Tayfun ├çAVU┼×O─×LU
Tayfun  ├çAVU┼×O─×LU
Bu foto─čraf─▒n arkas─▒nda bir tarih gizli: Kim, ne zaman ├žekti?
  • 09 Haziran 2019 Pazar
  • +
  • -

├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n bu unutulmaz foto─čraf─▒n─▒n ├Âyk├╝s├╝n├╝ biliyor muydunuz? ┼×ubat 2015ÔÇÖte yarbay r├╝tbesiyle ve 19. T├╝men Komutan─▒ olarak g├Ârev ald─▒─č─▒ Gelibolu yar─▒madas─▒nda 24-25 Nisan 1915ÔÇÖte ba┼člay─▒p 8.5 ay s├╝ren kara sava┼člar─▒n─▒n hen├╝z ilk safhas─▒nda 1 Haziran 1915ÔÇÖte albayl─▒─ča y├╝kselen, 8 A─čustosÔÇÖtan sava┼č sonuna dek, ba─čl─▒ birlikler bak─▒m─▒ndan ordu seviyesindeki Anafartalar GrubuÔÇÖna komuta eden Miralay Mustafa KemalÔÇÖi GeliboluÔÇÖda siperde g├Âsteren o en bilinen foto─čraftan s├Âz ediyoruz.

19.T├╝men Komutan─▒ Albay Mustafa KemalÔÇÖin ├çanakkaleÔÇÖde ├žekilmi┼č foto─čraflar─▒ aras─▒nda ├žok ├Âzel bir yere sahip olan bu karelerin ├žekildi─či tarih 17 Haziran 1915. Foto─čraflar─▒ ├žeken isim ise 28 Nisan 1915’te Ar─▒burnu’ndaki 16’nc─▒ Kolordu Kurmay Ba┼čkanl─▒─č─▒ Birinci ┼×ube M├╝d├╝rl├╝─č├╝’ne tayin olmu┼č, 15 A─čustos’ta 1’inci Kolordu Kurmay Ba┼čkan─▒ s─▒fat─▒yla Kumkale civar─▒ndaki Asya Grubunda g├Ârevlendirilmi┼č olan Binba┼č─▒ Haydar Mehmet (Alganer).

Binba┼č─▒ Haydar Mehmet Alganer, g├╝n├╝ g├╝n├╝ne tuttu─ču notlar, ├žok detayl─▒ saha tan─▒mlamalar─▒, g├Ârev yapt─▒─č─▒ alanlarda ├žekti─či foto─čraflarla adeta tarihe ─▒┼č─▒k tutuyor. S├╝vari Kurmay Albay r├╝tbesiyle emekliye ayr─▒lan ve 10 May─▒s 1966ÔÇÖda vefat eden Haydar Mehmet AlganerÔÇÖin varislerinden B├╝lent Alganer, ─░rfan Alganer, Saadet Eri Kayal─▒ ile Faruk Orhon taraf─▒ndan ├çanakkale Deniz M├╝zesi Komutanl─▒─č─▒ÔÇÖna ba─č─▒┼članan ve ilk bask─▒s─▒ 2009ÔÇÖda “├çanakkale Kara Sava┼člar─▒ G├╝nl├╝─č├╝” ad─▒yla yay─▒nlanan hat─▒rat─▒, hem Anadolu yakas─▒nda ve hem de Gelibolu yar─▒madas─▒nda ├žetin sava┼člar─▒n ge├žti─či alanlara ili┼čkin detayl─▒ bilgiler veriyor.

Miralay Mustafa Kemal’in bu ├╝nl├╝ foto─čraf─▒ 17 Haziran 1915 g├╝n├╝ Haydar Mehmet Alganer taraf─▒ndan ├žekilmi┼čtir. Tek orijinali ├çanakkale Deniz M├╝zesi’ndedir.

Binba┼č─▒ Haydar Mehmet, bu foto─čraflar─▒n ├žekildi─či g├╝ne ili┼čkin g├╝nl├╝─č├╝ne ┼ču notlar─▒ yazm─▒┼čt─▒:[1]

“Mustafa Kemal Bey’in karargah─▒na vard─▒k. Saat 12.00 civar─▒yd─▒. Kemal Bey’in ├žad─▒r─▒na girdim. Ooo, diyerek iki eski arkada┼č samimiyetiyle sar─▒ld─▒k. Albay olmu┼č ve Alt─▒n Liyakat ve G├╝m├╝┼č Imtiyaz Harp Madalyalar─▒ alm─▒┼č. Ger├žekten bu Ar─▒burnu Sava┼č─▒nda da bulunmu┼č, yararl─▒l─▒k g├Âstermi┼č. Oturduk, ge├žmi┼čin ufak bir tarih├žesini yaparak, ger├žekten ├Âv├╝n├╝lecek olaylar hakk─▒nda g├Âr├╝┼čt├╝k. Kurmay ─░zzettin de oradayd─▒. Ar─▒burnu Muharebelerini nas─▒l idare etti─čini anlatt─▒. Ba┼člang─▒├žta sahilden savunulmam─▒┼č. Hatta d├╝┼čman─▒n as─▒l nereye ve ne kadar kuvvetle ├ž─▒kt─▒─č─▒ bile kesin olarak bilinemiyormu┼č. Sonunda Bigal─▒’da ihtiyatta iken bir ┬áhaber ├╝zerine Ar─▒burnu’na y├╝r├╝m├╝┼č ve yolda d├╝┼čmana rastlay─▒nca ┼čiddetli bir taarruz ba┼člam─▒┼č. Sonunda d├╝┼čman geri p├╝sk├╝rt├╝lm├╝┼č ve yap─▒lan sava┼č sonunda d├╝┼čman bu duruma gelmi┼č. Anla┼č─▒l─▒yor ki o sava┼člar olmasaym─▒┼č Koca├žimen elden gidecekmi┼č ki d├╝┼čman─▒n as─▒l hedefi de oras─▒. ├çad─▒r tamamen d├╝zenli. Burada bir k├Âpek, bir kuzu var. Yemek yedik. Saat 16.00 civar─▒ siperleri birlikte dola┼čmaya ├ž─▒kt─▒k. Yan─▒m─▒zda bir yaveri ve iki de yaya s├╝vari askeri var. Sa─č taraftan ba┼člad─▒k. Kar┼č─▒da benim gidece─čim birlik olan (Kemikliler) ve Mahmuzs─▒rt─▒ g├Âr├╝n├╝yor. Geni┼č bir ova, ufak ufak da tepeler… Mahmuzs─▒rt─▒’nda d├╝┼čman var. Siperlere girdik. Hepsi boyumuz kadar. Pek g├╝zel korunakl─▒ yollar var. Baz─▒ mazgallardan asker g├Âzetleme yap─▒yor. Tabii bir iki kelime g├Ân├╝l ok┼čay─▒c─▒ s├Âz s├Âyleniyor.
Korunakl─▒ yoldan siperlere girdik. Korunakl─▒ yoldan siperlere girdik. ├ľyle kar─▒┼č─▒k yollar ki yaln─▒z ba┼č─▒na i├žinden ├ž─▒kmak m├╝mk├╝n de─čil. Adeta insana yer alt─▒nda ba┼čka bir d├╝nya hissi veriyor. Mermiler tepemizden kestane fi┼če─či gibi patlayarak ge├žiyor.

─░ki taraf top├žusu bir aral─▒k k─▒z─▒┼čt─▒. Askerlerin baz─▒s─▒ g├Âzetlemede, geri kalanlar─▒ istirahatta yatm─▒┼č uyuyor. Birka├ž ki┼či bir arada konu┼čuyor ve bir di─čeri namaz k─▒l─▒yor. Di─čerleri Kur’an-─▒ Kerim okuyorlar. Bir alem ki hem sava┼č, hem s├╝kunet, hem heyecan, hem d├╝nya, hem ahiret… ─░ki foto─čraf ├žektim. Bazen mazgallardan bak─▒yoruz. Baz─▒ yerde d├╝┼čman─▒n siperleri alt─▒ ad─▒m baz─▒ yerler ise 20 ad─▒m kadar uzakta. D├╝┼čman─▒n epeyce g├Âzetleme yeri oldu─ču g├Âr├╝n├╝yor. Bizde de var. Bazen d├╝┼čman siperlerinde hafriyat yap─▒l─▒yor. D├╝┼čman, bizim taraftan daha fazla ate┼č ediyor. Baz─▒ yerlerde, g├Âzetlemeden ├žekilir ├žekilmez oradan merminin ge├žti─či g├Âr├╝l├╝yordu.ÔÇŁ

ALMAN SUBAYLARIN YAKI┼×IKSIZ TAVIRLARINA TEPK─░

├çanakkaleÔÇÖde 4 May─▒s ÔÇô 16 Ekim 1915 tarihleri aras─▒nda 5.5 ay kalan ve binba┼č─▒ r├╝tbesiyle hem Anadolu yakas─▒nda ve hem de GeliboluÔÇÖda g├Ârev yapan Haydar Mehmet AlganerÔÇÖin an─▒lar─▒nda (o d├Ânemde hemen her birlikte s─▒kl─▒kla rastlanan) kimi Alman subaylar─▒n T├╝rk astlar─▒na yak─▒┼č─▒ks─▒z tav─▒rlar─▒ndan ├Ârnekler de var. AlganerÔÇÖin ├žok sinirlendi─či ancak ordu gelene─či gere─či mecburen sineye ├žekti─či i├žin zaman zaman pi┼čmanl─▒k duydu─ču olaylar, g├╝nl├╝─č├╝ne ├Âfkeyle yans─▒yor. ┬áHatta o kadar ki, Anafartalar Grubu kurulana kadar b├Âlgede g├Ârev yapan ve g├Ârevi savsaklad─▒─č─▒ i├žin ele┼čtirdi─či Anafartalar M├╝freze Komutan─▒ Yarbay WilmerÔÇÖden ÔÇťal├žak herifÔÇŁ diye s├Âz ediyor.

Haydar Mehmet Alganer taraf─▒ndan ├žekilmi┼čtir.

HAYDAR MEHMET ALGANER’─░N B─░YOGRAF─░S─░

Haydar Mehmet Alganer, 2 Nisan 1880 tarihinde istanbul’da do─čmu┼čtur. Annesi, Sultan Abd├╝laziz’in Frans─▒zca terciiman─▒ ve edebiyat├ž─▒ Tahir ├ľmerzade Halis Efendi’nin k─▒z─▒ Saadet Han─▒m; babas─▒ Bursa I┼č─▒klar Askeri Lisesi’nin kurucusu Cihangirli Mehmet Re┼čit Pa┼ča’d─▒r.

Bursa I┼č─▒klar Askeri Lisesi’nde askerlik ya┼čam─▒na ilk ad─▒m─▒n─▒ atan ve 1316-5 sicii numaras─▒yla 1898 y─▒l─▒nda Te─čmen olarak g├Âreve ba┼člayan Alganer, ayn─▒ zamanda Atat├╝rk’├╝n de okul arkada┼č─▒d─▒r.

  • 4 Ocak 1903 y─▒l─▒nda Kurmay Y├╝zba┼č─▒ r├╝tbesiyle Harp Akademisinden mezun oldu ve 20 Ocak 1903’te 3’nc├╝ Ordu’ya tayin edildi.
  • 1906 y─▒l─▒ i├žerisinde “G├╝m├╝┼č Liyakat Madalyas─▒” ve “Be┼činci R├╝tbeden Mecidi Ni┼čan─▒” ile ├Âd├╝llendirildi.
  • 29 May─▒s 1907’de 3’nc├╝ S├╝vari T├╝meni Emir Subayl─▒─č─▒ g├Ârevine ayn─▒ r├╝tbe ile tayin edildi.
  • 1910 y─▒l─▒nda Arnavutluk Harekat─▒na kat─▒lan Haydar Mehmet Alganer, 27 Nisan 1911 tarihinde Binba┼č─▒ r├╝tbesine terfi etmi┼č ve yine ayn─▒ tarihte 12’nci Alay’da S├╝vari Sertifikas─▒ onaylanm─▒┼čt─▒r.
  • 1912 y─▒l─▒nda Balkan Sava┼č─▒ Bat─▒ Cephesi’nde g├Ârev alm─▒┼č, 20 Ocak 1913’te l’inci Alay S├╝vari Komutan Muavinli─čine tayin edilmi┼č ve 19 Nisan 1914’te ise S├╝vari M├╝fetti┼čli─či g├Ârevinde bulunmu┼čtur.
  • 1914’te yap─▒lan genel seferberlik ilan─▒yla da Edirne’deki M─▒zrakl─▒ S├╝vari Birinci Alay Komutan Muavinli─čine tayin edilmi┼čtir.
  • 28 Nisan 1915’te Ar─▒burnu’ndaki 16’nc─▒ Kolordu Kurmay Ba┼čkanl─▒─č─▒ l’inci ┼×ube M├╝d├╝rl├╝─č├╝’ne tayin olmu┼čtur.
  • 15 A─čustos’ta, 1 ‘inci Kolordu Kurmay Ba┼čkan─▒ s─▒fat─▒yla Kumkale civar─▒ndaki Asya Grubunda g├Ârevlendirilmi┼čtir.
  • 1 Kas─▒m 1915’te, ├çanakkale’den d├╝┼čman hen├╝z ├žekilmeden, Uzunk├Âpr├╝ civar─▒nda bulunan 3’├╝nc├╝ Piyade T├╝meni Kurmay Ba┼čkanl─▒─č─▒na; sonra da Suriye’de bulunan 12’nci Kolordu Kurmay Ba┼čkanl─▒─č─▒ 1’nci ┼×ube M├╝d├╝rl├╝─č├╝ne tayin edilmi┼čtir.
  • 1916 y─▒l─▒ ba┼člar─▒nda Trablus┼čam M─▒nt─▒ka Komutanl─▒─č─▒ g├Ârevinde bulunan Alganer, daha sonra ─░stanbul Genel Karargah 3’├╝nc├╝ ┼×imendifer ┼×ubesine tayin edilmi┼čtir.
  • Ayn─▒ y─▒l i├žerisinde yarbay r├╝tbesine terfi ettirilmi┼č ve “Harp Madalyas─▒” ile ├Âd├╝llendirilmi┼čtir.
  • 1916 ve 1917 y─▒llar─▒nda Romanya’da bulunan 74’├╝nc├╝ ve 76’─▒nc─▒ Piyade Alay Komutanl─▒─č─▒ g├Ârevlerinde bulunduktan sonra 31 Temmuz 1917 tarihinde istifa etmi┼č ve ihtiyata nakledilerek 7 A─čustos 1917’de tekrar, m├╝tarekeye kadar g├Ârev yapaca─č─▒ ─░stanbul Genel Karargah 3’├╝nc├╝ ┼×imendifer ┼×ubesinde g├Ârevlendirilmi┼čtir.
  • 6 A─čustos 1918 tarihinde Sahra Tren Yollar─▒ M├╝d├╝rl├╝─č├╝’ndeki hizmetlerinden dolay─▒ “Muharebe G├╝m├╝┼č Liyakat Madalyas─▒” ile; 6 Eyl├╝l 1918’de ise Avusturya-Macaristan Devleti taraf─▒ndan “Harp Alametli ├ť├ž├╝nc├╝ Liyakat Madalyas─▒” ile ├Âd├╝llendirilmi┼č, ayn─▒ y─▒l i├žerisinde Saksonya Kral─▒ taraf─▒ndan “Birinci R├╝tbeden Ta├žl─▒ ve K─▒l─▒├žl─▒ ┼×ovalye Ha├ž─▒” ile onurland─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r.
  • 1919 y─▒l─▒nda Harp Akademisi’nde Almanca ├ľ─čretmenli─či g├Ârevinde bulunan Haydar Mehmet Alganer, 14 May─▒s 1922’de Albayl─▒─ča terfi etmi┼č, 17 May─▒s 1922 tarihinde ise Do─ču Cephesi Hudut Komiserli─či’ne tayin edilmi┼čtir.
  • Alganer, S├╝vari Kurmay Albay r├╝tbesindeyken bir terfi anla┼čmazl─▒─č─▒ nedeniyle ordudan istifa etmi┼č, emeklili─či ise 30 Nisan 1924 tarihli kararname ile onaylanm─▒┼čt─▒r.
  • 1924-1925 y─▒llar─▒nda ilk T├╝rkiye konsolosu olarak, Atat├╝rk’├╝n emriyle Almanya’n─▒n M├╝nih kentine gitmi┼č, fakat bir y─▒l sonra yurda d├Ânm├╝┼čt├╝r.
  • 1926 y─▒l─▒nda Alpullu ┼×eker Fabrikas─▒’m kuran Haydar Mehmet Alganer, 1936-1939 y─▒llar─▒nda T├╝rkiye ┼×eker ┼×irketinin temsilcisi olarak Almanya Hamburg’da bulunmu┼č, ancak bu s─▒rada ─░kinci D├╝nya Sava┼č─▒’n─▒n ba┼člamas─▒ nedeniyle yurda tekrar d├Ânm├╝┼čt├╝r.
  • Son y─▒llar─▒nda, cumhuriyet d├Ânemi ilk Ticaret Bakanlar─▒ndan olan eni┼čtesi ┼×akir Kesebir ile birlikte ─░stanbul Tuzla Porselen Fabrikas─▒’n─▒ kurdu ve vefat─▒na kadar bu kurulu┼čun y├Ânetim kurulu ├╝yesi olarak g├Ârev yapt─▒.
  • ├ť├ž ├žocuk babas─▒ olan Haydar Mehmet Alganer, 10 May─▒s 1966 tarihinde, ─░stanbul’da kanser hastal─▒─č─▒ nedeniyle vefat etmi┼čtir.

 

  • Tayfun ├çAVU┼×O─×LU

 

D─░PNOTLAR:

[1] Haydar Mehmet Alganer, “├çanakkale Kara Sava┼člar─▒ G├╝nl├╝─č├╝”; T├╝rk├že Sadele┼čtirme: Erdo─čan ├ľzt├╝rk, Zehra G├╝lbudak; Yeniden D├╝zenleyen: Uzm. ┼×eyda B├╝y├╝kcan Say─▒l─▒r; Bask─▒: Deniz Bas─▒mevi M├╝d├╝rl├╝─č├╝, 2. Bask─▒, May─▒s 2010, sayfa 61-62 vd.

3,095 Toplam, 5 okuma bug├╝n

Tayfun ├çAVU┼×O─×LU

Tayfun ├çAVU┼×O─×LU

Gazeteci / Yazar - Uluda─č ├ťniversitesi E─čitim Fak├╝ltesi Alman Dili Anabilim Dal─▒ (1985) mezunu. 1983'ten itibaren yerel yay─▒n organlar─▒nda muhabir, yaz─▒ i┼čleri m├╝d├╝r├╝ ve genel yay─▒n y├Ânetmeni olarak ├žal─▒┼čt─▒. ├ça─čda┼č Gazeteciler Derne─či (├çGD) Bursa ┼×ubesi eski (1997-2001) ba┼čkanlar─▒ndan. Bursa Ansiklopedisi'ne (Y─▒lmaz Akk─▒l─▒├ž, 1. bask─▒ 2002, Burdef Yay─▒nlar─▒ No:3) madde yazarl─▒─č─▒ yapt─▒. E-Kitap Yay─▒nc─▒l─▒k taraf─▒ndan (┼×ubat 2018) yay─▒nlanan ÔÇťNutukÔÇť i├žin edit├Âr olarak Atat├╝rk ve Kurtulu┼č Sava┼č─▒ kronolojisini haz─▒rlad─▒. Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. Yay─▒nlanm─▒┼č Kitaplar─▒: 1) ÔÇť├çanakkale 1915 ÔÇô ─░ftiralar, Yalanlar, PolemiklerÔÇť, ┼×ubat-2014, Kasta┼č Yay─▒nevi-─░stanbul 2) "1915 - ├çanakkale Sava┼č─▒nda Trakya", Eyl├╝l 2018, Haber Ajans─▒ yay─▒nlar─▒-─░stanbul E-Posta: [email protected]

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
Uluda─č, Prusa ve Ke┼či┼čler

Uluda─č, Prusa ve Ke┼či┼čler

5 Aral─▒k 2019, Uluda─č, Prusa ve Ke┼či┼čler i├žin yorumlar kapal─▒
Tasar─▒mla Ger├žeklik Aras─▒nda T├╝rkler

Tasar─▒mla Ger├žeklik Aras─▒nda T├╝rkler

5 Aral─▒k 2019, Tasar─▒mla Ger├žeklik Aras─▒nda T├╝rkler i├žin yorumlar kapal─▒
Bir Uluda─č nostaljisi

Bir Uluda─č nostaljisi

5 Aral─▒k 2019, Bir Uluda─č nostaljisi i├žin yorumlar kapal─▒
├ľklidÔÇÖten Nasireddin TusiÔÇÖye, TusiÔÇÖden Ulu─č BeyÔÇÖe Bilim

├ľklidÔÇÖten Nasireddin TusiÔÇÖye, TusiÔÇÖden Ulu─č BeyÔÇÖe Bilim

3 Aral─▒k 2019, ├ľklidÔÇÖten Nasireddin TusiÔÇÖye, TusiÔÇÖden Ulu─č BeyÔÇÖe Bilim i├žin yorumlar kapal─▒
Bu son de─čil, ba┼člang─▒├ž

Bu son de─čil, ba┼člang─▒├ž

3 Aral─▒k 2019, Bu son de─čil, ba┼člang─▒├ž i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒l─▒├ž Kalkan Oyunu

K─▒l─▒├ž Kalkan Oyunu

1 Aral─▒k 2019, K─▒l─▒├ž Kalkan Oyunu i├žin yorumlar kapal─▒
TurquoiseÔÇÖ─▒n teslim al─▒nmas─▒ ve m├╝rettebat─▒n akibeti

TurquoiseÔÇÖ─▒n teslim al─▒nmas─▒ ve m├╝rettebat─▒n akibeti

1 Aral─▒k 2019, TurquoiseÔÇÖ─▒n teslim al─▒nmas─▒ ve m├╝rettebat─▒n akibeti i├žin yorumlar kapal─▒
25 Nisan 1915ÔÇŽ ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda en uzun g├╝n

25 Nisan 1915ÔÇŽ ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda en uzun g├╝n

15 Kas─▒m 2019, 25 Nisan 1915ÔÇŽ ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda en uzun g├╝n i├žin yorumlar kapal─▒
├çanakkale 1915ÔÇŽ ─░┼čgalcilerin kara harek├ót─▒ haz─▒rl─▒klar─▒ nas─▒l y├╝r├╝t├╝ld├╝

├çanakkale 1915ÔÇŽ ─░┼čgalcilerin kara harek├ót─▒ haz─▒rl─▒klar─▒ nas─▒l y├╝r├╝t├╝ld├╝

14 Kas─▒m 2019, ├çanakkale 1915ÔÇŽ ─░┼čgalcilerin kara harek├ót─▒ haz─▒rl─▒klar─▒ nas─▒l y├╝r├╝t├╝ld├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rklerÔÇÖin D├╝nya Tarihindeki Yeri

T├╝rklerÔÇÖin D├╝nya Tarihindeki Yeri

14 Kas─▒m 2019, T├╝rklerÔÇÖin D├╝nya Tarihindeki Yeri i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar