Dr. Salih EROL
Dr. Salih  EROL
BursaÔÇÖn─▒n i┼čgali s─▒ras─▒nda Mustafa KemalÔÇÖin bir telgraf─▒
  • 22 Mart 2020 Pazar
  • +
  • -
  • Dr. Salih EROL /

Bu yaz─▒m─▒zda ├žok de─čerli bir ar┼čiv belgesini yay─▒ml─▒yoruz. Yeni┼čehirli Ethem Pa┼čaÔÇÖy─▒ ├žal─▒┼č─▒rken kulland─▒─č─▒m─▒z Eski┼čehir ─░stiklal Mahkemesi evrak─▒n─▒n aras─▒ndan ├ž─▒kt─▒ bu belge. Belgenin Ethem Pa┼čaÔÇÖda bulunmas─▒ ve mahkemeye onun taraf─▒ndan sunulmas─▒n─▒n sebeb-i hikmeti, Pa┼čaÔÇÖn─▒n o tarihlerde ge├žici bir s├╝re Yeni┼čehir Kaymakaml─▒─č─▒ g├Ârevini yapmas─▒d─▒r. Dolay─▒s─▒yla belgenin birinci muhatab─▒ olarak onu saklam─▒┼č ve yeri geldi─činde de kendisini savunmak amac─▒yla mahkeme ba┼čkanl─▒─č─▒na sunmu┼čtur.

G├╝n├╝m├╝zden y├╝z y─▒l ├Âncesine ait olan belgenin tam tarihi 10 Temmuz 1920. Bu tarih, BursaÔÇÖn─▒n i┼čgalinden sadece iki g├╝n sonra demektir. B├╝y├╝k Millet Meclisi ve H├╝k├╝metiÔÇÖnin reisi olarak Mustafa Kemal, i┼čgalin ertesi g├╝n├╝n├╝n (9 Temmuz 1920 Cuma) ak┼čam─▒nda alelacele Boz├╝y├╝kÔÇÖe gelerek cephenin durumunu yerinde inceledi.

1920 y─▒l─▒n─▒n Temmuz ay─▒ bilhassa Bursa i├žin ├žok b├╝y├╝k bir felaketin ba┼člang─▒c─▒ oldu. ├ç├╝nk├╝ o tarihlerde Yunan birlikleri BursaÔÇÖn─▒n kap─▒lar─▒na dayanm─▒┼č ve bu mukaddes beldeyi i┼čgal etmi┼člerdir.

AnkaraÔÇÖda TBMMÔÇÖnin ve h├╝k├╝metinin ba┼č─▒nda bulunan Mustafa Kemal Pa┼ča, yan─▒ndaki heyetle beraber b├╝y├╝k bir heyecanla Boz├╝y├╝kÔÇÖe kadar gelmi┼č ve geli┼čmeleri s─▒ca─č─▒ s─▒ca─č─▒na takip etmekte, civar yerlerin ahalisine, yetkililerine ├žekti─či telgraflarla i┼čgaller kar┼č─▒s─▒nda durmalar─▒ i├žin moral a┼č─▒lamaya ├žal─▒┼čmaktad─▒r.

Bilhassa yerel resmi yetkililere vatansever duru┼č g├Âstermeleri; halka iyi ├Ârnek olmalar─▒ hususunda uyarmaktad─▒r. Aksi davran─▒┼č g├Âsterenlerin sert bir bi├žimde cezaland─▒r─▒laca─č─▒n─▒ haber vermektedir (Nitekim daha sonralar─▒ ya┼čanan geli┼čmeler kar┼č─▒s─▒nda sergiledi─či tav─▒rla bu uyar─▒lar─▒ kulak ard─▒ edecek olan Yeni┼čehirli Ethem Pa┼ča, Eski┼čehir ─░stiklal MahkemesiÔÇÖnde cezaland─▒r─▒lacakt─▒r).

Milli M├╝cadeleÔÇÖnin bu hararetli zamanlar─▒nda durumu kritik olan yerlerden biri de Yeni┼čehirÔÇÖdir. ├ç├╝nk├╝ Yunan birlikleri Yeni┼čehirÔÇÖin sadece altm─▒┼č kilometre kadar uza─č─▒nda bulunuyorlard─▒ ve bu durumda i┼čgal tehlikesi alt─▒nda bulunan yerlerden biridir Yeni┼čehir.

─░┼čte, b├Âyle bir durumda T├╝rkiye B├╝y├╝k Millet Meclisi Reisi Mustafa Kemal imzas─▒yla Yeni┼čehir Kaymakaml─▒─č─▒ÔÇÖna bir telgraf g├Ânderilmi┼čtir. Telgraf, Boz├╝y├╝kÔÇÖten ├žekilmi┼čtir. Mustafa KemalÔÇÖin bu telgraftaki iyimser ifadelerine bak─▒ld─▒─č─▒nda, BursaÔÇÖn─▒n d├╝┼čt├╝─č├╝nden hen├╝z haberinin olmad─▒─č─▒ ya da haberi olsa bile bu k├Ât├╝ durumun halk─▒n cesaretini k─▒rmas─▒n─▒ istemedi─či i├žin el├«m i┼čgal hadisesinden bahsetmedi─či anla┼č─▒lmaktad─▒r.

“YUNANLILARIN YEN─░LME ZAMANI GELM─░┼×T─░R”

Telgraf─▒nda genel durumun memnuniyet verici oldu─čunu; art─▒k Yunanl─▒lar i├žin yenilgi ve geri ├žekilme zaman─▒ oldu─čunu belirtmektedir. Oysa ya┼čanan geli┼čmeler, bir s├╝re daha, bunun aksini ispatlam─▒┼čt─▒r. Yunan i┼čgal kuvvetleri BursaÔÇÖy─▒ i┼čgal ettikleri gibi 1920 y─▒l─▒ sonbahar─▒nda i├žlerinde Yeni┼čehir ve ─░neg├ÂlÔÇÖ├╝n de bulundu─ču bir├žok yeri daha i┼čgal edecek ve Do─čuÔÇÖya do─čru ilerleyi┼člerini s├╝rd├╝receklerdir.

Genel s├╝reci bir kenara b─▒rak─▒p, Yeni┼čehirÔÇÖin Milli M├╝cadele TarihiÔÇÖnde son derece k─▒ymetli bir yeri olan telgraf metnine ├Âzel olarak odakland─▒─č─▒m─▒zda dikkat ├žekici olarak ┼ču hususlar─▒ belirtebiliriz:

Mustafa Kemal Pa┼ča, Yeni┼čehir halk─▒ndan vatansever duygularla gelecekten umutlu olmalar─▒n─▒ isterken, her ┼čeye ra─čmen azimli, metin ve sakin olmalar─▒n─▒ istemektedir. Bu duygularla Kuva-y─▒ MilliyeÔÇÖnin askeri tedbirlerine destek olmalar─▒n─▒ en ba┼čta Yeni┼čehirÔÇÖin yetkili makamlar─▒ndan ve ard─▒ndan halktan beklemektedir. Halk─▒n pani─če, endi┼čeye kap─▒l─▒p memleketinden g├Â├ž etmemesini; yerinde sab─▒rla kalmalar─▒n─▒ ├Â─č├╝tlemektedir. Ancak bu emirler, tavsiyeler do─črultusunda hareket edilirse M├╝sl├╝manl─▒─č─▒n ÔÇô Osmanl─▒l─▒─č─▒n ┼čan ve ┼čerefinin korunaca─č─▒n─▒n alt─▒n─▒ ├žizmektedir.

TBMMÔÇÖnin ve reisi Mustafa KemalÔÇÖin Osmanl─▒ padi┼čah─▒yla b├╝t├╝n restle┼čmelerine; padi┼čah ve ─░stanbul H├╝k├╝meti taraf─▒ndan a├ž─▒k├ža hedef tahtas─▒na konulmas─▒na ra─čmen ÔÇťOsmanl─▒l─▒─č─▒n ┼×an─▒ÔÇŁndan ├Âvg├╝yle bahsetmesi halk─▒ etkilemeye y├Ânelik dikkat ├žekici bir detayd─▒r.

Okuyucular─▒m─▒z─▒ belgenin as─▒l suretinin fotokopisinden yapt─▒─č─▒m─▒z ├ževiriyle ve bu ├ževirinin sadele┼čtirdi─čimiz haliyle ba┼č ba┼ča b─▒rakmadan ├Ânce ┼ču hususun alt─▒n─▒ ├žizmek isterim:

Kurtulu┼č Sava┼č─▒m─▒z─▒n lideri; TBMMÔÇÖnin ba┼čkan─▒ ve Cumhuriyetimizin kurucusu olan Gazi Mustafa Kemal ATAT├ťRKÔÇÖ├╝n bu telgraf─▒ Yeni┼čehir ve Bursa tarihinde ┼čanl─▒ bir sayfad─▒r. Ya┼čanan b├╝t├╝n i┼čgal hadiselerinin kar┼č─▒s─▒nda kurtulu┼č ├╝midini bir kale gibi sa─člam tutan; i┼čgalin tehlikeli b├Âlgesinin yan─▒ ba┼č─▒na kadar gelerek halka umut a┼č─▒layan ger├žek bir liderdir Mustafa Kemal.

YEN─░┼×EH─░R KAYMAKAMLI─×I’NA ├ľNER─░

Bence, kurumsal anlamda telgraf─▒n muhatab─▒ olan Yeni┼čehir Kaymakaml─▒─č─▒ bunun orjinalini ve ├ževiri yaz─▒s─▒n─▒ ├žer├ževeletip h├╝k├╝met kona─č─▒na asmal─▒ ve kaymakaml─▒─č─▒n internet sayfas─▒na almal─▒d─▒r.

Tabi ismimizi ve yaz─▒m─▒z─▒ dipnot olarak belirtmek kayd─▒yla.

  • Salih EROL

TELGRAFNÂME(Çeviriyazı)

Yeni┼čehir Kaymakaml─▒─č─▒na

9 Temmuz ak┼čam─▒ cepheye muvasalat ile vaziyeti tedkik ettim. Ahv├ól-i umumiye ┼čay├ón-─▒ memnuniyettir. Yunanl─▒lar i├žin ricÔÇśat, ma─člubiyet zaman─▒ hulul etmi┼č olup in├óyet-i HakkÔÇÖla an-kar├«b as├ór-─▒ fiiliyesi g├Âr├╝lme─če ba┼člayacakt─▒r. Bu andan itibaren b├╝t├╝n halk─▒n ├ótiden mutmaÔÇśin olarak azim ve met├ónet ve s├╝k├╗netle ittihaz olunan ted├óbir-i askeriyeye muavenet ve m├╝z├óheret eylemesinin ve meÔÇÖmur├«n-i h├╝k├╝metin bu hususta halka n├╝m├╗ne-i imtis├ól olmalar─▒n─▒n teÔÇÖminine ┬áve bundan sonra Osmanl─▒l─▒─č─▒n, M├╝sl├╝manl─▒─č─▒n ┼č├ón ve ┼čerefini nakise-d├ór edecek l├╝zumsuz tela┼č─▒n ve teredd├╝d├╝ ve muh├óceret gibi ahv├ólin pek ┼čed├«d muamel├ót─▒ intac eyleyece─činin ehemmiyetle nazar-─▒ dikkate al─▒nmas─▒n─▒ tebli─č ederim.

10 Temmuz 1336 (1920)
B├╝y├╝k Millet Meclisi Reisi
Mustafa Kemal

TELGRAFN├éME (Sadele┼čtirilmi┼č ├çeviri)

Yeni┼čehir Kaymakaml─▒─č─▒na,

9 Temmuz 1920 Cuma g├╝n├╝n├╝n ak┼čam─▒ cepheye ula┼čarak durumu inceledim. Genel durum, memnuniyet vericidir. Yunan askerleri i├žin geri ├žekilme ve yenilgi zaman─▒ gelmi┼čtir. AllahÔÇÖ─▒n izniyle en k─▒sa zamanda d├╝┼čman─▒n yenilgisi ve geri ├žekilmesi g├Âr├╝lecektir. Bu andan itibaren halk─▒m─▒z─▒n gelecekten yana umutlu olarak, azim, met├ónet ve s├╝k├╗net i├žinde haz─▒rlanan askeri tedbirlerimize yard─▒mc─▒ olmalar─▒ ve ordumuzla dayan─▒┼čma ruhu i├žinde olmalar─▒ beklenmektedir. Bu ba─člamda resmi g├Ârevlilerin, idarecilerin halka ├Ârnek olmalar─▒ temin edilmelidir. Bundan sonra Osmanl─▒l─▒─č─▒n ÔÇô M├╝sl├╝manl─▒─č─▒n ┼čan ve ┼čerefini zedeleyecek gereksiz tela┼č, teredd├╝t ve halk─▒n yerlerinden g├Â├ž etmesi gibi durumlar─▒n ya┼čanmas─▒ halinde sert cezalar uygulanaca─č─▒n─▒ ├Ânemle dikkatinize sunar─▒m.

10 Temmuz 1920
Boz├╝y├╝k
T├╝rkiye B├╝y├╝k Millet Meclisi Ba┼čkan─▒
Mustafa Kemal

Toplam Okuma: 2,676 , Bug├╝n: 8 

Dr. Salih EROL

Dr. Salih EROL

E─čitimci ve Tarih ara┼čt─▒rmac─▒s─▒ ÔÇô yazar. Lisans ├Â─črenimini Bal─▒kesir Necatibey E─čitim Fak├╝ltesi Tarih ├ľ─čretmenli─činde tamamlad─▒. Anadolu ├ťniversitesinde Tarih b├Âl├╝m├╝nde y├╝ksek lisans ve doktora yapt─▒. 1998ÔÇÖden beri BursaÔÇÖda ├Â─čretmenlik yapmaktad─▒r. Birisi T├╝rk Tarih KurumuÔÇÖndan olmak ├╝zere iki kitab─▒ ve ├žok say─▒da makalesi yay─▒nland─▒. E-Posta: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
  • YEN─░
Belgelerle K├╗t├╝’l Am├óre Zaferi

Belgelerle K├╗t├╝’l Am├óre Zaferi

30 Nisan 2021, Belgelerle K├╗t├╝’l Am├óre Zaferi i├žin yorumlar kapal─▒
S├Âzde Ermeni Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n Var Olmayan Toplu Mezarlar─▒

S├Âzde Ermeni Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n Var Olmayan Toplu Mezarlar─▒

30 Nisan 2021, S├Âzde Ermeni Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n Var Olmayan Toplu Mezarlar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Osmanl─▒ ilk D├Ânemlerinde Neden Bat─▒ya Y├Âneldi?

Osmanl─▒ ilk D├Ânemlerinde Neden Bat─▒ya Y├Âneldi?

30 Nisan 2021, Osmanl─▒ ilk D├Ânemlerinde Neden Bat─▒ya Y├Âneldi? i├žin yorumlar kapal─▒
Tehcir, Soyk─▒r─▒m ve ABD

Tehcir, Soyk─▒r─▒m ve ABD

27 Nisan 2021, Tehcir, Soyk─▒r─▒m ve ABD i├žin yorumlar kapal─▒
“Paratoner Kemalettin Sami G├Âk├žen” ve Bursa

“Paratoner Kemalettin Sami G├Âk├žen” ve Bursa

25 Nisan 2021, “Paratoner Kemalettin Sami G├Âk├žen” ve Bursa i├žin yorumlar kapal─▒
Teknoloji ├ça─č─▒nda M├╝zik, M├╝zi─čimiz ve M├╝zik Emek├žileri

Teknoloji ├ça─č─▒nda M├╝zik, M├╝zi─čimiz ve M├╝zik Emek├žileri

25 Nisan 2021, Teknoloji ├ça─č─▒nda M├╝zik, M├╝zi─čimiz ve M├╝zik Emek├žileri i├žin yorumlar kapal─▒
Bizans Mutfa─č─▒ (4) Sebzeler-Zerzevat

Bizans Mutfa─č─▒ (4) Sebzeler-Zerzevat

25 Nisan 2021, Bizans Mutfa─č─▒ (4) Sebzeler-Zerzevat i├žin yorumlar kapal─▒
Bizans Mutfa─č─▒ (3) Ekmek, Yulaf Lapas─▒, Tah─▒llar

Bizans Mutfa─č─▒ (3) Ekmek, Yulaf Lapas─▒, Tah─▒llar

25 Nisan 2021, Bizans Mutfa─č─▒ (3) Ekmek, Yulaf Lapas─▒, Tah─▒llar i├žin yorumlar kapal─▒
Bizans Mutfa─č─▒ (2) G├╝nl├╝k ├ľ─č├╝n Say─▒s─▒

Bizans Mutfa─č─▒ (2) G├╝nl├╝k ├ľ─č├╝n Say─▒s─▒

25 Nisan 2021, Bizans Mutfa─č─▒ (2) G├╝nl├╝k ├ľ─č├╝n Say─▒s─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Bizans Mutfa─č─▒ (1)

Bizans Mutfa─č─▒ (1)

25 Nisan 2021, Bizans Mutfa─č─▒ (1) i├žin yorumlar kapal─▒
1950-1960 Y─▒llar─▒ Aras─▒ – Yerel Bas─▒nda U├žak Kazalar─▒

1950-1960 Y─▒llar─▒ Aras─▒ – Yerel Bas─▒nda U├žak Kazalar─▒

23 Nisan 2021, 1950-1960 Y─▒llar─▒ Aras─▒ – Yerel Bas─▒nda U├žak Kazalar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Macar Kaynaklar─▒na G├Âre Turan Co─črafyas─▒nda (Kuzey) Kafkasya

Macar Kaynaklar─▒na G├Âre Turan Co─črafyas─▒nda (Kuzey) Kafkasya

23 Nisan 2021, Macar Kaynaklar─▒na G├Âre Turan Co─črafyas─▒nda (Kuzey) Kafkasya i├žin yorumlar kapal─▒
2.600 Y─▒ll─▒k ─░skit Soylular─▒n─▒n Y├╝z├╝ Canland─▒r─▒ld─▒

2.600 Y─▒ll─▒k ─░skit Soylular─▒n─▒n Y├╝z├╝ Canland─▒r─▒ld─▒

23 Nisan 2021, 2.600 Y─▒ll─▒k ─░skit Soylular─▒n─▒n Y├╝z├╝ Canland─▒r─▒ld─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Kafkas Sava┼člar─▒ ve S├╝rg├╝n

Kafkas Sava┼člar─▒ ve S├╝rg├╝n

23 Nisan 2021, Kafkas Sava┼člar─▒ ve S├╝rg├╝n i├žin yorumlar kapal─▒
Kafkasya’da Tehlike Alt─▒ndaki Diller

Kafkasya’da Tehlike Alt─▒ndaki Diller

23 Nisan 2021, Kafkasya’da Tehlike Alt─▒ndaki Diller i├žin yorumlar kapal─▒
Ahi Evran ve Ahilik Gelene─či

Ahi Evran ve Ahilik Gelene─či

17 Nisan 2021, Ahi Evran ve Ahilik Gelene─či i├žin yorumlar kapal─▒
Ke┼či┼č Da─č─▒ndaki Zeus

Ke┼či┼č Da─č─▒ndaki Zeus

17 Nisan 2021, Ke┼či┼č Da─č─▒ndaki Zeus i├žin yorumlar kapal─▒
Kitap Binay─▒ ├çip Soka─č─▒ ├ľld├╝rd├╝ – Nitelik De─či┼čtiren Bursa

Kitap Binay─▒ ├çip Soka─č─▒ ├ľld├╝rd├╝ – Nitelik De─či┼čtiren Bursa

17 Nisan 2021, Kitap Binay─▒ ├çip Soka─č─▒ ├ľld├╝rd├╝ – Nitelik De─či┼čtiren Bursa i├žin yorumlar kapal─▒
Necip Faz─▒l ve Dersim Yalan─▒

Necip Faz─▒l ve Dersim Yalan─▒

17 Nisan 2021, Necip Faz─▒l ve Dersim Yalan─▒ i├žin yorumlar kapal─▒