Ekrem Hayri PEKER
Ekrem Hayri  PEKER
Bursa’n─▒n Da─č Y├Âresinde Sinema
  • 18 Nisan 2020 Cumartesi
  • +
  • -
  • Ekrem Hayri PEKER /

B├ťY├ťKORHANÔÇÖDA S─░NEMA

Bu ba┼čl─▒─č─▒ ├Âzellikle farkl─▒ kulland─▒m. Yeni il├že olan ve n├╝fusu k├Âyleri d├óhil 14 bin civar─▒nda olan bu il├ženin merkez n├╝fusu g├╝n├╝m├╝zde 3-4 bin aras─▒nda. BursaÔÇÖya g├Â├ž devam ediyor. Film g├Âsterilmeye ba┼čland─▒─č─▒ altm─▒┼čl─▒ y─▒llarda nahiye stat├╝s├╝ndeki B├╝y├╝korhanÔÇÖ─▒n n├╝fus 1500-2000 aras─▒ndayd─▒. ├ťstelik G├╝rsu, Kestel ve MudanyaÔÇÖda oldu─ču gibi film izlemeye gelecek yak─▒n k├Âyler de yoktu.

B├╝y├╝korhanÔÇÖ─▒n ilk sinemac─▒s─▒ Laz AliÔÇÖymi┼č. Sinemac─▒l─▒─ča 1961ÔÇÖde ba┼člayan Laz Ali bu i┼či birka├ž sene s├╝rd├╝rm├╝┼č. Nahiyenin elektri─či jenerat├Ârden sa─član─▒yormu┼č. Nahiyeye elektrik 1967 y─▒l─▒nda gelmi┼č. Laz Ali sinemac─▒l─▒─č─▒ b─▒rak─▒p, FransaÔÇÖya gitmi┼č.

Film g├Âsterme i┼čini OrhaneliÔÇÖde sinemac─▒l─▒k yapan Kemal Orhan devralm─▒┼č. Kemal BeyÔÇÖin film oynatan iki makinesi varm─▒┼č. Bir makinesiyle seyyar sinemac─▒l─▒k yaparm─▒┼č. ├ľnce kendi geliyormu┼č. Daha sonra Hamza isminde sakat bir yard─▒mc─▒s─▒n─▒ haftada iki g├╝n film oynatmas─▒ i├žin B├╝y├╝korhanÔÇÖa g├Ânderirmi┼č. Film g├Âsterimi ya AyvazÔÇÖ─▒n kahvede ya da ├Ânce halkevi, sonra da okul olarak kullan─▒lan binada yap─▒l─▒yormu┼č. Sadece cumartesi ve pazar g├╝nleri film oynat─▒l─▒rm─▒┼č. Film makinesine cereyan sa─člayan jenerat├Âr├╝n sesi filmdeki oyuncular─▒n sesini bast─▒r─▒rm─▒┼č.

Film makinesi 16 mm.ÔÇÖlik makine, filmler de T├╝rk sinemas─▒ndan. Ya┼čl─▒lar, yani eski seyirciler ÔÇśYabanc─▒ film ├žok ender oynat─▒l─▒rd─▒ÔÇÖ diye anlatt─▒lar. Ahmet Tar─▒k Tek├že, Danyal Topatan, ├ľzt├╝rk Serengil gibi altm─▒┼čl─▒ y─▒llar─▒n y─▒ld─▒zlar─▒n─▒n filmleri oynat─▒l─▒rm─▒┼č. Film g├Âsterimi haftada iki veya ├╝├ž g├╝n yap─▒l─▒rm─▒┼č.

Devreye sanata yatk─▒n bir aile girer. Acar foto─čraf St├╝dyosuÔÇÖnun sahibi Selami AcarÔÇÖ─▒n karde┼či Sami Acar, 1965 y─▒l─▒nda nahiyede film oynatmaya ba┼člar. Kemal Bey gelmez olur. Sami Bey bu i┼či iki y─▒l s├╝rd├╝r├╝r.

Ali (├çavu┼č) Kam─▒r

Sami BeyÔÇÖin sinemay─▒ b─▒rakmas─▒ndan k─▒sa bir s├╝re sonra B├╝y├╝korhanÔÇÖda Belediye te┼čkilat─▒ kurulur. 1938 do─čumlu Ali ├çavu┼č (Kam─▒r) ve Sami Acar zab─▒ta memuru olurlar. Sinemac─▒l─▒k i┼činde ba┼čka bir AcarÔÇÖ─▒ g├Âr├╝r├╝z. 1969-1970 y─▒llar─▒nda sinema i┼čine girmeye karar verirler.

Ali ├çavu┼č ve S├╝kr├╝ Acar ├Ânce sinema makinesinden ba┼člarlar. Nahiyede daha ├Ânce film oynat─▒lan makineler eskidir. Film oynat─▒l─▒rken problem yarat─▒r. Ali ├çavu┼č ve Sami Bey, BursaÔÇÖya giderler ve Dar FilmÔÇÖden 12 bin liraya Rus mal─▒ 16 mm.ÔÇÖlik bir makine sat─▒n al─▒rlar. Ali ├çavu┼čÔÇÖu dinleyelim:

ÔÇťDar FilmÔÇÖin sahibi Arap ─░smailÔÇÖdi. Bir de Ak─▒n Film vard─▒. Onun sahibi Mehmet Ali AknerÔÇÖdi. ┼×imdi OrhangaziÔÇÖnin ├çak─▒rl─▒ k├Ây├╝nde ya┼č─▒yor. N├╝fus az, o y├╝zden her g├╝n yeni bir film oynat─▒rd─▒k. BursaÔÇÖya giden minib├╝sle oynatt─▒─č─▒m─▒z filmi g├Ânderirdik. Minib├╝s d├Ân├╝┼čte yeni film ve afi┼čleri getirirdi.

Afi┼čleri sineman─▒n ├Ân├╝ne ve belediye meydan─▒na asard─▒k. Sinema 40-45 ki┼či al─▒yordu. Sandalye yoktu, i├žeride uzun s─▒ralar bulunurdu. Seyirciler bu s─▒ralara otururlard─▒. Film tutulan bir filmse seyirciler s─▒k─▒┼č─▒rlard─▒. ├çekirdek yiyip film seyrederlerdi.ÔÇŁ

Sinemac─▒l─▒k Ali ├çavu┼čÔÇÖa ve Sam, AcarÔÇÖa kazan├ž sa─člamam─▒┼č. Ali ├çavu┼č, ÔÇťMillet fakirdi. Film makinesinden pay─▒ma d├╝┼čen alt─▒ bin liray─▒ ├Âdeyebilmek i├žin bah├žemi satt─▒m. Devam etsek belki para kazanacakt─▒k ama televizyon yayg─▒nla┼č─▒p, film oynatmaya ba┼člay─▒nca bizim i┼čimiz bitti. 1977-78 y─▒llar─▒nda sinemac─▒l─▒─č─▒ noktalad─▒k. OrhaneliÔÇÖnde de ayn─▒ tarihlerde sinemac─▒l─▒k noktaland─▒. Sinema makinesini satmad─▒m. Orta─č─▒m S├╝kr├╝ Acar vefat ettiÔÇŁ.

Ya┼čl─▒lar─▒n hat─▒rlad─▒─č─▒ film ba┼črol├╝nde Beh├žet NacarÔÇÖ─▒n oynad─▒─č─▒ ÔÇť┬á Par├žala Beh├žetÔÇŁ.

HARMANCIKÔÇÖTA S─░NEMA

Daha ├Ânce nahiye, sonra bucak ve B├╝y├╝k┼čehir olan BursaÔÇÖn─▒n Harmanc─▒k il├žesindeki sinemalar─▒n ├Âyk├╝s├╝n├╝ Tahsin Aytu─čÔÇÖdan dinleyelim:

ÔÇťSan─▒r─▒m 1970 y─▒l─▒yd─▒. Harmanc─▒kÔÇÖda ┼čimdi y─▒k─▒lm─▒┼č olan tarihi konaklar─▒n birisinin avlusunda Y├╝ksel T├╝rki┼č yazl─▒k bir sinema a├žt─▒. Bah├že i├žinde, zemini toprak, tahta sandalyeli bir sinemayd─▒.

Daha sonra Mustafa Eri┼čen briketten bir bina yapt─▒. Zemini toprak, tahta sandalyeli yakla┼č─▒k 200 ki┼čilik bir sinemayd─▒. Bu sineman─▒n salonunun giri┼činde kad─▒nlar─▒n film seyretmesi i├žin ├ž─▒kma bir balkon yap─▒lm─▒┼čt─▒.

Bu sinemalar hayat─▒m─▒za renk kat─▒yordu. Bize d─▒┼č d├╝nyay─▒ tan─▒t─▒yordu. Sinemalarda g├╝n├╝n T├╝rk filmleri oynard─▒. ├çevre k├Âylerden bu filmleri seyretmeye gelenler ├žoktu.ÔÇŁ

ORHANEL─░ÔÇÖDE S─░NEMA

OrhaneliÔÇÖnde sinemac─▒l─▒k ├Âyk├╝s├╝ ellili y─▒llar─▒n sonunda ba┼čl─▒yor. Buradaki sinemac─▒lar─▒n B├╝y├╝korhan ve Harmanc─▒kÔÇÖa belirli g├╝nlerde gidip film oynatt─▒klar─▒n─▒ ├Â─črendim ama bu il├želerde bilgi verecek kaynaklara ula┼čamad─▒m. Sadece R─▒za Alt─▒nok beni telefonla arayarak bilgi verdi.

R─▒za Bey ayn─▒ zamanda Sada─č─▒ Kanyonu rehberi, verdi─či bilgiye g├Âre 1950 -1960 y─▒llar─▒ aras─▒nda G├╝ne┼č ad─▒yla yazl─▒k bir sinema a├ž─▒lm─▒┼č. 1982ÔÇÖde kapand─▒, 500 ki┼čilik, tahta sandalyeli bu sinemay─▒ Yo─čurt├žu Kemal (G├╝ne┼č) a├žm─▒┼č.

ÔÇťK─▒┼čl─▒k sinema hizmetini seyyar sinemac─▒lar vermi┼č. Biri il├že ├ž─▒k─▒┼č─▒nda 2 b├╝y├╝k kahveye gelen seyyar sinemac─▒lar film oynat─▒yorlarm─▒┼č. ─░l├žede elektrik olmad─▒─č─▒ i├žin yanlar─▒nda jenerat├Âr getirirlerdi. Pikap dedi─čimiz ara├žlar ya da eski minib├╝slerle tesisatlar─▒n─▒ ta┼č─▒rlard─▒. 16mmÔÇÖlik makineleri bulunuyordu.

Daha sonra belediye bina yapt─▒, ┼ču anki Uluda─č ├ťniversitesiÔÇÖne ba─čl─▒ Meslek Y├╝ksek OkuluÔÇÖnun ikinci kat─▒ sinema olarak a├ž─▒ld─▒. 16mmÔÇÖlik film oynatan bir makine al─▒nd─▒.

Ben bu sinemalarda oynayan filmleri afi┼č tahtas─▒yla OrhaneliÔÇÖnde gezdirirdim. Bu sinema 2008 y─▒l─▒nda kapand─▒, ├ťniversiteye devredildi.ÔÇŁ

K├╝t├╝phanelerde yapt─▒─č─▒m gazete taramalar─▒nda OrhaneliÔÇÖndeki sineman─▒n y─▒k─▒m haberini buldum. 6 Mart 1986 tarihli gazetede OrhaneliÔÇÖndeki sineman─▒n y─▒k─▒laca─č─▒n─▒ yaz─▒yordu.

1970’lerde ya┼čanan Ye┼čil├žamÔÇÖdaki a├ž─▒k sa├ž─▒k film furyas─▒, 12 Eyl├╝l d├Ânemi sonras─▒ renkli TVÔÇÖler ve videonun yay─▒lmas─▒ sinemalara b├╝y├╝k darbe vurmu┼čtu. Bu durum n├╝fusu az olan kasabalarda bu durum etkisini hemen g├Âsterdi.

Orhaneli Belediye ba┼čkan─▒ G├╝rel Y─▒ld─▒z, ÔÇť30 y─▒l ├Ânce yap─▒lan 500 ki┼čilik sineman─▒n son derece bak─▒ms─▒z oldu─čunu ve y─▒k─▒larak yerine kasaban─▒n ihtiyac─▒ olan d├╝─č├╝n salonu yap─▒laca─č─▒ÔÇŁ bilgisini veriyordu.

Belediye sinemas─▒ y─▒llar ├Ânce kapanm─▒┼č ve bina art─▒k dernek toplant─▒lar─▒ ve d├╝─č├╝n yap─▒lan bir mek├ón olmu┼č.

Bursal─▒ y├Ânetmen Ezel Akay, 2006 y─▒l─▒nda Ye┼čil├žamÔÇÖ─▒n genel bak─▒┼č─▒n─▒n d─▒┼č─▒nda, farkl─▒ bir formatta bir film ├žekti, ÔÇťHacivat Karag├Âz Neden ├ľld├╝r├╝ld├╝ÔÇŁ. Ba┼črollerinde Beyaz─▒t ├ľzt├╝rk, Haluk Bilginer, ┼×ebnem D├Ânmez ve G├╝ven K─▒ra├žÔÇÖ─▒n oynad─▒─č─▒ bu h├╝z├╝nl├╝ tarih filminin konusu da ilgin├ž. Bursa ve zaman da 14. y├╝zy─▒l. AnadoluÔÇÖda Mo─čol tehlikesi mevcuttur. Bursa yeni yerle┼čim alanlar─▒. Hem halk hem de ├že┼čitli devletlerin ve beyliklerin liderleri de bu kente s─▒─č─▒n─▒r. Dinleri, dilleri farkl─▒ olan insanlar─▒n bir arada ya┼čad─▒─č─▒ BursaÔÇÖda Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖnun ilk tohumlar─▒ at─▒lmaktad─▒r. Ak─▒ll─▒ ama cahil, sinirli ama komik Karag├Âz, kendisinin aksi olan zekas─▒n─▒ f─▒rsat├ž─▒l─▒─č─▒ ile birle┼čtirip her i┼čten s─▒yr─▒lan Hacivat ile tan─▒┼č─▒r. Orhan GaziÔÇÖnin ad─▒na yap─▒lan caminin in┼čaat─▒nda beraber ├žal─▒┼čmaya ba┼člarlar. Hacivat, zeki, lafazan, sefahat ve e─členceye d├╝┼čk├╝n bir f─▒rsat├ž─▒d─▒r. D├╝┼čt├╝─č├╝ zor durumlardan konu┼čmas─▒ sayesinde kurtulur. O da konu┼čma becerisiyle Mo─čolÔÇÖdan kellesini kurtarm─▒┼č ve BursaÔÇÖya gelmi┼čtir. Karag├ÂzÔÇÖ├╝n hasta ine─čini sat─▒n al─▒r ve b├Âylece tan─▒┼č─▒rlar. Hacivat, Karag├ÂzÔÇÖdeki do─čal yetene─či g├Âr├╝r ve f─▒rsat├ž─▒l─▒─č─▒n─▒ kullanarak bundan ┼čan, ┼č├Âhret ve para i├žin yararlanmak ister. At─▒┼čmalar─▒ s─▒ras─▒ndaki komiklikleri o kadar ├╝nl├╝ olur ki, davetten davete ko┼čmaya ba┼člarlar. Ancak ┼č├Âhretin bedeli a─č─▒r olur.

Film i├žin kurulan plato belediyenin iste─či ├╝zerine y─▒k─▒lmadan yerinde b─▒rak─▒l─▒r. Epey ziyaret├ži ├žeken bu plato ├ž─▒kan bir f─▒rt─▒nada yok oldu.

  • Ekrem Hayri PEKER

Toplam Okuma: 1,824 , Bug├╝n: 1 

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar. Bursa Mustafakemalpa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Ekrem Hayri Peker
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
─░ncirgedi─či’nde bir Amerikal─▒

─░ncirgedi─či’nde bir Amerikal─▒

17 Ocak 2021, ─░ncirgedi─či’nde bir Amerikal─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
├çin’e giden ├Âl├╝ms├╝zl├╝k; Nar

├çin’e giden ├Âl├╝ms├╝zl├╝k; Nar

17 Ocak 2021, ├çin’e giden ├Âl├╝ms├╝zl├╝k; Nar i├žin yorumlar kapal─▒
Nar’─▒n Masal─▒… T├╝m zamanlar─▒n ├Âl├╝ms├╝zl├╝k iksiri

Nar’─▒n Masal─▒… T├╝m zamanlar─▒n ├Âl├╝ms├╝zl├╝k iksiri

17 Ocak 2021, Nar’─▒n Masal─▒… T├╝m zamanlar─▒n ├Âl├╝ms├╝zl├╝k iksiri i├žin yorumlar kapal─▒
Toroslarda peri┼čan bir mezarl─▒k ya da yitik ┼čehitlik

Toroslarda peri┼čan bir mezarl─▒k ya da yitik ┼čehitlik

17 Ocak 2021, Toroslarda peri┼čan bir mezarl─▒k ya da yitik ┼čehitlik i├žin yorumlar kapal─▒
G├Âbeklitepe

G├Âbeklitepe

16 Ocak 2021, G├Âbeklitepe i├žin yorumlar kapal─▒
Medyada Arabeskle┼čen T├╝rk├╝ler ÔÇô Ormanc─▒ A─č─▒d─▒

Medyada Arabeskle┼čen T├╝rk├╝ler ÔÇô Ormanc─▒ A─č─▒d─▒

16 Ocak 2021, Medyada Arabeskle┼čen T├╝rk├╝ler ÔÇô Ormanc─▒ A─č─▒d─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Balaban ve Naz─▒m Hikmet; Bir Kitap, Bir Davetiye

Balaban ve Naz─▒m Hikmet; Bir Kitap, Bir Davetiye

16 Ocak 2021, Balaban ve Naz─▒m Hikmet; Bir Kitap, Bir Davetiye i├žin yorumlar kapal─▒
Cengiz Da─čc─▒’n─▒n Eserleri ve Yaz─▒lmam─▒┼č Tarih

Cengiz Da─čc─▒’n─▒n Eserleri ve Yaz─▒lmam─▒┼č Tarih

10 Ocak 2021, Cengiz Da─čc─▒’n─▒n Eserleri ve Yaz─▒lmam─▒┼č Tarih i├žin yorumlar kapal─▒
Sultan Re┼čat kabul etse, OrhaneliÔÇÖnin ad─▒ Alaaddingazi olacakt─▒

Sultan Re┼čat kabul etse, OrhaneliÔÇÖnin ad─▒ Alaaddingazi olacakt─▒

10 Ocak 2021, Sultan Re┼čat kabul etse, OrhaneliÔÇÖnin ad─▒ Alaaddingazi olacakt─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
┬áOrhan GaziÔÇÖnin Demircileri, Demircik├Ây

┬áOrhan GaziÔÇÖnin Demircileri, Demircik├Ây

10 Ocak 2021, ┬áOrhan GaziÔÇÖnin Demircileri, Demircik├Ây i├žin yorumlar kapal─▒
D├╝nyan─▒n ─░lk Standartlar Manzumesi: Kanunname-i ─░htisab─▒-─▒ Bursa (1502)

D├╝nyan─▒n ─░lk Standartlar Manzumesi: Kanunname-i ─░htisab─▒-─▒ Bursa (1502)

10 Ocak 2021, D├╝nyan─▒n ─░lk Standartlar Manzumesi: Kanunname-i ─░htisab─▒-─▒ Bursa (1502) i├žin yorumlar kapal─▒
Almanca Konu┼čan Bilimcilerin Katk─▒lar─▒yla T├╝rk T─▒p Tarihinde Bir Yolculuk (I)

Almanca Konu┼čan Bilimcilerin Katk─▒lar─▒yla T├╝rk T─▒p Tarihinde Bir Yolculuk (I)

10 Ocak 2021, Almanca Konu┼čan Bilimcilerin Katk─▒lar─▒yla T├╝rk T─▒p Tarihinde Bir Yolculuk (I) i├žin yorumlar kapal─▒
Turanc─▒l─▒k Ak─▒m─▒n─▒n Hakl─▒l─▒─č─▒

Turanc─▒l─▒k Ak─▒m─▒n─▒n Hakl─▒l─▒─č─▒

31 Aral─▒k 2020, Turanc─▒l─▒k Ak─▒m─▒n─▒n Hakl─▒l─▒─č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Toplumcu ┼×iirimizde Garip ─░zleri

Toplumcu ┼×iirimizde Garip ─░zleri

26 Aral─▒k 2020, Toplumcu ┼×iirimizde Garip ─░zleri i├žin yorumlar kapal─▒
Tarsus’un ├çamalan K├Ây├╝nden Tahtac─▒ Ozan ├é┼č─▒k Talibi

Tarsus’un ├çamalan K├Ây├╝nden Tahtac─▒ Ozan ├é┼č─▒k Talibi

26 Aral─▒k 2020, Tarsus’un ├çamalan K├Ây├╝nden Tahtac─▒ Ozan ├é┼č─▒k Talibi i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖda Bulunan Damgalardan ├ľrnekler ve Son G├Â├žerler

BursaÔÇÖda Bulunan Damgalardan ├ľrnekler ve Son G├Â├žerler

26 Aral─▒k 2020, BursaÔÇÖda Bulunan Damgalardan ├ľrnekler ve Son G├Â├žerler i├žin yorumlar kapal─▒
─░ki defa ku┼čat─▒p ele ge├žiremedi─čimiz ViyanaÔÇÖdan…

─░ki defa ku┼čat─▒p ele ge├žiremedi─čimiz ViyanaÔÇÖdan…

26 Aral─▒k 2020, ─░ki defa ku┼čat─▒p ele ge├žiremedi─čimiz ViyanaÔÇÖdan… i├žin yorumlar kapal─▒
G├Ânl├╝m├╝n Ba┼čkenti ─░ncirgedi─či

G├Ânl├╝m├╝n Ba┼čkenti ─░ncirgedi─či

26 Aral─▒k 2020, G├Ânl├╝m├╝n Ba┼čkenti ─░ncirgedi─či i├žin yorumlar kapal─▒
Da─č─▒n Ozan─▒ Mente┼čeli Cengiz

Da─č─▒n Ozan─▒ Mente┼čeli Cengiz

25 Aral─▒k 2020, Da─č─▒n Ozan─▒ Mente┼čeli Cengiz i├žin yorumlar kapal─▒
K├╝lt├╝rel Temsile ─░li┼čkin G├Ârsel ve ─░┼čitsel ─░fade

K├╝lt├╝rel Temsile ─░li┼čkin G├Ârsel ve ─░┼čitsel ─░fade

25 Aral─▒k 2020, K├╝lt├╝rel Temsile ─░li┼čkin G├Ârsel ve ─░┼čitsel ─░fade i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar