Quantcast
Caddede Bulu┼čal─▒m – Belgesel Tarih

Deniz DALKILINÇ
Deniz  DALKILINÇ
Caddede Bulu┼čal─▒m
  • 24 Kas─▒m 2022 Per┼čembe
  • +
  • -
  • Deniz DALKILIN├ç /

Loading

1936 y─▒l─▒n─▒n Bursa bahar─▒ÔÇŽ G├╝ne┼č s─▒cak y├╝z├╝n├╝ g├Âstermi┼č, ─▒hlamur kokular─▒ kente yay─▒lmaya; manolyalar, erguvanlar a├žmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r. Resmi daireler 17.30ÔÇÖda paydos etmi┼č; ÔÇťCaddede bulu┼čal─▒m.ÔÇŁ diye randevula┼čan Bursal─▒lar huzur turlar─▒na ├ž─▒km─▒┼člard─▒r. En g├╝zel k─▒yafetlerini giyen han─▒mefendiler, beyefendiler, kol kola girmi┼č gen├ž k─▒zlar, resmi k─▒yafetleriyle askeri lise ├Â─črencileri ve yeni al─▒nan bisikletleriyle tura kat─▒lan ├žocuklarÔÇŽ Zaman zaman yol ├╝zerindeki muhallebicilerde verilen molalarla devam eden bir tur.

ÔÇťCaddede bulu┼čal─▒m!ÔÇŁ B├Âyle bir randevu olur mu? Evet, 30ÔÇÖlu y─▒llar─▒n BursaÔÇÖs─▒nda olur. Caddede bulu┼čal─▒m demek, o zamanki Gazi Pa┼ča CaddesiÔÇÖnde 4-5 tur atmak demektir. ÔÇťPiyasa TuruÔÇŁ ya da ÔÇťHuzur TuruÔÇŁ ad─▒ verilen bu y├╝r├╝y├╝┼čler ┼čimdiki Atat├╝rk CaddesiÔÇÖnde, Ulucami ile Mahfel aras─▒nda yap─▒l─▒rd─▒. Ama Bursal─▒lar i├žin cadde HeykelÔÇÖdir, Heykel├Ân├╝ÔÇÖd├╝r.

1931 y─▒l─▒nda Atat├╝rk HeykeliÔÇÖnin Adliye ve Defterdarl─▒k binalar─▒n─▒n ├Ân├╝ndeki alana konulmas─▒yla ba┼člar HeykelÔÇÖe gitmek. Gitmek mi dedim, d├╝zeltiyorum. Bursal─▒lar bilir; Heykel’e gidilmez, Heykel’e ├ž─▒k─▒l─▒r!

O zamanki ad─▒yla Gazi HeykeliÔÇÖnin hik├óyesi ─░stanbulÔÇÖda bir heykel at├Âlyesinde ba┼člar. Gen├ž heykelt─▒ra┼č Nijat Bey, ─░stanbulÔÇÖdaki b├╝y├╝k at├Âlyesinde hummal─▒ bir ├žal─▒┼čma i├žerisindedir. Cumhuriyetin ilk an─▒t heykelleri yabanc─▒ heykelt─▒ra┼člar─▒n elinden ├ž─▒kmakta ve T├╝rk heykelt─▒ra┼člar─▒n b├Âyle bir heykeli d├Âkemeyece─či d├╝┼č├╝n├╝lmektedir. Bunun m├╝mk├╝n olabilece─čini kan─▒tlamak isteyen Nijat Sirel, Azapkap─▒ÔÇÖda kendi kurdu─ču heykel d├Âk├╝mhanesinde 12 par├ža olarak d├Âkt├╝─č├╝ Gazi HeykeliÔÇÖni ┼×i┼čliÔÇÖdeki at├Âlyesinde yapmaktad─▒r.

Heykelin yerli mermerlerden yap─▒lan 5 metre y├╝ksekli─čindeki kaidesi Eyl├╝l 1930ÔÇÖda BursaÔÇÖdaki yerine yerle┼čtirilmi┼čtir bile. Ancak Bursal─▒lar kaidenin ├╝zerine konacak Gazi HeykeliÔÇÖni bir y─▒l sonra g├Ârebileceklerdir.┬á Geceli g├╝nd├╝zl├╝ ├žal─▒┼čarak ve hocas─▒ Mahir TomrukÔÇÖun da deste─čiyle 14 Eyl├╝l 1931 tarihinde tamamlanan heykel baz─▒ par├žalar─▒ i├žten c─▒vatalarla birle┼čtirilerek Bursa’ya be┼č par├ža olarak nakledilir. 22 Eyl├╝lÔÇÖde MudanyaÔÇÖdan BursaÔÇÖya ula┼čan heykelin par├žalar─▒ vin├ž tertibat─▒ kurularak kaidenin ├╝zerine yerle┼čtirilmeye ba┼član─▒r. Heykelt─▒ra┼č Nijat Sirel de BursaÔÇÖdad─▒r ve heykelin yerle┼čtirilmesine bizzat nezaret eder.

29 Ekim 1931ÔÇÖde H├╝k├╝met Meydan─▒ÔÇÖn─▒ h─▒ncah─▒n├ž dolduran Bursal─▒lar b├╝y├╝k bir co┼čku i├žerisindedir o g├╝n. Hem Cumhuriyet Bayram─▒ kutlanacak hem de Gazi HeykeliÔÇÖnin a├ž─▒l─▒┼č─▒ ger├žekle┼čecektir. Vali Fatin Bey heykelin ├╝zerindeki beyaz ├Ârt├╝y├╝ kald─▒racak olan ipi ├žekerken m─▒z─▒ka da ─░stiklal Mar┼č─▒ÔÇÖn─▒ ├žalmaktad─▒r. Heykeli g├Âren Bursal─▒lar─▒n alk─▒┼č sesi b├╝y├╝k bir u─čultu halinde y├╝kselir.

Heykel, BursaÔÇÖn─▒n kalbidir. Her ne kadar kent bat─▒ya y├Ânelmi┼č olsa da BursaÔÇÖn─▒n kalbi olmaya devam ediyor. Ama o eski zamanlardaki s─▒cakl─▒k, samimiyet yok art─▒k. O zamanlar ├žok gerilerde kald─▒.

Caddenin bir ruhu oldu─ču zamanlara, huzur turumuza d├Ânelim. Parke ta┼čtan d├Â┼čenmi┼č caddeden, Ye┼čil T├╝rbeÔÇÖnin, H├╝nk├ór K├Â┼čk├╝ÔÇÖn├╝n ve hatta I┼č─▒klar Askeri LisesiÔÇÖnin g├Âr├╝nd├╝─č├╝ y─▒llara. Ne demi┼čtikÔÇŽ Y─▒l 1936ÔÇŽ Bir Bursa bahar─▒ÔÇŽ

Heykelin etraf─▒na dikilmi┼č ├žam fidanlar─▒ hen├╝z k─▒sac─▒k. Heykelin arka k─▒sm─▒nda yer alan adliye ve defterdarl─▒k binalar─▒ tam 10 y─▒l ├Ânce yap─▒lm─▒┼čt─▒. Daha arkalarda ise t├╝m heybetiyle Uluda─č durmaktad─▒r.

├ťzerinde ÔÇťC. Alan─▒- ├çelikpalasÔÇŁ yazan bir yolcu otob├╝s├╝, parlak parke ta┼člar─▒yla d├Â┼čeli caddeden, ├ž─▒kard─▒─č─▒ p─▒t─▒rt─▒larla sal─▒na sal─▒na yol al─▒yor. Bursal─▒ karoserciler taraf─▒ndan yap─▒lan alt yan─▒ vi┼čne├ž├╝r├╝─č├╝, ├╝st├╝ krem renkteki otob├╝s, BursaÔÇÖn─▒n kumbara bi├žimli ilk meydan saatinin sa─č─▒ndan Setba┼č─▒ÔÇÖna ilerliyor.

Meydan saatinin kar┼č─▒s─▒ndaki s─▒ra d├╝kk├ónlar─▒n en sa─č─▒ndakinde tela┼čl─▒ bir ko┼ču┼čturma devam ediyor. Buras─▒ soyad─▒ kanunu ile Kitap├ž─▒ soyad─▒n─▒ alan Ali HaydarÔÇÖ─▒n kitap├ž─▒ d├╝kk├ón─▒d─▒r. Ali Haydar Kitap├ž─▒ÔÇÖn─▒n ┼čuan EmirsultanÔÇÖda bulunan mezar ta┼č─▒nda da kitap kabartmas─▒ bulunmaktad─▒r.

Ali Haydar Kitap├ž─▒

Ayn─▒ zamanda gazete ba┼čbayili─či de yapmaktad─▒r Kitap├ž─▒ Ali Haydar Bey. ─░stanbulÔÇÖdan sabah─▒n erken saatinde yola ├ž─▒kan vapurla 4-5 saatte MudanyaÔÇÖya ula┼čan gazeteler iskelede bekleyen Ali Haydar Kitabevinin ara├žlar─▒yla BursaÔÇÖya ancak ├Â─člen ula┼čmaktad─▒r. D├╝kk├ón─▒n ├Ân├╝nde sab─▒rs─▒zl─▒kla bekleyen ├žocuklar, daha gazeteler i├žeri al─▒nmadan gazeteleri koltuk altlar─▒na alm─▒┼č, caddedeki m├╝┼čterilerin pe┼čine d├╝┼čm├╝┼člerdir bile: Yaz─▒yooor, yaz─▒yoorrr!

Ko┼čarak yan─▒na gelen ├žocuktan gazetesini alan kereste t├╝ccar─▒ Kaya Bey, evlerin birbirine yap─▒┼čt─▒─č─▒, Tophane Mahallesi’ndeki Ortapazar Caddesi’ne do─čru ilerlemekte. Yeni al─▒nan beyaz g├Âmle─činin ucunu ├žeki┼čtirerek babas─▒ Kaya M├╝renÔÇÖin elinden s─▒k─▒ca tutan be┼č ya┼č─▒ndaki Zeki, k├╝├ž├╝k ad─▒mlarla ge├žiyor Heykel├Ân├╝ÔÇÖnden.

Zeki M├╝ren

Sanat─▒n g├╝ne┼či hen├╝z y├╝z├╝ne vurmam─▒┼č olan Zeki, o g├╝n annesinden ilk tokad─▒ yiyecektir y├╝z├╝ne! Evde vi┼čne re├želi yap─▒lmaktad─▒r ve beyaz g├Âmle─čine vi┼čne damlatan Zeki M├╝ren o g├╝n├╝n k├Ât├╝ hat─▒ras─▒n─▒ unutamayarak ┼č├Âyle yazacakt─▒r y─▒llar sonra, ÔÇťB─▒ld─▒rc─▒n Ya─čmuruÔÇŁ adl─▒ kitab─▒ndaki ÔÇťVi┼čne LekesiÔÇŁ ┼čiirinde: ÔÇťAnam─▒n ilk tokad─▒ / Yaradana ilk kinim / Kendime ilk inanc─▒m / O me┼čhur re├žel g├╝n├╝.ÔÇŁ

Bir sene ├Ânce Belediye Fen Memuru olarak g├Âreve ba┼člayan ─░hsan Uzer, i┼čten ├ž─▒karak Nalbanto─člu Mahallesi Ta┼čkap─▒ SokakÔÇÖtaki evine u─črar. Kost├╝m├╝n├╝ ald─▒─č─▒ gibi caddeye ├ž─▒kar. Heykel├Ân├╝ÔÇÖnde bulunan ┼čip┼čak├ž─▒ foto─čraf├ž─▒lara yakalanmadan h─▒zla Setba┼č─▒ÔÇÖnda ┼čimdiki MahfelÔÇÖin yan─▒ndaki sokakta bulunan HalkeviÔÇÖne gelir. Halkevi G├Âsterit Kolu, uzun s├╝redir ÔÇťMavi Y─▒ld─▒r─▒mÔÇŁ adl─▒ oyuna haz─▒rlanmaktad─▒r. ─░hsan Uzer, ak┼čam sekizde oyunun provalar─▒ i├žin arkada┼člar─▒yla eskiden Ermeni Kilisesi olan binaya ge├žecektir. G├╝n├╝m├╝zdeki Setba┼č─▒ OrtaokuluÔÇÖnun bulundu─ču yerde olan kilise, k─▒sa bir s├╝re ├Ânce kendini feshederek HalkeviÔÇÖne kat─▒lan Bursa Muallimler Birli─či taraf─▒ndan kullan─▒lmaktayd─▒.

Cemal Nadir

Do─čdu─ču kentte ilk karikat├╝r sergisini a├žmak ├╝zere olan Cemal Nadir de h─▒zl─▒ ad─▒mlarla ge├žmektedir HeykelÔÇÖden. Tam 10 y─▒l ├Ânce gazete ve dergilerde ├žal─▒┼čabilme umuduyla gitmi┼čtir ─░stanbulÔÇÖa. D├Ân├╝┼č├╝nde bir tabelac─▒ d├╝kk├ón─▒ a├žm─▒┼čt─▒ ├ťnl├╝ CaddeÔÇÖde, ┼čimdiki ─░skender Kebap├ž─▒s─▒ÔÇÖn─▒n kar┼č─▒s─▒ndaki k├╝├ž├╝k d├╝kk├ónda. Koltuk alt─▒nda yine ├žocuklu─čundaki gibi k├ó─č─▒tlarla y├╝r├╝yor. ─░┼čte Feraizci Sokak k├Â┼česine yeni yap─▒lan Ziraat Bankas─▒ binas─▒n─▒ ge├žiyor. ─░n┼čaat halindeki Derman Apartman─▒ ve CHP ─░l Y├Ân Kurul binas─▒n─▒ ge├žtikten sonra kahvehanede kendisini bekleyen ├žocukluk arkada┼č─▒ R─▒za Ru┼čenÔÇÖi de alarak yola devam ediyorlar. ├çocukluk arkada┼č─▒ R─▒za Ru┼čen BursaÔÇÖda gazetecilik yapmaktad─▒r. Serginin a├ž─▒laca─č─▒ Tayyare Cemiyeti binas─▒ biraz daha ileridedir. ┼×imdi yerinde yeller esen ulu ├ž─▒nar a─čac─▒n─▒ ge├žip eczanesinin kap─▒s─▒nda bekleyen Mefk├╝re Han─▒mÔÇÖla selamla┼č─▒yorlar. Cemal Nadir, y─▒llar sonra tan─▒nan bir sanat├ž─▒ olarak memleketinde olman─▒n keyfini ya┼čamaktad─▒r doyas─▒ya.

Cemal NadirÔÇÖle ayn─▒ tarihte do─čan ve o g├╝nlerde BursaÔÇÖda olan biri daha vard─▒r: N├óz─▒m Hikmet. 31 May─▒s 1933ÔÇÖte elleri kelep├želi gelmi┼čtir ilk kez. HeykelÔÇÖdeki adliye binas─▒nda yarg─▒lanan ÔÇťMavi G├Âzl├╝ DevÔÇŁ bir bu├žuk y─▒l kalacakt─▒r BursaÔÇÖda.┬á A─čustos 1934’te ilk k├Ây filmi olan ÔÇťBatakl─▒ Dam─▒n K─▒z─▒, AyselÔÇŁ in senaryosunu yazarak ayr─▒lacakt─▒r bu ┼čehirden.

Naz─▒m Hikmet

┼×imdi, 1936 bahar─▒nda ise Ak┼čam gazetesinin muhabiri Orhan Selim ad─▒yla ve kelep├žesiz BursaÔÇÖdad─▒r. Ne -├žocukken yapt─▒─č─▒ gibi- ÔÇťcamdan bir tayyareÔÇŁ yapmak i├žin ne de “T” harfi ┼čeklinde olmas─▒ndan dolay─▒ ÔÇťta┼č tayyareÔÇŁ denilen Bursa CezaeviÔÇÖne tekrar girmek i├žinÔÇŽ Bu kez, 24 May─▒sÔÇÖta Cemal NadirÔÇÖin Tayyare CemiyetiÔÇÖnin salonunda a├žt─▒─č─▒ karikat├╝r sergisi i├žin gelmi┼čtir.

Naz─▒m Hikmet, ─░stanbulÔÇÖa d├Ân├╝┼č├╝nde gazeteye ┼č├Âyle aktar─▒r: ÔÇť(ÔÇŽ) Ben sergideydim. Ben, Orhan Selim, ne s├Âylemek istiyor? diye ┬ábelki merak edersiniz. S├Âyliyece─čim ┼ču: BursaÔÇÖda a├ž─▒lan Cemal Nadir karikat├╝r sergisi ┼čimdiye kadar hi├ž bir sanat sergisinde g├Âr├╝lmiyen bir kalabal─▒k toplam─▒┼čt─▒. (ÔÇŽ)ÔÇŁ

Heykel kalabal─▒─č─▒nda gen├ž bir kad─▒n─▒ elindeki k├ó─č─▒da ├žizimler yaparken g├Âr├╝r├╝z. S─▒rt─▒n─▒ heykele vermi┼č, kar┼č─▒s─▒ndaki Cumhuriyet Halk F─▒rkas─▒ binas─▒na ve hemen solundaki Galip Molla’n─▒n kahvehanesine bakmaktad─▒r.

M├╝nevver Belen

M├╝nevver Belen, s─▒n─▒f arkada┼č─▒ Leman Tomsu ile birlikte T├╝rkiyeÔÇÖnin ilk kad─▒n mimarlar─▒ olarak Sanayi-i Nefise MektebiÔÇÖnden mezun olmu┼čtur. Bursa Nafia M├╝d├╝rl├╝─č├╝ÔÇÖnde i┼če ba┼člar. Bursa Halkevi binas─▒n─▒n projesi i├žin yar─▒┼čma a├ž─▒ld─▒─č─▒n─▒ duyar duymaz da solu─ču HeykelÔÇÖde alm─▒┼č ve ├žizimlerine ba┼člam─▒┼čt─▒r. HeykelÔÇÖin ├žehresini de─či┼čtirecek olan projesi j├╝ri heyeti taraf─▒ndan birinci se├žilir. ┼×imdi Ahmet Vefik Pa┼ča Devlet Tiyatrosu olarak faaliyet g├Âsteren bu binan─▒n projesi ilk kad─▒n mimarlar─▒m─▒zdan M├╝nevver BelenÔÇÖin ellerinden ├ž─▒km─▒┼čt─▒r.

Nice de─čerli ellerin dokunu┼čuyla ┼čekillendi Bursa. Nice insan gelip ge├žti caddeden… Neredeyse herkesin birbirini tan─▒d─▒─č─▒, selamla┼čt─▒─č─▒ 1936 bahar─▒ndaki bu gezintiler, g├╝ne┼čin bat─▒p kald─▒r─▒m ta┼člar─▒n─▒n parlakl─▒─č─▒n─▒ yitirdi─či zamana kadar devam eder. Sonra huzurlu bir turun ard─▒ndan Bursal─▒lar g├╝lkurusu kiremitlerle kapl─▒ iki katl─▒ evlerine ├žekilirler.

Yar─▒n i├žin s├Âzle┼čmi┼člerdir: ÔÇťCaddede bulu┼čal─▒m.ÔÇŁ

  • DEN─░Z DALKILIN├ç
    ┼×ubat 2022, Bursa

Deniz DALKILINÇ

21 Mart 1973 tarihinde Samanda─čÔÇÖda (Hatay) do─čdu. ─░lk ve orta├Â─črenimini Kayseri ve MersinÔÇÖde tamamlad─▒. Uluda─č ├ťniversitesi E─čitim Fak├╝ltesi S─▒n─▒f ├ľ─čretmenli─či b├Âl├╝m├╝nden mezun oldu. A─čr─▒ ve BursaÔÇÖda ├Â─čretmenlik yapt─▒. H├ólen Bursa Turgay Ciner ─░lk├Â─čretim Okulunda ├Â─čretmenlik yapmaktad─▒r. Mart 2013 tarihinde 11. Bursa Kitap Fuar─▒ÔÇÖnda ÔÇťBursaÔÇÖn─▒n Kad─▒n Y├╝z├╝ÔÇŁ sergisini G├╝ney ├ľzk─▒l─▒n├ž ve Ceyhun ─░rgilÔÇÖle birlikte a├žt─▒. 2013ÔÇÖte ÔÇťBursaÔÇÖn─▒n Kad─▒n Y├╝z├╝ÔÇŁ (G├╝ney ├ľzk─▒l─▒n├ž ve Ceyhun ─░rgil ile), 2017ÔÇÖde ÔÇťBursa Sa─čl─▒k TarihiÔÇŁ (Ceyhun ─░rgil, ├çetin Tor ve Can Ba┼čaran ile) ve 2018ÔÇÖde Merinos Fabrikas─▒ 80 Ya┼č─▒nda (Nezaket ├ľzdemir Bircan ile) adl─▒ kitaplar─▒ yay─▒nland─▒. ÔÇť┼×ehrengizÔÇŁ, ÔÇťBursaÔÇÖda Ya┼čamÔÇŁ ve ÔÇťBursaÔÇÖda ZamanÔÇŁ dergilerinde yaz─▒lar─▒ yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r. E-Posta: [email protected]

FACEBOOK - YORUM YAZ

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
  • YEN─░
Ayazini Meryem Ana Kilisesi’ndeki O─čuz Boyu Damgalar─▒

Ayazini Meryem Ana Kilisesi’ndeki O─čuz Boyu Damgalar─▒

├ľmer Faruk D─░N├çEL, 23 May─▒s 2023
Genlerimizin Yolculu─ču

Genlerimizin Yolculu─ču

Haber Merkezi, 23 May─▒s 2023
BursaÔÇÖn─▒n de─čeri Necatibey K─▒z Meslek Lisesi’nden mezun olmak

BursaÔÇÖn─▒n de─čeri Necatibey K─▒z Meslek Lisesi’nden mezun olmak

Nurdan Çakır TEZGİN, 23 Mayıs 2023
├çelik Palas’─▒n ard─▒ ormanl─▒kt─▒ bir zamanlar

├çelik Palas’─▒n ard─▒ ormanl─▒kt─▒ bir zamanlar

Nurdan Çakır TEZGİN, 23 Mayıs 2023
Su Ar─▒tman─▒n K├╝lt├╝r Tarihi

Su Ar─▒tman─▒n K├╝lt├╝r Tarihi

─░rfan YALIN, 23 May─▒s 2023
Zekeriya Efendi 1880-1955

Zekeriya Efendi 1880-1955

Haber Merkezi, 26 Nisan 2023
Malt, Bira ve AnadoluÔÇÖda ─░├žki

Malt, Bira ve AnadoluÔÇÖda ─░├žki

├ľzdenbekir KARAKA┼×, 11 Mart 2023
Gazi’nin Stadyumu

Gazi’nin Stadyumu

Haber Merkezi, 2 Mart 2023
Ben ┼×eyh Bedreddin

Ben ┼×eyh Bedreddin

Haber Merkezi, 2 Mart 2023
Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi

Alt─▒ Bardakta D├╝nya Tarihi

Haber Merkezi, 2 Mart 2023
Anadolu ve T├╝rkler

Anadolu ve T├╝rkler

Tahsin ┼×─░M┼×EK, 26 ┼×ubat 2023
Sabunun 6 Bin Y─▒lll─▒k Tarihi

Sabunun 6 Bin Y─▒lll─▒k Tarihi

─░rfan YALIN, 25 ┼×ubat 2023