Ekrem Hayri PEKER
Ekrem Hayri  PEKER
Bursa Orhangazi Sinemalar─▒
  • 24 Mart 2019 Pazar
  • +
  • -

Sinema bize farkl─▒ bir d├╝nyan─▒n kap─▒s─▒n─▒ a├žard─▒. Perdede seyretti─čimiz sadece g├Âr├╝nt├╝ de─čildi. ├ço─ču zaman filmin i├žine girer, efe olurduk, korsan olurduk, kovboy olurduk. Malko├žo─člu, Karao─član, TarkanÔÇÖla ak─▒nlara ├ž─▒kard─▒k. Herk├╝l veya MasisÔÇÖle Antik ├ça─č yarat─▒klar─▒yla d├Âv├╝┼č├╝rd├╝k.

Ankara, ─░stanbul, ─░zmir ve Uluda─č gibi ismini duydu─čumuz ama gidemedi─čimiz yerleri filmler aya─č─▒m─▒za getirirdi. Sadece buralar m─▒? Paris, Roma, Londra, NewyorkÔÇŽ Balta girmemi┼č ormanlar, u├žsuz bucaks─▒z ├ž├Âller, okyanuslar filmlerle bize gelirdi. Kitaplarda okudu─čumuz aslan bize k├╝krer,┬á balina i├žine ├žekti─či suyu f─▒┼čk─▒rt─▒rd─▒.

Kemal BurkayÔÇÖ─▒n o g├╝zel ┼čiirinde oldu─ču gibi

Bazen ┼čehre bir film gelir
Bir g├╝zel orman olur yaz─▒larda
iklim de─či┼čir Akdeniz olur g├╝l├╝mseÔÇŽ

G├╝nlerce konu┼čulan tek konu o hafta seyretti─čimiz film olurdu.

Bizimle d─▒┼č d├╝nya aras─▒nda k├Âpr├╝ olan sinemac─▒lar da do─čal olarak y├Ârenin ├Ânde gelen insanlar─▒ aras─▒na girerlerdi. ├ço─ču sinema ayn─▒ zamanda tiyatro ve konser salonuydu. Siyasi parti kongreleri, dernekler kongrelerini buralarda yaparlard─▒.

Raif Kaplano─člu

Bunlar─▒n ─▒┼č─▒─č─▒nda Orhangazi sinemalar─▒n─▒ Bursa Ve Osmanl─▒ Devleti ├╝zerine ara┼čt─▒rmalar yapan say─▒n Raif Kaplano─člu ile il├žedeki sinemalar─▒n─▒ gezelim.

ÔÇť├çocuklu─čumda Orhangazi 6ÔÇô7 bin n├╝fuslu k├╝├ž├╝k bir yerdi. Bir├žok il├žede Halkevleri i├žin tiyatro ve sinema binalar─▒ yap─▒lm─▒┼čt─▒. Bu binalar, Halkevleri kapat─▒l─▒nca belediyelere devredildi. ├ço─čunun ad─▒ belediye sinemas─▒ oldu. Belediyeler bu binalar─▒ i┼čletmecilere kiralad─▒. Orhangazi elektri─čini k├╝├ž├╝k bir HESÔÇÖten sa─člad─▒─č─▒ i├žin sinemada jenerat├Âre ihtiya├ž duyulmuyordu.

1950ÔÇÖli y─▒llar─▒n ba┼č─▒nda bu Halkevi binas─▒n─▒ Arnavut Ayet (Durmu┼č) kiralay─▒p Atlas Sinemas─▒ ad─▒yla hizmete soktu. 300-350 ki┼čilik bir sinemayd─▒. G├╝zel bir salonu vard─▒. Geni┼č bir sahnesi ve bu sahnenin arkas─▒nda orkestra yeri olabilecek bir ├žukur bile bulunuyordu. Parti kongreleri, k─▒na/d├╝─č├╝n, tiyatro ve konserler gibi il├ženin t├╝m k├╝lt├╝r-sanat faaliyetleri burada yap─▒l─▒yordu. Benim s├╝nnetim de bu sinemada olmu┼čtu. K─▒┼čl─▒k Atlas Sinemas─▒ÔÇÖna kad─▒nlar gelmezdi. Sadece bazen kad─▒n ├Â─čretmenler ve kad─▒n memurlar film izlemek istediklerinde balkon onlara ayr─▒l─▒rd─▒.

Atlas Sinemas─▒ makine dairesi, makinist Sinemac─▒ Ayet’in o─člu Rahmi Durmu┼č.

Ayet Durmu┼č, 1960ÔÇÖl─▒ y─▒llar─▒n ba┼č─▒nda ÔÇť├çoklar F─▒r─▒n─▒ÔÇŁ kar┼č─▒s─▒nda yazl─▒k bir sinema a├žt─▒. Ad─▒ yine Yazl─▒k Atlas idi. Yazl─▒k Atlas Sinemas─▒ yakla┼č─▒k 800 ki┼čilik b├╝y├╝k bir sinemayd─▒. Zeminde tahta sandalyeler,┬á giri┼čte ufak bir b├╝fe bulunuyordu. Bu sinemaya Orhangazililer aileleriyle gelirdi. Babam din adam─▒ oldu─ču i├žin annemler sinemaya gidemezdi. Ayet Durmu┼čÔÇÖun e┼či de sinemaya gidemezdi. Bu sineman─▒n yan─▒nda, bug├╝nk├╝ Ate┼č K─▒raathanesiÔÇÖnin bulundu─ču bir tan─▒d─▒─č─▒m─▒z─▒n evinden sinemay─▒ izlerdi. Annemle onlara gider, beraber balkondan film izlerdik.

                                    

Atlas Sinemas─▒ÔÇÖndan bir g├Âr├╝nt├╝

Sinemac─▒l─▒k geli┼čince, altm─▒┼čl─▒ y─▒llar─▒n sonunda Sinemac─▒ ├ľzen, Yazl─▒k Zevk Sinemas─▒ÔÇÖn─▒ a├žt─▒. Yakla┼č─▒k 800 ki┼čilik b├╝y├╝k bir sinemayd─▒. Getirdi─či filmler ucuz, k├Ât├╝ kopyalard─▒. Filmler oynarken 8ÔÇô10 kez kopard─▒. Seyirciler ─▒sl─▒klard─▒. O da bu durum kar┼č─▒s─▒nda Arnavut AyetÔÇÖle rekabet i├žin ├╝├ž film birden oynatmaya ba┼člad─▒. Bu kampanyay─▒ uzun bir s├╝re s├╝rd├╝rd├╝.

─░l├žede seyirci potansiyeli y├╝ksekti. Yak─▒n k├Âylerden film izlemeye gelenler ├žoktu. Ba┼čka bir giri┼čimci ─░┼č Bankas─▒ ┼čubesi aral─▒─č─▒nda Yazl─▒k G├╝ne┼č Sinemas─▒ÔÇÖn─▒ a├žt─▒. Buras─▒ 400-500 ki┼čilik bir sinemayd─▒. Bu sinema da Zevk Sinemas─▒ÔÇÖna rakip olarak ├╝├ž filim birden oynatmaya ba┼člad─▒. ─░lk kez ÔÇťBabaÔÇŁ filmini bu sinemada izledim.

OrhangaziÔÇÖde a├ž─▒lan son sinema Gemlik yolundaki K─▒┼čl─▒k Emek Sinemas─▒ÔÇÖyd─▒. AlmanyaÔÇÖda i┼č├ži olarak ├žal─▒┼č─▒p, OrhangaziÔÇÖye d├Ânen Mustafa Turan, abisiyle beraber bah├želerinde bir sinema binas─▒ in┼ča etmeye ba┼člad─▒. ─░n┼čaatta kendileri de ├žal─▒┼č─▒yordu. Mustafa TuranÔÇÖ─▒n abisi in┼čaat─▒n ├žat─▒s─▒ndan d├╝┼č├╝p, ├Âld├╝. Mustafa Turan, g├╝├ž-bela bu sinemay─▒ a├ž─▒p, ├žal─▒┼čt─▒rmaya ba┼člad─▒. 500-600 ki┼čilik g├╝zel bir sinemayd─▒. Tiyatro, konser, d├╝─č├╝n-dernek i├žin de kiraya veriliyordu. Benim nik├óh─▒m da burada k─▒y─▒ld─▒. Mustafa Turan sinemay─▒ y├╝r├╝temedi. Seyirci ├žekmek i├žin normal filmler aras─▒na 1-2 dakikal─▒k ÔÇťmikiÔÇŁ filimleri par├ža olarak koymaya ba┼člad─▒. Kahveleri dola┼č─▒p, kulaklara ÔÇťbu ak┼čam par├ža varÔÇŁ diye f─▒s─▒ld─▒yordu.

Sonra hemen yan─▒na Yazl─▒k Emek Sinemas─▒ a├ž─▒ld─▒. Bu sinemada 700-800 ki┼čilikti. K─▒z karde┼čimin d├╝─č├╝n├╝ bu sinemada oldu. Daha sonra, Sinemac─▒ AyetÔÇÖle rekabet edemeyen┬á Mustafa Turan, sinemas─▒n─▒ Ayet BeyÔÇÖe kiralamak zorunda kald─▒. Sonra tekrar kendisi i┼čletmeye ba┼člatt─▒. Bir sezon ├╝nl├╝ ill├╝zyonist (Abra-Kadabra olabilir) burada program yapt─▒.

Ayet Abi ├Âl├╝nce Atlas Sinemas─▒ kapand─▒. Belediye buras─▒n─▒ ─░┼čhan─▒ yapt─▒. Televizyonun yayg─▒nla┼čmas─▒, Ye┼čil├žamÔÇÖ─▒n seks filmlerine y├Ânelmesi, OrhangaziÔÇÖdeki sinemalar─▒n sonunu getirdi. Yazl─▒k sinemalar birer birer kapand─▒. En son Emek Sinemas─▒ kapand─▒. 8ÔÇô10 y─▒l kapal─▒ kald─▒, sonra da yerine b├╝y├╝k bir apartman dikildi.

Seyyar Sinemac─▒lar

Bu sinemalardan ba┼čka OrhangaziÔÇÖde seyyar sinemac─▒lar da vard─▒. Ara├žlar─▒yla k├Âyleri dola┼č─▒rlard─▒. Bunlardan birisi kom┼čumuz Sinemac─▒ Necdet (Erceylan) idi. K├Âylere film oynatmaya giderdi. Sinemac─▒ Necdet, hem kom┼čum, hem de ailece dosttuk. Yine kom┼čum Peynirci Tevfik, Necdet AmcaÔÇÖn─▒n kalfal─▒─č─▒n─▒ yap─▒yordu. Sinemac─▒ Necdet AbiÔÇÖnin ├žok de─či┼čik bir pikab─▒ vard─▒. Sinema makinesini ona koyard─▒.

Ben de 1968 -1970ÔÇÖli y─▒llar─▒nda, sinema makinistli─či ├ž─▒rakl─▒─č─▒ yapt─▒m. Geceleri Sinemac─▒ NecdetÔÇÖle sinema oynatt─▒m. Esas i┼čim; bize gelen veya oynatt─▒─č─▒m─▒z filmleri elle ├ževirerek ba┼ča sarmakt─▒. Film makinemiz 16 mmÔÇÖlikti. Oynataca─č─▒m─▒z filmi gidece─čimiz k├Ây├╝n muhtar─▒na telefonla veya bir ┼čekilde haber verirdik. Film afi┼člerini filmi oynataca─č─▒m─▒z kahveye ├Ânceden g├Âsterip, duvara asard─▒k. Bu ┼čekilde filmi tan─▒t─▒rd─▒k. Film oynama saatinden ├Ânce kahveye gelir; makineyi kurup perdeyi asard─▒k. K├Ây kahvecisine de bir kira ├Âderdik. Yaz aylar─▒nda etraf─▒ ├žar┼čafla ├ževrili alanlarda film oynat─▒rd─▒k. GemlikÔÇô─░znik ÔÇôMudanya k├Âyleriyle Kur┼čunluÔÇÖda s─▒kl─▒kla film oynatt─▒k. Sahilde ise o y─▒llarda tatil kamplar─▒ bulunuyordu; K─▒z─▒lay kamp─▒, Gen├žlik kamp─▒ gibi. Buralara gidip, film oynat─▒rd─▒k. Kur┼čunluÔÇÖda kilisenin oldu─ču yerde film oynatm─▒┼čt─▒k. Yaz aylar─▒nda, sahildeki t├╝m k├Âyleri dola┼č─▒rd─▒k. Bizden ba┼čka seyyar sinemac─▒larda b├Âlgeyi dola┼č─▒rlard─▒. N├╝fusu kalabal─▒k olan S├Âl├Âz, Keremet, G├╝rle gibi k├Âylere s─▒k giderdik. Sinemac─▒ Arnavut Bayram Abi de, seyyar sinemac─▒yd─▒. Ancak Bayram Abi ├žok uzak k├Âylere giderdi. Ancak Orhangazi k├Âylerinde sadece Yenik├Ây beldesinde, belediye sinemas─▒ vard─▒. Bu sinema, Atlas Sinemas─▒ÔÇÖndan bile daha g├╝zel bir sinema binas─▒ idi.

Seyyar sinemac─▒l─▒─č─▒n sonunu, televizyonun yayg─▒nla┼čmas─▒ getirdi. K├Âylerde televizyonlar yayg─▒nla┼čt─▒. Televizyonlardaki Dallas, Bonanza ve polisiye dizilerin her b├Âl├╝m├╝ bir filmdi. Seyirciler filmlere ra─čbet etmez oldu. Bu da seyyar sinemac─▒l─▒─č─▒n sonunu getirdi.

Duygusal bir yap─▒m var, izledi─čim h├╝z├╝nl├╝ a┼čk filmleri geceleri r├╝yalar─▒ma girerdi. Beni etkileyen filmlerden en ├Ânemlisi, Y─▒lmaz G├╝neyÔÇÖin son sahnede vuruldu─ču bir filmdi. Son sahnede ├žulsuz bir adam, filmin kahraman─▒n─▒, yani Y─▒lmaz G├╝neyÔÇÖi ├Âld├╝r├╝yordu. Bu film, Ye┼čil├žamÔÇÖda ger├žek├ži sineman─▒n ba┼člang─▒c─▒ olmu┼čtu. Seyirciyle birlikte ben de filmin sonunda ┼ča┼č─▒p kald─▒k. Sineman─▒n ─▒┼č─▒klar─▒ yanan kadar filmin kahraman─▒ olan Y─▒lmaz G├╝neyÔÇÖin aya─ča kalkmas─▒n─▒ bekledik.ÔÇŁ

                                                                *

Yeni Lider GazetesiÔÇÖnden Muamer Yolcu┬á il├žedeki sinemalarla ilgili ┼ču bilgiyi verdi;
ÔÇť┼×uan Orhangazi’de bulunan herhangi bir sinema bulunmamaktad─▒r. Uzun y─▒llar ├Ânce G├Âlpark Avm a├ž─▒k iken Tutku sinemalar─▒ vard─▒. Ondan ├Âncesin de Mezarl─▒─č─▒n kar┼č─▒s─▒nda yine ayn─▒ isimde Tutku sinemas─▒ bulunuyordu─▒.┬á Sinemalardan en eski olan─▒ ise EMEK Sinemas─▒ÔÇÖyd─▒r. ┬áYakla┼č─▒k son 5 senedir Orhangazi’de sinema bulunmamaktad─▒r. ┼×u an Orhangazi halk─▒ ├ževre il ve il├želere gidilmektedir. Gemlik’te Tutku sinemas─▒ var ve Yalova’da bulunan K─░PA ve ├ľzdilekÔÇÖteki sinemalar bulunuyor.ÔÇŁ

896 Toplam, 1 okuma bug├╝n

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi. Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: [email protected]

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Ekrem Hayri Peker
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
1914ÔÇŽ Osmanl─▒ i├žin sava┼č tam tamlar─▒ ├žalarken!

1914ÔÇŽ Osmanl─▒ i├žin sava┼č tam tamlar─▒ ├žalarken!

21 Ekim 2019, 1914ÔÇŽ Osmanl─▒ i├žin sava┼č tam tamlar─▒ ├žalarken! i├žin yorumlar kapal─▒
NostaljiÔÇŽ ─░neg├Âl Sinemalar─▒ÔÇŽ

NostaljiÔÇŽ ─░neg├Âl Sinemalar─▒ÔÇŽ

20 Ekim 2019, NostaljiÔÇŽ ─░neg├Âl Sinemalar─▒ÔÇŽ i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒

K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒

20 Ekim 2019, K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en

─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en

20 Ekim 2019, ─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en i├žin yorumlar kapal─▒
Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca

Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca

20 Ekim 2019, Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar