Dr. Salih EROL
Dr. Salih  EROL
BursaÔÇÖn─▒n i┼čgali s─▒ras─▒nda Mustafa KemalÔÇÖin bir telgraf─▒
  • 22 Mart 2020 Pazar
  • +
  • -
  • Dr. Salih EROL /

Bu yaz─▒m─▒zda ├žok de─čerli bir ar┼čiv belgesini yay─▒ml─▒yoruz. Yeni┼čehirli Ethem Pa┼čaÔÇÖy─▒ ├žal─▒┼č─▒rken kulland─▒─č─▒m─▒z Eski┼čehir ─░stiklal Mahkemesi evrak─▒n─▒n aras─▒ndan ├ž─▒kt─▒ bu belge. Belgenin Ethem Pa┼čaÔÇÖda bulunmas─▒ ve mahkemeye onun taraf─▒ndan sunulmas─▒n─▒n sebeb-i hikmeti, Pa┼čaÔÇÖn─▒n o tarihlerde ge├žici bir s├╝re Yeni┼čehir Kaymakaml─▒─č─▒ g├Ârevini yapmas─▒d─▒r. Dolay─▒s─▒yla belgenin birinci muhatab─▒ olarak onu saklam─▒┼č ve yeri geldi─činde de kendisini savunmak amac─▒yla mahkeme ba┼čkanl─▒─č─▒na sunmu┼čtur.

G├╝n├╝m├╝zden y├╝z y─▒l ├Âncesine ait olan belgenin tam tarihi 10 Temmuz 1920. Bu tarih, BursaÔÇÖn─▒n i┼čgalinden sadece iki g├╝n sonra demektir. B├╝y├╝k Millet Meclisi ve H├╝k├╝metiÔÇÖnin reisi olarak Mustafa Kemal, i┼čgalin ertesi g├╝n├╝n├╝n (9 Temmuz 1920 Cuma) ak┼čam─▒nda alelacele Boz├╝y├╝kÔÇÖe gelerek cephenin durumunu yerinde inceledi.

1920 y─▒l─▒n─▒n Temmuz ay─▒ bilhassa Bursa i├žin ├žok b├╝y├╝k bir felaketin ba┼člang─▒c─▒ oldu. ├ç├╝nk├╝ o tarihlerde Yunan birlikleri BursaÔÇÖn─▒n kap─▒lar─▒na dayanm─▒┼č ve bu mukaddes beldeyi i┼čgal etmi┼člerdir.

AnkaraÔÇÖda TBMMÔÇÖnin ve h├╝k├╝metinin ba┼č─▒nda bulunan Mustafa Kemal Pa┼ča, yan─▒ndaki heyetle beraber b├╝y├╝k bir heyecanla Boz├╝y├╝kÔÇÖe kadar gelmi┼č ve geli┼čmeleri s─▒ca─č─▒ s─▒ca─č─▒na takip etmekte, civar yerlerin ahalisine, yetkililerine ├žekti─či telgraflarla i┼čgaller kar┼č─▒s─▒nda durmalar─▒ i├žin moral a┼č─▒lamaya ├žal─▒┼čmaktad─▒r.

Bilhassa yerel resmi yetkililere vatansever duru┼č g├Âstermeleri; halka iyi ├Ârnek olmalar─▒ hususunda uyarmaktad─▒r. Aksi davran─▒┼č g├Âsterenlerin sert bir bi├žimde cezaland─▒r─▒laca─č─▒n─▒ haber vermektedir (Nitekim daha sonralar─▒ ya┼čanan geli┼čmeler kar┼č─▒s─▒nda sergiledi─či tav─▒rla bu uyar─▒lar─▒ kulak ard─▒ edecek olan Yeni┼čehirli Ethem Pa┼ča, Eski┼čehir ─░stiklal MahkemesiÔÇÖnde cezaland─▒r─▒lacakt─▒r).

Milli M├╝cadeleÔÇÖnin bu hararetli zamanlar─▒nda durumu kritik olan yerlerden biri de Yeni┼čehirÔÇÖdir. ├ç├╝nk├╝ Yunan birlikleri Yeni┼čehirÔÇÖin sadece altm─▒┼č kilometre kadar uza─č─▒nda bulunuyorlard─▒ ve bu durumda i┼čgal tehlikesi alt─▒nda bulunan yerlerden biridir Yeni┼čehir.

─░┼čte, b├Âyle bir durumda T├╝rkiye B├╝y├╝k Millet Meclisi Reisi Mustafa Kemal imzas─▒yla Yeni┼čehir Kaymakaml─▒─č─▒ÔÇÖna bir telgraf g├Ânderilmi┼čtir. Telgraf, Boz├╝y├╝kÔÇÖten ├žekilmi┼čtir. Mustafa KemalÔÇÖin bu telgraftaki iyimser ifadelerine bak─▒ld─▒─č─▒nda, BursaÔÇÖn─▒n d├╝┼čt├╝─č├╝nden hen├╝z haberinin olmad─▒─č─▒ ya da haberi olsa bile bu k├Ât├╝ durumun halk─▒n cesaretini k─▒rmas─▒n─▒ istemedi─či i├žin el├«m i┼čgal hadisesinden bahsetmedi─či anla┼č─▒lmaktad─▒r.

“YUNANLILARIN YEN─░LME ZAMANI GELM─░┼×T─░R”

Telgraf─▒nda genel durumun memnuniyet verici oldu─čunu; art─▒k Yunanl─▒lar i├žin yenilgi ve geri ├žekilme zaman─▒ oldu─čunu belirtmektedir. Oysa ya┼čanan geli┼čmeler, bir s├╝re daha, bunun aksini ispatlam─▒┼čt─▒r. Yunan i┼čgal kuvvetleri BursaÔÇÖy─▒ i┼čgal ettikleri gibi 1920 y─▒l─▒ sonbahar─▒nda i├žlerinde Yeni┼čehir ve ─░neg├ÂlÔÇÖ├╝n de bulundu─ču bir├žok yeri daha i┼čgal edecek ve Do─čuÔÇÖya do─čru ilerleyi┼člerini s├╝rd├╝receklerdir.

Genel s├╝reci bir kenara b─▒rak─▒p, Yeni┼čehirÔÇÖin Milli M├╝cadele TarihiÔÇÖnde son derece k─▒ymetli bir yeri olan telgraf metnine ├Âzel olarak odakland─▒─č─▒m─▒zda dikkat ├žekici olarak ┼ču hususlar─▒ belirtebiliriz:

Mustafa Kemal Pa┼ča, Yeni┼čehir halk─▒ndan vatansever duygularla gelecekten umutlu olmalar─▒n─▒ isterken, her ┼čeye ra─čmen azimli, metin ve sakin olmalar─▒n─▒ istemektedir. Bu duygularla Kuva-y─▒ MilliyeÔÇÖnin askeri tedbirlerine destek olmalar─▒n─▒ en ba┼čta Yeni┼čehirÔÇÖin yetkili makamlar─▒ndan ve ard─▒ndan halktan beklemektedir. Halk─▒n pani─če, endi┼čeye kap─▒l─▒p memleketinden g├Â├ž etmemesini; yerinde sab─▒rla kalmalar─▒n─▒ ├Â─č├╝tlemektedir. Ancak bu emirler, tavsiyeler do─črultusunda hareket edilirse M├╝sl├╝manl─▒─č─▒n ÔÇô Osmanl─▒l─▒─č─▒n ┼čan ve ┼čerefinin korunaca─č─▒n─▒n alt─▒n─▒ ├žizmektedir.

TBMMÔÇÖnin ve reisi Mustafa KemalÔÇÖin Osmanl─▒ padi┼čah─▒yla b├╝t├╝n restle┼čmelerine; padi┼čah ve ─░stanbul H├╝k├╝meti taraf─▒ndan a├ž─▒k├ža hedef tahtas─▒na konulmas─▒na ra─čmen ÔÇťOsmanl─▒l─▒─č─▒n ┼×an─▒ÔÇŁndan ├Âvg├╝yle bahsetmesi halk─▒ etkilemeye y├Ânelik dikkat ├žekici bir detayd─▒r.

Okuyucular─▒m─▒z─▒ belgenin as─▒l suretinin fotokopisinden yapt─▒─č─▒m─▒z ├ževiriyle ve bu ├ževirinin sadele┼čtirdi─čimiz haliyle ba┼č ba┼ča b─▒rakmadan ├Ânce ┼ču hususun alt─▒n─▒ ├žizmek isterim:

Kurtulu┼č Sava┼č─▒m─▒z─▒n lideri; TBMMÔÇÖnin ba┼čkan─▒ ve Cumhuriyetimizin kurucusu olan Gazi Mustafa Kemal ATAT├ťRKÔÇÖ├╝n bu telgraf─▒ Yeni┼čehir ve Bursa tarihinde ┼čanl─▒ bir sayfad─▒r. Ya┼čanan b├╝t├╝n i┼čgal hadiselerinin kar┼č─▒s─▒nda kurtulu┼č ├╝midini bir kale gibi sa─člam tutan; i┼čgalin tehlikeli b├Âlgesinin yan─▒ ba┼č─▒na kadar gelerek halka umut a┼č─▒layan ger├žek bir liderdir Mustafa Kemal.

YEN─░┼×EH─░R KAYMAKAMLI─×I’NA ├ľNER─░

Bence, kurumsal anlamda telgraf─▒n muhatab─▒ olan Yeni┼čehir Kaymakaml─▒─č─▒ bunun orjinalini ve ├ževiri yaz─▒s─▒n─▒ ├žer├ževeletip h├╝k├╝met kona─č─▒na asmal─▒ ve kaymakaml─▒─č─▒n internet sayfas─▒na almal─▒d─▒r.

Tabi ismimizi ve yaz─▒m─▒z─▒ dipnot olarak belirtmek kayd─▒yla.

  • Salih EROL

TELGRAFNÂME(Çeviriyazı)

Yeni┼čehir Kaymakaml─▒─č─▒na

9 Temmuz ak┼čam─▒ cepheye muvasalat ile vaziyeti tedkik ettim. Ahv├ól-i umumiye ┼čay├ón-─▒ memnuniyettir. Yunanl─▒lar i├žin ricÔÇśat, ma─člubiyet zaman─▒ hulul etmi┼č olup in├óyet-i HakkÔÇÖla an-kar├«b as├ór-─▒ fiiliyesi g├Âr├╝lme─če ba┼člayacakt─▒r. Bu andan itibaren b├╝t├╝n halk─▒n ├ótiden mutmaÔÇśin olarak azim ve met├ónet ve s├╝k├╗netle ittihaz olunan ted├óbir-i askeriyeye muavenet ve m├╝z├óheret eylemesinin ve meÔÇÖmur├«n-i h├╝k├╝metin bu hususta halka n├╝m├╗ne-i imtis├ól olmalar─▒n─▒n teÔÇÖminine ┬áve bundan sonra Osmanl─▒l─▒─č─▒n, M├╝sl├╝manl─▒─č─▒n ┼č├ón ve ┼čerefini nakise-d├ór edecek l├╝zumsuz tela┼č─▒n ve teredd├╝d├╝ ve muh├óceret gibi ahv├ólin pek ┼čed├«d muamel├ót─▒ intac eyleyece─činin ehemmiyetle nazar-─▒ dikkate al─▒nmas─▒n─▒ tebli─č ederim.

10 Temmuz 1336 (1920)
B├╝y├╝k Millet Meclisi Reisi
Mustafa Kemal

TELGRAFN├éME (Sadele┼čtirilmi┼č ├çeviri)

Yeni┼čehir Kaymakaml─▒─č─▒na,

9 Temmuz 1920 Cuma g├╝n├╝n├╝n ak┼čam─▒ cepheye ula┼čarak durumu inceledim. Genel durum, memnuniyet vericidir. Yunan askerleri i├žin geri ├žekilme ve yenilgi zaman─▒ gelmi┼čtir. AllahÔÇÖ─▒n izniyle en k─▒sa zamanda d├╝┼čman─▒n yenilgisi ve geri ├žekilmesi g├Âr├╝lecektir. Bu andan itibaren halk─▒m─▒z─▒n gelecekten yana umutlu olarak, azim, met├ónet ve s├╝k├╗net i├žinde haz─▒rlanan askeri tedbirlerimize yard─▒mc─▒ olmalar─▒ ve ordumuzla dayan─▒┼čma ruhu i├žinde olmalar─▒ beklenmektedir. Bu ba─člamda resmi g├Ârevlilerin, idarecilerin halka ├Ârnek olmalar─▒ temin edilmelidir. Bundan sonra Osmanl─▒l─▒─č─▒n ÔÇô M├╝sl├╝manl─▒─č─▒n ┼čan ve ┼čerefini zedeleyecek gereksiz tela┼č, teredd├╝t ve halk─▒n yerlerinden g├Â├ž etmesi gibi durumlar─▒n ya┼čanmas─▒ halinde sert cezalar uygulanaca─č─▒n─▒ ├Ânemle dikkatinize sunar─▒m.

10 Temmuz 1920
Boz├╝y├╝k
T├╝rkiye B├╝y├╝k Millet Meclisi Ba┼čkan─▒
Mustafa Kemal

Toplam Okuma: 3,408 , Bug├╝n: 6 

Dr. Salih EROL

E─čitimci ve Tarih ara┼čt─▒rmac─▒s─▒ ÔÇô yazar. Lisans ├Â─črenimini Bal─▒kesir Necatibey E─čitim Fak├╝ltesi Tarih ├ľ─čretmenli─činde tamamlad─▒. Anadolu ├ťniversitesinde Tarih b├Âl├╝m├╝nde y├╝ksek lisans ve doktora yapt─▒. 1998ÔÇÖden beri BursaÔÇÖda ├Â─čretmenlik yapmaktad─▒r. Birisi T├╝rk Tarih KurumuÔÇÖndan olmak ├╝zere iki kitab─▒ ve ├žok say─▒da makalesi yay─▒nland─▒. E-Posta: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
  • YEN─░
├ça─čda┼č Kaynaklardaki Kronolojik Verilere G├Âre Sultan OrhanÔÇÖ─▒n ─░znik Ku┼čatmas─▒ ve Fethi

├ça─čda┼č Kaynaklardaki Kronolojik Verilere G├Âre Sultan OrhanÔÇÖ─▒n ─░znik Ku┼čatmas─▒ ve Fethi

4 A─čustos 2021, ├ça─čda┼č Kaynaklardaki Kronolojik Verilere G├Âre Sultan OrhanÔÇÖ─▒n ─░znik Ku┼čatmas─▒ ve Fethi i├žin yorumlar kapal─▒
Osmanl─▒ÔÇÖy─▒ Padi┼čahlar m─▒ ─░dare Etti?

Osmanl─▒ÔÇÖy─▒ Padi┼čahlar m─▒ ─░dare Etti?

4 A─čustos 2021, Osmanl─▒ÔÇÖy─▒ Padi┼čahlar m─▒ ─░dare Etti? i├žin yorumlar kapal─▒
TBMM Tutanaklar─▒nda M├╝badele ve M├╝badiller

TBMM Tutanaklar─▒nda M├╝badele ve M├╝badiller

4 A─čustos 2021, TBMM Tutanaklar─▒nda M├╝badele ve M├╝badiller i├žin yorumlar kapal─▒
Ba─člamam Var 3 Telli

Ba─člamam Var 3 Telli

27 Haziran 2021, Ba─člamam Var 3 Telli i├žin yorumlar kapal─▒
1925 Y─▒l─▒nda Bursa’da Bir Haffaf D├╝kk├ón─▒

1925 Y─▒l─▒nda Bursa’da Bir Haffaf D├╝kk├ón─▒

27 Haziran 2021, 1925 Y─▒l─▒nda Bursa’da Bir Haffaf D├╝kk├ón─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
AzerbaycanÔÇÖda Hambeles Yemek

AzerbaycanÔÇÖda Hambeles Yemek

27 Haziran 2021, AzerbaycanÔÇÖda Hambeles Yemek i├žin yorumlar kapal─▒
Abla, Afiyet Olsun, Ana, Anadolu S├Âzc├╝klerinin K├Âkeni

Abla, Afiyet Olsun, Ana, Anadolu S├Âzc├╝klerinin K├Âkeni

27 Haziran 2021, Abla, Afiyet Olsun, Ana, Anadolu S├Âzc├╝klerinin K├Âkeni i├žin yorumlar kapal─▒
K├Ây Enstit├╝leri

K├Ây Enstit├╝leri

27 Haziran 2021, K├Ây Enstit├╝leri i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rk Kim ve T├╝rkl├╝k Ne?

T├╝rk Kim ve T├╝rkl├╝k Ne?

21 Haziran 2021, T├╝rk Kim ve T├╝rkl├╝k Ne? i├žin yorumlar kapal─▒
Hac─▒bekta┼č Derg├óh─▒ndan Mahlas Alan A┼č─▒klarda Hac─▒bekta┼č Sevgisi

Hac─▒bekta┼č Derg├óh─▒ndan Mahlas Alan A┼č─▒klarda Hac─▒bekta┼č Sevgisi

21 Haziran 2021, Hac─▒bekta┼č Derg├óh─▒ndan Mahlas Alan A┼č─▒klarda Hac─▒bekta┼č Sevgisi i├žin yorumlar kapal─▒
Herodot’la Duru S├Âylenceden Kanl─▒ Ger├že─če

Herodot’la Duru S├Âylenceden Kanl─▒ Ger├že─če

21 Haziran 2021, Herodot’la Duru S├Âylenceden Kanl─▒ Ger├že─če i├žin yorumlar kapal─▒
Kore Gazisi Amcam Zeki Y├Âr├╝ko─člu ve Esarette 3 Y─▒l

Kore Gazisi Amcam Zeki Y├Âr├╝ko─člu ve Esarette 3 Y─▒l

31 May─▒s 2021, Kore Gazisi Amcam Zeki Y├Âr├╝ko─člu ve Esarette 3 Y─▒l i├žin yorumlar kapal─▒
Nazilli S├╝merbank Basma Sanayii M├╝essesesi

Nazilli S├╝merbank Basma Sanayii M├╝essesesi

30 May─▒s 2021, Nazilli S├╝merbank Basma Sanayii M├╝essesesi i├žin yorumlar kapal─▒
Z├╝ht├╝ Sivritepe: ÔÇśMermi boynumun sol taraf─▒n─▒ s─▒y─▒rd─▒ ge├žtiÔÇÖ

Z├╝ht├╝ Sivritepe: ÔÇśMermi boynumun sol taraf─▒n─▒ s─▒y─▒rd─▒ ge├žtiÔÇÖ

30 May─▒s 2021, Z├╝ht├╝ Sivritepe: ÔÇśMermi boynumun sol taraf─▒n─▒ s─▒y─▒rd─▒ ge├žtiÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
┼×efket G├╝nayd─▒n: ÔÇśD├╝kk├ón─▒m─▒ Kore Sava┼č─▒ an─▒lar─▒m─▒ toplad─▒─č─▒m m├╝zeye d├Ân├╝┼čt├╝rd├╝mÔÇÖ

┼×efket G├╝nayd─▒n: ÔÇśD├╝kk├ón─▒m─▒ Kore Sava┼č─▒ an─▒lar─▒m─▒ toplad─▒─č─▒m m├╝zeye d├Ân├╝┼čt├╝rd├╝mÔÇÖ

30 May─▒s 2021, ┼×efket G├╝nayd─▒n: ÔÇśD├╝kk├ón─▒m─▒ Kore Sava┼č─▒ an─▒lar─▒m─▒ toplad─▒─č─▒m m├╝zeye d├Ân├╝┼čt├╝rd├╝mÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
Mehmet Emin ├çall─▒: ÔÇśKomutan─▒m─▒z Nuri Pamir ┼čehit oldu─čunda biz oradayd─▒kÔÇÖ

Mehmet Emin ├çall─▒: ÔÇśKomutan─▒m─▒z Nuri Pamir ┼čehit oldu─čunda biz oradayd─▒kÔÇÖ

30 May─▒s 2021, Mehmet Emin ├çall─▒: ÔÇśKomutan─▒m─▒z Nuri Pamir ┼čehit oldu─čunda biz oradayd─▒kÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
Beytullah Efe: ÔÇśKore Sava┼č─▒ tarihe unutulan sava┼č diye ge├žmi┼č, ke┼čke biz de unutabilsek.ÔÇÖ

Beytullah Efe: ÔÇśKore Sava┼č─▒ tarihe unutulan sava┼č diye ge├žmi┼č, ke┼čke biz de unutabilsek.ÔÇÖ

30 May─▒s 2021, Beytullah Efe: ÔÇśKore Sava┼č─▒ tarihe unutulan sava┼č diye ge├žmi┼č, ke┼čke biz de unutabilsek.ÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
Ali Kulcu: ÔÇśSeulÔÇÖden KunuriÔÇÖye kadar harita olmaks─▒z─▒n gittimÔÇÖ

Ali Kulcu: ÔÇśSeulÔÇÖden KunuriÔÇÖye kadar harita olmaks─▒z─▒n gittimÔÇÖ

30 May─▒s 2021, Ali Kulcu: ÔÇśSeulÔÇÖden KunuriÔÇÖye kadar harita olmaks─▒z─▒n gittimÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
G├╝re┼čin Payitaht─▒ Yeni┼čehirÔÇÖde Bir Koca Pehlivan: Yeni┼čehirli R├╝stem

G├╝re┼čin Payitaht─▒ Yeni┼čehirÔÇÖde Bir Koca Pehlivan: Yeni┼čehirli R├╝stem

29 May─▒s 2021, G├╝re┼čin Payitaht─▒ Yeni┼čehirÔÇÖde Bir Koca Pehlivan: Yeni┼čehirli R├╝stem i├žin yorumlar kapal─▒
Anadolu’dan Semerkant’a, Semerkant’tan Anadolu’ya

Anadolu’dan Semerkant’a, Semerkant’tan Anadolu’ya

29 May─▒s 2021, Anadolu’dan Semerkant’a, Semerkant’tan Anadolu’ya i├žin yorumlar kapal─▒