BursaÔÇÖda nostaljik bir gezinti

BursaÔÇÖda nostaljik bir gezinti

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi.
Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu.
TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi.
Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒:
"Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey",
"├ľzbek Mektuplar─▒",
"Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler",
"Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi".
Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r.
E-Posta: ekrempeker@gmail.com
Ekrem Hayri PEKER

─░neg├ÂlÔÇÖde ya┼čad─▒─č─▒m─▒z y─▒llarda, babamla BursaÔÇÖya s─▒k s─▒k gelir ve beraber BursaÔÇÖy─▒ gezer; akrabalar─▒m─▒z─▒ ziyaret ederdik. Bir g├╝n gezmeye ZeynilerÔÇÖden ba┼člad─▒k. ZeynilerÔÇÖdeki t├╝rbede restorasyon yap─▒l─▒yordu. T├╝rbeye ├ž─▒kan merdivenlerin alt─▒nda k├╝├ž├╝k bir kap─▒ vard─▒. T├╝rbeye geldi─čimizde bu k├╝├ž├╝k kap─▒ aral─▒kt─▒. Kafam─▒ i├žeri sokup bakt─▒m. ─░├žerideki ger├žek mezar─▒ g├Ârd├╝m. Babam t├╝rbelerdeki mezarlar─▒n remzi, yani temsili oldu─čunu s├Âyledi. T├╝rbelerin ├╝st katlar─▒nda s├╝sl├╝, ba┼člar─▒ oymal─▒ mezarlar, alt kattaysa sade mezarlar bulunuyormu┼č. T├╝rbe, k├╝lliyeyi kuran Abdullatif KudsiÔÇÖye aitmi┼č. Kendisi Zeynuddin HafiÔÇÖnin halifesiymi┼č. Zeyniler ad─▒ oradan geliyormu┼č. Bu bilgileri y─▒llar sonra B├╝y├╝k┼čehir BelediyesiÔÇÖnin yay─▒nlad─▒─č─▒ kitaplardan ├Â─črendik.

Yolumuzun ├╝zerindeki Emir Sultan Cami ve T├╝rbesini gezdik. Dar bir cadde Ye┼čilÔÇÖe kadar uzan─▒yordu. Caminin kar┼č─▒s─▒ndaki tarihi hamam, o zamanlar hizmet veriyordu. Caminin yan─▒ndaki tarihi mezarl─▒ktaki sar─▒kl─▒ mezar ta┼člar─▒n─▒ inceledik. Emir SultanÔÇÖda mezarl─▒klar oldu─ču i├žin ramazan davulu ├žalmazm─▒┼č. Emir SultanÔÇÖdan ┼×ibleÔÇÖye indik. ┼×ible ad─▒n─▒n nereden geldi─či hep kafama tak─▒lm─▒┼čt─▒. ┼×ible ÔÇť├çerkeslerin Y─▒ld─▒r─▒m Tanr─▒s─▒ÔÇŁym─▒┼č. Tan─▒d─▒─č─▒m birka├ž ├çerkes aile de bu semtte ya┼č─▒yordu. Mahalledekiler ismin anlam─▒n─▒ bilseler, bu ismi de─či┼čtirirler diye d├╝┼č├╝n├╝yordum. Me─čer semtin ismi ┼×ibli HocaÔÇÖdan geliyormu┼č. Karamazak deresi ├ža─člayarak yemye┼čil ovaya do─čru ak─▒yordu. Derenin kenar─▒nda birer, iki┼čer katl─▒ evler vard─▒. Derenin ├╝zerindeki k├Âpr├╝den ge├žip Ye┼čilÔÇÖe do─čru ilerledik. Yol boyunda iki┼čer, ├╝├žer katl─▒ Osmanl─▒ evleri vard─▒. Bu evlerin aras─▒ndan Ye┼čil T├╝rbe t├╝m ha┼čmetiyle y├╝kseliyordu. Tek, t├╝k turist kafileleri veya okullar Ye┼čil k├╝lliyeÔÇÖyi gezmek i├žin gelirlerdi.

┬á┬á┬á┬á┬á Sultan ├çelebi MehmetÔÇÖin an─▒s─▒na yap─▒lan bu muhte┼čem eser, y├╝zy─▒llarca ilgi oda─č─▒ oldu. As─▒rlar boyu BursaÔÇÖya gelen gezginler s├Âzle┼čmi┼č gibi bu muhte┼čem yap─▒lardan s├Âz ederlerdi. Yan yana ovaya bakan iki kahvehanenin birinde yorgunluk ├žay─▒m─▒z─▒ yudumlard─▒k. Genellikle, Ye┼čil ├žay bah├žesini tercih ederdik. Bu kahveyi Ali Osman Kantar, ikinci kahveyi ─░smail Akp─▒nar i┼čletiyordu. ┼×imdi kebap├ž─▒ olan yer, ikinci kahvenin kapal─▒ yeriydi. Kahvelerden a┼ča─č─▒ya merdivenler inerdi. Uluda─č veya Karl─▒da─č gazozlar─▒m─▒z─▒ i├žerken garson MustafaÔÇÖn─▒n, yandaki kahvenin garsonuyla kap─▒┼čmas─▒n─▒ izlerdik. Mustafa, ├žayyy diye s├Âylemeye bir ba┼člar, dakikalarca uzat─▒rd─▒. Sonra rakam─▒ s├Âylerdi. Yandaki kahvenin garsonu ┼×uayip, MustafaÔÇÖn─▒n s├Âyledi─činin be┼č veya bazen on fazlas─▒n─▒ s├Âyleyerek oca─ča seslenirdi. Garson Mustafa kendine rakip tan─▒m─▒yordu. Sonraki y─▒llarda onu zorlayan sadece garson Basri vard─▒. Turistler MustafaÔÇÖn─▒n resmini ├žekerler veya sesini teybe kaydederlerdi. 29 Ekim 1922 ÔÇśde Gazi Mustafa KemalÔÇÖin burada maiyetiyle kahve i├žti─či anlat─▒l─▒r.

Kahvelere giren simit├žiler, simitlerini Ye┼čil Hamam─▒ yak─▒nlar─▒ndaki K─▒rm─▒z─▒ F─▒r─▒nÔÇÖdan al─▒rlard─▒. Gelen seyyar sat─▒c─▒lar i├žinde cevizli kurabiye satan ─░smail Efendi me┼čhurdu. Taze cevizleri par├žalamadan b├╝t├╝n olarak ├ž─▒kar─▒p, beyaz ceviz olarak satarlard─▒.

Kahveden ├ž─▒kt─▒─č─▒n─▒zda cami duvar─▒n─▒n dibinde mevsimlere g├Âre de─či┼čik ├╝r├╝nler satan sat─▒c─▒lar vard─▒. De─či┼čmeyen arabas─▒yla ayn─▒ k├Â┼čede duran ├žekirdek├ži ─░smail ve o─člu ─░smet ├çakanÔÇÖd─▒. Mevsimine g├Âre;┬á salatal─▒k, kaynam─▒┼č ve ate┼čte pi┼čirilmi┼č m─▒s─▒r satanlar vard─▒. Kestaneciler de pi┼čmi┼č veya ate┼čteki kestaneleri ÔÇťkestane kebap, yemesi sevapÔÇŁ diye satarlard─▒.(Melih Elal, Mek├ón─▒n Bursa Olsun)

Kahvelerin alt─▒ndaki tarihi binada Cumba diye bir yer a├ž─▒lm─▒┼čt─▒. Y─▒llar sonra burada dostlarla bulunup ÔÇťmahlep ┼čarab─▒ÔÇŁ i├žmi┼čtik. Bu muhte┼čem yap─▒lar─▒ defalarca gezmi┼čtim. Orhan Cami ve Y─▒ld─▒r─▒m Cami Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n devlet i┼člerinin de g├Âr├╝ld├╝─č├╝ yap─▒lardand─▒. Caminin kar┼č─▒s─▒ndaki tarihi hamam son y─▒llara kadar faaliyetteydi. Meydandaki tarihi yap─▒lar─▒n bir k─▒sm─▒ bug├╝n de ayakta duruyor. Meydandaki antikac─▒lar da faaliyetteydi. Ye┼čil HamamÔÇÖ─▒n─▒n ├Ân├╝ne ak┼čamlar─▒ ya┼čl─▒ bir tur┼čucu gelirdi. Tur┼ču suyu i├žmek o d├Ânemlerde modayd─▒. Ben daha ├žok ─░┼č Bankas─▒ ve postane aras─▒nda duran tur┼čucuyu tercih ederdim.

┬á┬á┬á┬á┬á┬á K├╝lliyenin medresesi o y─▒llarda ÔÇťBursa Arkeoloji M├╝zesiÔÇŁydi. Birbirinden ilgin├ž eserleri sonraki y─▒llarda karde┼člerimle, daha sonra da ├žocuklar─▒mla gezdim. O g├╝zel eserler beni hep b├╝y├╝lemi┼čti.

M├╝zeden ├ž─▒k─▒p, Namazg├óhÔÇÖtan a┼ča─č─▒ya inen Kar─▒nca Deresi veya o semtteki pazar─▒n ad─▒yla an─▒lan ├çar┼čamba deresi k─▒vr─▒la, k─▒vr─▒la ak─▒p giderdi. Sonra dereyi kapat─▒p, ├╝st├╝nden cadde ge├žirdiler. Yanlar─▒na da ├žok katl─▒ apartmanlar diktiler. Oysa Ye┼čilÔÇÖden kafan─▒z─▒ kald─▒rd─▒─č─▒n─▒zda kiremit d├Â┼čenmi┼č ├žat─▒lar─▒n aras─▒ndan kozak hanelerin bacalar─▒ y├╝kselirdi.

K├Âpr├╝den itibaren caddenin iki taraf─▒nda sivil mimari ├Ârne─či ah┼čap, k├ógir yap─▒lar yer al─▒yordu. Bu yap─▒lardan g├╝n├╝m├╝ze bir ka├ž g├╝zel ├Ârnek kald─▒. Setba┼č─▒ Meydan─▒na inen Ye┼čil Ve Namazg├óh caddelerinin birle┼čti─či k├Â┼čede Dikmenlerin bir apartman─▒ vard─▒. Bu bina bir d├Ânem yurt, bir d├Ânem dershane oldu. Apartman─▒n alt─▒nda d├Ânemin ├╝nl├╝ futbolcular─▒ndan HalukÔÇÖun i┼čletti─či bilardo salonu vard─▒. Setba┼č─▒ÔÇÖndan Y─▒ld─▒r─▒ma inen b├Âlgede yazl─▒k bir sinema ile ─░hsan ├çizak├ža ─░lk ve Ortaokulu vard─▒.

Caddede gelip, giden faytonlar─▒n─▒ g├Âr├╝rd├╝k. Altm─▒┼čl─▒ y─▒llarda ├Âzel faytonu olan aileler vard─▒. Setba┼č─▒ÔÇÖnda bug├╝n k├╝t├╝phane olan nik├óh dairesi vard─▒. Alt kat─▒ pasaj gibiydi. Bu katta Z├╝ccaciye Ma─čazas─▒ ve otob├╝s yaz─▒hanesi vard─▒. ├ťst├╝nde ise Milliyet├ži ├ľ─čretmenler Derne─či vard─▒. Kar┼č─▒s─▒ndaysa ├╝nl├╝ Mahfel. Mahfel BursaÔÇÖn─▒n ├žo─ču emekli ayd─▒nlar─▒n─▒n bulu┼čma yeriydi. MahfelÔÇÖe girenlerin koltu─čunun alt─▒nda veya elinde bir-iki gazete g├Âr├╝rd├╝n├╝z. Burada da ├žal─▒┼čan Sar─▒ Mustafa ÔÇô di─čer lakab─▒n─▒ yazamayaca─č─▒m- Garson BasriÔÇÖnin rakibiydi. Mahfel bir ak┼čam tutu┼čuverdi. Yang─▒n bodrumdan ├ž─▒km─▒┼č. Y─▒llar sonra tekrar a├ž─▒ld─▒. Ama kahveden, kafeye d├Ânm├╝┼čt├╝. MahfelÔÇÖe akademi havas─▒ veren emekli ayd─▒nlar sessizce ├žekilip gittiler. Bir daha toplanmad─▒lar. MahfelÔÇÖin arkas─▒ndaki yazl─▒k Sinemada TrauffoltÔÇÖun 400 Darbe filmini izlemi┼čtim. Sineman─▒n biti┼či─čindeki ah┼čap bina y─▒llarca Muharip subaylar Derne─čiÔÇÖne ev sahipli─či yapt─▒.

K├Âpr├╝n├╝n biti┼či─činde eski Saray Sinemas─▒ bulunurdu. Daha sonra ─░stanbul Bankas─▒ ┼čubesi, sonra da dershane oldu. Alt kat─▒ndaki pavyonda ├ž─▒kan yang─▒ndan sonra, uzun y─▒llar bo┼č durdu. Sineman─▒n kar┼č─▒s─▒ndaki k├Â┼čede kuruyemi┼č├ži ─░brahim G├Âker; Ko├žbankÔÇÖ─▒n oldu─ču yerdeyse, BursaÔÇÖn─▒n ilk ofset bask─▒l─▒ gazetesini ├ž─▒karan Arma─čan Ger├žeksiÔÇÖnin sahibi oldu─ču Ali Haydar Kitap evi bulunuyordu.

Yeri ve sahibi de─či┼čse de Ye┼čil Bursa Eczanesi vitriniyle ilgi ├žekmeye devam ediyor. Karam├╝rsel Ma─čazas─▒n─▒n yerinde Dilek Sinemas─▒ vard─▒. Giri┼činde g├╝zel bir duvar tablosu vard─▒. Orada ├žok g├╝zel filmler seyrettim. Kamuran AkkorÔÇÖun ÔÇťT├╝rk├že s├Âzl├╝ hafif m├╝zikÔÇŁ s├Âyledi─či y─▒llarda kocas─▒n─▒n, Vasfi U├žaro─člu Orkestras─▒ e┼čli─činde verdi─či konseri izlemi┼čtim.

Caddenin ├╝zerinde bozalar─▒yla ├╝nl├╝ ┼×aban Sirkeci ve sandvi├ž├ži vard─▒. O zamanlar yeni ├╝nlenen sandvi├ž ilgimizi ├žekiyordu. D├╝kk├óndaki uzun taburelere t├╝ner, dar tezg├óhta gazoz veya fruko e┼čli─činde sandvi├žlerimizi yerdik. Tokaman Apartman─▒n─▒n giri┼činde ├╝nl├╝ Gaziantep Lahmacuncusu vard─▒. Lahmacunu kadar, baklavas─▒ da me┼čhurdu. Caddede di┼č malzemeleri ┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬ásatan Arnavut ─░smet Aksoy vard─▒. Kendisi zaman, zaman Bursa SporÔÇÖun yurt d─▒┼č─▒ndan transfer etti─či futbolculara terc├╝manl─▒k yapard─▒. Setba┼č─▒ Vergi Dairesinin o g├╝zel ta┼č binas─▒n─▒n kar┼č─▒s─▒nda Setba┼č─▒ Oteli vard─▒. Burada bir d├Ânem pavyon sanat├ž─▒lar─▒ kald─▒. Sonra poliklinik oldu. Giri┼č kat─▒ndaki gazete bayi y─▒llarca hizmet verdi, sonra b├╝fe oldu. Caddede bulunan Foto Lale ve Foto Sonay bayramlarda dolup ta┼čard─▒. Aileler bayramlarda foto─čraf ├žektirirdi.

Ayn─▒ caddede tercihini halktan ve emekten yana yapm─▒┼č, Gemlikli bir avukat vard─▒; Cengiz G├Âral. Kendilerine ├╝lk├╝c├╝ ad─▒n─▒ vermi┼č katiller taraf─▒ndan ├Âld├╝r├╝ld├╝. O─čluyla tan─▒┼čt─▒m. G├╝rc├╝ Tarihi ve k├╝lt├╝r├╝ ├╝zerine ├že┼čitli kitaplar yazm─▒┼č; G├╝rc├╝ce dergi ├ž─▒karm─▒┼č de─čerli bir insand─▒; Ahmet ├ľzkan. Yazd─▒─č─▒ tarihte G├╝rcistan kitab─▒ ses getirmi┼čti. Birka├ž kez okumu┼čtum. Ayn─▒ s─▒fatl─▒ katiller taraf─▒ndan ├Âld├╝r├╝ld├╝. Y─▒ld─▒r─▒m, o zamanlar G├╝rc├╝ Mahallesiydi. 93 Harbinden sonra Batumlu g├Â├žmenler bu semte yerle┼čtirilmi┼čti.

Dilek Sinemas─▒ÔÇÖn─▒n kar┼č─▒s─▒nda, ge├žmi┼či 1850ÔÇÖli y─▒llara dayanan, Mithat Pa┼čaÔÇÖn─▒n kurdu─čunu sand─▒─č─▒m Emniyet Sand─▒─č─▒ vard─▒. De─čerli e┼čyan─▒z─▒ rehin b─▒rak─▒p, para al─▒rd─▒n─▒z. ┼×imdi y─▒k─▒lan binan─▒n ├╝st kat─▒nda Yusuf Restoran vard─▒. Cadde ├╝zerinde bazen tav┼čan─▒yla falc─▒lar bulunurdu. Falc─▒ tav┼čan─▒n ├žekti─či k├ó─č─▒d─▒ al─▒r, size fal─▒n─▒z─▒ okurdu.

├ťnl├╝ caddede bir sinema bulunuyordu. Caddeden bakt─▒─č─▒n─▒zda Ye┼čil T├╝rbe, o muhte┼čem manzaras─▒yla kar┼č─▒n─▒zda dururdu. Sonra, bina daha ├Ânemli denilip, k├Â┼čeye ├žok katl─▒ bir i┼č han─▒ dikildi. Manzara an─▒larda kald─▒. Yeniyol Caddesinde, KayhanÔÇÖdan gelen sokakta ─░neg├Âl minib├╝slerinin kalkt─▒─č─▒ bir han vard─▒. Minib├╝s hatt─▒n─▒ ─░neg├Âll├╝ ├╝nl├╝ kabaday─▒ Benli Halil i┼čletirdi. Sonra bu hatta talip olan ba┼čka bir kabaday─▒ taraf─▒ndan ensesinden vurularak ├Âld├╝r├╝ld├╝. O y─▒llarda ─░neg├Âl minib├╝sleri, Y─▒ld─▒r─▒m CaddesiÔÇÖni kullan─▒rlard─▒. Yol ├╝zerindeki Eski┼čehir Han─▒nda Mete Eczanesi vard─▒. Arkada┼č─▒m─▒z MeteÔÇÖye senin eczanenin ├Ân├╝nden ge├žtik diye tak─▒l─▒rd─▒k.

Heykel ├Ân├╝nden foto─čraf├ž─▒lar eksik olmazd─▒, tabi├« ki hat─▒ra foto─čraf─▒ ├žektirenler de. Kimi zaman ├žekilen foto─čraflar─▒ ┼čip┼čak al─▒rd─▒n─▒z, ya da tekrar HeykelÔÇÖe ├ž─▒kt─▒─č─▒n─▒zda. Arkadaki Adliye Binas─▒ÔÇÖn─▒n avlusunda arzuhalciler vard─▒, birisi ┼čiir yazard─▒. Cumartesi g├╝n├╝ ├Â─čleye kadar ├žal─▒┼č─▒l─▒rd─▒. En me┼čhur arzuhalci Firuzan BalkanÔÇÖd─▒. Saat on ├╝├žte Belediye Bandosu e┼čli─činde g├Ândere bayrak ├žekilirdi. Bando bazen valsler, bazen de g├╝n├╝n ┼čark─▒lar─▒n─▒ ├žalard─▒.

Valilik binas─▒n─▒n ├╝zerinde Foto spor vard─▒. ─░brahim AloyÔÇÖun kurdu─ču Foto Aloy foto─čraf st├╝dyosunda kim bilir kimler foto─čraf ├žektirmi┼čti. Daha sonra ├ťnl├╝ caddede foto─čraf malzemesi satan bir d├╝kk├ón da faaliyet g├Âsterdi. Biraz yukar─▒da zaman─▒n ├╝nl├╝ futbolcular─▒ndan Vedat OkyarÔÇÖ─▒n da okudu─ču Bursa Koleji vard─▒. ┼×imdi ayn─▒ yerde Tan Dershanesi var.

Ahmet Vefik Pa┼ča tiyatrosunun alt─▒nda, e─čitim ara├žlar─▒ salonunda e─čitim ara├žlar─▒ bulunurdu. Tahtadan pergel, g├Ânye ve iletkiler. ─░neg├Âl orta Okulu i├žin babamla birka├ž alet alm─▒┼čt─▒k. Ahmet Vefik Pa┼ča Tiyatrosunu ge├žince g├Âzl├╝k├ž├╝ ├ľmer L├╝tf├╝ UzelÔÇÖin vitrinindeki, G├╝zel Sanatlar Akademisi mezunu Say─▒n Mustafa Esirku┼čÔÇÖun 1965 y─▒l─▒nda yekpare a─ča├žtan yapt─▒─č─▒, g├Âzl├╝k tak─▒lm─▒┼č heykeli size selam verirdi. ┼×ekercio─člu Kitabevi Cadde ├╝zerinde y─▒llar boyu Bursal─▒lara hizmet verdi. Sineman─▒n k├Â┼česinde, bazen kar┼č─▒s─▒nda k─▒sa boylu ├žekirdek├žinin o parlak pirin├žten arabas─▒ y─▒llarca ayn─▒ yerinde durdu. Ayakkab─▒c─▒lar─▒n sand─▒klar─▒n─▒, ┼čimdi antikac─▒larda g├Ârebiliyorsunuz. Tayyare Sinemas─▒ÔÇÖnda yenileme ├žal─▒┼čmas─▒ndan ├Ânce, orkestra yeri oldu─čunu biliyor muydunuz? Zaman─▒nda sahnenin alt─▒nda opera, operet ve m├╝zikaller i├žin orkestra yeri yap─▒lm─▒┼čt─▒. Babamla ─░neg├ÂlÔÇÖden gelip bir m├╝zikali izlemi┼čtik. M├╝zikal bitince ko┼čarak gidip orkestraya bakm─▒┼čt─▒m. Sahnede tiyatro oyunlar─▒ i├žin sufle yeri vard─▒. K├╝lt├╝r merkezi yap─▒yoruz diye hepsini yok ettiler. Tayyare Sinemas─▒ÔÇÖn─▒n giri┼činde Uluda─č ve Yalova dolmu┼člar─▒n─▒n merkezi vard─▒. Sineman─▒n ├╝st kat─▒nda ┼×ehir Kul├╝b├╝ ve ├ľ─čretmenler Derne─či vard─▒.

Buradan pazara, Kubbeli HanÔÇÖa inerdik. Pazaryerinde Deli AytenÔÇÖi boynunda davulu ile g├Ârd├╝─č├╝mde ├žok ┼ča┼č─▒rm─▒┼čt─▒m. Kendine tak─▒lanlara sa├žma-sapan kelimeler ya─čd─▒r─▒rd─▒. ÔÇťA┼čk onu bu hale getirdi, kocas─▒ ├Âl├╝nce akl─▒n─▒ yitirdiÔÇŁ demi┼čti babam. Seksenlere do─čru elinde b├╝y├╝k daktilo ├žantas─▒ i├žinde pejm├╝rde bir vaziyette dola┼čan birisi daha vard─▒. Birka├ž esnafa kim oldu─čunu sordu─čumda, ÔÇśÔÇÖ┼čairÔÇÖÔÇÖ demi┼člerdi.

Ticaret Bankas─▒n─▒n oldu─ču i┼č han─▒n─▒n yan─▒nda Kafkas Pastanesi, K─▒z Lisesine uzanan yolun ba┼č─▒nda Bursaspor Kul├╝b├╝ÔÇÖn├╝n bulundu─ču bina ve bir d├Ânemin ├╝nl├╝ gazetesi olan, H├ókimiyet GazetesiÔÇÖnin matbaas─▒ ve y├Ânetim yeri bulunurdu. K─▒z lisesine ├ž─▒kan caddenin sa─č─▒nda ve solunda kitap├ž─▒ d├╝kk├ónlar─▒ bulunurdu. Ticaret ─░┼č Han─▒ÔÇÖyla Valilik binas─▒n─▒n biti┼čti─či noktada bir beyefendi y─▒llard─▒r g├Âzl├╝k satard─▒. Birka├ž y─▒l ├Ânce g├╝venlik nedeniyle uzakla┼čt─▒r─▒ld─▒.

├ç─▒ksal─▒nlarÔÇÖ─▒n i┼č han─▒ y─▒k─▒ld─▒. Katl─▒ otopark yap─▒ld─▒. Nalbanto─člu ├çar┼č─▒s─▒ a├ž─▒ld─▒. K├Â┼česindeki binada Uluda─č ├ťniversitesi rekt├Ârl├╝─č├╝ faaliyet g├Âsterdi. ├çar┼č─▒n─▒n di─čer k├Â┼česinde Kurtul Pasaj─▒ vard─▒. ─░├žinde kaset dolduran plak├ž─▒lar vard─▒. O y─▒llarda kaset doldurmak modayd─▒. BursaÔÇÖda Pasaj k├╝lt├╝r├╝ Kurtul Pasaj─▒ ve Bur├ž Pasaj─▒ÔÇÖyla ba┼člad─▒.

─░stanbul Bankas─▒, Da─čc─▒l─▒k Kul├╝b├╝ ve sineman─▒n yan─▒nda Romans ├çay Bah├žesi vard─▒. Akasya a─ča├žlar─▒n─▒n alt─▒nda ├žay i├žerdik. ├çay Bah├žesinin yan─▒nda Osmanl─▒ Bankas─▒ÔÇÖn─▒n muhte┼čem binas─▒ bulunuyordu. 1875 y─▒l─▒nda a├ž─▒lan bu bankan─▒n ilk memurlar─▒ Yahudi oldu─ču i├žin, bir m├╝ddet halk aras─▒nda Yahudi bankas─▒ diye an─▒lm─▒┼čt─▒. Sonra yerini Bursa Kuma┼č Pazar─▒ÔÇÖna b─▒rakm─▒┼čt─▒. Bankan─▒n arkas─▒ndaki binada ÔÇťaskeriye doktorlar─▒ÔÇŁn─▒n ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ poliklinik vard─▒. Doktorlar─▒n tecr├╝besi, hastalara olan ilgisi ve ucuz vizite ├╝cretiyle daima kalabal─▒k olurdu. Orhan Bo─čaz─▒nda iki tarihi han vard─▒. Bursa sever bir dostumun deyimiyle ÔÇť├çat─▒lar─▒nda lebalep Osmanl─▒ KiremitleriÔÇŁ vard─▒. Meydanda bir benzin istasyonu vard─▒. N├╝fus ve Belediye otob├╝s├╝ azd─▒. Zaten yar─▒m saatlik yere yak─▒n deyip, y├╝r├╝rd├╝k. Meydan, belediye otob├╝slerinin kalk─▒┼č merkezi oldu. Sonra meydan─▒ d├╝zenlediler, alt ge├žit yapt─▒lar. Ne varsa y─▒k─▒p, ge├žtiler. Tarihi, sivil mimari ├Ârne─či Osmanl─▒ Bankas─▒ binas─▒ y─▒k─▒ld─▒. Yetkililer, birden sivil mimari ├Ârne─či olmad─▒─č─▒n─▒ ├Â─črenmi┼čler. ─░ki tarihi han yenilenirken mimari ├Âzelliklerini yitirdi.┬á Meydandan Ege ve Moda otob├╝s firmalar─▒n─▒n otob├╝sleri kalkard─▒. K├╝├ž├╝k bir benzinlik de meydandayd─▒. Meydan─▒n arkas─▒nda ├╝n├╝ diyarlar─▒ a┼čm─▒┼č Bursa Kapal─▒ ├çar┼č─▒ÔÇÖs─▒ vard─▒. Ulu CamiÔÇÖden yeni a├ž─▒lan Fomara CaddesiÔÇÖne inen caddenin ├╝zerinde Lale Sinemas─▒ vard─▒. Cadde a├ž─▒l─▒rken ne tarihler yok edildi.

Tayyare sinemas─▒n─▒n kar┼č─▒s─▒nda ta┼č i┼člemeli cephesiyle ─░┼č Bankas─▒, Postane ve Emlak Bank vard─▒. Setba┼č─▒ ve Postane aras─▒nda piyasa yap─▒l─▒rd─▒. ─░┼č ├ž─▒k─▒┼č─▒ gruplar halinde tur at─▒l─▒r, dostlarla selamla┼č─▒l─▒rd─▒. ─░┼č Bankas─▒n─▒n k├Â┼česinde, tur┼čucu L├╝tf├╝ dururdu.

Tomruk ├Ân├╝ne gelmeden v─▒z─▒r v─▒z─▒r i┼čleyen S├╝merbank Ma─čazas─▒n─▒n arkas─▒nda, da─č y├Âresinden gelenlerin kald─▒─č─▒ sivil mimari ├Ârne─či hanlar vard─▒. Kimi y─▒k─▒ld─▒, kimi mimari ├Âzellikleri yok edilerek yenilendi. Arkada ├╝nl├╝ Resulzade AilesiÔÇÖne ait fabrikan─▒n bacas─▒n─▒ g├Âr├╝rd├╝k. Tomruk ├Ân├╝nde me┼čhur Zeki M├╝ren Apartman─▒ bulunuyordu. ├çak─▒r Hamam civar─▒nda Akarsu in┼čaat─▒n yapt─▒─č─▒ mavi mozaikli apartman ve i┼č hanlar─▒ hemen g├Âze ├žarpard─▒.

Yap─▒lan resterasyonla tarihsel ├Âzelli─čini yitirip, g├╝n├╝m├╝z AVMÔÇÖlerine benzetilmi┼č Bali Bey HanÔÇÖ─▒n─▒n yan─▒ndaki ├žift s─▒ra merdivenin ortas─▒ndan sular akard─▒. Akan sular, ├ž─▒kanlara serinlik verirdi. Merdivenler, ├ó┼č─▒klar─▒n bulu┼čma yeriydi. Basamaklarda birbirleriyle konu┼čan ├žiftler g├Âr├╝rd├╝n├╝z. Ara├žlar, buradan MuradiyeÔÇÖye d├Ânerdi. Meydanda Sar─▒ Demirta┼č Pa┼čaÔÇÖn─▒n mezar─▒ y─▒llard─▒r ayn─▒ yerinde duruyor. Mezar─▒n kar┼č─▒s─▒ndaki trafonun ├╝zerinde, merdivenlerle ├ž─▒k─▒lan ├çak─▒r Kahve vard─▒. Bir d├Ânem, ├žar┼č─▒n─▒n ├╝nl├╝ berberi Behzat Bey taraf─▒ndan i┼čletildi. Babam─▒n P─▒narba┼č─▒ÔÇÖndaki Bayram yerine g├Ât├╝rd├╝─č├╝n├╝ hat─▒rl─▒yorum. D├Ânme dolaplar, u├žan sandalyeler. Kiral─▒k motosikletlerin, bisikletlerin yan─▒ s─▒ra, atlar da gezinmek i├žin kiralan─▒rd─▒. Hastaneden ├ž─▒k─▒p, iki-├╝├ž katl─▒ ah┼čap evlerin yan─▒ndan MuradiyeÔÇÖye gelmi┼čtik. Buradaki t├╝rbeleri ve Camiyi gezmi┼čtik.

Devlet HastanesiÔÇÖne geldi─čimizde, kar┼č─▒daki parka girer; Bursa ovas─▒n─▒ seyrederdik. Bodurla┼čt─▒r─▒lm─▒┼č dut a─ča├žlar─▒n─▒ ilk defa orada g├Ârm├╝┼čt├╝m, ├žok ┼ča┼č─▒rm─▒┼čt─▒m. Gidip a─ča├žlar─▒ ellemi┼čtim.

─░tfaiyeye inen yolda sivil mimari ├Ârne─či ah┼čap Osmanl─▒ evleri vard─▒. Hepsi yok edildi. ─░lgin├ž mimariye sahip itfaiye binas─▒ galeri veya m├╝ze yap─▒labilirdi. ─░tfaiyeden a┼ča─č─▒ya uzanan yolda ├žo─čunlukla ayakkab─▒ ve tuhafiye d├╝kk├ónlar─▒ vard─▒. Lisede okurken spor ├Â─čretmenimin istedi─či basketbol topunu, o s─▒rada spor malzemesi satan bir d├╝kk├óndan alm─▒┼čt─▒m. Seksenli y─▒llarda y─▒k─▒lan bir apartmanda Marmara Dersanesi vard─▒. Restore edilen Apolyont HanÔÇÖda sala┼č d├╝kk├ónlar vard─▒. Me┼čhur ├╝├ž k├Âfte de oradayd─▒. Yedi─činiz k├Âftenin yan─▒nda bardakla ┼čarap i├žebilirdiniz.

Cumhuriyet CaddesiÔÇÖnde tarihi iki yap─▒dan s├Âz etmeden ge├žemeyece─čim, sivil mimari ├Ârne─či ah┼čap kozakl─▒kve ipek boyanan tarihi hamam. Bu Hamamda y─▒llar boyu ipek ├žilesi boyad─▒.

Merdivenleri ge├žip Alt─▒parmakÔÇÖa do─čru y├╝r├╝d├╝─č├╝n├╝zde ├žar┼č─▒ polis karakolu ve zab─▒ta binas─▒ vard─▒. Biraz ├╝st├╝ndeyse d├╝─č├╝n ve toplant─▒lar─▒n yap─▒ld─▒─č─▒ bir kafe vard─▒. Y├╝r├╝meye devam ederseniz, do─čan─▒n y├╝zy─▒llar boyu ├žal─▒┼č─▒p ├žabalay─▒p; kendine bir havuz olu┼čturmu┼č su s─▒z─▒nt─▒s─▒n─▒ g├Âr├╝rd├╝n├╝z. Bazen sular havuzdan ta┼č─▒p Alt─▒parmak istikametine akard─▒. San─▒r─▒m HisarÔÇÖdaki yap─▒la┼čma veya depremler suyun yolunu de─či┼čtirdi ki, su akmaz oldu. Havuz k─▒sa zamanda ├ž├Âpl├╝─če d├Ând├╝. Belediye o g├Âr├╝nt├╝y├╝ ya┼čatmaktansa, havuza toprak doldurmay─▒ tercih etti.

├ľnceleri 15 g├╝n s├╝ren, sonras─▒nda birka├ž g├╝n s├╝ren koza pazar─▒ Koza HanÔÇÖda kurulurdu. Kozac─▒l─▒k ├Âl├╝p, Mustafakemalpa┼ča ve ─░neg├ÂlÔÇÖdeki koza al─▒m pazarlar─▒ kapan─▒nca k├Ây ve kasabalardan ara├žlar Cumhuriyet CaddesiÔÇÖnde park ederlerdi. Kozalar─▒ satanlar ├Ânce kuyumculara u─črar, sonra Ulu CamiÔÇÖyi ziyaret edip k├Ây ve kasabalara geri d├Ânerlerdi.

Alt─▒parmak caddesine inerken Nazike Han─▒mÔÇÖ─▒n apartman─▒nda CHP ├Ârg├╝t├╝, alt─▒nda f─▒r─▒n vard─▒. Caminin yan─▒ndaki kahve CHP Lokali tabelas─▒n─▒ ta┼č─▒yordu. CHPÔÇÖnin bir lokali de Maksem CamisiÔÇÖnin yan─▒ndayd─▒. Y─▒llar sonra ikisi de y─▒k─▒ld─▒. Caddenin devam─▒nda gazete bayi Mustafa Kulaner vard─▒. Yan─▒nda Pay)ma─čazas─▒ faaliyetteydi. ┼×imdi y─▒k─▒lan iki katl─▒ binan─▒n alt─▒ndaki d├╝kk├ónda elektrik malzemesi satan Nesim Malko faaliyetteydi.

Arap ┼×├╝kr├╝ soka─č─▒na gelince; o y─▒llarda, Sakarya Caddesi trafi─če a├ž─▒kt─▒. ┼×imdiki otob├╝s dura─č─▒ ortadayd─▒. Nerdeyse yan yana diyebilece─čimiz ├╝├ž manav vard─▒. En ├╝nl├╝leri Arnavut manav Abid ve iri c├╝ssesiyle o─člu HasanÔÇÖd─▒. Otob├╝s dura─č─▒nda mahalle muhtar─▒ Cemal BeyÔÇÖin i┼čletti─či gazete ve tekel bayii vard─▒. Ast─▒─č─▒ gazete ve dergileri g├Âz ucuyla okurduk. D├Ânemin erotik dergilerinden Pazar, Y─▒ld─▒z ve benzerleri tabi├« ki ilgi ├žekerdi. Otob├╝s dura─č─▒n─▒n yan─▒nda k├╝├ž├╝k bir havuz vard─▒. Esnaf bazen karabal─▒k atard─▒. Bazen de i├žinde ├Ârdekler y├╝zerdi. Caddenin ara sokaklar─▒ndan bir ay─▒ oynat─▒c─▒s─▒n─▒n pe┼čindeki ├žocuklarla caddeye ├ž─▒kt─▒─č─▒n─▒ ve ay─▒s─▒yla tekrar ara sokaklara girdi─činizi g├Âr├╝rd├╝n├╝z.┬á Ay─▒y─▒ ├Ânce oynat─▒r, sonra ay─▒yaÔÇťHadi bakal─▒m hamamda koca kar─▒lar nas─▒l bay─▒l─▒r g├ÂsterÔÇŁ derdi. G├Âsteri yapt─▒r─▒lan bu zavall─▒ hayvanlara yap─▒lan eziyetleri Jack LondonÔÇÖun bir kitab─▒nda okumu┼čtum. Kitab─▒ okuduktan sonra bu g├Âsterilerin hi├žbir tad─▒ kalmad─▒

Bur├ž sinemas─▒na varmadan tekel sat─▒┼č deposunun aras─▒nda Ercengiz Dershanesi, caddenin sonunda Yaz─▒c─▒o─člu Sinemas─▒ vard─▒. Y─▒llar sonra Bur├ž Sinemas─▒, Bursa Sinemalar─▒n─▒n krall─▒k tac─▒n─▒ ald─▒. Y─▒llar─▒n Yaz─▒c─▒o─člu sinemas─▒n─▒n yerinde, ┼čimdi yeller esiyor. Tabii ki, hay─▒rl─▒ y─▒k─▒mlar da var. Uzun y─▒llar ├Ânce hastane olarak yap─▒lm─▒┼č, sonra SSK m├╝d├╝rl├╝─č├╝ olarak kullan─▒lan bina ilk ciddi depremde y─▒k─▒lacakt─▒. ┼×imdi MuradiyeÔÇÖnin ha┼čmetini biraz daha ortaya ├ž─▒kard─▒, ama tepedeki heyula apartmanlar o g├╝zelli─či bozmaya devam ediyor. SSKÔÇÖn─▒n kar┼č─▒s─▒nda eskiden berbat bir heykel vard─▒, kav┼čak d├╝zenlenirken kald─▒r─▒ld─▒. SSKÔÇÖn─▒n yan─▒ndaki merdivenler, MuradiyeÔÇÖye ├ž─▒kan yolun ├╝st ve dere kenar─▒ndaki apartmanlar─▒n balkonlar─▒, ├žat─▒lar─▒ futbol severlerle doluydu. O y─▒llarda ba┼čka e─člence olmad─▒─č─▒n─▒ unutmayal─▒m.

Stadyum Caddesi ├╝zerinde ─░peki┼č Fabrikas─▒, Ma┼čatl─▒k, yani Yahudi Mezarl─▒─č─▒, onun yan─▒nda k├╝├ž├╝k bir boyahane ve daha a┼ča─č─▒da tarihi ve Muhte┼čem Merinos Y├╝nl├╝ Kuma┼č Fabrikas─▒ vard─▒. ├çal─▒┼čt─▒rd─▒─č─▒ i┼č├žilerle y─▒llar boyu Bursa ekonomisini ayakta tutmu┼čtu. Okul gezileriyle gelip ─░peki┼č ve Merinos Fabrikalar─▒n─▒ ziyaret ederdik.

K├╝lt├╝r parkÔÇÖta kurulan Bursa Fuar─▒, ─░zmir Fuar─▒ÔÇÖndan sonra en ├╝nl├╝ fuard─▒. K├╝lt├╝r parkÔÇÖta dola┼č─▒rken, ellili y─▒llarda kendi kendine teleskop yap─▒p bilim dergilerine haber olan Hasip ├ľzgenalpÔÇÖi bir teleskopla kar┼č─▒n─▒zda g├Âr├╝rd├╝n├╝z. Size ay ve y─▒ld─▒zlar─▒ g├Âsterirdi. K├╝lt├╝r parkÔÇÖta a├ž─▒k hava gazinolar─▒ vard─▒. Yazlar─▒ ├╝nl├╝ sanat├ž─▒lar gelirdi. Romans ve Taylan GazinoÔÇÖlar─▒nda Hamiyet Y├╝ceses, Neriman T├╝fek├ži, Cem Karaca, H├╝lya Ko├žyi─čit gibi sanat├ž─▒lar─▒ dinlemi┼čtim. ├çekirge caddesinden girdi─činizde, akan sular─▒n yan─▒nda ─░neg├Âll├╝ resim ├Â─čretmeni Kemal Bey yapt─▒─č─▒ portrelerle parka gelenlerin ilgi oda─č─▒yd─▒. Park─▒n g├Âzde mek├ónlar─▒ndan biri Orman Bah├žesiÔÇÖydi

┬á┬á┬á K─▒rm─▒z─▒ kahvenin yan─▒nda ve santral garaj─▒n kar┼č─▒s─▒nda faytonlar olurdu. Birka├ž yaz ├Âncesine kadar bir-iki fayton kalm─▒┼čt─▒. ┼×imdi var m─▒? Bilmiyorum. Faytonlar─▒n yan─▒nda y├╝k├╝ fazla olanlar i├žin ÔÇťTalikaÔÇŁ dedi─čimiz at arabalar─▒ da bulunurdu. Garaj─▒n kar┼č─▒s─▒ndaki durakta 56 ┼×evroleÔÇÖler diziliydi. Dolmu┼člar─▒n ├žo─ču do─čal olarak geni┼č Amerikan arabalar─▒yd─▒. Daha sonra Anadol ve Murat 124ÔÇÖler bu arabalar─▒n yerini ald─▒lar.

Lacivert boyal─▒ Mercedes otob├╝sler i├žindeki bilet├žilerle ├çekirge-Emir Sultan ve Heykel-Garaj hatt─▒nda d├Âner dururdu. Say─▒s─▒ azd─▒, ama n├╝fus da azd─▒. ├ťstelik yar─▒m saat s├╝ren mesafeler i├žin arabaya binmek ay─▒p gelirdi. San─▒r─▒m o y├╝zden obezite diye bir sorunumuz yoktu.

Santral Garaj sadece BursaÔÇÖy─▒ de─čil, T├╝rkiyeÔÇÖyi tan─▒t─▒rd─▒. Her yerde kartpostal─▒n─▒ g├Ârebilirdiniz. ─░ki yan─▒na yap─▒lm─▒┼č direkler ├╝zerinden ge├žen yolla, ara├žlar ikinci ve ├╝├ž├╝nc├╝ katlardaki park yerine ├ž─▒kard─▒. Y─▒llar sonra yan─▒p, ├ž├Âkt├╝─č├╝nde enkaz─▒n i├žinde ├žok say─▒da araba kalm─▒┼čt─▒. Birka├ž y─▒l sonra yerel gazetelerden birinde ─░stanbulÔÇÖdan gelen bir firman─▒n, enkazdan Rahmetli Ayhan I┼č─▒kÔÇÖ─▒n arabas─▒n─▒ ├ž─▒kard─▒─č─▒n─▒ okumu┼čtum.

Santral GarajÔÇÖ─▒n alt kat─▒ ├žok me┼čhurdu. Havlucularla doluydu. Her geli┼čte bakt─▒─č─▒m bir d├╝kk├ón─▒n vitrininde bin bir ├že┼čit ├žakmak ve ├žak─▒ bulunuyordu. Oturdu─čumuz ─░neg├ÂlÔÇÖde g├Âremedi─čimiz oyuncaklar─▒ orada g├Âr├╝rd├╝k. Oyuncaklar i├žinde favorim, y├╝r├╝y├╝p y├╝r├╝medi─čini bilmedi─čim teneke bir robottu. Mostral─▒kt─▒ san─▒r─▒m, hep vitrindeydi. Yeri bile de─či┼čmezdi. Tuvaletlerin yan─▒ndaki merdivenlerin yan─▒nda ayaklar─▒n─▒z─▒ dinlendiren vibrat├Âr makineleri bulunurdu. Garaj─▒n yan─▒nda b├╝y├╝k bir kahve vard─▒. Garaj─▒ yapan ÔÇťEmekli Sand─▒─č─▒ÔÇŁ y├Âneticileri g├Âze girmek i├žin, kahvenin i┼čletmesini rahmetli Cemal G├╝rselÔÇÖin o─čluna vermi┼člerdi. Rahmetli di─čer cumhurba┼čkanlar─▒n─▒n, ba┼čbakanlar─▒n yapmad─▒─č─▒n─▒ yapm─▒┼č; yay─▒nlad─▒─č─▒ bir genelge ile ÔÇťBenim o─člum ve karde┼čim yok, kimse bunlara yard─▒mc─▒ olmas─▒nÔÇŁ diye belirtmi┼čti.

┬á Garajdaki pastanelerden Turan Pastanesini hat─▒rl─▒yorum. Garaj─▒n kar┼č─▒s─▒ndaki oteller ve lokantalar bug├╝n de faaliyette. Santral GarajÔÇÖ─▒n biraz alt─▒ndaki dutluk alanda bisiklet ve motor kiralan─▒rd─▒. Alan─▒n hemen yak─▒n─▒nda, yeni yol yap─▒l─▒rken kamula┼čt─▒r─▒l─▒p y─▒k─▒lan bir ├žiftlik evi vard─▒. T├╝t├╝n ekildi─čini hat─▒rl─▒yorum. Yol, ┼čeftali bah├želeri aras─▒ndan ge├žerek, Kemer ├çe┼čme mahallesi ve Bal─▒kl─▒ k├Âylerine uzan─▒rd─▒.┬á┬á┬á┬á ─░zmir yolundan BursaÔÇÖya gelirken yolun yemye┼čil bah├že ve tarlalar aras─▒ndan ge├žti─čini s├Âylemeyece─čim. ┼×imdi kesilmi┼č olan Pa┼ča ├çiftli─čiÔÇÖnin kavaklar─▒ vard─▒. ┼×imdiki istasyonun, g├╝n├╝m├╝ze iki-├╝├ž tane kalabilmi┼č, as─▒rl─▒k kavaklar─▒ vard─▒. Bir g├╝n, hangi dertten muzdarip oldu─ču belli olmayan bir kamyon ┼čof├Âr├╝, kamyonunu orada durdurup kavaklardan birine kendini asm─▒┼čt─▒.

─░zmir yolundan ┼čehre geli┼čte, semte ad─▒n─▒ vermi┼č olan, SIRAME┼×ELER sizi kar┼č─▒lard─▒. Yol ├žift ┼čerit olup asfalta bo─čulunca kuruyup ├Âld├╝ler. Nefes alma, su alma imk├ón─▒ tan─▒mad─▒k, ├Âld├╝rd├╝k. yn─▒ zihniyet, Ankara asfalt─▒n─▒n yap─▒m─▒nda, 800 y─▒ll─▒k Dua ├ç─▒nar─▒ÔÇÖn─▒ da ├Âld├╝rd├╝. Benzer, onlarca ├ž─▒nar gibi.

─░zmir YoluÔÇÖna giden otob├╝sler MerinosÔÇÖun k├Â┼česinden Stadyum Caddesine d├Âner, oradan ├çekirge Caddesini takip eder, ├çekirgeÔÇÖden AcemlerÔÇÖe iner ve oradan askeri birli─čin bulundu─ču caddeden devam ederlerdi. ┼×imdi ├žay bah├žesi olan benzinli─če girilir, mazot al─▒n─▒rd─▒.

So─čuk kuyu, H├╝rriyet mahalleleri bizim i├žin ┼čehirden uzak, ayr─▒ bir d├╝nyayd─▒.

├çekirge CaddesiÔÇÖnin ba┼č─▒nda Ya─čc─▒lar K├Â┼čk├╝ yerine yap─▒lan SSK Hastanesini ge├žer, yolumuzun ├╝zerindeki Ya─čc─▒lar Dura─č─▒ÔÇÖna gelince, ÔÇťya─čc─▒larda inecek varÔÇŁ diye g├╝l├╝┼č├╝rd├╝k. Eski k├Â┼čklerin, ah┼čap binalar─▒n yer ald─▒─č─▒ cadde bizi ├çekirge Meydan─▒ÔÇÖna getirirdi. Yolun ├╝zerinde Hacivat ve Karag├ÂzÔÇÖ├╝n remzi/temsili mezarlar─▒ vard─▒. Meydanda son y─▒llara kadar faaliyetini s├╝rd├╝ren ├çardak Restoran vard─▒. ─░lkokula giderken bug├╝n yerine b├╝y├╝k bir yap─▒ dikilen, H├╝sn├╝ G├╝zel ├çay Bah├žesiÔÇÖnin kar┼č─▒s─▒nda bulunan pansiyonda kalm─▒┼čt─▒k. Babam ve annem kapl─▒calardan faydalanm─▒┼čt─▒. Baz─▒ akrabalar─▒m─▒zla S├╝leyman ├çelebiÔÇÖnin mezar─▒ oldu─ču alanda piknik yapm─▒┼čt─▒k, karde┼čimle oyunlar oynam─▒┼čt─▒k. O y─▒llarda bu kadar bina yoktu, o alan daha geni┼č ve ye┼čildi. Aileler buraya pikni─če gelirdi.

Sonra, ┼čimdiki cadde ula┼č─▒ma a├ž─▒ld─▒. Bu cadde ├╝zerinde Malc─▒lar ailesinin boyahanesi ve hemen arkada, bence T├╝rkiyeÔÇÖnin EdisonÔÇÖu ├╝nvan─▒n─▒ ta┼č─▒maya lay─▒k bir insan─▒n,┬á Kamil TolonÔÇÖun fabrikas─▒ vard─▒. U├žak kuyru─čuna benzer ├žat─▒s─▒yla terkedilmi┼č bir vaziyette duruyor. BursaÔÇÖdaki bilim merkezine ad─▒ verilmeliydi. Kamil Tolon dokuma makinelerinin yan─▒ s─▒ra T├╝rkiyeÔÇÖde ilk bi├žer-d├Â─čer makinesinin, elektrik motoru ve ilk ├žama┼č─▒r makinesinin mucidi ve ├╝reticisiydi.

O muhte┼čem ├ž─▒nar─▒ belediye g├Ârevlileri as─▒rl─▒k abideler kuruyup gitsin diye talimat alm─▒┼č├žas─▒na su alamas─▒n diye ├ž─▒narlar─▒n etraf─▒n─▒ asfaltla doldurdular, dolduruyorlar. Sonra da utanmadan ├╝zerlerine birer plaka as─▒yorlar, ÔÇťAn─▒t a─ča├žt─▒r kesilemezÔÇŁ diye. A─ča├žlar─▒ kesmek s├Âzde yasak, ama onlar─▒ kurutmak serbest b─▒rak─▒ld─▒.

Hangi de─čerli insan G├╝rsuÔÇÖya giden yolun iki taraf─▒na o g├╝zelim ├ž─▒narlar─▒ dikti, bilmiyorum. Ama ┼čimdi beton asfalt ikilisi onlar─▒ bo─čuyor/kurutuyor. G├╝rsu giri┼čindeki o g├╝zelim ├ž─▒narlar, birer birer yok oluyor. Kendili─činden kurumayan ├ž─▒narlar─▒n bir k─▒sm─▒ da d├╝zenlemeye kurban gidiyor. Ulu Cami bah├žesinde kesilen as─▒rl─▒k iki ├ž─▒nardan sonra, nostalji tramvay─▒n─▒n in┼čaat─▒ s├╝rerken, ba┼čka bir ├ž─▒nar daha yok edildi. Osmanl─▒ d├Âneminden kalma eserleri restore etmekle ├Âv├╝nen Belediye yetkilileri, Fomara Caddesinin Cumhuriyet Caddesi ile kesi┼čti─či k├Â┼čedeki elli y─▒l ├Âncesinden hat─▒rlad─▒─č─▒m ├že┼čmenin yan─▒ndaki, Osmanl─▒ÔÇÖdan bize kalm─▒┼č 400-500 y─▒ll─▒k ├ç─▒nar─▒ da bir gecede yok ettiler. Ne zaman raylar─▒ s├Âk├╝lece─či belli olmayan Nostalji Tramvay─▒ i├žinÔÇŽ

┼×ehirler, bina y─▒─č─▒nlar─▒ ve n├╝fus kalabal─▒klar─▒ de─čildir. ┼×ehir bir k├╝lt├╝rd├╝r. Roma medeniyeti, ─░slam medeniyeti, ┼×ehir medeniyetidir. Roma ┼čehirlerini d├╝┼č├╝n├╝n; Agora, Meclis binas─▒, Hamam, ├çe┼čmeler, K├╝t├╝phane, Tuvaletler, d├╝zg├╝n ve altyap─▒s─▒ tamamlanm─▒┼č yollar. Spor da unutulmam─▒┼č, stadyumlar yap─▒lm─▒┼č. ─░slam medeniyeti de, benzer ┼čekilde ┼čehirler kurmu┼čtur. Cami, okul, k├╝t├╝phane, hastane, imarethane ve hamamdan olu┼čan bir k├╝lliyenin yan─▒nda kapal─▒ ve a├ž─▒k pazaryerlerinden olu┼čan Medina ad─▒ verilen i├ž ┼čehir ve birbirinden ba─č─▒ms─▒z mahallelerden olu┼čan kentler, gibi.

Kent merkezleri in┼čaat alan─▒ de─čildir. Tarihsel alanlar de─či┼čtirilmez. ┼×ehir eski dokusunu kaybetmez, kaybettirilmezÔÇŽ Tabi├« ki, bu dedi─čim medeni ├╝lkelerde ge├žerli.

De─či┼čen sadece Bursa de─čildi. ┬áOva yok oldu, derelerden zehir ak─▒yor. Sahil boylar─▒ a┼č─▒r─▒ yap─▒la┼čmayla de─či┼čti. BursaÔÇÖn─▒n, ad─▒ Burgaz olan nezih bir sayfiyesi vard─▒. Burada tek odalardan olu┼čan kamp yerleri vard─▒. K├Ây merkezinden ge├žen derenin ├╝zerindeki k├Âpr├╝n├╝n her iki taraf─▒nda bal─▒k├ž─▒lar─▒n kay─▒klar─▒ dururdu. ┼×imdi b─▒rak─▒n kay─▒─č─▒, derede su yok!

Zenginli─čin ├Âl├ž├╝s├╝n├╝n g├Âkdelenler olmay─▒p, k├╝lt├╝rel de─čerler oldu─čunu unuttuk ve elimizdeki de─čerleri yitirdik.

Sahi ka├ž ki┼či hat─▒rlar ┼čimdi Santral Garaj civar─▒nda k├Âftecilik yapan HasanÔÇÖ─▒. Kaderin LavrionÔÇÖa s├╝r├╝kledi─či ve orada ├Âl├╝m├╝ se├žen HasanÔÇÖ─▒.

2,433 total views, 3 views today

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi. Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: ekrempeker@gmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Ekrem Hayri Peker

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒