Dr. Salih EROL
Dr. Salih  EROL
BursaÔÇÖn─▒n i┼čgali s─▒ras─▒nda Mustafa KemalÔÇÖin bir telgraf─▒
  • 22 Mart 2020 Pazar
  • +
  • -
  • Salih EROL /

Bu yaz─▒m─▒zda ├žok de─čerli bir ar┼čiv belgesini yay─▒ml─▒yoruz. Yeni┼čehirli Ethem Pa┼čaÔÇÖy─▒ ├žal─▒┼č─▒rken kulland─▒─č─▒m─▒z Eski┼čehir ─░stiklal Mahkemesi evrak─▒n─▒n aras─▒ndan ├ž─▒kt─▒ bu belge. Belgenin Ethem Pa┼čaÔÇÖda bulunmas─▒ ve mahkemeye onun taraf─▒ndan sunulmas─▒n─▒n sebeb-i hikmeti, Pa┼čaÔÇÖn─▒n o tarihlerde ge├žici bir s├╝re Yeni┼čehir Kaymakaml─▒─č─▒ g├Ârevini yapmas─▒d─▒r. Dolay─▒s─▒yla belgenin birinci muhatab─▒ olarak onu saklam─▒┼č ve yeri geldi─činde de kendisini savunmak amac─▒yla mahkeme ba┼čkanl─▒─č─▒na sunmu┼čtur.

G├╝n├╝m├╝zden y├╝z y─▒l ├Âncesine ait olan belgenin tam tarihi 10 Temmuz 1920. Bu tarih, BursaÔÇÖn─▒n i┼čgalinden sadece iki g├╝n sonra demektir. B├╝y├╝k Millet Meclisi ve H├╝k├╝metiÔÇÖnin reisi olarak Mustafa Kemal, i┼čgalin ertesi g├╝n├╝n├╝n (9 Temmuz 1920 Cuma) ak┼čam─▒nda alelacele Boz├╝y├╝kÔÇÖe gelerek cephenin durumunu yerinde inceledi.

1920 y─▒l─▒n─▒n Temmuz ay─▒ bilhassa Bursa i├žin ├žok b├╝y├╝k bir felaketin ba┼člang─▒c─▒ oldu. ├ç├╝nk├╝ o tarihlerde Yunan birlikleri BursaÔÇÖn─▒n kap─▒lar─▒na dayanm─▒┼č ve bu mukaddes beldeyi i┼čgal etmi┼člerdir.

AnkaraÔÇÖda TBMMÔÇÖnin ve h├╝k├╝metinin ba┼č─▒nda bulunan Mustafa Kemal Pa┼ča, yan─▒ndaki heyetle beraber b├╝y├╝k bir heyecanla Boz├╝y├╝kÔÇÖe kadar gelmi┼č ve geli┼čmeleri s─▒ca─č─▒ s─▒ca─č─▒na takip etmekte, civar yerlerin ahalisine, yetkililerine ├žekti─či telgraflarla i┼čgaller kar┼č─▒s─▒nda durmalar─▒ i├žin moral a┼č─▒lamaya ├žal─▒┼čmaktad─▒r.

Bilhassa yerel resmi yetkililere vatansever duru┼č g├Âstermeleri; halka iyi ├Ârnek olmalar─▒ hususunda uyarmaktad─▒r. Aksi davran─▒┼č g├Âsterenlerin sert bir bi├žimde cezaland─▒r─▒laca─č─▒n─▒ haber vermektedir (Nitekim daha sonralar─▒ ya┼čanan geli┼čmeler kar┼č─▒s─▒nda sergiledi─či tav─▒rla bu uyar─▒lar─▒ kulak ard─▒ edecek olan Yeni┼čehirli Ethem Pa┼ča, Eski┼čehir ─░stiklal MahkemesiÔÇÖnde cezaland─▒r─▒lacakt─▒r).

Milli M├╝cadeleÔÇÖnin bu hararetli zamanlar─▒nda durumu kritik olan yerlerden biri de Yeni┼čehirÔÇÖdir. ├ç├╝nk├╝ Yunan birlikleri Yeni┼čehirÔÇÖin sadece altm─▒┼č kilometre kadar uza─č─▒nda bulunuyorlard─▒ ve bu durumda i┼čgal tehlikesi alt─▒nda bulunan yerlerden biridir Yeni┼čehir.

─░┼čte, b├Âyle bir durumda T├╝rkiye B├╝y├╝k Millet Meclisi Reisi Mustafa Kemal imzas─▒yla Yeni┼čehir Kaymakaml─▒─č─▒ÔÇÖna bir telgraf g├Ânderilmi┼čtir. Telgraf, Boz├╝y├╝kÔÇÖten ├žekilmi┼čtir. Mustafa KemalÔÇÖin bu telgraftaki iyimser ifadelerine bak─▒ld─▒─č─▒nda, BursaÔÇÖn─▒n d├╝┼čt├╝─č├╝nden hen├╝z haberinin olmad─▒─č─▒ ya da haberi olsa bile bu k├Ât├╝ durumun halk─▒n cesaretini k─▒rmas─▒n─▒ istemedi─či i├žin el├«m i┼čgal hadisesinden bahsetmedi─či anla┼č─▒lmaktad─▒r.

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  Bat─▒ ve G├╝ney AnadoluÔÇÖnun arkaik halklar─▒

“YUNANLILARIN YEN─░LME ZAMANI GELM─░┼×T─░R”

Telgraf─▒nda genel durumun memnuniyet verici oldu─čunu; art─▒k Yunanl─▒lar i├žin yenilgi ve geri ├žekilme zaman─▒ oldu─čunu belirtmektedir. Oysa ya┼čanan geli┼čmeler, bir s├╝re daha, bunun aksini ispatlam─▒┼čt─▒r. Yunan i┼čgal kuvvetleri BursaÔÇÖy─▒ i┼čgal ettikleri gibi 1920 y─▒l─▒ sonbahar─▒nda i├žlerinde Yeni┼čehir ve ─░neg├ÂlÔÇÖ├╝n de bulundu─ču bir├žok yeri daha i┼čgal edecek ve Do─čuÔÇÖya do─čru ilerleyi┼člerini s├╝rd├╝receklerdir.

Genel s├╝reci bir kenara b─▒rak─▒p, Yeni┼čehirÔÇÖin Milli M├╝cadele TarihiÔÇÖnde son derece k─▒ymetli bir yeri olan telgraf metnine ├Âzel olarak odakland─▒─č─▒m─▒zda dikkat ├žekici olarak ┼ču hususlar─▒ belirtebiliriz:

Mustafa Kemal Pa┼ča, Yeni┼čehir halk─▒ndan vatansever duygularla gelecekten umutlu olmalar─▒n─▒ isterken, her ┼čeye ra─čmen azimli, metin ve sakin olmalar─▒n─▒ istemektedir. Bu duygularla Kuva-y─▒ MilliyeÔÇÖnin askeri tedbirlerine destek olmalar─▒n─▒ en ba┼čta Yeni┼čehirÔÇÖin yetkili makamlar─▒ndan ve ard─▒ndan halktan beklemektedir. Halk─▒n pani─če, endi┼čeye kap─▒l─▒p memleketinden g├Â├ž etmemesini; yerinde sab─▒rla kalmalar─▒n─▒ ├Â─č├╝tlemektedir. Ancak bu emirler, tavsiyeler do─črultusunda hareket edilirse M├╝sl├╝manl─▒─č─▒n ÔÇô Osmanl─▒l─▒─č─▒n ┼čan ve ┼čerefinin korunaca─č─▒n─▒n alt─▒n─▒ ├žizmektedir.

TBMMÔÇÖnin ve reisi Mustafa KemalÔÇÖin Osmanl─▒ padi┼čah─▒yla b├╝t├╝n restle┼čmelerine; padi┼čah ve ─░stanbul H├╝k├╝meti taraf─▒ndan a├ž─▒k├ža hedef tahtas─▒na konulmas─▒na ra─čmen ÔÇťOsmanl─▒l─▒─č─▒n ┼×an─▒ÔÇŁndan ├Âvg├╝yle bahsetmesi halk─▒ etkilemeye y├Ânelik dikkat ├žekici bir detayd─▒r.

Okuyucular─▒m─▒z─▒ belgenin as─▒l suretinin fotokopisinden yapt─▒─č─▒m─▒z ├ževiriyle ve bu ├ževirinin sadele┼čtirdi─čimiz haliyle ba┼č ba┼ča b─▒rakmadan ├Ânce ┼ču hususun alt─▒n─▒ ├žizmek isterim:

Kurtulu┼č Sava┼č─▒m─▒z─▒n lideri; TBMMÔÇÖnin ba┼čkan─▒ ve Cumhuriyetimizin kurucusu olan Gazi Mustafa Kemal ATAT├ťRKÔÇÖ├╝n bu telgraf─▒ Yeni┼čehir ve Bursa tarihinde ┼čanl─▒ bir sayfad─▒r. Ya┼čanan b├╝t├╝n i┼čgal hadiselerinin kar┼č─▒s─▒nda kurtulu┼č ├╝midini bir kale gibi sa─člam tutan; i┼čgalin tehlikeli b├Âlgesinin yan─▒ ba┼č─▒na kadar gelerek halka umut a┼č─▒layan ger├žek bir liderdir Mustafa Kemal.

YEN─░┼×EH─░R KAYMAKAMLI─×I’NA ├ľNER─░

Bence, kurumsal anlamda telgraf─▒n muhatab─▒ olan Yeni┼čehir Kaymakaml─▒─č─▒ bunun orjinalini ve ├ževiri yaz─▒s─▒n─▒ ├žer├ževeletip h├╝k├╝met kona─č─▒na asmal─▒ ve kaymakaml─▒─č─▒n internet sayfas─▒na almal─▒d─▒r.

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  Cem SultanÔÇÖ─▒n hazin hikayesi ve FransaÔÇÖda 5 y─▒l kald─▒─č─▒ ┼čato

Tabi ismimizi ve yaz─▒m─▒z─▒ dipnot olarak belirtmek kayd─▒yla.

  • Salih EROL

TELGRAFNÂME(Çeviriyazı)

Yeni┼čehir Kaymakaml─▒─č─▒na

9 Temmuz ak┼čam─▒ cepheye muvasalat ile vaziyeti tedkik ettim. Ahv├ól-i umumiye ┼čay├ón-─▒ memnuniyettir. Yunanl─▒lar i├žin ricÔÇśat, ma─člubiyet zaman─▒ hulul etmi┼č olup in├óyet-i HakkÔÇÖla an-kar├«b as├ór-─▒ fiiliyesi g├Âr├╝lme─če ba┼člayacakt─▒r. Bu andan itibaren b├╝t├╝n halk─▒n ├ótiden mutmaÔÇśin olarak azim ve met├ónet ve s├╝k├╗netle ittihaz olunan ted├óbir-i askeriyeye muavenet ve m├╝z├óheret eylemesinin ve meÔÇÖmur├«n-i h├╝k├╝metin bu hususta halka n├╝m├╗ne-i imtis├ól olmalar─▒n─▒n teÔÇÖminine ┬áve bundan sonra Osmanl─▒l─▒─č─▒n, M├╝sl├╝manl─▒─č─▒n ┼č├ón ve ┼čerefini nakise-d├ór edecek l├╝zumsuz tela┼č─▒n ve teredd├╝d├╝ ve muh├óceret gibi ahv├ólin pek ┼čed├«d muamel├ót─▒ intac eyleyece─činin ehemmiyetle nazar-─▒ dikkate al─▒nmas─▒n─▒ tebli─č ederim.

10 Temmuz 1336 (1920)
B├╝y├╝k Millet Meclisi Reisi
Mustafa Kemal

TELGRAFN├éME (Sadele┼čtirilmi┼č ├çeviri)

Yeni┼čehir Kaymakaml─▒─č─▒na,

9 Temmuz 1920 Cuma g├╝n├╝n├╝n ak┼čam─▒ cepheye ula┼čarak durumu inceledim. Genel durum, memnuniyet vericidir. Yunan askerleri i├žin geri ├žekilme ve yenilgi zaman─▒ gelmi┼čtir. AllahÔÇÖ─▒n izniyle en k─▒sa zamanda d├╝┼čman─▒n yenilgisi ve geri ├žekilmesi g├Âr├╝lecektir. Bu andan itibaren halk─▒m─▒z─▒n gelecekten yana umutlu olarak, azim, met├ónet ve s├╝k├╗net i├žinde haz─▒rlanan askeri tedbirlerimize yard─▒mc─▒ olmalar─▒ ve ordumuzla dayan─▒┼čma ruhu i├žinde olmalar─▒ beklenmektedir. Bu ba─člamda resmi g├Ârevlilerin, idarecilerin halka ├Ârnek olmalar─▒ temin edilmelidir. Bundan sonra Osmanl─▒l─▒─č─▒n ÔÇô M├╝sl├╝manl─▒─č─▒n ┼čan ve ┼čerefini zedeleyecek gereksiz tela┼č, teredd├╝t ve halk─▒n yerlerinden g├Â├ž etmesi gibi durumlar─▒n ya┼čanmas─▒ halinde sert cezalar uygulanaca─č─▒n─▒ ├Ânemle dikkatinize sunar─▒m.

10 Temmuz 1920
Boz├╝y├╝k
T├╝rkiye B├╝y├╝k Millet Meclisi Ba┼čkan─▒
Mustafa Kemal

Toplam Okuma: 1,255 , Bug├╝n: 5 

Dr. Salih EROL

Dr. Salih EROL

E─čitimci ve Tarih ara┼čt─▒rmac─▒s─▒ ÔÇô yazar. Lisans ├Â─črenimini Bal─▒kesir Necatibey E─čitim Fak├╝ltesi Tarih ├ľ─čretmenli─činde tamamlad─▒. Anadolu ├ťniversitesinde Tarih b├Âl├╝m├╝nde y├╝ksek lisans ve doktora yapt─▒. 1998ÔÇÖden beri BursaÔÇÖda ├Â─čretmenlik yapmaktad─▒r. Birisi T├╝rk Tarih KurumuÔÇÖndan olmak ├╝zere iki kitab─▒ ve ├žok say─▒da makalesi yay─▒nland─▒. E-Posta: [email protected]

Bunlar da ilginizi ├žekebilir

T├╝rk Bas─▒n Tarihinden Notlar ve ─░brahim ┼×inasi EfendiÔÇÖnin Gazetecili─či
Kayac─▒kl─▒ Abdi!
─░neg├ÂlÔÇÖe telgraf-hane kurulmas─▒ (1884 -1885)
T├╝rklerÔÇÖin D├╝nya Tarihindeki Yeri
Mustafa KemalÔÇÖi SamsunÔÇÖa G├Ânderen Naz─▒r: ┼×akir Pa┼ča
I'nci Richard ve Beraberindekilerin Kutsal Topraklara Yapt─▒klar─▒ Yolculu─čun Notlar─▒
Naz─▒m Hikmet Dizeleriyle Prag
Malta'ya s├╝r├╝lmeden Samsun'a
BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda - Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča
Bursal─▒ Din Adam─▒ Gazzizade Abd├╝llatif EfendiÔÇÖnin Osmanl─▒ Askeri Reformlar─▒na Bak─▒┼č─▒
Bulgar-Yunan ├žetelerine kar┼č─▒ÔÇŽ Son Osmanl─▒ ak─▒nc─▒lar─▒
Kafkas arkeolojisi ├╝zerine
─░lk TBMM'de Yeni┼čehirli Bir Mebus: Necip Soydan (1890-1959)
VahideddinÔÇÖin S├╝rg├╝ndeki Hac Yolculu─ču ve Birka├ž Bildirisi
1. D├╝nya Sava┼č─▒'nda ─░ngilizlere esir d├╝┼čen Osmanl─▒ askerleri
Mezar─▒nda bile rahat b─▒rak─▒lmayan ┼×ehzade Cem Sultan
Bursa Valisi Albay ─░smail Hakk─▒ BeyÔÇÖin Bir Tefti┼či ve Haz─▒rlad─▒─č─▒ Rapor (18 a─čustos 1917)
BursaÔÇÖn─▒n g├Âky├╝z├╝ndeki en parlak y─▒ld─▒z─▒: Emrullah ├éli Y─▒ld─▒z
Kurtulu┼ča giden yol Ke┼či┼č Da─č─▒ÔÇÖndan ge├žti / ├çemi┼čgezekli Kurmay Haydar
─░┼čgalin G├Âlgesinde ─░stanbul ve Peyami Safa
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
Emirsultan-Heykel Aras─▒nda Nostaljik Bir Gezinti

Emirsultan-Heykel Aras─▒nda Nostaljik Bir Gezinti

20 Eyl├╝l 2020, Emirsultan-Heykel Aras─▒nda Nostaljik Bir Gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
Sakarya Sava┼č─▒, Giresun G├Ân├╝ll├╝leri, 42 ve 47’nci Alaylar, Mangal Da─č─▒

Sakarya Sava┼č─▒, Giresun G├Ân├╝ll├╝leri, 42 ve 47’nci Alaylar, Mangal Da─č─▒

28 A─čustos 2020, Sakarya Sava┼č─▒, Giresun G├Ân├╝ll├╝leri, 42 ve 47’nci Alaylar, Mangal Da─č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Benim Tahtakalem

Benim Tahtakalem

20 A─čustos 2020, Benim Tahtakalem i├žin yorumlar kapal─▒
Nogay T├╝rklerinin Tarihine K─▒sa Bir Bak─▒┼č

Nogay T├╝rklerinin Tarihine K─▒sa Bir Bak─▒┼č

20 A─čustos 2020, Nogay T├╝rklerinin Tarihine K─▒sa Bir Bak─▒┼č i├žin yorumlar kapal─▒
G├Â├ž(men) S─▒├žra(t)mas─▒

G├Â├ž(men) S─▒├žra(t)mas─▒

16 A─čustos 2020, G├Â├ž(men) S─▒├žra(t)mas─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rkiyeÔÇÖ de Ya┼čayan Nogay T├╝rkleri

T├╝rkiyeÔÇÖ de Ya┼čayan Nogay T├╝rkleri

15 A─čustos 2020, T├╝rkiyeÔÇÖ de Ya┼čayan Nogay T├╝rkleri i├žin yorumlar kapal─▒
G├╝ndemdeki Sabantoy ve Nogay k├╝lt├╝r├╝ndeki yeri

G├╝ndemdeki Sabantoy ve Nogay k├╝lt├╝r├╝ndeki yeri

15 A─čustos 2020, G├╝ndemdeki Sabantoy ve Nogay k├╝lt├╝r├╝ndeki yeri i├žin yorumlar kapal─▒
Nogay Edebiyat─▒nda Ertengi

Nogay Edebiyat─▒nda Ertengi

15 A─čustos 2020, Nogay Edebiyat─▒nda Ertengi i├žin yorumlar kapal─▒
Nogay Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n 237’nci y─▒l─▒

Nogay Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n 237’nci y─▒l─▒

15 A─čustos 2020, Nogay Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n 237’nci y─▒l─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Atat├╝rk yurtd─▒┼č─▒nda bir ba┼čka say─▒l─▒yor, seviliyor

Atat├╝rk yurtd─▒┼č─▒nda bir ba┼čka say─▒l─▒yor, seviliyor

15 A─čustos 2020, Atat├╝rk yurtd─▒┼č─▒nda bir ba┼čka say─▒l─▒yor, seviliyor i├žin yorumlar kapal─▒
Yar─▒s─▒ T├╝rk Yar─▒s─▒ Macar Olanlar─▒n Ya┼čad─▒─č─▒ Muhte┼čem Kent: Budape┼čte

Yar─▒s─▒ T├╝rk Yar─▒s─▒ Macar Olanlar─▒n Ya┼čad─▒─č─▒ Muhte┼čem Kent: Budape┼čte

15 A─čustos 2020, Yar─▒s─▒ T├╝rk Yar─▒s─▒ Macar Olanlar─▒n Ya┼čad─▒─č─▒ Muhte┼čem Kent: Budape┼čte i├žin yorumlar kapal─▒
Destanla┼čan Kahramanl─▒k: Y├╝zba┼č─▒ Yusuf Kenan Efendi

Destanla┼čan Kahramanl─▒k: Y├╝zba┼č─▒ Yusuf Kenan Efendi

14 A─čustos 2020, Destanla┼čan Kahramanl─▒k: Y├╝zba┼č─▒ Yusuf Kenan Efendi i├žin yorumlar kapal─▒
Her Y─▒l T├╝rk Festivali D├╝zenlenen ┼×irin ─░talyan K├Ây├╝: Moena

Her Y─▒l T├╝rk Festivali D├╝zenlenen ┼×irin ─░talyan K├Ây├╝: Moena

10 A─čustos 2020, Her Y─▒l T├╝rk Festivali D├╝zenlenen ┼×irin ─░talyan K├Ây├╝: Moena i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rkiyeÔÇÖden 3 bin kilometre uzakta bir k├Ây var: T├╝rkiye

T├╝rkiyeÔÇÖden 3 bin kilometre uzakta bir k├Ây var: T├╝rkiye

9 A─čustos 2020, T├╝rkiyeÔÇÖden 3 bin kilometre uzakta bir k├Ây var: T├╝rkiye i├žin yorumlar kapal─▒
Yay ├žeken b├╝t├╝n halklar─▒n bulu┼čtu─ču Turan Kurultay─▒

Yay ├žeken b├╝t├╝n halklar─▒n bulu┼čtu─ču Turan Kurultay─▒

9 A─čustos 2020, Yay ├žeken b├╝t├╝n halklar─▒n bulu┼čtu─ču Turan Kurultay─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
AtillaÔÇÖn─▒n Avrupa seferleri ve FransaÔÇÖdaki bilinmeyen ota─č─▒

AtillaÔÇÖn─▒n Avrupa seferleri ve FransaÔÇÖdaki bilinmeyen ota─č─▒

9 A─čustos 2020, AtillaÔÇÖn─▒n Avrupa seferleri ve FransaÔÇÖdaki bilinmeyen ota─č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Kaderin Birle┼čtirdi─či iki T─▒bbiyeli ve Ya┼čar Kemal

Kaderin Birle┼čtirdi─či iki T─▒bbiyeli ve Ya┼čar Kemal

9 A─čustos 2020, Kaderin Birle┼čtirdi─či iki T─▒bbiyeli ve Ya┼čar Kemal i├žin yorumlar kapal─▒
─░spanyaÔÇÖn─▒n Sax Kasabas─▒nda 1920ÔÇÖden buyana T├╝rkevi var

─░spanyaÔÇÖn─▒n Sax Kasabas─▒nda 1920ÔÇÖden buyana T├╝rkevi var

9 A─čustos 2020, ─░spanyaÔÇÖn─▒n Sax Kasabas─▒nda 1920ÔÇÖden buyana T├╝rkevi var i├žin yorumlar kapal─▒
─░ngu┼č Bayra─č─▒ ve Maan Simgesi

─░ngu┼č Bayra─č─▒ ve Maan Simgesi

9 A─čustos 2020, ─░ngu┼č Bayra─č─▒ ve Maan Simgesi i├žin yorumlar kapal─▒
Kocaeli Vilayetine isk├ón edilen Kafkas g├Â├žmenleri

Kocaeli Vilayetine isk├ón edilen Kafkas g├Â├žmenleri

9 A─čustos 2020, Kocaeli Vilayetine isk├ón edilen Kafkas g├Â├žmenleri i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar