerinden HindistanÔÇÖa kadar ba─član─▒yordu. Kastamonu yoluyla KaradenizÔÇÖe a├ž─▒l─▒yordu. ├ľb├╝r yandan Amasya-Tokat-Erzincan yoluyla ─░ran ve T├╝rkistan ticaretinin terminali durumunda bulunuyordu.

─░ran ipe─či TebrizÔÇÖde a├ž─▒lan pazarlarda toplanan ipekler kervanlarla Erzurum ve Halep ┼čehirlerine do─čru yola ├ž─▒kard─▒. Kervanlar─▒n at ve deve ihtiya├žlar─▒n─▒ b├Âlgedeki T├╝rkmen a┼čiretleri kar┼č─▒lard─▒. Her bir kervan 300-400 b├╝y├╝kba┼č hayvandan olu┼čur ve her hayvan ortalama 154 kilo gelen 200 y├╝k ipek ta┼č─▒rd─▒.

Bursa kad─▒ sicillerine acem diye kaydedilen t├╝ccarlar─▒n ├žo─ču Azeri ve ErmeniÔÇÖydi. BursaÔÇÖya gelen ipek bezz├ózistana inmek durumundayd─▒. Gelen ipekler tart─▒l─▒r ve al─▒nan vergiler kaydedilirdi.

Koza ticaretine parelel olarak BursaÔÇÖdaki 1491 y─▒l─▒nda Koza Han─▒(halk aras─▒nda Acem Han─▒) ve 1508 y─▒l─▒nda Pirin├ž Hanlar─▒ II. Beyaz─▒t taraf─▒ndan in┼ča ettirilmi┼čtir.

BursaÔÇÖya gelen ─░ranl─▒ t├╝ccarlar getirdikleri bir k─▒s─▒m ipe─čin kar┼č─▒l─▒─č─▒nda BursaÔÇÖda dokunan Kemha ve Kadife t├╝r├╝ kuma┼člardan al─▒rlard─▒. Bu ticaretin vergi olarak Osmanl─▒ Hazinesine getirisi 70 bin alt─▒n civar─▒ndayd─▒. K─▒sacas─▒ ─░ranÔÇÖdan gelen ipekten al─▒nan vergiler Osmanl─▒ hazinesinin en b├╝y├╝k gelir kaynaklar─▒n─▒n ba┼č─▒nda geliyordu.

Osmanl─▒lar bazen ─░ranÔÇÖ─▒ ├ž├Âkertmek i├žin ─░ran ipe─čine ambargo uygulam─▒┼čt─▒r. ─░ranl─▒larda ┼×ah ─▒. Abbas┬á (1557-1628) zaman─▒nda ipek ticaretini denizyoluyla yapmak istemi┼čtir. Bu ama├žla Bender Abbas liman─▒ndan ─░ngiltereÔÇÖye ipek g├Ândermeye ├žal─▒┼čm─▒┼čt─▒r. Bu s├╝re├žte ─░zmir Liman─▒ BursaÔÇÖya rakip olmu┼čtur.

─░pe─če olan talep artt─▒k├ža Bursa ve G├╝ney MarmaraÔÇÖda ipek ├╝retimi ├žok geli┼čmi┼čtir.

Evliya ├çelebi Bursa d─▒┼č─▒nda Bilecik, ─░zmit ve Band─▒rma aras─▒ndaki b├Âlgenin tamam─▒yla ipek├žilik yapt─▒─č─▒n─▒ yazm─▒┼čt─▒r.

Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čunda Bursa d─▒┼č─▒nda daha ├Ânce ipek ├╝retimi yapan Amasya, Ala┼čehir, Alaiye (Alanya) ve Mora b├Âlgelerinde ipek ├╝retimi daha da geli┼čmi┼čtir.

XVIII. y├╝zy─▒lda gerileyen ipekli kuma┼č dokumac─▒l─▒─č─▒ XIX. Y├╝zy─▒lda tekrar canlanm─▒┼čt─▒r. Buhar─▒n ipek ├╝retiminde kullan─▒lmas─▒ ipek├žili─či daha da geli┼čtirmi┼č. K─▒sa zamanda sekt├Âre ba┼čta Frans─▒z sermayesi olmak ├╝zere yabanc─▒ sermaye ak─▒m─▒ olmu┼čtur.

BursaÔÇÖda dokunan ipekli kuma┼člar─▒n m├╝┼čterilerinin ba┼č─▒nda Osmanl─▒ Saray─▒ gelirdi. Rus ├çarlar─▒n─▒n kaftanlar─▒n─▒n kuma┼člar─▒ BursaÔÇÖdan giderdi. Lehistan ve ─░ngiliz Krall─▒─č─▒ saraylar─▒nda Bursa kuma┼člar─▒ kullan─▒l─▒rd─▒. I. Selim bozguna u─čratt─▒─č─▒ ┼×ah ─░smailÔÇÖin TebrizÔÇÖdeki hazinesinde Bursa kuma┼č─▒ndan yap─▒lm─▒┼č 91 adet giysi bulunmu┼čtur..

1845 y─▒l─▒nda BursaÔÇÖn─▒n Kayaba┼č─▒ semtinde buharla ├žal─▒┼čan 60 manc─▒n─▒kl─▒ bir fabrika a├ž─▒ld─▒. ─░pek├žilikteki bu yeni teknoloji k─▒sa zamanda saray─▒n da ilgisini ├žekti. 1852 y─▒l─▒nda Muradiye semtindeki ├ç─▒nar├Ân├╝ mevkiine Padi┼čah Abd├╝lmecitÔÇÖin iste─čiyle buharla ├žal─▒┼čan 78 manc─▒n─▒kl─▒ ÔÇťHarir Fabrika-i HumayunÔÇŁ kuruldu.

─░pekli kuma┼ča olan ilginin artmas─▒ kontrols├╝z bir ├╝retim art─▒┼č─▒n─▒ getirdi. S─▒hhi kurallara uyulmamas─▒ sonucunda hastal─▒klar ortaya ├ž─▒k─▒p yay─▒ld─▒. Hastal─▒─č─▒ ├Ânlemek i├žin FransaÔÇÖdan tohum getirildiyse de ayn─▒ hastal─▒─č─▒n FransaÔÇÖda yayg─▒n olmas─▒ nedeniyle fayda yerine zarar getirdi. ├ťretim k─▒sa zamanda 4 milyon kilodan k─▒sa bir s├╝dre 400-500 bin kiloya d├╝┼čt├╝.

Hastal─▒─č─▒n ard─▒ndan 1869 y─▒l─▒nda a├ž─▒lan S├╝vey┼č Kanal─▒ ucuz ├çin ve Japon ipe─činin Avrupa pazar─▒na girmesin yol a├žt─▒. Bu iki olay Bursa ipek├žili─čine b├╝y├╝k zarar verdi.Birinci d├╝nya sava┼č─▒ ve kurtulu┼č sava┼č─▒ y─▒llar─▒nda Bursa ipek├žili─či zarar g├Ârd├╝yse de y─▒k─▒lmadan ayakta kald─▒.

─░pekle, ipek b├Âce─či ile k├╝├ž├╝k ya┼člarda tan─▒┼čt─▒m. ├çocuklu─čumun ge├žti─či ─░neg├ÂlÔÇÖde duvarlara tablo yerine ipekten dokunmu┼č resimli duvar hal─▒lar─▒ as─▒l─▒rd─▒. Bu duvar hal─▒lar─▒na ya Arap kad─▒nlar─▒ ve ceylanlar gibi egzotik resimlerin yan─▒ s─▒ra Bizans d├Âneminden geldi─čini y─▒llar sonra okudu─čum G. OstrogorskyÔÇÖnin ┬áBizans Devleti TarihiÔÇÖnden ├Â─črendi─čim Azizlerin resimleri dokunurdu.

1960ÔÇÖl─▒ y─▒llarda BursaÔÇÖda kozac─▒l─▒k ├žok yayg─▒nd─▒. ─░neg├ÂlÔÇÖde koza al─▒m mevsimi ├Ânce Ticaret ve Sanayi Odas─▒ ve sonra k─▒z meslek lisesi olarak kullan─▒lan binayd─▒. Binan─▒n ├Ân├╝ndeki cadde k├Âylerden koza getirenlerle dolup ta┼čard─▒. 1832 y─▒l─▒nda ─░neg├ÂlÔÇÖden ge├žen C.Texier ─░neg├Âl i├žin ;ÔÇŁ ┼×ehrin Nufusu ├╝├ž bini buluyor. Halk─▒ kerestecelik yapt─▒─č─▒n─▒ ve ipek b├Âce─či yeti┼čtirdi─činiÔÇŁ yazar. ┼×emsettin sami Kamus-al ├él├óm adl─▒ eserinde ─░neg├Âl halk─▒n─▒n ge├žim kaynaklar─▒ aras─▒nda ipek├žili─či de sayar.

1844 y─▒l─▒nda ─░neg├ÂlÔÇÖde 810 d├Ân├╝m, k├Âylerinde ise yakla┼č─▒k 3200 d├Ân├╝m dutluk oldu─ču kay─▒tlara ge├žmi┼čtir. ─░l├žede ya┼čayan her ailesin 1 ila 5 d├Ân├╝m aras─▒nda dutlu─ču vard─▒. ─░l├žede ─░plik├žilik Cerrah ve Yenice k├Âylerinde ya┼čayan Ermenilerin elindeydi. CerrahÔÇÖta alt─▒, YeniceÔÇÖde bir iplik fabrikas─▒ vard─▒.(─░TSO 123 Ya┼č─▒nda, haz─▒rlayan Kenan Kahraman).

BursaÔÇÖn─▒n al─▒m merkezi me┼čhur Koza HanÔÇÖd─▒. Koza Han, Koza HanÔÇÖa ├ž─▒kan sokaklar, cumhuriyet Caddesi yeti┼čtirdikleri kozalar─▒ satmak i├žin gelenlerde dolup ta┼čard─▒.

 

─░┼×LENMEK ├ťZERE HAZIRLANMI┼× KOZALAR

Bursa ipek├žili─či son darbeyi seksenli y─▒llar─▒n ba┼č─▒nda yedi. ├çinÔÇÖden gelen ucuz ipek giri┼čine kar┼č─▒ nedense hi├žbir tedbir al─▒nmad─▒. Koza ├╝retimi b├╝y├╝k bir h─▒zla d├╝┼čt├╝. ├ľnce il├želerdeki al─▒m merkezleri kapand─▒. Seksenli y─▒llar─▒n ba┼č─▒nda ├ževre k├Âylerde ve il├želerde koza yeti┼čtirenler Koza Hana gelip yeti┼čtirdikleri kozalar─▒ satarlard─▒.

Koza HanÔÇÖdan Cumhuriyet caddesine indi─čimizde DorukhanÔÇÖ─▒n hemen yan─▒nda XV: y├╝zy─▒l─▒n sonunda Hasanzade Kad─▒asker Mustafa Efendi taraf─▒ndan yapt─▒r─▒lan Kad─▒ (Per┼čembe) Hamam─▒ kar┼č─▒n─▒za ├ž─▒kar. Seksenli y─▒llara kadar bu hamamda ipek ├žileleri boyan─▒rd─▒. Sadece Bursal─▒ t├╝ccarlar─▒n de─čil KayseriÔÇÖden gelen iplik ├žileleri de burada boyan─▒rd─▒.

 

KOZALARDAN İPLİK ÇEKİMİ

Kozalar para etmeyince, masraf─▒n─▒ ├ž─▒karmay─▒nca ├╝retim kendili─činden durdu. Dutluklar kesildi. Oysa Evliya ├çelebi ba┼čta olmak ├╝zere t├╝m yerli ve yabanc─▒ gezginler Bursa ovas─▒n─▒ dut denizi olarak anlat─▒rlard─▒.

─░pekten dokunmu┼č kuma┼člar─▒n y├╝zlerce y─▒l dayand─▒─č─▒n─▒ biliyor musunuz? ─░pek d├╝nyan─▒n en uzun elyaf─▒d─▒r. Giysi ├╝retimi d─▒┼č─▒nda geni┼č bir kullan─▒m alan─▒ vard─▒r. Suni kulaklar, ameliyat iplikleri ipekten yap─▒l─▒r. Uzaya giden uydular─▒n─▒ uzay mekiklerinin kablolar─▒ ipekle sar─▒l─▒r.

Bursa semalar─▒n─▒ bacalar─▒yla roket rampas─▒ gibi delen fabrikalar kapand─▒, kozadan iplik ├žekilen manc─▒n─▒klar s├Âk├╝ld├╝. Dokuma tezg├óhlar─▒ sustu. Fabrikalar y─▒k─▒l─▒p yerlerine beton bloklar dikildi. Bir tanesi bile m├╝zeye d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lemedi.

KAYNAKÇA

1- Chavannes,Edouard Batı Türkleri          İstanbul 2013
2-Hemin,Judith, Bizans                              İstanbul 2010
3-İnalcık,Halil Osmanlı İdari ve Ekonomi Tarihi   İstanbul  2011
4-İnalcık, Halil Devlet-i Aliye                   İstanbul 2010
5-Ostrogosky G.  Bizans Devleti Tarihi     Ankara  2011

1,267 total views, 1 views today

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi. Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: ekrempeker@gmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒