Bulgar Trakya Komitesi (1918-1934)

Bulgar Trakya Komitesi (1918-1934)

  • MEHMET ├çANLI /

19.y├╝zy─▒lda Avrupa’da ortaya ├ž─▒kan milliyet├žilik cereyan─▒na kap─▒lan Balkan halklar─▒, Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnden birer birer ba─č─▒ms─▒zl─▒klar─▒n─▒ kazanm─▒┼člard─▒r. ├ľnce Yunanistan, ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒n─▒ elde etmi┼čtir. Di─čer milletler de YunanistanÔÇÖ─▒ izlemi┼čtir. YunanistanÔÇÖ─▒n ba─č─▒ms─▒zl─▒k yolunda ve sonras─▒nda toprak elde etmekte izledi─či y├Ântemler, di─čer Balkan halklar─▒na ├Ârnek te┼čkil etmi┼čtir.

Bu y├Ântemlerden biri de komitecilik, ├žetecilik ya da e┼čk─▒yal─▒k diye adland─▒r─▒lan y├Ântemdir.

Komitecilik ve ├žetecilik, 19. ve 20. Y├╝zy─▒lda Osmanl─▒ Devletinin i├žinde bulundu─ču sosyo-ekonomik ┼čartlardan ortaya ├ž─▒km─▒┼č bir olgudur. ├ľzellikle Balkanlarda kurulan komite ve ├žetelerin, devlete kars─▒ sosyal ve ekonomik ba┼čkald─▒r─▒n─▒n yan─▒nda siyasi ya da ba─č─▒ms─▒zl─▒k hareketi seklinde ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒n─▒ g├Ârmekteyiz.[1] Kurulan bu komitelerin hemen hepsi gizli olarak kurulmu┼č, bazen b├╝y├╝k devletler taraf─▒ndan, bazen de ilgili devletler taraf─▒ndan resmi ya da gayri resmi desteklenmi┼čtir.

Balkanlarda kurulan komitelerin amac─▒, genel olarak kurulduklar─▒ b├Âlgelerde huzursuzluk yaratmak, kendi toplumu ile ilgili i├žerde ve d─▒┼čar─▒da kamuoyu olu┼čturmak, Avrupal─▒ b├╝y├╝k devletlerin dikkatini ├žekmek, ba─č─▒ms─▒zl─▒klar─▒n─▒ ilan etmektir. Bu komitelerden[2] biri de BulgaristanÔÇÖ─▒n ├Ânc├╝l├╝─č├╝nde 1918 y─▒l─▒n─▒n sonlar─▒nda Bat─▒ TrakyaÔÇÖda kurulan ve daha sonra Bulgaristan topraklar─▒nda faaliyet g├Âsteren Bulgar Trakya (─░htilas-─░htilal) Komitesidir.

T├╝rkiyeÔÇÖde Bulgaristan ile ilgili yap─▒lan ├žal─▒┼čmalarda, genellikle BulgaristanÔÇÖdaki T├╝rk az─▒nl─▒─č─▒n sorunlar─▒, BulgaristanÔÇÖ─▒n az─▒nl─▒klara yapt─▒─č─▒ bask─▒lar ve g├Â├žler ├╝zerinde durulmaktad─▒r.

Bu ├žal─▒┼čmada, T├╝rk kaynaklar─▒na g├Âre Bulgar Trakya Komitesinin kurulu┼ču ve faaliyetleri ├╝zerinde durma─ča ├žal─▒┼čaca─č─▒z. ├ľncelikle bu Komite, bir sivil toplum ├Ârg├╝t├╝ m├╝d├╝r? Ya da bir hay─▒r kurumu veya bir vak─▒f m─▒d─▒r? Bulgaristan topraklar─▒ i├žerisinde olmas─▒na ra─čmen neden ├žetecilik ve komitecilik yapmaktad─▒r, Kulland─▒klar─▒ metotlar nelerdir, Bulgar resmi makamlar─▒n─▒n, ├žeteler veya komitelerle ili┼čkileri nedir? Komitenin BulgaristanÔÇÖdaki T├╝rk ve M├╝sl├╝man az─▒nl─▒klarla olan ili┼čkileri nas─▒ld─▒r. Bu yaz─▒m─▒zda, yukar─▒daki sorulara cevap ararken, ayn─▒ zamanda Komitenin 1925-1934 y─▒llar─▒ aras─▒ ├žetecilik ve komitecilik faaliyetleri hakk─▒nda bilgi vermeye ├žal─▒┼čaca─č─▒z.

1.Bulgaristan Trakya Komitesi

Bulgaristan, Balkan Sava┼člar─▒ sonras─▒nda elde etti─či Bat─▒ TrakyaÔÇÖy─▒, 27 Kas─▒m 1919 Neuilly Antla┼čmas─▒ÔÇÖyla M├╝ttefiklerin denetimine b─▒rakm─▒┼čt─▒r. Daha sonra San Remo Konferans─▒ÔÇÖnda Bat─▒ Trakya, YunanistanÔÇÖa terk edilmi┼čtir.[3] Bulgaristan Bat─▒ Trakya’n─▒n, Yunanistan’a verilmesini i├žine sindirememi┼čtir. Bu konuyu her f─▒rsatta uluslararas─▒ platformda g├╝ndeme getirmi┼čtir. YunanistanÔÇÖa kar┼č─▒ da gayri resmi olarak Bat─▒ TrakyaÔÇÖda komitecilik ve ├žetecilik faaliyetlerini ba┼člatm─▒┼čt─▒r.

Bulgaristan’─▒n amac─▒ Ege Denizi’ne inmekti. Bunun i├žin bar─▒┼č g├Âr├╝┼čmeleri s├╝resince Bat─▒ veya Do─ču Trakya’dan Ege Denizi’ne a├ž─▒lacak bir koridorun kendilerine verilmesi i├žin ├žal─▒┼čacakt─▒r. Yunanistan’─▒n, ─░tilaf Devletlerinin m├╝ttefiki olmas─▒ Bulgaristan’─▒n, Bat─▒ Trakya ├╝zerinde emellerini bir s├╝re engellemi┼čtir. Buna ra─čmen Bulgaristan, T├╝rkiye ile Bat─▒ Trakya’da

komitecilik faaliyetlerine giri┼čecektir. Ancak ba┼čar─▒l─▒ olamayacakt─▒r.[4]

Bar─▒┼č g├Âr├╝┼čmeleri s├╝recinde Bat─▒ Trakya konusunda ├╝midini kesen Bulgaristan, bu kez Do─ču Trakya ├╝zerinde durmaya ba┼člayacakt─▒r. Do─ču Trakya’n─▒n al─▒nmas─▒ kendileri i├žin daha kolayd─▒. ├ç├╝nk├╝ T├╝rkiye sava┼čtan yeni ├ž─▒km─▒┼č ve topraklar─▒ m├╝ttefiklerce payla┼č─▒l─▒yordu. Bu payla┼č─▒mdan Bulgaristan hak elde etmek istiyordu. Bulgaristan’─▒n Do─ču Trakya ├╝zerinde hak iddia etmesi kars─▒s─▒nda Mustafa Kemal, yaveri Cevat Abbas’─▒ Bulgaristan’a g├Ândererek[5] Bulgarlar─▒, bu emellerinden vazge├žirmeye ├žal─▒┼čm─▒┼čt─▒r. Nitekim Cevat Abbas Bey’in ├žal─▒┼čmalar─▒ ve Mustafa Kemal’in tutarl─▒ politikalar─▒ sayesinde Bulgaristan’─▒n bu iddias─▒ bir s├╝re ertelenmi┼čtir. Mill├« M├╝cadele d├Âneminde bu istek engellendiyse de Bulgarlar─▒n, Do─ču Trakya ├╝zerinde hak iddia etmeleri durmam─▒┼čt─▒r.

D├╝nya Savas─▒ ve sonras─▒nda Bat─▒ ve Do─ču TrakyaÔÇÖdan binlerce Bulgar, BulgaristanÔÇÖa mecbur├« g├Â├že tabi tutulmu┼čtur. Bu g├Â├žmenler, uzun bir s├╝re yerle┼čme i┼člemleriyle me┼čgul olmu┼člard─▒r. Bu s├╝re i├žinde T├╝rk-Bulgar diplomatik ili┼čkileri kesikti. Bulgaristan, bu d├Ânemde bos durmayarak, YunanistanÔÇÖda ve T├╝rkiyeÔÇÖde y─▒k─▒c─▒ faaliyetlere giri┼čmi┼čtir. ├ľrne─čin Bulgaristan, Bat─▒ ve Do─ču TrakyaÔÇÖda Bulgar n├╝fusunu artt─▒rmak i├žin bir├žok meslek sahibi Bulgar as─▒ll─▒ ki┼čileri T├╝rk ve Yunan isimleriyle yerle┼čtirmi┼čtir.[6] Lozan Antla┼čmas─▒ÔÇÖna g├Âre T├╝rk-Bulgar s─▒n─▒r─▒nda yerle┼čim alanlar─▒ s─▒n─▒rland─▒r─▒l─▒rken Bulgaristan, buna uymayarak s─▒n─▒ra yak─▒n bir├žok yeni yerle┼čim alanlar─▒ kurmu┼čtur.[7] ├ľrne─čin Bulgaristan, 1920’lerin ortalar─▒ndan itibaren birka├ž y─▒l i├žinde T├╝rkiye s─▒n─▒r─▒ndaki yerle┼čim alanlar─▒na 13.000 ki┼či, buna kar┼č─▒l─▒k T├╝rkiye 4.000 ki┼či, Yunanistan ise T├╝rkiye s─▒n─▒r─▒nda 17.000 ki┼čiyi isk├ón etmi┼čtir.

a) Komitenin Kurulu┼ču

Trakya Komitesi, San Remo Konferans─▒nda TrakyaÔÇÖn─▒n YunanistanÔÇÖa verilmesiyle buradaki Bulgar halk─▒n─▒n, Yunanistan ve m├╝ttefiklere kars─▒ m├╝cadele etmek amac─▒yla 1918 y─▒l─▒n─▒n sonlar─▒nda kurulmu┼čtur. Trakya konusunda Bulgarlar lehine gerekli resmi evraklar─▒ toplamak ve gerekti─činde kuvvete ba┼čvurmak amac─▒yla Rilo Manast─▒r─▒ Ba┼črahibi liderli─činde

olu┼čturulmu┼čtur. B├╝nyesinde komitecilikte deneyimli Makedonya ve di─čer Bulgar komitecilerinin de kurucu olarak g├Ârev ald─▒─č─▒n─▒ g├Ârmekteyiz.[8] Ba┼člang─▒├žta Bulgaristan H├╝k├╝meti taraf─▒ndan desteklenmi┼čtir. Lozan Antla┼čmas─▒ÔÇÖndan sonra de─či┼čen durum kars─▒s─▒nda Bulgaristan H├╝k├╝meti deste─čini kesmi┼čtir. Destek alamayan Komite, faaliyetlerini bir s├╝re durdurmak zorunda kalm─▒┼čt─▒r.[9]

Komitenin ismi, belgelerde birka├ž ┼čekilde ge├žmektedir. 1918ÔÇÖde ilk kuruldu─čunda Trakya ─░htilas Komitesi seklinde adland─▒r─▒l─▒rken, Lozan Antla┼čmas─▒ÔÇÖndan sonra ise Komitenin ad─▒n─▒n ar┼čiv belgelerinde Trakya ─░htilal Komitesi seklinde de─či┼čti─čini g├Ârmekteyiz. Sonraki d├Ânemde ise genel olarak Trakya komitesi seklinde adland─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r.

Lozan Antla┼čmas─▒ÔÇÖndan sonra Bat─▒ TrakyaÔÇÖdaki Bulgarlar, BulgaristanÔÇÖa g├Â├ž etmi┼čtir.

G├Â├ž eden Trakyal─▒ Bulgarlar ve komite y├Âneticileri, k─▒sa s├╝rede toparlanarak BulgaristanÔÇÖda 1925 y─▒l─▒nda tekrar faaliyete ge├žmi┼čtir. Edirne Emniyet istihbarat─▒ndan al─▒nan bilgiye g├Âre Bulgar Trakya ─░htilal Komitesinin genel merkezi, FilibeÔÇÖdedir. Komite, Do─ču Trakya meselesiyle ilgilenmektedir. Temmuz 1925 tarihinden itibaren faaliyete ge├žen Komite, Ada, Kosukavak b├Âlgelerini i├žine alacak ┼čekilde Arda Nehrinin bir taraf─▒na YalazovÔÇÖu, di─čer taraf─▒na da MaksimovÔÇÖu g├Ârevlendirmi┼čtir. Ba┼člang─▒├žta Komite, muhta├ž Bulgarlar─▒n ve T├╝rklerin g├╝venini kazanmak i├žin yard─▒m etmi┼čtir. Komite, b├Âlgede ├╝retilen t├╝t├╝n├╝n her kilosundan birer leva al─▒nmas─▒na karar vermi┼čtir.[10]

Komite, bir sivil toplum ├Ârg├╝t├╝ m├╝d├╝r? Bir hay─▒r cemiyeti ya da bir vak─▒f m─▒d─▒r? Kurucular─▒na ve g├Âr├╝n├╝rdeki ama├žlar─▒na bak─▒ld─▒─č─▒nda bir sivil toplum ├Ârg├╝t├╝, g├Â├žmenlere yard─▒m eden bir cemiyet ya da vak─▒f seklinde g├Âr├╝nmektedir. G├Â├žmenler, BulgaristanÔÇÖda yerle┼čtikleri yerlerde ├že┼čitli isimlerde yard─▒m dernekleri ve vak─▒flar─▒ kurmu┼člard─▒r. Komite ise gizli olarak BulgaristanÔÇÖda kurulmu┼čtur. Ba┼člang─▒├žta komite, sesini ├žetecilik faaliyetleri ile duyurmaya ├žal─▒┼čm─▒┼čt─▒r. G├Â├žmenler, daha ├žok Bat─▒ ve Do─ču TrakyaÔÇÖya s─▒n─▒r b├Âlgelerine ve T├╝rk-M├╝sl├╝man n├╝fusun yo─čun oldu─ču b├Âlgelere yerle┼čtirilmeye ├žal─▒┼č─▒lm─▒┼čt─▒r. Bulgar resmi makamlar─▒n deste─čini alan g├Â├žmenler, yerle┼čtikleri b├Âlgelerde ├žetecilik yaparak, mevcut T├╝rk ve M├╝sl├╝man halka bask─▒ yaparak bu b├Âlgeden ka├ž─▒rmaya ├žal─▒┼čm─▒┼čt─▒r.

D├╝nya Savas─▒ÔÇÖndan sonra Asya ve AvrupaÔÇÖn─▒n bir├žok yerinde yo─čun g├Â├žler ya┼čanm─▒┼čt─▒r.

Bu g├Â├žlerden Bulgaristan da nasibini alm─▒┼čt─▒r. Makedonya, Yunanistan, T├╝rkiye, Romanya ve YugoslavyaÔÇÖdan BulgaristanÔÇÖa binlerce ki┼či g├Â├ž etmi┼čtir. Trakya[11], Makedonya[12] ve DobrucaÔÇÖdan 500 bin kisi BulgaristanÔÇÖa g├Â├ž etmi┼čtir.[13]

G├Â├žmenlerin BulgaristanÔÇÖda te┼čkilatlanmas─▒na M├╝ttefikler izin vermezken, Bulgar resmi makamlar─▒ a├ž─▒ktan m├╝saade etmi┼čtir.

M├╝ttefikler, komite ve ├žeteler konusunda Bulgaristan H├╝k├╝metine bask─▒ yapm─▒┼čt─▒r. Bu bask─▒lar sonucunda Bulgaristan Ba┼čbakan─▒ Stamboliyski, Trakya Komitesini ortaya ├ž─▒karmak i├žin gerekli tedbirlerin al─▒nd─▒─č─▒n─▒ Cemiyet- i AkvamÔÇÖa iletmi┼čtir.[14] Bulgaristan H├╝k├╝meti her f─▒rsatta gerek ─░tilaf Devletlerine ya da di─čer komsu ├╝lkelerine kars─▒ g├Â├žmen te┼čkilatlanmalar─▒n─▒ vak─▒f ya da hay─▒r cemiyeti seklinde tan─▒tma yoluna gitmi┼čtir. BulgaristanÔÇÖ─▒n sava┼č d├Ânemi ve sonras─▒ndaki ekonomik durumunun bozuk olmas─▒ndan dolay─▒ gelen g├Â├žmenlerin yerle┼čtirilmesinde zorluklar ├ž─▒k─▒yordu. Di─čer yandan da ├╝lke siyasi ve sosyal ├žalkant─▒ i├žindeydi.

BulgaristanÔÇÖa g├Â├ž eden her grup, komitecilikten ├žok, ├žetecilik yaparak hayatta kalma m├╝cadelesi vermi┼čtir. Resmi makamlar da bunlara g├Âz yummak zorunda kalm─▒┼čt─▒r.

BulgaristanÔÇÖda 1920-1934 y─▒llar─▒ aras─▒ndaki ├žetecilik hareketleri, bir yandan i├ž g├╝venli─či s─▒k─▒nt─▒ya sokarken, di─čer yandan da ├╝lkenin komsular─▒yla olan ili┼čkilerini zedelemi┼čtir.

├ľrne─čin BulgaristanÔÇÖ─▒n, Yunanistan ile Bat─▒ Trakya ve Makedonya, T├╝rkiye ile Do─ču Trakya, T├╝rk-M├╝sl├╝man az─▒nl─▒k sorunlar─▒, Romanya ile Dobruca meselesi ve Yugoslavya ile Makedonya sorunlar─▒ vard─▒.

b) Komitenin Aktif Hale Getirilmesi

Trakya ─░htilal Komitesi, 1925-1930 Y─▒llar─▒ aras─▒ndaki d├Ânemde siyasi olarak sesini

duyuramam─▒┼čt─▒r. ├ťlkenin siyasi islerinden ├žok, yerel ├žer├ževede ├žetecilik yaparak g├╝ndeme gelmi┼čtir. BulgaristanÔÇÖ─▒n siyasi hayat─▒nda uzun bir s├╝re Makedonya Komitesi etkin olmu┼čtur.

Bu komitenin etkisi ile Bulgaristan, revizyonist bir politika izlemi┼čtir. Bu politikas─▒ndan dolay─▒ da komsular─▒yla devaml─▒ sorun ya┼čam─▒┼čt─▒r. Nitekim 1930ÔÇÖlara gelindi─činde Makedonya ile ilgili BulgaristanÔÇÖa uluslararas─▒ bask─▒lar─▒n artmaya ba┼člad─▒─č─▒n─▒ g├Ârmekteyiz. Bask─▒lar sonucunda Bulgaristan H├╝k├╝meti, Makedonya Komitesini yasa d─▒┼č─▒ ilan etmi┼č, takibe ba┼člayarak tedbirler alm─▒┼čt─▒r.[15] H├╝k├╝met, bu komite ile m├╝cadele ederken ├╝lkede bir├žok siyasi cinayetler i┼členmi┼čtir. Ancak Komitenin tam olarak ortadan kald─▒r─▒ld─▒─č─▒n─▒ s├Âylemek ├žok g├╝├žt├╝r.

1930ÔÇÖlar─▒n bas─▒ndan itibaren Bulgaristan H├╝k├╝meti, Trakya Komitesini aktif hale getirmeye ├žal─▒┼čt─▒─č─▒n─▒ g├Ârmekteyiz. Bulgaristan H├╝k├╝metini bu nedene iten sebep neydi? De─či┼čen D├╝nya ┼čartlar─▒ m─▒yd─▒? Ya da i├ž politikan─▒n bir gere─či miydi? BulgaristanÔÇÖ─▒n bu tavra iten Bir├žok sebep vard─▒r. ├ľncelikle Bulgaristan, 1920ÔÇÖlerin sonlar─▒na do─čru revizyonist bir politika izlemeye ba┼člam─▒┼čt─▒r. Bu politikaya kars─▒ uluslararas─▒ ve komsu devletlerin bask─▒lar─▒ artmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r. BulgaristanÔÇÖ─▒n, Makedonya ├╝zerinde hak talep etmesinin yo─čunla┼čmas─▒ ve kar┼č─▒l─▒─č─▒nda Yugoslavya tepki olarak her alanda bask─▒s─▒n─▒ artt─▒rm─▒┼čt─▒r. Di─čer yandan Yunanistan, T├╝rkiye ve RomanyaÔÇÖn─▒n her f─▒rsatta tepkilerini ortaya koymas─▒ bunda etkili olmu┼čtur.[16]

Bu d├Ânemde T├╝rkiye, bir yandan i├ž politika ile u─čra┼č─▒rken, di─čer yandan Almanya ve ─░talyaÔÇÖn─▒n fa┼čist politikalar─▒ ve BulgaristanÔÇÖ─▒n revizyonist politikalar─▒ kars─▒s─▒nda s─▒n─▒rlar─▒n─▒n g├╝venli─čini sa─člamak i├žin 1929 Y─▒l─▒n─▒n sonlar─▒na do─čru ─░ngiltereÔÇÖnin ├Ânc├╝l├╝─č├╝nde ortaya at─▒lan Balkan pakt─▒ d├╝┼č├╝ncesine s─▒cak bakm─▒┼čt─▒r. Yine bu y─▒llarda BulgaristanÔÇÖdaki T├╝rk ve

M├╝sl├╝man az─▒nl─▒─č─▒n cemaat temsilcilerinin se├žimleri yap─▒lm─▒┼č ve Turan Cemiyeti ve ba─čl─▒ dernekler faal olmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r.[17]

Bulgaristan, Turan Cemiyetinin kurulmas─▒n─▒ kendisi i├žin bir tehdit olarak m─▒ alg─▒lam─▒┼čt─▒r? Bu sorunun cevab─▒ olarak a┼ča─č─▒da da belirtece─čimiz gibi bir tehdit olarak alg─▒lam─▒┼čt─▒r. Bununla ilgili ├╝lke i├žindeki T├╝rk ve M├╝sl├╝man az─▒nl─▒klarla ilgili bask─▒lar─▒ ├Ârnek olarak verebiliriz.

BulgaristanÔÇÖ─▒n Trakya Komitesini aktif hale getirmesinin en b├╝y├╝k nedeni de Balkan ├╝lkelerinin 1930ÔÇÖda ba┼člayan Balkan Pakt─▒ olu┼čturulmas─▒ g├Âr├╝┼čmeleridir. Bulgaristan, g├Âr├╝┼čmeler s├╝resince resmi olarak s├Âyleyemedi─či toprak taleplerini ve az─▒nl─▒klar konular─▒n─▒ gayri resmi olarak komite vas─▒tas─▒yla uluslar aras─▒ kamuoyuna duyurma imk├ón─▒ bulmu┼čtur. Daha ├Ânce BulgaristanÔÇÖ─▒n 1921ÔÇÖin sonlar─▒nda Balkan birli─či ya da konfederasyonu ile ilgili d├╝┼č├╝nceleri vard─▒. Bunun i├žin Romanya ve di─čer komsu ├╝lkeleriyle temasta bulundu─ču bilinmektedir.[18]

Balkan Pakt─▒ g├Âr├╝┼čmeleri esnas─▒nda T├╝rkiye, BulgaristanÔÇÖ─▒n da Pakta kat─▒lmas─▒n─▒ istemektedir. Hatta bunun i├žin T├╝rkiye, kulis ├žal─▒┼čmalar─▒ esnas─▒nda YunanistanÔÇÖ─▒n, BulgaristanÔÇÖ─▒ pakta girmesi konusunda ikna etmesini isteyecektir. AtinaÔÇÖdaki T├╝rk El├žisinin Yunan D─▒┼či┼čleri Bakanl─▒─č─▒ M├╝┼čte┼čar─▒ ile yapt─▒─č─▒ g├Âr├╝┼čmede M├╝ste┼čar─▒n, kendi kanaatine g├Âre BulgaristanÔÇÖ─▒n buna yana┼čmayaca─č─▒d─▒r. M├╝ste┼čara g├Âre Bulgaristan, T├╝rkiye ve YunanistanÔÇÖa g├╝venmemektedir.

BulgaristanÔÇÖ─▒n amac─▒n─▒n Yunan ve T├╝rk az─▒nl─▒─č─▒n─▒n ├╝lkeden ├ž─▒kart─▒lmas─▒d─▒r.

Yunanistan da BulgaristanÔÇÖa g├╝venmemektedir. Bulgaristan pakta girse bile, yine de kendi siyasetlerini g├╝deceklerini s├Âylemektedir.[19]

Yap─▒lan g├Âr├╝┼čmeler ve konferanslar sonucunda Bulgaristan hari├ž, 9 ┼×ubat 1934ÔÇÖte Balkan Pakt─▒ imzalanm─▒┼čt─▒r. BulgaristanÔÇÖ─▒n bu d├Ânemdeki i├ž politikas─▒ pakta girmesine m├╝sait de─čildi. Ge├žmi┼čteki T├╝rk-Bulgar ili┼čkileri hat─▒rlan─▒ld─▒─č─▒nda Bulgaristan, Osmanl─▒ ya da T├╝rkiye aleyhine toprak kazan─▒mlar─▒n─▒n daha kolay olaca─č─▒ d├╝┼č├╝ncesiyle hareket etmektedir.

Nitekim I. D├╝nya Savas─▒ ├Âncesinde ayn─▒ ittifaka girme kar┼č─▒l─▒─č─▒nda sava┼čs─▒z b├╝y├╝k bir toprak par├žas─▒n─▒ Osmanl─▒ Devletinden koparm─▒┼čt─▒.[20] Daha sonra I. D├╝nya Savas─▒ sonras─▒nda da Do─ču TrakyaÔÇÖy─▒ elde edememi┼č ve do─čal olarak Ege Denizine inememesinden dolay─▒ T├╝rkiyeÔÇÖye kars─▒ d├╝┼čmanca tav─▒r i├žersindedir. Bir de BulgaristanÔÇÖdaki T├╝rk ve M├╝sl├╝man az─▒nl─▒k meselesi eklenince iki ├╝lkenin ili┼čkileri zaman zaman gerilimli bir durum alm─▒┼čt─▒r. ─░ste bu atmosferde Bulgaristan, Balkan Pakt─▒ olu┼čturma ├žabalar─▒na kar┼č─▒l─▒k Trakya meselesini g├╝ndeme getirmek i├žin Trakya Komitesini ├Ân plana ├ž─▒kard─▒─č─▒n─▒ tahmin etmek zor de─čildir.

BulgaristanÔÇÖ─▒n, bu Komiteyi ├Ân plana ├ž─▒karma sebeplerinden bir di─čer nedeni de

1930ÔÇÖlar─▒n baslar─▒nda komiteler aras─▒nda yayg─▒nla┼čan kom├╝nist faaliyetlerdir. Makedonya Komitesini ├Ân plana ├ž─▒karamazd─▒. ├ç├╝nk├╝ bu Komite i├žinde kom├╝nist faaliyetler daha yayg─▒nd─▒.

Ayn─▒ zamanda Komite ile Bulgaristan y├Âneticileri aras─▒nda siyasi ├žat─▒┼čmalar devam etmekteydi. Hatta bu ├žat─▒┼čmalar, kanl─▒ eylemlere kadar varm─▒┼čt─▒r. Bulgaristan H├╝k├╝meti, bu Komite sayesinde Yunanistan ve T├╝rkiyeÔÇÖye kars─▒ bir bask─▒ olu┼čturarak Ege Denizine inme hayallerini tekrarlamak amac─▒yla Komiteyi ├Ân plana ├ž─▒karm─▒┼č olabilir. Bununla Komitecilere milli duygular─▒ tekrar hat─▒rlatarak kom├╝nist faaliyetlerden uzak durulmas─▒ konusunda bir i├ž politika malzemesi olarak da kullan─▒lm─▒┼č olabilir. 1930ÔÇÖlu y─▒llar─▒n baslar─▒nda BulgaristanÔÇÖda kom├╝nist faaliyetlerde art─▒┼č g├Âr├╝lmektedir. Makedonya, Trakya ve Dobruca komitesi i├žersinde kom├╝nist faaliyetler, bu y─▒llarda art─▒┼č g├Âr├╝lmektedir. Muhacirler aras─▒nda kom├╝nist e─čilimli ki┼čiler taraf─▒ndan 1932ÔÇÖde ÔÇťTrakiyska TribunaÔÇŁ ad─▒nda bir gazete yay─▒nlanmaya ba┼članm─▒┼čt─▒r. Gazetenin amac─▒ veya izleyece─či politika ┼ču ┼čekilde a├ž─▒klanmaktad─▒r. Mevcut Trakya, Makedonya ve Dobruca Komitelerinin ba┼č─▒ndaki ki┼čilerin B├╝y├╝k Bulgaristan hayali pe┼činde olduklar─▒ belirterek, bu politikan─▒n gelecekte BulgaristanÔÇÖ─▒n komsular─▒yla sonu gelmez sava┼člar─▒n devam edece─či savunulmaktad─▒r.

Bu politika yerine Trakya, Makedonya ve DobrucaÔÇÖda m├╝stakil cumhuriyetler kurularak Balkan birli─či olu┼čturmas─▒ gere─čini savunmaktad─▒r.

Gazetenin bu yaz─▒s─▒na kars─▒ Trakya Komitesinin cevab─▒ gecikmeyecektir. Komitenin yay─▒n organ─▒ olan Trakya Gazetesinde ├ž─▒kan bir makalede, Trakya Komitesinin eski ama├žlar─▒na ve milliyet├ži bir ├žizgiye ba─čl─▒ kalaca─č─▒ belirtilmektedir.[21]

Bulgaristan, uzun bir s├╝redir kom├╝nizmle m├╝cadele etmekteydi. Kom├╝nizm, g├Â├žmenler aras─▒nda da yayg─▒nla┼čmaya ba┼člay─▒nca resmi makamlar─▒n tedirginli─či artmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r. ├ľzellikle Makedonya Komitesi i├žinde kom├╝nist faaliyetlerin artmas─▒ ve di─čer komiteleri de etkilemesi kars─▒s─▒nda Bulgar yetkililerini, bu komiteye kars─▒ tedbir almaya zorlam─▒┼čt─▒r. Bulgar yetkililerinin, bu komiteye kars─▒ g├╝vensizlik beslemeleri sonucunda Trakya Komitesini ├Ân plana ├ž─▒kmas─▒na neden olmu┼č olabilir.

Yukar─▒da da belirtti─čimiz gibi BulgaristanÔÇÖdaki Trakyal─▒ g├Â├žmenler, farkl─▒ isimler alt─▒nda dernek ve vak─▒flar kurmu┼člard─▒r. Bu dernek ve vak─▒flar, resmi olarak faaliyet g├Âstermektedir.

Bu dernek ve vak─▒flar, gizli olarak kurulan ve y├Âneticileri k├╝├ž├╝k burjuvazi mensuplar─▒ ve ├Â─čretmenlerden olu┼čmaktad─▒r. Bu dernekler Trakya ─░htilal Komitesine ba─čl─▒ olarak faaliyet g├Âstermektedirler. Komite, Mart 1932 Y─▒l─▒nda gizli olarak Straj (Muhaf─▒z) Gazetesini yay─▒nlamaya ba┼člam─▒┼čt─▒r.[22]

3 Mart 1932ÔÇÖde ├ž─▒kan ilk say─▒s─▒nda Komitenin ama├ž ve metotlar─▒ hakk─▒nda bilgiler verilmektedir. ÔÇťBat─▒ TrakyaÔÇÖn─▒n Kurtulu┼ču Komitesinin FizyonomisiÔÇŁ adl─▒ ba┼čmakalede, bir profesyonel komitecinin nas─▒l olmas─▒ gerekti─či ├Âzetlenmektedir. Makalede: Profesyonel bir komitecinin her ┼čeye haz─▒r olmas─▒ gerekti─či belirtilerek, en kat─▒ kurallar etraf─▒nda merkezile┼čmesi gerekmektedir. Komitenin ald─▒─č─▒ kararlar, emir telakki edilmeli ve kutsal kabul edilmelidir. Bunlar hakk─▒nda ele┼čtiri ├Âzg├╝rl├╝─č├╝ kabul edilemez. TrakyaÔÇÖn─▒n kurtulu┼ču i├žin m├╝cadele bir sava┼č haz─▒rl─▒─č─▒d─▒r. Komitenin her ├╝yesi bir sava┼č├ž─▒d─▒r. Savas├ž─▒, komitenin mal─▒d─▒r ve ├Âzel hayat─▒ olamaz denilmektedir.[23]

Komitenin ba┼čka bir yay─▒n organ─▒ da Trakya ve Zavet Gazetesidir. Gazetelerde her f─▒rsatta T├╝rk d├╝┼čmanl─▒─č─▒ ve topraklar─▒ ├╝zerinde emeller besleyen yaz─▒lar ├ž─▒kmaktad─▒r.[24]

Bulgaristan 1930ÔÇÖlardan itibaren g├Âz├╝n├╝ tekrar Do─ču TrakyaÔÇÖya ve Bulgaristan i├žersinde T├╝rk ve M├╝sl├╝man az─▒nl─▒k ├╝zerinde yo─čunla┼čt─▒rd─▒─č─▒n─▒ g├Ârmekteyiz. T├╝rkiyeÔÇÖye ve T├╝rk ve M├╝sl├╝man az─▒nl─▒─ča resmi olarak uygulayamad─▒─č─▒ politikalar─▒n─▒ gayri resmi olarak Trakya Komitesi arac─▒l─▒─č─▒yla uygulamaya koydu─čunu g├Ârmekteyiz.

2.Komitenin Faaliyetleri

Trakya Komitesinin faaliyetlerini iki basl─▒k alt─▒nda toplamak gerekir. Bunlardan birincisi ├žetecilik faaliyetleridir. Ba┼čka bir deyi┼čle 1925ÔÇÖten 1930 Y─▒l─▒na kadar olan d├Ânemde ├╝lkenin siyasi islerine kar─▒┼čmadan yer alt─▒ ya da ├žetecilik faaliyetlerinde bulundu─ču d├Ânemdir. ─░kinci d├Ânem ise 1930-1934 y─▒llar─▒ aras─▒ komitecilik ve propaganda faaliyetlerini g├Âsterdi─či d├Ânemdir. Komite, bu d├Ânemde ├╝lkenin siyasi islerine m├╝dahale etmeye ba┼člam─▒┼č ve ayn─▒ zamanda ├žetecili─če devam etmi┼čtir.

a) Çetecilik Faaliyetleri

1925 Y─▒l─▒nda T├╝rk-Bulgar diplomatik ili┼čkilerinin ba┼člamas─▒yla birlikte, Trakyal─▒ Bulgar g├Â├žmenlerin, BulgaristanÔÇÖda komitecilik ve ├žetecilik faaliyetlerine ba┼člad─▒─č─▒n─▒ g├Ârmekteyiz.

G├Â├žmenler, BulgaristanÔÇÖ─▒n bir ├žok ┼čehrinde de─či┼čik isimler alt─▒nda dernek ya da vak─▒f seklinde te┼čkilatlanm─▒┼člard─▒r. Bu te┼čkilatlar, Trakya Komitesinin ├žat─▒s─▒ alt─▒nda toplanm─▒┼čt─▒r. Trakya Komitesinin ├Âncelikli amac─▒ her ne kadar Do─ču ve Bat─▒ TrakyaÔÇÖn─▒n BulgaristanÔÇÖa kat─▒lmas─▒ olsa da, esas amac─▒ Bulgar resmi makamlar─▒n─▒n da deste─čiyle ├╝lke topraklar─▒ ├╝zerinde yasayan az─▒nl─▒klar─▒ d─▒┼čar─▒ya ├ž─▒kar─▒larak homojen bir millet olu┼čturmakt─▒r.

BulgaristanÔÇÖda T├╝rk ve di─čer az─▒nl─▒klar hakk─▒nda faaliyet g├Âsteren Bulgar komitelerinin (Makedonya, Trakya ve Dobruca komiteleri) yan─▒nda ayn─▒ g├Ârevi ├╝stlenen bir├žok dernek de bulunmaktad─▒r. Bunlardan biri de emekli General MarkovÔÇÖun ba┼čkanl─▒─č─▒n─▒ yapt─▒─č─▒ ÔÇťRodna ZastitaÔÇŁ te┼čkilat─▒d─▒r.[25]

D├╝nya Savas─▒ ve sonras─▒nda BulgaristanÔÇÖda siyasi iktidarlar, komitelerin deste─čine ba─č─▒ml─▒ kalm─▒┼člard─▒r. Komitelerin deste─čini almayan hi├žbir siyasi iktidar uzun s├╝reli iktidarda kalamam─▒┼čt─▒r. ├ľzellikle Makedonya Komitesi uzun bir s├╝re Bulgaristan i├ž siyasetinde etkili olmu┼čtur. 1930ÔÇÖlar─▒n baslar─▒na kadar Bulgaristan siyasetinde etkili olan Makedonya Komitesi, h├╝k├╝mete kars─▒ koyacak kadar kendisinde cesaret g├Ârm├╝┼čt├╝r. ├ľrne─čin 1923ÔÇÖte Stambolisyki H├╝k├╝meti, Trakya konusunda T├╝rkiye yanl─▒s─▒ bir politika izlemi┼čtir. 1923 se├žimlerinde h├╝k├╝met yanl─▒lar─▒yla Makedonya Komitesi ├žeteleri aras─▒nda ├žat─▒┼čmalar ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Bu ├žat─▒┼čmalarda H├╝k├╝met yanl─▒lar─▒ yenilmi┼č ve elli d├Ârt ki┼či ├Âlm├╝┼čt├╝r.[26]

BulgaristanÔÇÖdaki b├╝t├╝n komitelerin ortak amac─▒ yabanc─▒ d├╝┼čmanl─▒─č─▒d─▒r. ├ľzellikle ├╝lkede yo─čun olarak yasayan T├╝rk ve M├╝sl├╝man az─▒nl─▒k bir ┼čekilde sindirilerek, resmi makamlar─▒n da deste─či al─▒narak homojen bir Bulgar toplumu yarat─▒lmas─▒na ├žal─▒┼č─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu amac─▒n─▒ ger├žekle┼čtirmek i├žin b├╝t├╝n ├žeteler, az─▒nl─▒klar─▒n sahip oldu─ču mal varl─▒klar─▒na el koymaya ba┼člam─▒┼člard─▒r. ├çetelerin bu soygunlar─▒na Bulgar resmi makamlar─▒ her zaman sessiz kalmay─▒ tercih etmi┼čtir. Hatta bazen bu soygunlar, resmi makamlarca te┼čvik edilmi┼čtir.

Bununla ilgili T├╝rk ve Bulgar ar┼čivlerinde y├╝zlerce belge bulunmaktad─▒r. ├ľrne─čin Trakya komitesinin ├žeteleri, Aral─▒k 1926ÔÇÖtan Nisan 1927 tarihleri aras─▒nda Ko┼čukavak k├Âylerine onlarca bask─▒nlar yap─▒larak bir├žok T├╝rkÔÇÖten zorla para toplam─▒┼čt─▒r. Vermeyenler ├Âld├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r.

Su├žlular hakk─▒nda Bulgar resmi makamlar─▒, her hangi bir takibat yapmam─▒┼čt─▒r.[27]

Trakyal─▒ g├Â├žmen ve di─čer ├žetelerinin yan─▒nda kom├╝nist ├žetelerin de k├Âyleri basarak zorla para toplad─▒klar─▒ g├Âr├╝lmektedir. 1920ÔÇÖlerin bas─▒ndan itibaren ├╝lkede ba┼člayan ia┼če s─▒k─▒nt─▒s─▒ndan dolay─▒ kom├╝nistlerin etkinli─či artmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r.[28] Hatta ihtilal yapma haz─▒rl─▒─č─▒nda olduklar─▒ hakk─▒nda bas─▒nda s─▒k s─▒k haberler ├ž─▒km─▒┼čt─▒r.[29]

1920ÔÇÖde yap─▒lan se├žimlerinde sosyalistler, ta┼črada b├╝y├╝k basar─▒ elde etmi┼člerdir.[30] ├ľrne─čin 1925ÔÇÖte kom├╝nist ├žeteler, Tatar Pazarc─▒kÔÇÖa ba─čl─▒ Esterova ve Belova k├Âylerini basarak halktan zorla para toplad─▒klar─▒n─▒ ve sindirdiklerini g├Ârmekteyiz.[31]

Bulgaristan H├╝k├╝meti, kom├╝nistlerle m├╝cadelesi 1925ÔÇÖte ba┼člam─▒┼čt─▒r. Hatta H├╝k├╝met, 1925ÔÇÖte Kom├╝nistlere kars─▒ g├Ân├╝ll├╝ ├žeteler olu┼čturmu┼čtur. Bunun i├žinde b├╝t├žeye 20 milyon Leva ├Âdenek koymu┼čtur. Kom├╝nistlerle m├╝cadele edecek g├Ân├╝ll├╝ ├žetelere, g├╝nl├╝k 100-250 leva aras─▒nda ├╝cret ├Âdemi┼čtir. Bunun yan─▒nda ├žat─▒┼čmada ├Âlenlerin ailelerine ve kom├╝nist ├žetecileri ele ge├žirenlere 50 bin Leva ├Âd├╝l vermeyi de taahh├╝t etmi┼čtir.[32]

Ancak di─čer ├žetelerle ilgili bu t├╝r m├╝cadele yap─▒lmam─▒┼čt─▒r. BulgaristanÔÇÖda bu ├žetelerden ba┼čka 1926 Y─▒l─▒nda gizli olarak ÔÇťMlade Seka SobranyaÔÇŁ isimli bir cemiyet kurulmu┼čtur. T├╝rkiye ile Bulgaristan aras─▒nda 1926 y─▒l─▒nda imzalanan

ÔÇťMuhadenet ve Ticaret Antla┼čmas─▒ÔÇŁn─▒n Bulgar Meclisince onaylanmas─▒na tepki olarak olu┼čturulan bu Cemiyetin amac─▒, ÔÇťBulgar olmayanlar─▒n ve hatta Makedonyal─▒ ve Trakyal─▒lar─▒n zorla ├╝lkeden d─▒┼čar─▒ya ├ž─▒karmakt─▒r. Cemiyeti kuran baz─▒ gen├žlerin ifadelerine g├Âre, az─▒nl─▒k gruplar─▒n ortadan kald─▒r─▒lmas─▒ gerekti─čini ve BulgaristanÔÇÖa g├Â├ž eden Makedonya ve Trakyal─▒ g├Â├žmenlere yap─▒lan yard─▒mlar─▒n fayda getirmeyece─čini, bo┼čuna yap─▒lm─▒┼č yard─▒mlar seklinde oldu─čunu s├Âylemektedirler.ÔÇŁ[33] Sava┼č d├Ânemi ve sonras─▒nda artan g├Â├žler, BulgaristanÔÇÖ─▒n sosyal yap─▒s─▒n─▒ de─či┼čtirmi┼čtir. Bu Cemiyetin kurulusu, de─či┼čen sosyal yap─▒ sonucu yerli halk─▒n, g├Â├žmenlere ve az─▒nl─▒klara kars─▒ tepkisi seklinde alg─▒layabiliriz.

1930ÔÇÖlara gelindi─činde komitecilik faaliyetlerinde daha da etkin hale gelen Trakya ─░htilal Komitesi, ├žetecili─če devam etmi┼čtir. ├ľrne─čin 21 Temmuz 1933 Tarihinde Bulgaristan Meclisinde ├çift├ži Partisinden Ko┼čukavak milletvekili olan Hac─▒ Galip o─člu H├╝seyin, komiteciler taraf─▒ndan ├Âld├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r. Ayn─▒ tarihlerde K─▒rcaali B├Âlgesinde ├╝├ž T├╝rk ├Âld├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r.

Katiller bilinmesine ra─čmen Bulgar yetkilileri, yedi komiteciyi b├Âlgeden uzakla┼čt─▒rm─▒┼čt─▒r. Hatta resmi yetkililer, katilleri T├╝rkler aras─▒nda aram─▒┼čt─▒r.[34]

Yine Deliorman Gazetesi sahibi Mahmut Necmettin Bey, 24 A─čustos 1933 Tarihinde kahvehaneden evine giderken komiteciler taraf─▒ndan ├Âld├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r. Bu olayda da Bulgar resmi makamlar─▒, olay─▒ kad─▒n ve sarho┼člu─ča ba─člayarak kapatm─▒┼čt─▒r.[35] Mart 1934ÔÇÖte Dar─▒dere Kazas─▒na ba─čl─▒ Maden K├Ây├╝nden Resit A─čan─▒n evine bombal─▒ sald─▒r─▒ yap─▒larak esi ve ├žocuklar─▒ yaralanm─▒┼čt─▒r.[36]

b) Komitecilik Faaliyetleri

BulgaristanÔÇÖdaki T├╝rk El├žilik ve konsolosluklar─▒n─▒n T├╝rkiyeÔÇÖye g├Ânderdi─či raporlara g├Âre Trakya Komitesinin faaliyetleri, 1931ÔÇÖden itibaren yo─čunluk kazanmaktad─▒r. Bu faaliyetler, bir yandan propaganda seklinde yap─▒l─▒rken, di─čer yandan ├žetecilik seklinde yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Propaganda faaliyetlerine bakt─▒─č─▒m─▒zda, Her f─▒rsatta Bulgaristan Tarihinde ├Ânemli g├╝n ve tarihler f─▒rsat bilinerek propaganda haftas─▒ ilan edilmi┼čtir. Bu g├╝nlerde T├╝rk d├╝┼čmanl─▒─č─▒ yap─▒lm─▒┼čt─▒r.

Propaganda faaliyetleri daha ├žok bas─▒n yoluyla, konferanslar, sinema ve tiyatrolar vas─▒tas─▒yla ger├žekle┼čtirilmi┼čtir. Bulgar resmi makamlar─▒n─▒n ve Komitenin, Trakya ve ├╝lkedeki T├╝rk ve M├╝sl├╝man az─▒nl─▒klarla ilgili faaliyetleri, Balkan Pakt─▒ g├Âr├╝┼čmelerinin olumlu geli┼čmesine paralel olarak yo─čunla┼čm─▒┼čt─▒r.

Resmi makamlar─▒n ve komitelerin yapt─▒─č─▒ propagandalar sayesinde Bulgaristan Kamuoyunda T├╝rk ve M├╝sl├╝man az─▒nl─▒k imaj─▒ s├Âyle ┼čekillenmi┼čtir. BulgaristanÔÇÖda 1930ÔÇÖlarda 700.000-800.000 T├╝rk bulunmaktad─▒r. Bunlar─▒n bir k─▒sm─▒n─▒ eskiler ya da hocalar olu┼čturmaktad─▒r.

Di─čer k─▒sm─▒ ise gen├žler veya Kemalistlerdir. Bulgarlar, Kemalistler G├╝ney BulgaristanÔÇÖda kar─▒┼č─▒kl─▒k ├ž─▒kararak buran─▒n T├╝rkiyeÔÇÖye ilhak─▒na inanmaktad─▒r. Bunun i├žin spor maskesi alt─▒nda Turan te┼čkilat─▒n─▒ kurmu┼člard─▒r.[37] Bulgaristan, hocalar─▒ kendi ama├žlar─▒ do─črultusunda hem Kemalistlere kars─▒ hem de T├╝rkiyeÔÇÖye kar┼č─▒ kullanm─▒┼čt─▒r. Bunlar─▒n ├ž─▒karm─▒┼č oldu─ču gazetelere yard─▒m ederek T├╝rkiye aleyhine yaz─▒lar ├ž─▒kartm─▒┼čt─▒r.[38] ├ľrne─čin 1930ÔÇÖlarda Osmanl─▒ca olarak ├ž─▒kar─▒lan A├ž─▒ks├Âz[39], Medeniyet, Dostluk[40] ve ─░ntibah[41] gazetelerinde T├╝rkiye aleyhine yaz─▒lar yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r. Bu gazeteler, Bakanlar Kurulu karar─▒yla T├╝rkiyeÔÇÖye sokulmas─▒ yasaklanm─▒┼čt─▒r.[42]

Bulgar Kamuoyunu bu fikre iten sadece komiteler de─čildir. Bulgar i┼čbirlik├žisi eskiler ya da hocalar diye adland─▒r─▒lan T├╝rklerin faaliyetleri de etkili olmu┼čtur. ├ľrne─čin Bulgaristan Bas M├╝ft├╝s├╝ H├╝seyin H├╝sn├╝ Bey, Turan Cemiyetini dinsizlikle itham etmektedir. M├╝ft├╝ye g├Âre Turan Cemiyetinin amac─▒, DeliormanÔÇÖda bir koloni kurarak bir T├╝rk h├╝k├╝meti kurmak ve daha sonra da T├╝rkiye ile birle┼čmektir.[43] Yine Dostluk gazetesinde 31 Mart 1933 tarihinde

Abd├╝lhak Naci imzal─▒ ├ž─▒kan bir yaz─▒da Hocalarla Kemalistler aras─▒ndaki anla┼čmazl─▒klar s─▒ralan─▒rken ┼č├Âyle denilmektedir: ÔÇťKemalistlerce desteklenen T├╝rklere ├Âld├╝r├╝c├╝ darbe indirmeye devam edece─čiz.ÔÇŁ[44]

Balkan Pakt─▒ g├Âr├╝┼čmelerinin olumlu sonu├žlanmaya ba┼člamas─▒yla birlikte Bulgaristan resmi makamlar─▒, EgeÔÇÖye inme konusunda resmi ya da gayri resmi politikalara ba┼čvurmu┼čtur.

Hatta Bulgaristan bas─▒n─▒nda ├ž─▒kan K─▒rcaali Kumandan─▒ ve Metropolitinin, Trakya ile ilgili beyanatlar─▒ndan Yunanistan ve T├╝rkiye rahats─▒z olmu┼čtur. Beyanatlarda, Trakya meselesinin uluslar aras─▒ kamuoyunun dikkatlerini ├žekmek i├žin gelecek y─▒l (1934) Trakya Komitesinin kongresinin Ege Denizine yak─▒n b├Âlgede yap─▒laca─č─▒ndan s├Âz edilmektedir.[45]

G├Âr├╝┼čmelerin ilerlemesi kars─▒s─▒nda Bulgaristan resmi makamlar─▒, Trakya Komitesini resmi olarak a├ž─▒k├ža desteklemeye ba┼člam─▒┼čt─▒r. Bulgaristan Ba┼čbakan─▒ MusanofÔÇÖun Ekim 1933ÔÇÖte mecliste yapm─▒┼č oldu─ču bir konu┼čmas─▒nda, D─▒┼č politika de─čerlendirmeleriyle birlikte Komite hakk─▒nda olumlu de─čerlendirmeler yapm─▒┼čt─▒r. Ancak T├╝rkiyeÔÇÖnin konu hakk─▒nda Bulgar makamlar─▒ndan bilgi istemesi ├╝zerine, Komite ile ilgili k─▒s─▒mlar Meclis zab─▒tlar─▒ndan ├ž─▒kart─▒larak T├╝rkiyeÔÇÖye bilgi verilmi┼čtir.[46]

Komitelerin faaliyetlerinden rahats─▒zl─▒k duyan T├╝rkiye, 1930ÔÇÖlar─▒n ba┼člar─▒ndan itibaren her f─▒rsatta Bulgar H├╝k├╝meti nezdinde te┼čebb├╝slerde bulunmu┼čtur. T├╝rkiyeÔÇÖnin bu bask─▒lar─▒na kars─▒ Bulgar H├╝k├╝meti, her f─▒rsatta ge├žistirme cevaplar vermistir. Nitekim 1933 Y─▒l─▒n─▒n sonlar─▒ndan itibaren Bulgaristan H├╝k├╝metinin, g├Âr├╝n├╝rde T├╝rk az─▒nl─▒k ├╝zerindeki bask─▒lar─▒ zay─▒flatarak, Pomaklar ├╝zerinde yo─čun faaliyet i├žersine girdi─čini g├Ârmekteyiz. Rodop Balkan─▒n─▒n Bulgar-Yunan S─▒n─▒r─▒nda yo─čun olarak yasayan (Dar─▒dere, Devlen, Basmakl─▒ ve Nevrokop gibi yerle┼čim alalar─▒) Pomaklar[47] ve ├çingeneler ├╝zerinde Bulgarla┼čt─▒rma ve H─▒ristiyanla┼čt─▒rma faaliyetlerine giri┼čilmi┼čtir.[48] Bu d├Ânemde bask─▒lardan bunalanistekli Pomak ve M├╝sl├╝man olan ├çingenelerin T├╝rkiyeÔÇÖye g├Â├ž ettirilmesi s─▒k s─▒k g├╝ndeme gelmi┼čtir.[49] ┬áT├╝rk ve M├╝sl├╝man az─▒nl─▒─č─▒ H─▒ristiyanla┼čt─▒rmak amac─▒yla Komite ve resmi makamlar─▒n deste─čiyle RazgratÔÇÖda Natanail Nazizov taraf─▒ndan yaz─▒lan ÔÇťSahid├╝ÔÇÖl-hakay─▒kÔÇŁ adl─▒ bir kitap yay─▒nlat─▒lm─▒┼čt─▒. Kitapta Protestanl─▒k propagandas─▒ yap─▒lmaktad─▒r. Bu kitap, bakanlar kurulu karar─▒ ile T├╝rkiyeÔÇÖye sokulmas─▒ da yasaklanm─▒┼čt─▒r.[50] Bu arada BulgaristanÔÇÖ─▒n, Temmuz 1932ÔÇÖden itibaren T├╝rk yerle┼čim yerlerinin isimlerini de─či┼čtirmeye kalkt─▒─č─▒n─▒ g├Ârmekteyiz.[51]

Ba┼čka bir propaganda ├Ârne─či de Bulgaristan H├╝k├╝metinin deste─či ile ├žektirilen ve Kas─▒m 1933ÔÇÖte vizyona giren ÔÇťEsirler ─░syan─▒ÔÇŁ ad─▒nda bir filmdir. VarnaÔÇÖda Gloria Palace Sinemas─▒nda vizyona giren bu filmde, tamamen Bulgar propagandas─▒ yap─▒lmaktad─▒r. Bulgaristan E─čitim Bakanl─▒─č─▒n─▒n iste─čiyle yerli ve yabanc─▒ okul ├žocuklar─▒na izlettirilmi┼čtir.[52]

Ayn─▒ zamanda Komite arac─▒l─▒─č─▒yla da geni┼č halk kitlelerine seyrettirilmi┼čtir.

Trakya Komitesi, Ocak 1933ÔÇÖte gazetelere verdi─či ilanlarla Trakya meselesinin propagandas─▒n─▒ yo─čunla┼čt─▒rmaya ba┼člad─▒─č─▒n─▒ bildirmektedir. Bu ├žer├ževede cemiyetin icra komitesi k├ótibi K. N. Petkonov, VarnaÔÇÖya giderek b├Âlge toplant─▒s─▒nda cemiyetin faaliyetleri hakk─▒nda konferans vermistir.[53] PetkonovÔÇÖun verdi─či konferans[54], 30 Ocak 1933ÔÇÖte Varnenska Posta Gazetesinde yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r. Petkonov Konu┼čmas─▒nda, bu zamana kadar Trakya meselesinin a├ž─▒k├ža tart─▒┼č─▒lmad─▒─č─▒n─▒ dile getirerek, d├Ânemin y├Âneticilerini tenkit etmi┼čtir. Ayn─▒ gazetede Trakya muhacirleri ve BulgaristanÔÇÖ─▒n EgeÔÇÖye ├ž─▒k─▒s─▒ konular─▒nda her g├╝n haberler ├ž─▒km─▒┼čt─▒r.

Komite 19-26 Mart 1933 tarihleri aras─▒ndaki haftay─▒ da EdirneÔÇÖnin, Bulgarlar taraf─▒ndan al─▒n─▒┼č─▒n─▒n ┼čerefine propaganda haftas─▒ ilan etmi┼čtir. Hafta ├žer├ževesinde SofyaÔÇÖda bulunan Frans─▒z Sevenler CemiyetiÔÇÖnde (Alliance Fran├žaise) Prof. Mladenov, Hristo Vakarelski (Milli M├╝zeÔÇÖden), Ormanciyev, Pop Nikolov ve Petkonov gibi ki┼čiler konferanslar vermistir.[55]

Mart 1933ÔÇÖte SofyaÔÇÖda toplanan Zul├╝m g├Ârm├╝┼č Memleketler Kongresi esnas─▒nda Komite, BulgaristanÔÇÖ─▒n komsular─▒ndan toprak taleplerini i├žeren bir harita da─č─▒tm─▒┼čt─▒r. Bu haritaya kom┼ču devletler tepki g├Âstermi┼čtir. Bu harita, ÔÇťEcho de BelgradeÔÇŁ Gazetesinde yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r. Bundan dolay─▒ ilk olarak T├╝rkiyeÔÇÖnin Belgrat El├žili─či, Komitenin kapat─▒lmas─▒ i├žin AnkaraÔÇÖn─▒n, Bulgaristan nezdinde te┼čebb├╝se ge├žmesini istemi┼čtir.[56]

Konu ile ilgili T├╝rk H├╝k├╝metinin bask─▒lar─▒ ve Pomaklar─▒n tepkileri kars─▒s─▒nda Bulgaristan H├╝k├╝meti, bir emirname yay─▒nlamak zorunda kalm─▒┼čt─▒r. ─░├ži┼čleri Bakanl─▒─č─▒n─▒n 7 May─▒s 1934 Tarihinde yay─▒nlad─▒─č─▒ emirnamede, Bulgar ve H─▒ristiyan olmayan vatanda┼člar─▒n ├╝lkede rahat├ža dola┼čmas─▒na hakk─▒ oldu─ču belirtilerek, her t├╝rl├╝ anayasal hakka sahip olduklar─▒n─▒ a├ž─▒klamaktad─▒r. Ayn─▒ zamanda emirnamede Pomaklar─▒n firarlar─▒na ve g├Â├ž etmelerine m├╝saade edilmemektedir. Buna uymayan memurlar hakk─▒nda i┼člem yap─▒laca─č─▒ emredilmektedir.[57]

T├╝rkiyeÔÇÖnin ve kom┼ču di─čer ├╝lkelerin tepkileri kars─▒s─▒nda Bulgaristan H├╝k├╝metinin, Trakya Komitesine kars─▒ baz─▒ tedbirleri ald─▒─č─▒n─▒ g├Ârmekteyiz. Ancak Komite, bu bask─▒lar─▒ kar┼č─▒s─▒nda mevcut h├╝k├╝mete kars─▒ muhalefete ba┼člam─▒┼čt─▒r. Nitekim Ocak 1934ÔÇÖte SvilengradÔÇÖta yapt─▒─č─▒ kongrede, ─░├ži┼čleri Bakanl─▒─č─▒ndan izin almam─▒┼čt─▒r. H├╝k├╝met, b├Âlgeye m├╝fetti┼č g├Ândererek, tedbir almayan kaymakam─▒ maa┼č kesme cezas─▒yla cezaland─▒rm─▒┼čt─▒r.[58]

H├╝k├╝metin bu karar─▒na kars─▒ Komite, Bulgaristan gazetelerinde T├╝rkiye ve T├╝rk az─▒nl─▒─č─▒n aleyhinde yaz─▒lar yazm─▒┼čt─▒r. ├ľrne─čin M├╝stakil olarak yay─▒nlanan ÔÇťMirÔÇŁ Gazetesinin Ocak 1934 say─▒lar─▒nda, T├╝rk bas─▒n─▒nda da Bulgaristan ve Trakya Komitesi aleyhinde yaz─▒lar─▒n yaz─▒ld─▒─č─▒ belirtilmektedir. T├╝rkiyeÔÇÖnin bu bask─▒lar─▒n─▒n anla┼č─▒lmaz ve asabiyet seklinde yorumlanmaktad─▒r. Hatta T├╝rk gazetelerinden CumhuriyetÔÇÖte ├ž─▒kan bir yaz─▒da Bulgar Ba┼čbakan─▒ M. MusanovÔÇÖun beyanatlar─▒n─▒ farkl─▒ olarak yay─▒nlad─▒─č─▒n─▒ yazmaktad─▒r. Haberlerin devam─▒nda Trakya Komitesinin, bir hay─▒r cemiyeti oldu─čundan s├Âz edilmektedir.[59]

T├╝rkiye, Bulgaristan bas─▒n─▒nda aleyhinde ├ž─▒kan yaz─▒lara her f─▒rsatta rahats─▒zl─▒─č─▒n─▒ dile getirmi┼čtir. T├╝rk bas─▒n─▒nda ise Bulgaristan ile ilgili ├žok c─▒l─▒z yay─▒nlar ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. ├ç─▒kan bu yaz─▒lara Bulgaristan resmi makamlar─▒ ve komiteler ├žok sert tepki g├Âstermi┼čtir. ├ľrne─čin ─░stanbul Barosu Avukatlar─▒ndan Halil Yaver BeyÔÇÖin, 1930ÔÇÖlar─▒n bas─▒nda yazm─▒┼č oldu─ču ÔÇťBu G├╝nk├╝ BulgaristanÔÇÖda T├╝rk D├╝┼čmanl─▒─č─▒ÔÇŁ adl─▒ kitab─▒, Trakya Komitesi ve di─čer Bulgaristan bas─▒n─▒nda yank─▒ bulmu┼čtur.[60] ├ç─▒kan yaz─▒larda yazar ve kitap hakk─▒nda ├žok a─č─▒r ithamlarda bulunulmu┼čtur.

┼×ubat 1934ÔÇÖte Balkan Pakt─▒ imzalanmas─▒ndan sonra T├╝rkiyeÔÇÖnin, komite hakk─▒ndaki bask─▒lar─▒ daha da artm─▒┼čt─▒r. Bu bask─▒lar kar┼č─▒l─▒─č─▒nda Bulgaristan, Nisan 1934ÔÇÖte Trakya Komitesini kapatm─▒┼čt─▒r. Her ne kadar kapat─▒lm─▒┼č olmas─▒na ra─čmen komitenin Karabay─▒rÔÇÖda bulunan kararg├óh─▒n─▒n bir k─▒sm─▒n─▒n Dar─▒dereÔÇÖye Yunan s─▒n─▒r─▒na kayd─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. ├ťyelerinin b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒ korucu, g├╝mr├╝k├ž├╝ ve k├Ây bek├žisi gibi silahl─▒ olarak s─▒n─▒r b├Âlgesine yerle┼čtirilmi┼čtir.[61]

Faaliyetlerini gizli olarak bir s├╝re devam ettirmi┼čtir. 19 May─▒s 1934ÔÇÖte BulgaristanÔÇÖda, h├╝k├╝met darbesi yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Darbeyi, asker ve siyasi te┼čekk├╝ller yapm─▒┼čt─▒r. (Ligue Militarie)[62] Askeri H├╝k├╝met, ├Âncelikle BulgaristanÔÇÖda kraliyeti kald─▒rm─▒┼čt─▒r. Bununla birlikte Makedonya Komitesi ile m├╝cadele etmi┼čtir.[63] Askeri H├╝k├╝met, 1935 Y─▒l─▒n─▒n sonlar─▒nda da Trakya Komitesinin toplant─▒lar─▒n─▒n yasaklanmas─▒na karar vermi┼čtir.[64]

Sonu├ž ve De─čerlendirme

Osmanl─▒ Devleti i├žersinde Balkanlarda yasayan bir├žok halk, birbirinden ├žok etkilenmi┼čtir.

Komitecilik, 19. Y├╝zy─▒lda artan milliyet├žilik ak─▒mlar─▒ ve Bat─▒da geli┼čen sivil toplum ├Ârg├╝t├╝ kavram─▒yla birle┼čince ba─č─▒ms─▒zl─▒k hareketlerine d├Ân├╝┼čm├╝┼čt├╝r. Balkanlardaki Osmanl─▒ toplumu i├žersindeki gayri M├╝slim az─▒nl─▒klar, hak ve hukuklar─▒n─▒ korumak amac─▒yla ├Ânceleri kiliseler vas─▒tas─▒yla ├Ârg├╝tlenirken, daha sonlar─▒ milliyet├žilik hareketlerine paralel olarak ├že┼čitli dernekler, vak─▒flar veya gen├žlik ve spor kul├╝pleri etraf─▒nda toplanm─▒┼člard─▒r. Bu kurulu┼člar sayesinde Balkanlarda ba─č─▒ms─▒zl─▒k hareketleri geli┼čmi┼čtir.

Ba─č─▒ms─▒zl─▒k m├╝cadelesi veren bu kurulu┼člara sivil toplum ├Ârg├╝t├╝ olarak adland─▒rmak ne kadar do─čru olabilir? Sivil toplum terimi, kelime anlam─▒ olarak bireyin ve toplumun haklar─▒n─▒n korunmas─▒ i├žin bir araya gelmi┼č ki┼čilerin olu┼čturdu─ču birliktelik olarak tan─▒mlanmaktad─▒r. Balkanlarda sivil toplum ├Ârg├╝t├╝ seklinde g├Âr├╝nen bu kurulu┼člar, ├žetecilik yaparak sivil toplumun ruhuna ayk─▒r─▒ olarak adam ├Âld├╝rme, h─▒rs─▒zl─▒k ve her t├╝rl├╝ zora ba┼čvurmu┼člard─▒r.

Balkanlarda ├Âzellikle Makedonya ve Trakya B├Âlgesinde T├╝rk, Yunan ve Bulgarlar─▒n toprak m├╝cadelesi ├žer├ževesinde komitecilik ve ├žetecilik savas─▒na sahne olmu┼čtur. Bu ├╝├ž ├╝lke, birbirine bu b├Âlgelerde yak─▒n isimlerde komite kurmu┼člard─▒r. Bu komiteler bazen m├╝stakil, bazen de ortak hareket ederek m├╝cadele etmi┼čtir. Bu ├╝├ž halk─▒n uzun y─▒llar i├ž i├že ya┼čam─▒┼č olmas─▒ ortak k├╝lt├╝r olu┼čturmas─▒na neden olmu┼čtur. Bu ortak k├╝lt├╝r, ba─č─▒ms─▒z m├╝cadelelerine de yans─▒m─▒┼čt─▒r. ├ľrne─čin her ├╝├ž ├╝lke ba─č─▒ms─▒zl─▒k m├╝cadelesinde, komiteler veya cemiyetler vas─▒tas─▒yla kamuoyu olu┼čturmu┼čtur (M├╝dafaa-─▒ Milliye Cemiyeti, Makedonya Komitesi, ÔÇŽ gibi). Bir├žok ortak k├╝lt├╝re sahip olmas─▒na ra─čmen ├╝├ž devlet de, milli bilincin geli┼čmesi i├žin birbirlerine kars─▒ d├╝┼čmanca s├Âylem geli┼čtirmi┼člerdir. ├ľrne─čin BulgaristanÔÇÖda milli bilincin kuvvetlenmesi i├žin T├╝rk d├╝┼čmanl─▒─č─▒ devlet politikas─▒ seklinde uygulanmaktad─▒r. Ayn─▒ ┼čekilde T├╝rkiye ve Yunanistan i├žin de bu t├╝r politikalar ge├žerlidir.

Balkan ve I. D├╝nya Savas─▒ sonras─▒nda TrakyaÔÇÖda s─▒n─▒rlar de─či┼čmi┼čtir. De─či┼čen s─▒n─▒rlar i├žersinde T├╝rk, Bulgar ve Yunan komiteleri kurulmu┼čtur. 1918 Y─▒l─▒n─▒n sonlar─▒na do─čru Bat─▒ TrakyaÔÇÖda kurulan Bulgar Trakya ─░htilas Komitesi, 1923ÔÇÖe kadar yo─čun faaliyet i├žinde olmu┼čtur. Lozan Antla┼čmas─▒ÔÇÖndan sonra BulgaristanÔÇÖa ta┼č─▒nm─▒┼čt─▒r. 1925ÔÇÖten itibaren de tekrar faaliyete ge├žmi┼čtir. 1925-1930 y─▒llar─▒ aras─▒ndaki faaliyetlerini daha ├žok ├žetecilik seklinde y├╝r├╝tm├╝┼čt├╝r. 1929ÔÇÖda ortaya ├ž─▒kan Balkan Pakt─▒ fikri ve sonraki y─▒llarda BulgaristanÔÇÖdaki T├╝rk ve M├╝sl├╝man az─▒nl─▒─č─▒n kurdu─ču Turan Cemiyetinin daha faal hale gelmesiyle birlikte BulgaristanÔÇÖ─▒nda Trakya ─░htilal Komitesini aktif hale getirdi─čini g├Ârmekteyiz.

Komite, 1930-1934 y─▒llar─▒ aras─▒nda resmi makamlarla i┼čbirli─či yaparak bir├žok propaganda ve ├žetecilik faaliyetine kar─▒┼čm─▒┼čt─▒r. Bu faaliyetleri T├╝rkiye ve komsu ├╝lkeler, yak─▒ndan takip ederek Bulgaristan nezdinde tepkilerini ortaya koymu┼čtur. Bu tepkiler, sonu├ž vererek Nisan 1934ÔÇÖte, Komite da─č─▒t─▒lm─▒┼č ve faaliyetleri yasaklanm─▒┼čt─▒r.

KAYNAKÇA

Ba┼čbakanl─▒k Devlet Ar┼čivleri Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝ Cumhuriyet Ar┼čivi: Dosya No: 219, 239, 240,

241, 251, 255.

─░kdam Gazetesi: No: 8378, 8736, 8852, 8224, 9052, 8231.

ARMAO─×LU Fahir, 20. Y├╝zy─▒l Siyasi Tarihi 1914-1980, Ankara, 1987.

BAYUR Hikmet, T├╝rk ─░nkilab─▒ Tarihi, 2. Cilt, III, Ankara, 1991.

BIYIKLIO─×LU Tevfik, Trakya’da Milli M├╝cadele, C.I, Ankara, 1987.

DE─×ERL─░ Esra S., ÔÇťT├╝rkiyeÔÇÖnin Balkan ├ťlkelerine Yak─▒nla┼čma ├çal─▒┼čmalar─▒: Balkan Pakt─▒ÔÇŁ,

Eski┼čehir Osmangazi ├ťniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Say─▒ 9.

EREN A. Cevat, ÔÇťPomaklara DairÔÇŁ, T├╝rk K├╝lt├╝r├╝, Say─▒ 4, ┼×ubat 1963.

G├ľNL├ťBOL M. ÔÇô SAR C., Atat├╝rk ve T├╝rkiyeÔÇÖnin D─▒┼č Politikas─▒ (1919-1938), Ankara, 1997.

HAT─░PO─×LU M. Murat, Yak─▒n Tarihte T├╝rkiye ve Yunanistan 1923-1954, Ankara, 1997.

─░LER─░ Rasih Nuri, Atat├╝rk ve Kom├╝nizm, ─░stanbul, 1970.

KESK─░O─×LU Osman, BulgaristanÔÇÖda T├╝rkler, Ankara, 1985.

KOMSALOVA Rumyana, ÔÇťI. D├╝nya Savas─▒ Sonras─▒ Bulgar-T├╝rk ─░li┼čkilerinde Trakya Sorunu

(1919-1925)ÔÇŁ, Uluslararas─▒ Osmanl─▒ ve Cumhuriyet D├Ânemi T├╝rk-Bulgar ─░li┼čkileri

Sempozyumu 11-13 May─▒s 2005 Bildiriler Kitab─▒, Osmangazi ├ťniversitesi Fen-

Edebiyat Fak├╝ltesi Tarih B├Âl├╝m├╝, Eski┼čehir, May─▒s 2005.

KOYLU Zafer, ÔÇťAyestafanos Antla┼čmas─▒ ve Sonras─▒nda Balkanlarda BulgaristanÔÇÖ─▒n Geni┼čleme

Politikalar─▒: MakedonyaÔÇŁ, Uluslar aras─▒ Osmanl─▒ ve Cumhuriyet D├Ânemi T├╝rk-

Bulgar ─░li┼čkileri Sempozyumu 11-13 May─▒s 2005 Bildiriler Kitab─▒, Osmangazi ├ťniversitesi

Fen-Edebiyat Fak├╝ltesi Tarih B├Âl├╝m├╝, Eski┼čehir, May─▒s 2005.

OKDAY ─░. H., ÔÇťBulgaristanÔÇÖda ├ç─▒km─▒┼č Olan T├╝rk Gazeteleri ve DergileriÔÇŁ, T├╝rk K├╝lt├╝r├╝, Say─▒

274, Subat 1986.

┼×ark-─▒ Karib Umuru Hakk─▒nda Lozan Konferans─▒ 1922-1923 (Konferans─▒nda Tezekk├╝r Olunan

Senedat Mecmuas─▒, ─░kinci Tak─▒m, ─░kinci Cilt, 30 Kanun-─▒ Sani ve 24 Temmuz 1923

Tarihinde Lozan’da ─░mza Edilen Senedat, H. 1340, Matbaa-─▒ Ahmet ─░hsan ve ┼×├╝rekas─▒.

S─░MS─░R Bilal N., Atat├╝rk ─░le Yaz─▒┼čmalar (1920-1923), C.I, Ankara, 1981.

TU─×LACI Pars, Bulgaristan ve T├╝rk-Bulgar ─░li┼čkileri, ─░stanbul, 1984.

VEL─░KOV Stefan, (Bulgar G├Âz├╝yle Atat├╝rk) Kemalist ─░htilal ve Bulgaristan (1918-1922),

Çev. Naime Yılmazer, İstanbul, 1969.

YETK─░N Sabri, EgeÔÇÖde E┼čk─▒yalar, 2. Bask─▒, ─░stanbul, 1997

[1] E┼čk─▒yal─▒k hk. geni┼č bilgi i├žin bkz. Sabri Yetkin, EgeÔÇÖde Esk─▒yalar, 2. Bask─▒, ─░stanbul, 1997.

[2] Bulgarlar─▒n kurdu─ču ilk komite, Sofya ve MakedonyaÔÇÖdan BulgaristanÔÇÖa gelen g├Â├žmenler taraf─▒ndan 1890ÔÇÖda yard─▒mla┼čma amac─▒yla kurulan ÔÇťMerkezi Edirne ve Makedonya KomitesiÔÇŁdir:

Zafer Koylu, ÔÇťAyestafanos Antla┼čmas─▒ ve Sonras─▒nda Balkanlarda BulgaristanÔÇÖ─▒n Geni┼čleme Politikalar─▒: MakedonyaÔÇŁ, Uluslararas─▒ Osmanl─▒ ve Cumhuriyet D├Ânemi T├╝rk-Bulgar ─░li┼čkileri Sempozyumu 11-13 May─▒s 2005 Bildiriler Kitab─▒, Osmangazi ├ťniversitesi Fen-Edebiyat Fak├╝ltesi Tarih B├Âl├╝m├╝, Eski┼čehir, May─▒s 2005, s.108.

[3] Rumyana Komsalova, ÔÇťI. D├╝nya Savas─▒ Sonras─▒ Bulgar-T├╝rk ─░li┼čkilerinde Trakya Sorunu (1919-1925)ÔÇŁ, Uluslararas─▒ Osmanl─▒ ve Cumhuriyet D├Ânemi T├╝rk-Bulgar ─░li┼čkileri Sempozyumu 11-13 May─▒s 2005 Bildiriler Kitab─▒, Osmangazi ├ťniversitesi Fen-Edebiyat Fak├╝ltesi Tarih B├Âl├╝m├╝, Eski┼čehir, May─▒s 2005, s.130.

[4] Agm, s.132.

[5] Bilal N. Sim┼čir, Atat├╝rk ─░le Yaz─▒┼čmalar (1920-1923), C.I, Ankara, 1981, s.430; Tevfik B─▒y─▒kl─▒o─člu, Trakya’da Milli M├╝cadele, C.I, Ankara, 1987, s.387.

[6] BCA, 030.10.243.638.11 (24.04.1936) Eski Maarif NezaretiÔÇÖnin Bulgar Mektepleri M├╝fettisi ve ─░stanbul Barosu Avukatlar─▒ndan Halil Yaver Bey’in Ba┼čbakanl─▒─ča yazd─▒─č─▒ mektup.

[7] ┼×ark-─▒ Karib Umuru Hakk─▒nda Lozan Konferans─▒ 1922-1923 (Konferans’da Tezekk├╝r Olunan Senedat Mecmuas─▒, ─░kinci Tak─▒m, ─░kinci Cilt, 30 Kanun-─▒ Sani ve 24 Temmuz 1923 Tarihinde Lozan’da ─░mza Edilen Senedat, H. 1340, Matbaa-─▒ Ahmet ─░hsan ve S├╝rekas─▒, s.77-79.

[8] B─▒y─▒kl─▒o─člu, age, s.127; TrakyaÔÇÖda T├╝rkler ve Bulgarlar, YunanistanÔÇÖa kars─▒ ortak m├╝cadele i├žin bir├žok ├žete kuracakt─▒r. Pars Tu─člac─▒, Bulgaristan ve T├╝rk-Bulgar ─░li┼čkileri, ─░stanbul, 1984, s.121, 122. Bunlardan biri de 1922 Y─▒l─▒n─▒n sonbahar─▒nda kurulan T├╝rk-Bulgar ─░├ž Trakya ─░├ž ─░htilal Komitesidir. Komitenin bas─▒na Bulgar as─▒ll─▒ T. Nikolov getirilmi┼čtir. Y├Ânetime T├╝rk temsilciler olarak da Fuat ve Kemal Beyler kat─▒lm─▒┼čt─▒r. Stefan Velikov, Bulgar G├Âz├╝yle Atat├╝rk. Kemalist ─░htilal ve Bulgaristan (1918-1922), ├çev. Naime Y─▒lmazer, ─░stanbul, 1969, s.155.

[9] Rumyana Komsalova, age, s.132.

[10] BCA, 030.10.239.616.8 (01.07.1925)

[11] YunanistanÔÇÖ─▒n Bat─▒ TrakyaÔÇÖy─▒ i┼čgal etmesi ile buradan g├Â├ž eden Bulgarlar─▒n say─▒s─▒ 12 bin civar─▒ndad─▒r. ─░kdam Gazetesi, 10.06.1920, No: 8378, s.1.

[12] MakedonyaÔÇÖdan BulgaristanÔÇÖa 300.000 ki┼či g├Â├ž etmi┼čtir. Fahir Armao─člu, 20. Y├╝zy─▒l Siyasi Tarihi 1914-1980, Ankara, 1987, s.185.

[13] ─░kdam Gazetesi, 20.07.1921 ÔÇťBulgar H├╝k├╝metinin bir notas─▒: BulgaristanÔÇÖdan AnkaraÔÇÖya giden Bulgarlar ve AnkaraÔÇÖdan gelen T├╝rkler hakk─▒nda D├╝vel-i muazzamaya resmi bir nota ile izahat veriyor.ÔÇŁ

[14] ─░kdam Gazetesi, 10.07.1921, No: 8736, s.2.

[15] BCA, 030.10.241.630. 17 (16.07.1933)

[16] M. G├Ânl├╝bol – C. Sar, Atat├╝rk ve T├╝rkiyeÔÇÖnin D─▒┼č Politikas─▒ (1919-1938), Ankara, 1997, s.97.

[17] Daha geni┼č bilgi i├žin bak─▒n─▒z. Osman Keskio─člu, BulgaristanÔÇÖda T├╝rkler, Ankara, 1985, s.113-124.

[18] ─░kdam, 6 Te┼črin-─▒ Sani 1921, No: 8852, s. 1

[19] BCA, 030. 10. 255.715.11 (16.10.1932)

[20] M. Murat Hatipo─člu, Yak─▒n Tarihte T├╝rkiye ve Yunanistan 1923-1954, Ankara, 1997, s.157-172; Esra S. De─čerli, ÔÇťT├╝rkiyeÔÇÖnin Balkan ├ťlkelerine Yak─▒nla┼čma ├çal─▒┼čmalar─▒: Balkan Pakt─▒ÔÇŁ, Eski┼čehir Osmangazi ├ťniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Say─▒ 9, 2, s.121 vd.

[21] BCA, 030. 10. 240. 621. 2 (14.03.1932)

[22] BCA, 030.10.240.622.9 (21.05.1932)

[23] BCA, 030.10.240.624.17 (25.09.1932); Straj Gazetesi, No: 3, 3 Mart 1932

[24] BCA, 030.10.240.619.10 (26.09.1931)

[25] BCA 030.10. 240. 625. 10 (09.11. 1932); Bu t┼čskilat, 1930ÔÇÖdan ├Ânce T├╝rk az─▒nl─▒─ča kars─▒ etkin m├╝cadele etmekteydi.

[26] BCA, 030.10. 239. 615. 3 (1 May─▒s 1923)

[27] BCA., 030. 10. 239. 616. 41 (14 Tesrin-─▒ Sani 1927)

[28] ─░kdam, 04.01.1920, No: 8224, s. 2; Rasih Nuri ─░leri, Atat├╝rk ve Kom├╝nizm, ─░stanbul, 1970.

[29] ─░kdam, 28.05.1920, No: 9052, s. 1

[30] ─░kdam, 11.01.1920, No: 8231, s.2

[31] BCA, 030. 10. 239. 616. 3 (11 May─▒s 1925)

[32] BCA, 030. 10. 253. 708. 18 (28.03.1925)

[33] BCA, 030. 10. 219. 477.4 (13.06.1926)

[34] BCA, 030. 10. 241. 630.25 (01.08.1933)

[35] BCA, 030. 10. 241. 630.40 (20.09.1933)

[36] BCA, 030. 10. 242. 633.10

[37] BCA, 030.10.241, 630,6 (10.06.1933)

[38] BulgaristanÔÇÖ─▒n destekledi─či eskiler yada hocalar, Lozan sonras─▒nda yurt d─▒s─▒na ├ž─▒kar─▒lan 150ÔÇÖliklerin bir k─▒sm─▒d─▒r. Bunlardan yaklas─▒k 20-25ÔÇÖlik bir grup BulgaristanÔÇÖda yasamaktad─▒r. Bu ki┼čiler, her f─▒rsatta T├╝rkiye aleyhine faaliyet g├Âstermektedir. T├╝rkiye, bunlar─▒n her t├╝rl├╝ faaliyetlerini yak─▒ndan takip ederek, tedbir almaya ├žal─▒┼čm─▒┼čt─▒r.

[39] BCA, 030.18.01.02.20.37.16 (07.06.1931) Bakanlar Kurulu Karar─▒

[40] BCA, 030.18.01.02.33.6.3 (18.01.1933) Bakanlar Kurulu Karar─▒

[41] BCA, 030.18.01.02.1.4.18 21.02.1928) Bakanlar Kurulu Karar─▒

[42] SofyaÔÇÖda ├ž─▒kan ÔÇťMirÔÇŁ Gazetesine g├Âre 1934 Y─▒l─▒nda BulgaristanÔÇÖdaki T├╝rk az─▒nl─▒k 12 gazete ├ž─▒karmaktad─▒r. Bunlar─▒n b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒ latin harfleriyle ├ž─▒kar─▒lmakta ve Kemalist e─čilimlidir. (BCA, 030.10.242.633.15 (03.05.1934); T├╝rkiye, bu gazetelere matbaa ve di─čer maddi yard─▒mlarda bulunmustur. Bu gazetelerin baz─▒lar─▒ Rodop, Deliorman, Rehber ve YenilikÔÇÖtir. BCA, 030.10. 83.548.9 ( 31.03.1930); BCA, 030.10.239.617,3 (20.02.1929); ─░. H. Okday, ÔÇťBulgaristanÔÇÖda ├ç─▒km─▒s Olan T├╝rk Gazeteleri ve DergileriÔÇŁ, T├╝rk K├╝lt├╝r├╝, Say─▒ 274, Subat 1986, s.75-79

[43] Osman Keskio─člu, BulgaristanÔÇÖda T├╝rkler, Ankara, 1985, s. 22

[44] Age, s. 23

[45] BCA, 030. 10. 241. 631. 34 (13. 12. 1933)

[46] BCA, 030.10. 241.631. 32 (07.12.1933)

[47] BCA, 030.10.242.633.21 (21.05.1934); A. Cevat Eren, ÔÇťPomaklara DairÔÇŁ, T├╝rk K├╝lt├╝r├╝, Say─▒ 4, Subat 1963, s. 37-41

[48] BCA, 030. 10. 242. 637. 8 (11.02.1935)

[49] BCA, 030.10.241.629.15 (17.06.1933); 1930ÔÇÖdan ├Ânce T├╝rkiye, BulgaristanÔÇÖdan g├Â├žmen olarak gelen ├çingeneleri ─░sk├ón Kanununa g├Âre, m├╝mk├╝n oldu─ču kadar kabul etmemeye ├žal─▒sm─▒st─▒r.

(BCA, 030.12.56.142.27 (20.11.1927)) BulgaristanÔÇÖ─▒n bask─▒lar─▒ artmaya baslamas─▒yla birlikte sehirde yasayan ve M├╝sl├╝man olan ├çingenelerin T├╝rkiyeÔÇÖye kabul edilmesine baslam─▒st─▒r.

[50] BCA, 080.18.01.02.37.48.7 (24.06.1933) Bakanlar Kurulu karar─▒

[51] BCA, 030. 10. 240. 624. 2 (01.08.1932)

[52] BCA, 030.10.241.631.37 (03.12.1933); Filmin konusu: Bulgarlar─▒n Osmanl─▒ y├Ânetimi s─▒ras─▒nda g├Ârd├╝kleri zul├╝mlerden bahsetmektedir. Konu islenirken, T├╝rklere a─č─▒r hakaretler yap─▒lmaktad─▒r. Filmin Rejis├Âr├╝ eski tiyatro sanat├ž─▒s─▒ Vasil GendovÔÇÖtur; Filmin haz─▒rlan─▒┼č─▒ s─▒ras─▒nda T├╝rk H├╝k├╝meti, Bulgaristan El├žili─či nezdinde ili┼čkilerin zedelenece─či konusunda uyar─▒da bulunmu┼čtur. Al─▒nan cevapta Osmanl─▒ d├Ânemine ait konular─▒ i├žerdi─činden s├Âz edilerek, ge├ži┼čtirmeye ├žal─▒┼čm─▒┼čt─▒r. Buna ra─čmen Bulgaristan H├╝k├╝meti daha sonra filmin g├Âsterilmesine izin vermi┼č ve hatta resmi olarak desteklemi┼čtir. BCA, 030.10,241.631.13 (25.10.1933)

[53] BCA, 030.10.241.626.21 (18.03.1933)

[54] Konferans─▒n basl─▒─č─▒ ÔÇťTrakya ve Bulgar MilletiÔÇŁ

[55] BCA, 030.10. 241.626. 32 (25. 03. 1933)

[56] BCA, Ar┼čiv idaresi taraf─▒ndan yer numaras─▒ verilmemi┼čtir. Hariciye Vek├óleti II. Daire Umum M├╝d├╝rl├╝─č├╝ I. Sube taraf─▒ndan Ba┼čbakanl─▒─ča g├Ânderilen yaz─▒.

[57] BCA, 030. 10. 242. 633. 9 (31.04.1934)

[58] BCA. 030. 10. 242. 636. 24 (17-18.01.1934 tarihli Znale Gazetesinde ├ž─▒kan yaz─▒lar)

[59] agb. (Mir Gazetesi 10, 17.01.1934 tarihleri aras─▒nda ├ž─▒kan yaz─▒lar)

[60] BCA, 030.10.241.627.2 (31 .03.1933)

[61] BCA, 030.10.242.633.10 (30.11.1934)

[62] BCA, 030.10. 242. 634. 9 04.07.1934)

[63] BCA, 030.10.242.635.7 (02.08.1934)

[64] BCA, 030. 10. 242. 637. 50 (02. 12. 1935)

1,365 Toplam, 2 okuma bug├╝n

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
MEHMET ÇANLI

B─░RDE BUNLARA BAKIN

Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
Uluda─č, Prusa ve Ke┼či┼čler

Uluda─č, Prusa ve Ke┼či┼čler

5 Aral─▒k 2019, Uluda─č, Prusa ve Ke┼či┼čler i├žin yorumlar kapal─▒
Tasar─▒mla Ger├žeklik Aras─▒nda T├╝rkler

Tasar─▒mla Ger├žeklik Aras─▒nda T├╝rkler

5 Aral─▒k 2019, Tasar─▒mla Ger├žeklik Aras─▒nda T├╝rkler i├žin yorumlar kapal─▒
Bir Uluda─č nostaljisi

Bir Uluda─č nostaljisi

5 Aral─▒k 2019, Bir Uluda─č nostaljisi i├žin yorumlar kapal─▒
├ľklidÔÇÖten Nasireddin TusiÔÇÖye, TusiÔÇÖden Ulu─č BeyÔÇÖe Bilim

├ľklidÔÇÖten Nasireddin TusiÔÇÖye, TusiÔÇÖden Ulu─č BeyÔÇÖe Bilim

3 Aral─▒k 2019, ├ľklidÔÇÖten Nasireddin TusiÔÇÖye, TusiÔÇÖden Ulu─č BeyÔÇÖe Bilim i├žin yorumlar kapal─▒
Bu son de─čil, ba┼člang─▒├ž

Bu son de─čil, ba┼člang─▒├ž

3 Aral─▒k 2019, Bu son de─čil, ba┼člang─▒├ž i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒l─▒├ž Kalkan Oyunu

K─▒l─▒├ž Kalkan Oyunu

1 Aral─▒k 2019, K─▒l─▒├ž Kalkan Oyunu i├žin yorumlar kapal─▒
TurquoiseÔÇÖ─▒n teslim al─▒nmas─▒ ve m├╝rettebat─▒n akibeti

TurquoiseÔÇÖ─▒n teslim al─▒nmas─▒ ve m├╝rettebat─▒n akibeti

1 Aral─▒k 2019, TurquoiseÔÇÖ─▒n teslim al─▒nmas─▒ ve m├╝rettebat─▒n akibeti i├žin yorumlar kapal─▒
25 Nisan 1915ÔÇŽ ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda en uzun g├╝n

25 Nisan 1915ÔÇŽ ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda en uzun g├╝n

15 Kas─▒m 2019, 25 Nisan 1915ÔÇŽ ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda en uzun g├╝n i├žin yorumlar kapal─▒
├çanakkale 1915ÔÇŽ ─░┼čgalcilerin kara harek├ót─▒ haz─▒rl─▒klar─▒ nas─▒l y├╝r├╝t├╝ld├╝

├çanakkale 1915ÔÇŽ ─░┼čgalcilerin kara harek├ót─▒ haz─▒rl─▒klar─▒ nas─▒l y├╝r├╝t├╝ld├╝

14 Kas─▒m 2019, ├çanakkale 1915ÔÇŽ ─░┼čgalcilerin kara harek├ót─▒ haz─▒rl─▒klar─▒ nas─▒l y├╝r├╝t├╝ld├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rklerÔÇÖin D├╝nya Tarihindeki Yeri

T├╝rklerÔÇÖin D├╝nya Tarihindeki Yeri

14 Kas─▒m 2019, T├╝rklerÔÇÖin D├╝nya Tarihindeki Yeri i├žin yorumlar kapal─▒