├çerkes ve G├╝rc├╝ k├Âle ticaretinin yasaklan─▒┼č─▒ (1845-1855)

├çerkes ve G├╝rc├╝ k├Âle ticaretinin yasaklan─▒┼č─▒ (1845-1855)

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi.
Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu.
TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi.
Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒:
"Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey",
"├ľzbek Mektuplar─▒",
"Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler",
"Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi".
Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r.
E-Posta: ekrempeker@gmail.com
Ekrem Hayri PEKER

Rus ├çarl─▒─č─▒ 1840ÔÇÖlardan sonra ├çerkes n├╝fusu kendi idarelerine ─▒s─▒nd─▒rmalar─▒n─▒n m├╝mk├╝n olmad─▒─č─▒n─▒ g├Âr├╝r. K├Âle ticaretine g├Âz yumdular. K├Âlelerin b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒n─▒n ├žocuk yapma ├ža─č─▒ndaki kad─▒nlar─▒n olu┼ču ├çerkezistanÔÇÖ─▒n demografik yap─▒s─▒n─▒ olumsuz etkiliyordu.

1847 y─▒l─▒nda ve sonras─▒nda Osmanl─▒ Devletince k├Âleli─či ├Ânlemek i├žin yay─▒nlad─▒─č─▒ fermanlar─▒n hepsinde zenci k├Âlelerden bahsedilmi┼čtir. ─░ngiliz el├žisinin Ali Pa┼čaÔÇÖya bask─▒s─▒ hi├žbir netice vermemi┼čtir. Ali Pa┼ča bu konunun ├žok hassas oldu─čunu belirtmi┼č ama bir ad─▒m atmam─▒┼čt─▒r. Frans─▒zlar─▒n bu konudaki notalar─▒ da sonu├žsuz kalm─▒┼čt─▒r.

├çerkeslerle ilgili bask─▒lar olumlu bir netice vermemi┼čse de K─▒r─▒m sava┼č─▒n─▒n s├╝rd├╝─č├╝ y─▒llarda H─▒ristiyan G├╝rc├╝lerin ka├ž─▒r─▒l─▒p k├Âle yap─▒lmas─▒ 1854 sonbahar─▒nda yasakland─▒. Tespit edilen G├╝rc├╝ esirler serbest b─▒rak─▒lm─▒┼čt─▒r. 1855 y─▒l─▒ Ocak ay─▒nda bu konuda s─▒n─▒r vilayetlerine ferman g├Ânderilmi┼čtir.

Zencilerin k├Âle olarak sat─▒lmas─▒ ├╝zerine Mekke ┼×erifi Abd├╝lmuttalip 1855 y─▒l─▒ sonunda ayakland─▒. Ayaklanma 1856 Haziran─▒nda bast─▒r─▒ld─▒. Ancak Hicaz ve LibyaÔÇÖda k├Âle ticareti azalarak 1890ÔÇÖlara kadar s├╝rd├╝. Hicaz yasaklamalar─▒n d─▒┼č─▒nda tutuldu.

├çarl─▒k Rusyas─▒n─▒n sald─▒r─▒lar─▒ sonucu ├çerkesler 1850ÔÇÖlerde Osmanl─▒ topraklar─▒na g├Â├ž etmeye ba┼člam─▒┼člard─▒. K─▒r─▒m sava┼č─▒ bu g├Â├ž├╝ ├Ânlemedi. Sava┼č s─▒ras─▒nda k├Âle ticareti artarak s├╝rd├╝.

Rus ├çarl─▒─č─▒n─▒n 1863 y─▒l─▒nda ba┼člad─▒─č─▒ son sald─▒r─▒ ├çerkeslerin t├╝m direni┼čini k─▒rm─▒┼čt─▒. Ruslar ├çerkesleri g├Â├že zorlad─▒lar. Bu g├Â├ž yeni bir soruna yol a├žt─▒. Topra─ča ba─čl─▒ k├Âleler.

S├╝rg├╝nleri ta┼č─▒yan gemi sahiplerinin otuz ki┼čide bir ki┼čiyi esir olarak istemeleri d─▒┼č─▒nda, g├Â├ž edenlerin ba┼člar─▒nda bulunan beylerin h├╝r insanlar─▒n bir k─▒sm─▒n─▒ ├žaresizliklerinden faydalanarak k├Âle olarak satt─▒klar─▒ Osmanl─▒ belgelerine ge├žmi┼čtir.

Bunun d─▒┼č─▒nda ├çerkezistanÔÇÖda beylerinin topraklar─▒nda yar─▒c─▒ olarak sava┼čan, beyleriyle beraber ├çarl─▒k ordular─▒yla sava┼čan bu insanlar Osmanl─▒ topraklar─▒na geldiklerinde beyleri taraf─▒ndan k├Âle muamelesi g├Âr├╝p, sat─▒lmaya ba┼člad─▒lar.

Bunlar─▒n d─▒┼č─▒nda gelen s├╝rg├╝nler a├žl─▒k ve hastal─▒ktan ├Âlmemeleri i├žin ├žocuklar─▒n─▒ k├Âle olarak satmaya mecbur kald─▒lar. Gelen g├Â├žmenlerin i├žinde olduklar─▒ durumu, ya┼čad─▒klar─▒n─▒n bir k─▒sm─▒n─▒ yazm─▒┼čt─▒k.

K├Âle olarak sat─▒lan kad─▒n, gen├ž k─▒z ve erkekler, ├žocuklar sadece ─░stanbul ve AnadoluÔÇÖya de─čil, M─▒s─▒rÔÇÖa, HicazÔÇÖa kadar uzanan b├Âlgeye sat─▒l─▒yordu. K├Âle olarak sat─▒lan ├çerkes kad─▒nlar─▒ AfrikaÔÇÖda bug├╝n TanzanyaÔÇÖya ba─čl─▒ olan Zengibar Sultan─▒ÔÇÖn─▒n haremine sat─▒n al─▒n─▒yordu.

Beylerin k├Âleleri olarak kabul etti─či ki┼čilerin n├╝fusu 150 bin ki┼čiyi a┼čt─▒─č─▒ tahmin ediliyordu. Beylerin k├Âle aileleri par├žalayarak satmaya kalkmas─▒ b├╝y├╝k ├žat─▒┼čmalara sebebiyet verdi. ┼×eri mahkemeler beyler lehine karar verirken, devlet y├Âneticileri bu insanlar─▒n ├Âzg├╝r olma m├╝cadelelerini desteklemi┼č, baz─▒ durumlarda k├Âlelerin bedellerini ├Âdemi┼čtir.

─░ngiliz kaynaklar─▒ 1872 ÔÇô 73 y─▒llar─▒nda Karadeniz limanlar─▒ndan ─░stanbulÔÇÖa d├╝zenli olarak k├Âle ta┼č─▒nd─▒─č─▒n─▒ bildirmekteydiler. ─░ngilizlerin bu konudaki bask─▒lar─▒, protestolar─▒ maalesef bir neticeye ula┼čmam─▒┼čt─▒r. 1880 y─▒l─▒nda ─░ngilizler m├╝dahalelerin hi├žbir netice vermedi─čini ve vermeyece─čini kabul etmi┼člerdir.

K├Âleler ve beyler aras─▒nda TrakyaÔÇÖda ├çorlu b├Âlgesinde ├ž─▒kan kavga ordu birliklerinin m├╝dahalesiyle ├Ânlendi. K├Âleler azat edildi.

Osmanl─▒ Devlet ┼×uras─▒ 24 Ocak 1878ÔÇÖde ald─▒─č─▒ kararla ÔÇťOsmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖna g├Â├ž eden ki┼čilerin h├╝r kabul edilmesi gerekti─činiÔÇŁ belirtmi┼čti.

Orduya giren ├çerkeslerin ├Âzg├╝r kabul edilmeleri k├Âle sahibi beylerin tepkilerini ├žekiyordu. Ancak asker ihtiyac─▒ olan ─░mparatorluk ├že┼čitli ├ž├Âz├╝mler arad─▒. Bunlardan birisi de k├Âle stat├╝s├╝nde olanlar─▒n topraklar─▒n─▒ sahiplerine devredip, ├Âzg├╝r kalmalar─▒yd─▒.

K├Âlelik sorunu sessizce ve zaman i├žinde halledilmeye ├žal─▒┼č─▒l─▒rken, saray ve devlet rical─▒ haremlerine ├çerkes cariye almay─▒ s├╝rd├╝r├╝yorlard─▒. Sultan II. Abd├╝lhamitÔÇÖin ba┼čkatibi S├╝reyya Pa┼ča Konya valisine g├Ânderdi─či ┼čifreli telgraflarda saray i├žin 14 ya┼č─▒n ├╝zerinde, T├╝rk├že bilmeyen ve T├╝rk adetleri edinmemi┼č, sa─čl─▒kl─▒ ve g├╝zel k─▒zlar aran─▒yordu. K─▒zlar─▒n i├žinde sar─▒ sa├žl─▒ ve mavi g├Âzl├╝ olanlar─▒n tercih edilmesi istenmi┼čti. Problem olmamas─▒ i├žin k─▒zlar─▒n k├Âle s─▒n─▒f─▒ndan olmas─▒ isteniyordu. Vali uzun u─čra┼člar sonunda az say─▒da aileyi raz─▒ edebilmi┼čti. Yerle┼čik hayata ge├žen ve g├Â├ž y─▒llar─▒n─▒n sefaletinden kurtulan ├çerkesler ├žocuklar─▒n─▒ k├Âle olarak satmay─▒ reddettiler.

├çerkes kad─▒nlar─▒n─▒n kurtulu┼čunu harem kurmay─▒ yasaklayan ve haremlerde tutulan kad─▒nlar─▒n ailelerine teslimini sa─člayan ─░ttihat ve Terakki Cemiyeti iktidar─▒ olmu┼čtu.

1,497 total views, 1 views today

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi. Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: ekrempeker@gmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒