Bursal─▒ hekim Asklepiades ├╝zerine bir inceleme

Bursal─▒ hekim Asklepiades ├╝zerine bir inceleme

Alper CAN

1971 y─▒l─▒nda ErzurumÔÇÖda do─čdu. 42 y─▒ld─▒r BursaÔÇÖda ya┼č─▒yor.
1996ÔÇÖda Hacettepe ├ťniversitesi Di┼č Hekimli─či Fak├╝ltesiÔÇÖnden mezun oldu, serbest di┼č hekimi olarak ├žal─▒┼č─▒yor.
2009ÔÇÖda ├çanakkale Onsekiz Mart ├ťniversitesi Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝ Arkeoloji B├Âl├╝m├╝ y├╝ksek lisans program─▒ndan mezun oldu. Ayn─▒ y─▒l Uluda─č ├ťniversitesi Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝ Tarih b├Âl├╝m├╝nde ba┼člad─▒─č─▒ doktora e─čitimini yar─▒da b─▒rakt─▒. 2003ÔÇÖte Nil├╝fer Kent Konseyi g├Ân├╝ll├╝s├╝ oldu. Bu kurumda tarih, felsefe, edebiyat alan─▒ndaki ├žal─▒┼čmalar─▒ grupla birlikte s├╝rd├╝r├╝yor.
BursaÔÇÖn─▒n k├╝lt├╝r sanat alanlar─▒n─▒ kapsayan internet sitesinin(www.bursadakultur.org) 12 senedir yay─▒nc─▒s─▒.
ÔÇťAntik ├ça─č S├Âzl├╝─č├╝ÔÇŁ ve ÔÇťKadim BursaÔÇŁ ad─▒nda iki kitap yay─▒nlad─▒.
e-posta: alperca@hotmail.com
Alper CAN

ÔÇťAsklepiades kendi d├Ânemindeki t─▒bbi tedavi
anlay─▒┼č─▒nda b├╝y├╝k de─či┼čiklikler yapt─▒ÔÇŁ
(Celsus, De Medicina, 0.pr)

Giri┼č

─░nsanlar─▒n yerle┼čik d├Âneme ge├žmelerinden beri kentler medeniyet ve k├╝lt├╝r├╝n geli┼čip serpildi─či mekanlar olmu┼člard─▒r. Zaman i├žinde baz─▒ kentler di─čerleri aras─▒nda ├Âne ├ž─▒km─▒┼č, sivrilerek cazibe merkezi haline gelmi┼č, bilim, sanat ve k├╝lt├╝r insanlar─▒n─▒ kendine ├žekmi┼čtir. Ephesos, Pergamon, Antiokheia, Aleksandreia, Atina ve Roma b├Âyle kentlere ├Ârnek verilebilir.

Hisar i├žinde kurulmu┼č olan Bursa kenti yukar─▒da an─▒lan kentlere g├Âre daha gen├ž bir kenttir. M.├ľ. 2. y├╝zy─▒l─▒n ba┼č─▒nda kurulmu┼č, i├žinde yer ald─▒─č─▒ krall─▒─č─▒n siyasi ├Ânemine paralel olarak antik ├ža─č boyunca m├╝tevazi bir konumda kalm─▒┼čt─▒r. ─░stanbulÔÇÖun ancak M.S. 330ÔÇÖdan sonra ├Ânemli bir kent haline gelmesi de bunda etkindir. BursaÔÇÖdan yeti┼čen ├Ânemli ki┼čiler aras─▒nda hatip Dion Khrysostomos ve hekim Asklepiades bulunur. Bu ├žal─▒┼čmada hekim AsklepiadesÔÇÖin hayat─▒ ve eserleri incelenecek, antik ve ├ža─čda┼č kaynaklarda Bursa kentinin antik ├ža─čdaki durumuna ili┼čkin ipu├žlar─▒ aranacakt─▒r.

AsklepiadesÔÇÖin Hayat─▒ ve Eserleri

M.├ľ. 124 y─▒l─▒nda Kios (=Prusa ad Mare)ÔÇÖta do─čdu. Gen├žli─činde pek ├žok seyahat yapt─▒. Hellespontos ├ževresindeki kentleri ve PergamonÔÇÖu ziyaret etti(1). ─░skenderiyeÔÇÖde hekim ErasistratosÔÇÖun okulunda e─čitim g├Ârd├╝. Ayr─▒ca AtinaÔÇÖda SidonÔÇÖlu ZenoÔÇÖnun ba┼čkanl─▒─č─▒ d├Âneminde Epikuros├žu okula devam etti. Do─ča bilimlerine ve t─▒bba merakl─▒ olan Pontos kral─▒ Mithradates VIÔÇÖn─▒n PontosÔÇÖa gelmesi y├Ân├╝ndeki ├Ânerisini geri ├ževirdi. Bunun yerine, yakla┼č─▒k 30 ya┼č─▒ndayken, B├╝y├╝k Pompeius d├Âneminde RomaÔÇÖya geldi ve kendi klini─čini kurarak ├žal─▒┼čmaya ba┼člad─▒.

Ya┼čl─▒ PliniusÔÇÖa g├Âre RomaÔÇÖya geldi─činde ├Ânce hatip olarak ├žal─▒┼čmak istemi┼č, ancak bu i┼čte yeterli para kazanamay─▒nca hekimli─če geri d├Ânm├╝┼čt├╝r(2). Ayn─▒ kaynak AsklepiadesÔÇÖin RomaÔÇÖda b├╝y├╝k ├╝n kazand─▒─č─▒n─▒ aktar─▒r. G├Âm├╝lmeye g├Ât├╝r├╝len bir ki┼čiyi diriltti─či s├Âylenir. O denli kendine g├╝veni artm─▒┼č ki kader tanr─▒├žas─▒ Fortuna ile bahse bile girmi┼č. ─░yi bir hekim oldu─ču i├žin hi├ž hastalanmayaca─č─▒n─▒ iddia etmi┼č ve iddiay─▒ kazanm─▒┼č. Olduk├ža ileri ya┼ča kadar hastalanmadan ya┼čam─▒┼č, ├Âl├╝m├╝ merdivenden d├╝┼čme sonucunda olmu┼čtur (M.├ľ. 40)(3). Baz─▒ kaynaklarca Metodist okulun kurucusu say─▒lan LaodikeiaÔÇÖl─▒ hekim Themison AsklepiadesÔÇÖin ├Â─črencisidir. Ayr─▒ca TrallesÔÇÖli Thessalus, EphesosÔÇÖlu Soranus ve NumidiaÔÇÖl─▒ Caelius Aurelianus onun g├Âr├╝┼člerini benimseyen hekimlerdir. Yazd─▒─č─▒ eserlerden hi├žbiri g├╝n├╝m├╝ze ula┼čmam─▒┼č, ancak baz─▒ fragmanlar─▒na ula┼č─▒labilmi┼čtir.

Bir Hekim olarak Asklepiades

Hakk─▒nda anlat─▒lanlardan AsklepiadesÔÇÖin insan tabiat─▒n─▒ iyi tan─▒yan, do─čal yeteneklerini hitabet g├╝c├╝ ile birle┼čtirip insanlar─▒ etkileyen ancak t─▒bbi konularda bilgi ve deneyimi zay─▒f bir hekim oldu─ču sonucuna var─▒l─▒r. Kendinden ├Ânceki t─▒bbi gelenekleri reddedip kendi buldu─čunu iddia etti─či tedavi prensiplerini uygulam─▒┼čt─▒r (4). HippokratesÔÇÖin hastal─▒klar─▒ v├╝cuttaki 4 temel s─▒v─▒n─▒n dengesizli─čine ba─člad─▒─č─▒ g├Âr├╝┼č├╝ reddetti─či g├Âr├╝┼člerin ba┼č─▒nda geliyordu. Kendi geli┼čtirdi─či g├Âr├╝┼č ise hastal─▒klar─▒n Demokritos ve EpikurosÔÇÖun atomcu g├Âr├╝┼člerinin benzeriydi. Buna g├Âre hastal─▒klar kat─▒ par├žac─▒klar─▒n (atomlar─▒n) i├žinde hareket ettikleri g├Âzeneklerin t─▒kanmas─▒yla olu┼čan dengesiz da─č─▒l─▒m─▒n sonucuydu. Bu y├╝zden tedavide yap─▒lmas─▒ gereken ┼čey atomlar─▒n dengeli da─č─▒l─▒m─▒n─▒ tekrar sa─člayabilmekti. Bu ama├žla do─čal ve uygulamas─▒ kolay olan y├Ântemler ├Ânermi┼čtir: diyet, egzersiz, so─čuk ve s─▒cak banyolar─▒, masaj. Ancak gerekli g├Ârd├╝─č├╝ durumlarda cerrahi operasyon ve bitkilerle tedavi se├ženeklerini de uygulam─▒┼čt─▒r (en s─▒k papatyadan faydalan─▒rd─▒)(5). ┼×arab─▒n t─▒bbi ama├žla tedavi kullan─▒m─▒n─▒ ilk kez Asklepiades uygulam─▒┼čt─▒r. Tanr─▒lar─▒n g├╝c├╝n├╝n bile zorlukla ┼čarab─▒n g├╝c├╝ne e┼čde─čer olaca─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝yordu(6). Baz─▒ hastal─▒klar─▒n periyodik ataklarla seyretti─čini fark etmi┼č, hastal─▒klar─▒n akut ve kronik olarak s─▒n─▒fland─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r(7). Ak─▒l hastalar─▒n─▒n kapal─▒ odalarda tutulmas─▒na kar┼č─▒ ├ž─▒km─▒┼č, m├╝zik, uyutucular (├Âzellikle ┼čarap) ve egzersiz gibi y├Ântemleri kullanarak bu hastalar i├žin insani tedavi y├Ântemlerini uygulayan ilk hekim olmu┼čtur. Hastalar─▒n ihtiya├žlar─▒n─▒ g├Âzetmek, onlar─▒ tedavi s├╝resince ho┼č tutmak da onun t─▒bbi prensipleri aras─▒ndayd─▒. Halk aras─▒nda kazand─▒─č─▒ ├╝n├╝ biraz da bu ├Âzelli─čine bor├žludur. Hippokrates t─▒bb─▒na kar┼č─▒ ├ž─▒kt─▒─č─▒ y├Ânlerden biri de uykuda g├Âr├╝len r├╝yalar─▒n iyile┼čmeyi kolayla┼čt─▒rmas─▒ konusuydu. Asklepiades r├╝yalar─▒n iyile┼čmeye etki etmeyece─čini savunmu┼č, bu konudan hi├ž bahsetmemi┼čtir(8).

Felsefi g├Âr├╝┼čleri a├ž─▒s─▒ndan da s─▒ra d─▒┼č─▒yd─▒. Ruhun maddeden ayr─▒ bir ┼čey oldu─čuna inanm─▒yordu. Do─čadaki ilahi yans─▒malara g├Âzlerini kapad─▒─č─▒ i├žin Galenos taraf─▒ndan ac─▒mas─▒zca ele┼čtirilmi┼čtir(9).

Sonu├ž
Asklepiades RomaÔÇÖda ├╝n kazanan ilk Yunan hekimdir. ├çal─▒┼čmalar─▒ ile Yunan t─▒bb─▒n─▒n RomaÔÇÖda yerle┼čmesini sa─člam─▒┼čt─▒r. Bug├╝nk├╝ t─▒p bilgilerimize yapt─▒─č─▒ katk─▒lar─▒n yan─▒nda yeti┼čtirdi─či ├Â─črenciler vas─▒tas─▒yla sonraki ku┼čaklara etki etmi┼čtir. B├Âyle nitelikli bir hekimin do─čdu─ču kentte uzun s├╝re kalmamas─▒ Bursa ara┼čt─▒rmac─▒lar─▒ i├žin bir kay─▒pt─▒r.

D─░PNOTLAR

(1) Polito R., ÔÇťOn the Life of Asclepiades of BithyniaÔÇŁ, Journal of Hellenic Studies, Vol 119(1999), s.48

(2) Plinius, Naturalis Historia, XXVI.7

(3) Plinius, Naturalis Historia, VII.37

(4) Celsus, De Medicina, 0.pr

(5) Yapijakis C., Hippokrates of Kos, the Father of Clinical Medicine and Asclepiades of Bithynia, the Father of Molecular Medicine, in vivo 23(2009), s. 511

(6) Plinius, Naturalis Historia, XXIII.22

(7) Caelius Aurelianus,  De Morb. Chron. 3.8. p. 469

(8) Yapijakis, a.g.e., s. 513

(9) Galenos, On the Natural Faculties, 1.12

 

KAYNAKÇA

-Kandes V. I., Kurulu┼čundan 20. yy. sonlar─▒na kadar Bursa, Gaye Kitabevi, 2. bs., ─░stanbul, 2009

-Hornblower S., A. Spawforth(ed.), The Oxford Classical Dictionary, Oxford University Pres, G├Âzden ge├žirilmi┼č 3. bask─▒, New York,┬á 2003

-Polito R., ÔÇťOn the Life of Asclepiades of BithyniaÔÇŁ, Journal of Hellenic Studies, Vol 119(1999):48-66

-Smith W. LL. D(ed.), Dictionary of Grek and Roman Biography and Mythology, Little, Brown and Company, Boston, 1867

-Yapijakis C., Hippokrates of Kos, the Father of Clinical Medicine and Asclepiades of Bithynia, the Father of Molecular Medicine, in vivo 23(2009):507-514

1,093 total views, 1 views today

Alper CAN

Alper CAN

1971 y─▒l─▒nda ErzurumÔÇÖda do─čdu. 42 y─▒ld─▒r BursaÔÇÖda ya┼č─▒yor. 1996ÔÇÖda Hacettepe ├ťniversitesi Di┼č Hekimli─či Fak├╝ltesiÔÇÖnden mezun oldu, serbest di┼č hekimi olarak ├žal─▒┼č─▒yor. 2009ÔÇÖda ├çanakkale Onsekiz Mart ├ťniversitesi Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝ Arkeoloji B├Âl├╝m├╝ y├╝ksek lisans program─▒ndan mezun oldu. Ayn─▒ y─▒l Uluda─č ├ťniversitesi Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝ Tarih b├Âl├╝m├╝nde ba┼člad─▒─č─▒ doktora e─čitimini yar─▒da b─▒rakt─▒. 2003ÔÇÖte Nil├╝fer Kent Konseyi g├Ân├╝ll├╝s├╝ oldu. Bu kurumda tarih, felsefe, edebiyat alan─▒ndaki ├žal─▒┼čmalar─▒ grupla birlikte s├╝rd├╝r├╝yor. BursaÔÇÖn─▒n k├╝lt├╝r sanat alanlar─▒n─▒ kapsayan internet sitesinin (www.bursadakultur.org) 12 senedir yay─▒nc─▒s─▒. ÔÇťAntik ├ça─č S├Âzl├╝─č├╝ÔÇŁ ve ÔÇťKadim BursaÔÇŁ ad─▒nda iki kitap yay─▒nlad─▒. e-posta: alperca@hotmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
alper can Asklepiades

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒