─░smet Tokg├Âz
─░smet  Tokg├Âz
Bursa’n─▒n sordu─ču soru
  • 02 Ekim 2020 Cuma
  • +
  • -
  • ─░smet Tokg├Âz /

Ben BursaÔÇÖda do─čdum. ├çocuklu─čumu ve ilkgen├žli─čimi ge├žirdi─čim bu ┼čehirden, ├╝niversite s─▒nav─▒n─▒ kazan─▒p AnkaraÔÇÖya, Siyasal Bilgiler Fak├╝ltesiÔÇÖnde okumaya gidene kadar pek ├ž─▒kmad─▒m.

Babam; annem, babaannem ve ├╝├ž b├╝y├╝k karde┼čimle 1941 y─▒l─▒nda YugoslavyaÔÇÖdan g├Â├žm├╝┼č BursaÔÇÖya.

Teyzem orada h├ól├ó, YenipazarÔÇÖda; i├žinde aylar─▒ y─▒ld─▒zlar─▒n─▒ i├žine alm─▒┼č mezar ta┼člar─▒n─▒ bar─▒nd─▒ran Gaziler Mezarl─▒─č─▒ÔÇÖndan sonraki k├╝├ž├╝k tepede, k├╝├ž├╝c├╝k evinde, bir ba┼č─▒na.

Be┼č paras─▒z ve T├╝rk├že bilmeyen babam evine ekmek g├Ât├╝rmek i├žin ├ž─▒rp─▒n─▒r durur. G├╝nd├╝z berberlik yapar, gece kum kamyonlar─▒nda ├žal─▒┼č─▒r. ┬áRe┼čitpa┼ča ─░lkokuluÔÇÖna ilk g├╝n takunya ile gitti─čimi net olarak an─▒ms─▒yorum. Zorlanm─▒┼čt─▒m┬á okulun ah┼čap merdivenlerini takunyayla ├ž─▒karken. Ertesi g├╝n c─▒zlavet lastiklerle ad─▒mlad─▒m okulun yolunu; Okul Aile Birli─či devreye girmi┼čti.

Okula gidi┼čim annemin ├Âl├╝m├╝nden y─▒llar sonrad─▒r. Mademki o k├╝├ž├╝k ├Âznenin, Re┼čitpa┼ča ─░lkokuluÔÇÖna giden ├žocuklar aras─▒na kar─▒┼čm─▒┼č ├žocu─čun ┼čehriyle ÔÇśs─▒cak temasÔÇÖ anlar─▒ anlat─▒lacakt─▒r, bir ┼čey an─▒msamad─▒─č─▒m ama beni derinden etkilemi┼č olan o ├Âl├╝me , onunla ilgili olarak ablam─▒n y─▒llar sonra anlatt─▒klar─▒na d├Ânmem gerekir.

Babam ├çanakkaleÔÇÖye ÔÇśihtiyatÔÇÖ al─▒nm─▒┼čt─▒r. En b├╝y├╝─č├╝ on ya┼č─▒nda olan be┼č ├žocukla kalan annem hastalan─▒verir; hastal─▒─č─▒ nedir bilinmez. Al─▒r g├Ât├╝r├╝rler onu merdivenleri g─▒c─▒rdayan ah┼čap, eski ┬áBursa Devlet HastanesiÔÇÖne.

Kom┼čular─▒n g├Âzetti─či ├žocuklar; babas─▒z, anas─▒z, yar─▒ a├ž yar─▒ tok g├╝nler ge├žirirlerken, bir g├╝n ya┼čl─▒ bir kom┼ču kad─▒n ablam─▒ yan─▒na alarak hastanenin yolunu tutar. Pek ilgi g├Âsterilmez kendisine, ancak o diretir; ÔÇśÔÇś Bunun gibi d├Ârt tane daha var evde, ba┼člar─▒nda babalar─▒ da yok, g├Ârmeden gitmem,ÔÇÖÔÇÖ der. Doktor bir hastabak─▒c─▒ ├ža─č─▒r─▒r sonunda ve ona bir asma kilit anahtar─▒ verir. Hastabak─▒c─▒ ├Ânde, ya┼čl─▒ kad─▒nla ablam arkada koridorlar ge├žerler, merdivenler ├ž─▒karlar. ├ç─▒kt─▒klar─▒ son kat─▒n koridorunun sonundaki bir odan─▒n ├Ân├╝nde durur hastabak─▒c─▒ ve elindeki anahtarla kap─▒daki asma kilidi, sonra da kap─▒y─▒ a├žar. Oda kapkaranl─▒kt─▒r; bir ┼čey g├Ârmezler. Hastabak─▒c─▒ s─▒k─▒ca ├Ârt├╝lm├╝┼č siyah perdeyi a├ž─▒nca, ablam birdenbire odadaki karyolan─▒n ├╝zerine oturmu┼č annemi g├Âr├╝verir; elinde bir portakal, onu soymaya ├žal─▒┼čmaktad─▒r g├╝├žs├╝z elleriyle.

Emirsultan Mezarl─▒─č─▒ÔÇÖna g├Âm├╝ld├╝─č├╝ s├Âylenir; ama mezar─▒ bilinmez.

Y─▒llar sonra elimize ge├žen tek resimde de y├╝z├╝ g├Âr├╝lmez; ba┼č─▒nda fesiyle oturmu┼č, kuca─č─▒nda ablam─▒ tutan babam─▒n yan─▒ndaki kad─▒n─▒n y├╝z├╝n├╝ resmin rutubetten kabar─▒p d├╝┼čm├╝┼č olan par├žas─▒ al─▒p g├Ât├╝rm├╝┼čt├╝r.

S─▒k s─▒k anlat─▒lan memleketten ├žok daha az ┼čey anlat─▒lm─▒┼čt─▒r annem hakk─▒nda. Hastaneden eve getirdiklerinde, beni, en k├╝├ž├╝k ├žocu─čunu g├Ârd├╝─č├╝nde y├╝z├╝n├╝ ac─▒yla ├ževirdi─čini ├Â─črendim anlat─▒lanlardan; bir de uzun boylu, beyaz tenli, sessiz ve g├╝zel bir kad─▒n oldu─čunu.

Annem ├Âld├╝─č├╝nde bir ya┼č─▒ndaym─▒┼č─▒m; bir ┼čey an─▒msam─▒yorum. Keza, cenazesini ta┼č─▒tmak i├žin ├žaresiz babam─▒n d├Ârt hamal tuttu─ču babaannemin ├Âl├╝m├╝n├╝ de an─▒msam─▒yorum. G├Ârd├╝─č├╝m ilk ├Âl├╝ y├╝z├╝, evimizin kar┼č─▒s─▒ndaki Havlucu Han─▒ÔÇÖn─▒n meydanc─▒s─▒ AgaÔÇÖn─▒n, ├Âl├╝m├╝n bozguna u─čratt─▒─č─▒ y├╝z├╝ olmu┼čtur. K├╝├ž├╝k kul├╝besinden ├ž─▒kar─▒rlarken ├ženesi ba─članm─▒┼č ve g├Âzleri kapat─▒lm─▒┼čt─▒. ─░spirto ┼či┼čeleri vard─▒ kul├╝besinde. K├╝├ž├╝k cinnetlerin ÔÇśmenek┼čeÔÇÖsi hep ceplerinde ta┼č─▒d─▒─č─▒ ┼či┼čelerde olurdu zaten. Han─▒n bah├žesinde dola┼č─▒rken g├Âr├╝verdiler ├žocuklar AgaÔÇÖy─▒ ta┼č─▒n─▒rken, son kez ve hep o haliyle an─▒msad─▒lar; hayat s├╝rprizlerle dolu de─čil miydi?

Y─▒llar sonra, ─░brahim ├ťnal Ta┼čk─▒nÔÇÖ─▒n ┼čiirlerini okurken, a┼ča─č─▒daki dizeler AgaÔÇÖy─▒ an─▒msatt─▒ bana; yatmadan ├Ânce k├╝├ž├╝c├╝k mek├ón─▒n─▒n penceresini kapatan AgaÔÇÖy─▒:

┬á┬á┬á┬á┬á┬á ÔÇśÔÇśnihayet usan─▒r ve iter / kanad─▒n─▒ bir el pencerenin / oÔÇÖysa g─▒c─▒rdamaz da kapan─▒rken / a─člar sanki,ÔÇÖÔÇÖ

***

ÔÇśÔÇś├ť├ž ya┼č─▒nda iken bir g├╝n kendime rastlad─▒mÔÇÖÔÇÖ, diyen, A.H.Tanp─▒nar gibi, kendimi BursaÔÇÖda ├žocuk olarak d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝mde; kimseye haber vermeden ilk kez evinden uzakla┼čan, ┼čehrini y├╝ksekten g├Ârmek i├žin TophaneÔÇÖye giderken yolunu ├ťftade Derg├óh─▒ÔÇÖna u─čratan,yaz g├╝n├╝ ├Â─čleden sonras─▒n─▒n tenhal─▒─č─▒nda, aralar─▒ndan otlar─▒n f─▒┼čk─▒rd─▒─č─▒ temiz ta┼čl─▒kl─▒ bah├žeye girip, pencerelerden birine yana┼č─▒p ba┼č─▒n─▒ demirlere dayayarak i├žeriye bakan ├žocuk g├Âz├╝m├╝n ├Ân├╝ne gelir.

Yaz g├╝ne┼činin ayd─▒nlatt─▒─č─▒ tozlu hal─▒lar─▒n ortas─▒ndaki b├╝y├╝k sandukaya bakar ├žocuk; kuru sandukaya. Sessizlik i├žinde kendisini neredeyse gizleyen derg├óhta, b├╝y├╝kl├╝─č├╝ne kar┼č─▒n bir hafiflik imas─▒ hissettiren sanduka onda derin duygular uyand─▒rm─▒┼čt─▒. Son yaz g├╝nlerinin ├ži├žek ve a─ča├ž kokular─▒yla doygunla┼čm─▒┼č ve olgunla┼čan┬á meyvelerin lezzetini mu┼čtulayan havas─▒nda, pencerenin kenar─▒nda duran kendi varl─▒─č─▒n─▒ da sar─▒p sarmalam─▒┼č bir zaman par├žas─▒nda, orada dal─▒p kalm─▒┼čt─▒r ├žocuk.

Bir ┼čeyler soracak m─▒d─▒r kimselere; yoksa duyumsamaya devam m─▒ edecektir? Karars─▒zca iner merdivenleri.

Sonra a─č─▒r a─č─▒r TophaneÔÇÖye y├╝r├╝r. ─░├žlerine girmedi yine Osman ve Orhan Gazi T├╝rbeleriÔÇÖnin; pencerelerine yana┼č─▒p bakt─▒ i├žerilerine.

Tophane Bah├žesiÔÇÖnin demir korkuluklar─▒na yana┼čt─▒ sonra; uzun uzun bakt─▒ ┼čehrine. Tayakad─▒n MahallesiÔÇÖndeki evini arad─▒ g├Âzleriyle. Bir an o kendine ait mek├ón─▒ yitirece─či duygusu yoklad─▒ onu; korktu. Ama sokaklar─▒ndan ge├žerken g├Âremedi─či ye┼čilli─čini g├Ârd├╝ ┼čehrinin; bah├želerin olu┼čturdu─ču ye┼čilli─či.

O zamanlar BursaÔÇÖda, neredeyse b├╝t├╝n evlerin ├Ân├╝nde veya arkas─▒nda bah├že bulunurdu. Bizim evin sokak kap─▒s─▒ndan da, y├╝ksek duvarlar─▒n ├ževreledi─či bah├žeye girilirdi. Bah├žeyle┬á evin aras─▒nda geni┼č bir ta┼čl─▒k ve ta┼čl─▒─č─▒n bitip bah├ženin ba┼člad─▒─č─▒ yerin ortas─▒nda bah├že ├že┼čmesi vard─▒. Ta┼čl─▒ktan birka├ž basamakla geni┼č, ta┼čl─▒k geni┼čli─čindeki hayata ├ž─▒k─▒l─▒rd─▒. Yaz g├╝nleri hayatta yemek yer, yemekten sonra da bah├žedeki ├ži├žek ve meyvelerin, ┼čim┼čirlerin kokusunu alarak orada oturur, ├žay i├žerdik.

O yaz ak┼čamlar─▒nda, hayatta uykuya yenik d├╝┼čm├╝┼čken, yats─▒ ezan─▒na uyand─▒─č─▒m─▒ ve babam─▒n ├Ânce toparlan─▒p ezan─▒ dinlemesini, daha sonra hayattan inip takunyalar─▒yla karanl─▒k i├žindeki bah├ženin ├Ân├╝ndeki ├že┼čmeye y├╝r├╝mesini, hafif su sesinin e┼čli─činde abdest almas─▒n─▒ izlerdim. Abdest ald─▒ktan sonra kurulan─▒rken g├Âz g├Âze geldi─čimizde, babam─▒n y├╝z├╝nde beliren g├╝l├╝msemenin, hem benimle, hem de bilmedi─čim ┼čeylerle ilgili anlamlar─▒ oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝rd├╝m. Sanki karanl─▒─ča g├Âm├╝len bah├že uzakla┼č─▒r ve geceye teslim olan evde m─▒r─▒lt─▒l─▒ dudaklar─▒yla devinen babam─▒ izlemeye ├žal─▒┼č─▒rken, yeniden, beni sessizlikte kendisine ├žeken uykuya dalard─▒m.

***

Onu ilk bayram namaz─▒ i├žin uyand─▒rd─▒klar─▒nda karanl─▒kt─▒ ortal─▒k; abdest ald─▒ktan sonra caminin yolunu tuttular. Sabah─▒nda bildi─či evleri, sokaklar─▒ yerli yerinde buldu─ču o derin gece; neredeyse ┼čehrin b├╝t├╝n evlerinin ─▒┼č─▒klar─▒n─▒n yand─▒─č─▒, insanlar─▒n k├Âr karanl─▒─č─▒nda uyand─▒klar─▒, abdest ald─▒klar─▒, bayram namaz─▒na ve bayrama haz─▒rland─▒klar─▒ o ba┼čka acun akl─▒ndan ├ž─▒km─▒yordu ├žocu─čun. Yanlar─▒ndan ge├žtikleri karanl─▒k d├╝kk├ónlar, art─▒k i┼člevsiz kalm─▒┼č, kepenkleri bir daha a├ž─▒lmayacakm─▒┼č gibi geliyordu ona. ─░nsanlar, o ├╝nl├╝ ─░ngiliz ozan─▒n─▒n BursaÔÇÖn─▒n kalbi dedi─či yere y├╝r├╝yorlard─▒; UlucamiÔÇÖye.

├ľ─čleye do─čru, cebinde bayram har├žl─▒klar─▒yla P─▒narba┼č─▒ÔÇÖna, bayramyerine yolland─▒. Bayram namaz─▒na giderken karanl─▒kta ge├žti─či yerlerden yine ge├žerken gecenin izlerini bo┼čuna arad─▒. Kalabal─▒k, ├žocuk g├╝r├╝lt├╝leriyle ak─▒yordu bayramyerine. Babas─▒n─▒n ciddiyetle dinledi─či bayram vaaz─▒ geldi akl─▒na; ba┼č─▒n─▒ sall─▒yor, d├╝┼č├╝ncelere dal─▒yordu babas─▒. Bayramyerine akan kalabal─▒kta y├╝r├╝rken, solunda, yol boyunca ilerleyen mezarl─▒kta art─▒k bu saatte ├ževrelerinde kimselerinin bulunmad─▒─č─▒ mezar ta┼člar─▒, akl─▒klar─▒yla dikkat ├žekiyordu.

Uzakt─▒ her ┼čey, o ba┼čka acun ve sessizler d├╝nyas─▒nda mezar ta┼č─▒ olmayan annesi. Oysa ne diyordu Yahya Kemal:

ÔÇśÔÇś Ge├žer insan bir ad─▒m atsa birinden birine

Kavu┼čur kar┼č─▒da kaybetti─či bir sevdi─čineÔÇÖÔÇÖ

***

Eski Bursa kartpostallar─▒na bakarsan─▒z, UlucamiÔÇÖnin, b├╝y├╝kl├╝─č├╝, sa─člam duru┼ču ve beyazl─▒─č─▒ ile evlerin ah┼čap dokusunun ortas─▒nda, merkezde yer ald─▒─č─▒n─▒ g├Âr├╝rs├╝n├╝z. Bu g├Âr├╝nt├╝, ge├žici olanla kal─▒c─▒ olan─▒n farkl─▒ malzemeyle in┼ča edildiklerini, caminin dayan─▒kl─▒ malzemeyle in┼ča edilmi┼č olmas─▒na kar┼č─▒n evlerin (b├╝y├╝k yang─▒nlardan sonra dahi) ah┼čap olarak yap─▒ld─▒klar─▒n─▒ koyar ortaya haliyle. Beyazl─▒─č─▒ ise, gecenin ku┼čatmas─▒ndan erken ├ž─▒kt─▒─č─▒n─▒, herkesin uykuda oldu─ču gecenin bir vaktinde karanl─▒k i├žindeki ┼čehirde y├╝r├╝y├╝p pencerelerinden birine yana┼č─▒p bakt─▒─č─▒n─▒zda i├žinde ibadet ya da dua eden be┼č on ki┼činin bulundu─čunu g├Ârebilece─činizi d├╝┼č├╝nd├╝rt├╝r size.

Camilerin, i├žlerinde, hat gibi di─čer sanat verimlerini bar─▒nd─▒rmas─▒ da bir taml─▒─ča i┼čaret eder ku┼čkusuz; ama Ulucami bana bu halini uzaktan da sezdirmi┼čtir.

Mimaride kubbe tasar─▒m─▒ birli─či temsil eden ve mek├ón─▒ tek ba┼č─▒na ├Ârten tek, merkezi kubbeye do─čru evrilmi┼čse de, o yirmi kubbeli halinden memnundur.

Kubbe ├Âzellikle merkezi kubbe erkin de simgesidir.*

Ama Ulucami, John AshÔÇÖ─▒n BursaÔÇÖn─▒n kalbi oldu─čunu s├Âyledi─či bu yap─▒, Yunus al├žakg├Ân├╝ll├╝l├╝─č├╝yle, BursaÔÇÖn─▒n zaman─▒n─▒ dile getirir. ─░├ž duvarlar─▒nda d├Âneminin camilerinde oldu─ču gibi tu─člalar de─čil ├žok renkli ├žiniler kullan─▒lm─▒┼č olan FatihÔÇÖin yapt─▒rd─▒─č─▒ Ye┼čil Camisi de, farkl─▒ bir mimari anlay─▒┼čla in┼ča edilmi┼č olmas─▒na ra─čmen o ÔÇśmuayyen devrinÔÇÖ eseridir.

Bir Bursa gezisinde sona b─▒rak─▒rsan─▒z, ├Ân├╝nde Bursa Ovas─▒ÔÇÖn─▒n kendini g├Âzler ├Ân├╝ne serdi─či Ye┼čil Camisi, ├žinilerinin renklerinin, sessizli─činin ve sanat─▒n prizmalar─▒ndan ge├žmi┼č o huzurlu ayd─▒nl─▒─č─▒n olu┼čturdu─ču, ince ama sa─člam kurulmu┼č dengesi ile sizi toparlar.

Acunsal zaman ile BursaÔÇÖn─▒n zaman─▒n─▒n kesi┼čti─či mek├ónlardan olan Ye┼čil T├╝rbeÔÇÖye ÔÇśm├╝zlim bir murakabeÔÇÖ ├╝rk├╝nt├╝s├╝yle giren yazar Falih R─▒fk─▒ Atay gibi bir├žok ziyaret├ži orada ÔÇś├Âl├╝m├╝n ye┼čil ve ┼čeffaf deniz r├╝yas─▒ÔÇÖna dalm─▒┼čt─▒r.

Bana g├Âre BursaÔÇÖn─▒n ┼čiirini olu┼čturan ba┼čat ├Â─če, onun mimarisidir; Kurulu┼č DevriÔÇÖnin insana y├Ânelmi┼č olan mimarisi.

***

Sabah─▒n erken saatinde daha s─▒cak olan Kapl─▒caÔÇÖya tercih ederek kap─▒s─▒na dayand─▒─č─▒m─▒z ve kap─▒ tokma─č─▒n─▒ kald─▒r─▒p kald─▒r─▒p vurdu─čumuz Yeni Kapl─▒caÔÇÖn─▒n, g├Âzlerini o─ču┼čturan uykulu hamamc─▒ taraf─▒ndan a├ž─▒lan kap─▒s─▒, su ┼č─▒r─▒lt─▒lar─▒ i┼čitilen geni┼č ve bildik mek├ón─▒n─▒ yeniden a├žard─▒ ├Ân├╝m├╝ze. Soyunup pe┼čtamallar─▒m─▒z─▒ sar─▒nd─▒ktan sonra, kubbelerinde sadece bizim seslerimizin yank─▒land─▒─č─▒, kapl─▒cada temiz ve dolmakta olan b├╝y├╝k havuzun s─▒cak sular─▒na b─▒rak─▒rd─▒k kendimizi.

Havuzun s─▒cak suyunda terleyinceye kadar kald─▒ktan sonra ├ž─▒k─▒p bir kurnan─▒n ta┼č─▒na oturur, d├╝┼č├╝ncelere dalar, arada tasla ├╝zerime su d├Âkerdim. Orada bulunmak, s─▒cak suyla temas ve d├╝┼č├╝ncelere dalmak bana ├žok zevk verirdi. BursaÔÇÖda, onun┬á ├ž─▒k─▒nca yeniden g├Ârece─čim ye┼čil do─čas─▒ i├žinde, erken sabah saatlerini bu tarihi hamama ay─▒rd─▒─č─▒m┬á ve ├Ân├╝mde ayd─▒nl─▒k bir yol gibi a├ž─▒lan taptaze yeni g├╝nde ya┼čamak haz vericiydi.

Aslana─čz─▒n─▒n yan─▒ndaki k├╝├ž├╝k, penceresiz, su buhar─▒ ile dolu odac─▒klar bana bo─čdurulan ┼čehzadeleri an─▒msat─▒rd─▒; girmezdim oralara. Tarih, sanki bug├╝ne ba─članamayan bir alt zaman katman─▒na aitti onun i├žin. B├Âyle d├╝┼č├╝n├╝nce, yeni g├╝n├╝n i├žinde kendini biraz daha ├Âzg├╝r hissediyordu; ama tedirgin edici taraf─▒ olan bir ├Âzg├╝rl├╝kt├╝ bu. O zaman ba┼č─▒n─▒ kald─▒r─▒p, kubbedeki k├╝├ž├╝k camlara BursaÔÇÖya ait bir ┼čeyler g├Ârme ihtiyac─▒yla bakard─▒. Bu ├žok sevdi─či ┼čehir hangi zaman─▒ temsil ediyordu?

Neden sonra y─▒kanmaya ge├žerdi. Yava┼č yava┼č y─▒kand─▒ktan sonra so─čuklu─ču ├ž─▒kar ve biraz serinlemek i├žin orada beklerdi. Islak pe┼čtamal─▒n─▒ ├ž─▒kar─▒p havlulara sar─▒nd─▒ktan sonra, aya─č─▒nda takunyalar─▒, soyunma odas─▒na giderdi. Soyunma odas─▒ bo┼čsa, pe┼čtamal serili peykeye uzan─▒r, kestirirdi biraz, kubbede yank─▒lanan seslerin e┼čli─činde.

Giyinmeye ba┼člamadan ├Ânce bir bardak ├žay i├žer, giyinir, kendisine verilen ├žengelli i─čneye ge├žirilmi┼č numaral─▒ anahtar─▒, kasan─▒n ba┼č─▒ndaki g├Ârevliye verir, saat, para gibi emanetlerini alarak ├ž─▒kard─▒ kapl─▒cadan.

Ba┼čka yerlerden d├Ânerken, uzaktan, Uluda─čÔÇÖ─▒n ete─činde, kendi s─▒rlar─▒ ├╝zerine kapanm─▒┼č gibi g├Âr├╝nerek, bir an i├žin bana yabanc─▒l─▒k duygusu ya┼čatan Bursa, i├žine girince, ÔÇśzaman─▒n─▒ÔÇÖ al├žakg├Ân├╝ll├╝l├╝k ve c├Âmertlikle ortaya koyarken; arkas─▒ndan g├Âr├╝p tan─▒d─▒─č─▒m ├žok sevdi─čim bir insan─▒n, arkas─▒nda oldu─čumu bilerek birdenbire d├Ân├╝p, y├╝z├╝nde o kendine has g├╝l├╝msemesiyle bana d├Ânmesinin uyand─▒rd─▒─č─▒ duygular gibi duygular yarat─▒rd─▒ bende. Ak┼čam da olsa, eve girmeden ├Ânce biraz dola┼č─▒rd─▒m ┼čehirde; yaln─▒z ba┼č─▒ma.

Ak┼čamsa, evlerde ─▒┼č─▒klar─▒n yand─▒─č─▒, sokaklar─▒n tenhala┼čt─▒─č─▒ saatlere kadar s├╝ren bu dola┼čmalar; bayram sabah─▒ P─▒narba┼č─▒ÔÇÖna giden o ├žocu─ču elli ya┼č─▒n─▒ a┼čm─▒┼č ve omzunun gerisindeki u├žurumu daha s─▒k d├╝┼č├╝nen bir adama d├Ân├╝┼čt├╝ren ve ┼čehirde bir├žok y─▒k─▒mlara, kaybedi┼člere ve ya─čmalara tan─▒k olan zaman─▒n akabinde yap─▒lan an─▒msama turlar─▒d─▒r asl─▒nda.* Zaman─▒n─▒ ifade etmekteki varl─▒klar─▒ elinden al─▒nmakta olan Bursa ile bu yeniden bulu┼čma saatlerinde isimler ├ža─čr─▒┼č─▒mlar─▒yla bize e┼člik ederken arada havay─▒ derin derin koklard─▒m.

Bir ├ž─▒nar a─čac─▒n─▒n alt─▒nda otururdum sonra; daha ├žok insanlar─▒n topland─▒─č─▒ yerlere, kamusal alanlara dikilmi┼č olan ├ž─▒nar a─ča├žlar─▒ndan birinin alt─▒nda yaln─▒z bir Bursal─▒ olarak. Y├╝zy─▒llara tan─▒k olmu┼č ve dirim ile s├╝reklili─či temsil eden bu a─ča├žlara atfetti─čimiz bu anlamlar da m─▒ geride kalmaktad─▒r yoksa?

Eve y├╝r├╝rken, kendimi, kap─▒s─▒ bah├žeye a├ž─▒lan o eski eve y├╝r├╝yor san─▒r, evlerin bah├želeri ile ayr─▒lmaz b├╝t├╝nl├╝─č├╝ndeki anlamlar─▒ yeniden d├╝┼č├╝n├╝r├╝m. Kapal─▒ mek├ónlardan do─čaya ├ž─▒k─▒lmas─▒n─▒ sa─člayan ve bir k─▒s─▒m meyve a─ča├žlar─▒n─▒n mutlaka bulundu─ču bu bah├želer, hane halk─▒n─▒n, d├╝zenleme ├žal─▒┼čmalar─▒ nedeniyle zaman ve emek sarfederken ve dinlenirken ├žok├ža zaman ge├žirdi─či do─ča par├žalar─▒ idi.

***

O, MuradiyeÔÇÖyi, Y─▒ld─▒r─▒mÔÇÖdan, Ye┼čilÔÇÖden ve EmirsultanÔÇÖdan ├žok sonra g├Ârd├╝ ve ├žok etkilendi oradaki asude ├Âl├╝m bah├žesinden. Babas─▒n─▒n, yats─▒ namaz─▒ i├žin abdest ald─▒ktan sonra kurulan─▒rken g├Âz g├Âze geldiklerinde y├╝z├╝nde beliren ve kendisiyle ilgili olmayan anlamlar da i├žerdi─čini d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝ g├╝l├╝msemesi geldi akl─▒na orada. MuradiyeÔÇÖnin, yani, t├╝rbesinin i├žine ya─čmur sular─▒n─▒ alacak ┼čekilde yap─▒lmas─▒n─▒ vasiyet eden dervi┼č me┼črepli II.MuratÔÇÖ─▒n yatt─▒─č─▒, ├Âld├╝r├╝len b├╝t├╝n ┼čehzadelerin ve nice ├Ânemli kad─▒n─▒n g├Âm├╝ld├╝kleri bu yerin s─▒radan bir mezarl─▒k olmas─▒ tabii ki olas─▒ de─čildi. Ama her ┼čeyden ├Ânce ├Âzg├╝n bir ├Âl├╝m ÔÇśtasavvurununÔÇÖ somutla┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒┬á yer olmu┼čtur Muradiye. De─čil mi ki Ta┼čl─▒cal─▒ YahyaÔÇÖya o me┼čhur velveleli mersiyeyi yazd─▒ran Kanuni S├╝leymanÔÇÖ─▒n sevgili o─člu ┼×ehzade MustafaÔÇÖn─▒n, di─čer ┼čehzadeler gibi, bo─čdurulduktan sonra BursaÔÇÖya g├Ânderilmesi, onun ├Âteki ├óleme g├Â├ž├╝n├╝ temsil ediyordu; son dura─č─▒ MuradiyeÔÇÖdeki sessiz ├Âl├╝m bah├žesi olan yolculuk olarak.

Orada, t├╝rbeler aras─▒nda dikilirken, bir de, Ankara Sava┼č─▒ÔÇÖnda Y─▒ld─▒r─▒m BayezitÔÇÖi yenilgiye u─čratan TimurÔÇÖun o─člu ┼×ahruhÔÇÖun ├çelebi MehmetÔÇÖe g├Ânderdi─či mektup konusu geldi akl─▒na. TimurÔÇÖun o─člu ├çelebi, MehmetÔÇÖi Osmanl─▒ m├╝lk├╝n├╝ karde┼čleriyle payla┼čmay─▒p, onlar─▒ ortadan kald─▒rarak T├╝rk t├Âresine ayk─▒r─▒ davrand─▒─č─▒ i├žin sert bir dille uyar─▒yor ve tehdit ediyordu. ├çelebi Mehmet merkezi bir devlet idealinin takip├žisi olarak, o y├Ânde bir cevap vermi┼čti muhatab─▒na. ├ľld├╝r├╝lenler buraya getirilmi┼čti.

T├╝rbelerde yatanlar─▒n hepsinin isimlerini g├Âsteren levhalar yoktu; kire├ž badanal─▒ sandukalar da vard─▒ aralar─▒nda, isimsiz sandukalar.

Orada, yatanlar aras─▒nda ayakta, ayakta kalman─▒n da bir sonu oldu─čunu d├╝┼č├╝nerek ve babas─▒n─▒n g├╝l├╝mseyen y├╝z├╝n├╝ an─▒msayarak derin bir hasret duygusuna g├Âm├╝ld├╝.Bir uzun tarihsel d├Ânemin ├Ânemli ki┼čilerinin yatt─▒─č─▒ bu yerde, i├žinde b├╝y├╝yen bu hasret duygusu ├žok naifti; ├žocuk├ža da m─▒yd─▒ yoksa?

MuradiyeÔÇÖde, o derin hasret duygusuna, usulca sorulan bir sorunun ├╝rpertisi de eklenirdi: Sen kimsin?

Be┼č duyuyu toparlay─▒p gidinceye kadar zaman─▒ var m─▒yd─▒ bu soruya verilecek yan─▒t─▒n?

ÔÇśÔÇśVarolu┼č mek├ónsald─▒r, ÔÇÖÔÇÖ der Marleau-Ponty.

MuradiyeÔÇÖde, o ├Âl├╝m bah├žesinin k─▒y─▒s─▒nda dururken Bursa arkamdayd─▒; soran ve bir anlamda yan─▒tlayan olarak.

* Kevork Pamuk├ž─▒yanÔÇÖ─▒n ─░stanbul Yaz─▒lar─▒ adl─▒ kitab─▒nda, 28 ┼×ubat 1856 tarihli ─░slahat Ferman─▒ÔÇÖndan sonra kiliselerin kubbeli olmas─▒na izin verildi─či belirtilmektedir.

* Nelerini kaybetti─čini biliyor muyuz biz BursaÔÇÖn─▒n? ┼×urac─▒─ča bir ├Ârnek alay─▒m Be┼čir Ayvazo─čluÔÇÖnun kitab─▒ndan:

ÔÇśÔÇś Halim Baki Kunter, 1941 y─▒l─▒nda BursaÔÇÖda Emir Sultan Camii ve m├╝┼čtemilat─▒ ├╝zerinde ara┼čt─▒rma yaparken medresenin sat─▒lm─▒┼č oldu─čunu ve alan kimseler taraf─▒ndan yerine bir ev in┼ča edildi─čini, eski mektebin arsa haline getirildi─čini, imaretin ise sat─▒larak yerine bir bina yap─▒ld─▒─č─▒n─▒ g├Ârm├╝┼čt├╝r.

ÔÇśÔÇśBir caminin m├╝┼čtemilat─▒n─▒ kimler, ne hakla satm─▒┼č, alanlar ne hakla yak─▒p y─▒km─▒┼člard─▒r? Buna kim izin vermi┼čtir? Me├žhul! ÔÇÖÔÇÖ

Toplam Okuma: 1,398 , Bug├╝n: 3 

─░smet Tokg├Âz

21 Kas─▒m 1948 Bursa do─čumludur. ─░smet Tokg├Âz ilk ve orta ├Â─črenimini Bursa'da tamamlad─▒. Ankara ├ťniversitesi Siyasal Bilgiler Fak├╝ltesi'nden mezun oldu. Uzun s├╝re ├Âzel bir sigorta ┼čirketinde genel m├╝d├╝r yard─▒mc─▒l─▒─č─▒ yapt─▒ktan sonra iki sigorta ┼čirketinde genel m├╝d├╝r dan─▒┼čmanl─▒─č─▒ g├Ârevinde bulundu. ├ľyk├╝leri Soyut, Olu┼čum,Dost, Kitapl─▒k ve Yaz─▒ dergilerinde yay─▒mland─▒. "Bir Kad─▒rga i├žin Yaz Resmi", "Arkada┼č─▒m", "Zekai-├çoklar Soka─č─▒nda bir Yaln─▒z" isimli kitaplar─▒ kaleme ald─▒. E-posta: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
  • YEN─░
Bursal─▒ Karamanl─▒lar

Bursal─▒ Karamanl─▒lar

10 Ekim 2021, Bursal─▒ Karamanl─▒lar i├žin yorumlar kapal─▒
─░ngiltereÔÇÖdeki U├žak Kazas─▒ ve Adnan Menderes

─░ngiltereÔÇÖdeki U├žak Kazas─▒ ve Adnan Menderes

5 Ekim 2021, ─░ngiltereÔÇÖdeki U├žak Kazas─▒ ve Adnan Menderes i├žin yorumlar kapal─▒
─░lklerin K├Ây├╝ Bademler

─░lklerin K├Ây├╝ Bademler

5 Ekim 2021, ─░lklerin K├Ây├╝ Bademler i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rk├╝lerin Talihsiz Ye┼čil ├ľrde─či

T├╝rk├╝lerin Talihsiz Ye┼čil ├ľrde─či

5 Ekim 2021, T├╝rk├╝lerin Talihsiz Ye┼čil ├ľrde─či i├žin yorumlar kapal─▒
Osmanl─▒larda ve Cumhuriyetin ilk y─▒llar─▒nda elektrik

Osmanl─▒larda ve Cumhuriyetin ilk y─▒llar─▒nda elektrik

3 Ekim 2021, Osmanl─▒larda ve Cumhuriyetin ilk y─▒llar─▒nda elektrik i├žin yorumlar kapal─▒
─░brahim Edhem Pa┼ča

─░brahim Edhem Pa┼ča

3 Ekim 2021, ─░brahim Edhem Pa┼ča i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa’n─▒n Sinema Tarihi

Bursa’n─▒n Sinema Tarihi

11 Eyl├╝l 2021, Bursa’n─▒n Sinema Tarihi i├žin yorumlar kapal─▒
Limonun Ba┼čkenti Erdemli

Limonun Ba┼čkenti Erdemli

11 Eyl├╝l 2021, Limonun Ba┼čkenti Erdemli i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa Yerel Bas─▒n─▒nda Naz─▒m Hikmet (1901-1963)

Bursa Yerel Bas─▒n─▒nda Naz─▒m Hikmet (1901-1963)

11 Eyl├╝l 2021, Bursa Yerel Bas─▒n─▒nda Naz─▒m Hikmet (1901-1963) i├žin yorumlar kapal─▒
Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi

Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi

11 Eyl├╝l 2021, Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi i├žin yorumlar kapal─▒
Polemik-8: ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Mustafa KemalÔÇÖin t├╝meni yede─čin yede─či idiÔÇŁ

Polemik-8: ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Mustafa KemalÔÇÖin t├╝meni yede─čin yede─či idiÔÇŁ

10 Eyl├╝l 2021, Polemik-8: ÔÇť├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda Mustafa KemalÔÇÖin t├╝meni yede─čin yede─či idiÔÇŁ i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rklerin ilk anavatan─▒na ait kaynaklar ge├žerlili─čini yitirdi

T├╝rklerin ilk anavatan─▒na ait kaynaklar ge├žerlili─čini yitirdi

8 Eyl├╝l 2021, T├╝rklerin ilk anavatan─▒na ait kaynaklar ge├žerlili─čini yitirdi i├žin yorumlar kapal─▒
19. Y├╝zy─▒l Osmanl─▒ Devlet Adamlar─▒ndan ─░brahim Edhem Pa┼ča -Salih Erol

19. Y├╝zy─▒l Osmanl─▒ Devlet Adamlar─▒ndan ─░brahim Edhem Pa┼ča -Salih Erol

8 Eyl├╝l 2021, 19. Y├╝zy─▒l Osmanl─▒ Devlet Adamlar─▒ndan ─░brahim Edhem Pa┼ča -Salih Erol i├žin yorumlar kapal─▒
Moha├ž, Semmelweis ve Pal Soka─č─▒ ├çocuklar─▒

Moha├ž, Semmelweis ve Pal Soka─č─▒ ├çocuklar─▒

23 A─čustos 2021, Moha├ž, Semmelweis ve Pal Soka─č─▒ ├çocuklar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Ulubatl─▒ HasanÔÇÖ─▒n Tasvir Edildi─či Chronicon Maius’un (B├╝y├╝k Kronik) Melissinos Taraf─▒ndan Uyduruldu─ču ─░ddi├ós─▒n─▒n Reddi

Ulubatl─▒ HasanÔÇÖ─▒n Tasvir Edildi─či Chronicon Maius’un (B├╝y├╝k Kronik) Melissinos Taraf─▒ndan Uyduruldu─ču ─░ddi├ós─▒n─▒n Reddi

22 A─čustos 2021, Ulubatl─▒ HasanÔÇÖ─▒n Tasvir Edildi─či Chronicon Maius’un (B├╝y├╝k Kronik) Melissinos Taraf─▒ndan Uyduruldu─ču ─░ddi├ós─▒n─▒n Reddi i├žin yorumlar kapal─▒
Ak-┼×emsedd├«nÔÇÖin F├ótihÔÇÖe G├Âyn├╝kÔÇÖten Yazd─▒─č─▒ Mektubun Tarih├« A├ž─▒dan ├ľnemi

Ak-┼×emsedd├«nÔÇÖin F├ótihÔÇÖe G├Âyn├╝kÔÇÖten Yazd─▒─č─▒ Mektubun Tarih├« A├ž─▒dan ├ľnemi

22 A─čustos 2021, Ak-┼×emsedd├«nÔÇÖin F├ótihÔÇÖe G├Âyn├╝kÔÇÖten Yazd─▒─č─▒ Mektubun Tarih├« A├ž─▒dan ├ľnemi i├žin yorumlar kapal─▒
Ya┼č 21: HayberÔÇŽ Afganistan An─▒lar─▒ÔÇŽ

Ya┼č 21: HayberÔÇŽ Afganistan An─▒lar─▒ÔÇŽ

22 A─čustos 2021, Ya┼č 21: HayberÔÇŽ Afganistan An─▒lar─▒ÔÇŽ i├žin yorumlar kapal─▒
Mehmet├žikÔÇÖsiz bir K─▒br─▒s olamaz!

Mehmet├žikÔÇÖsiz bir K─▒br─▒s olamaz!

18 A─čustos 2021, Mehmet├žikÔÇÖsiz bir K─▒br─▒s olamaz! i├žin yorumlar kapal─▒
├ça─čda┼č Kaynaklardaki Kronolojik Verilere G├Âre Sultan OrhanÔÇÖ─▒n ─░znik Ku┼čatmas─▒ ve Fethi

├ça─čda┼č Kaynaklardaki Kronolojik Verilere G├Âre Sultan OrhanÔÇÖ─▒n ─░znik Ku┼čatmas─▒ ve Fethi

4 A─čustos 2021, ├ça─čda┼č Kaynaklardaki Kronolojik Verilere G├Âre Sultan OrhanÔÇÖ─▒n ─░znik Ku┼čatmas─▒ ve Fethi i├žin yorumlar kapal─▒