Ekrem Hayri PEKER
Ekrem Hayri  PEKER
├çerkes ve G├╝rc├╝ k├Âle ticaretinin yasaklan─▒┼č─▒ (1845-1855)
  • 14 Nisan 2018 Cumartesi
  • +
  • -
  • Ekrem Hayri PEKER /

Rus ├çarl─▒─č─▒ 1840ÔÇÖlardan sonra ├çerkes n├╝fusu kendi idarelerine ─▒s─▒nd─▒rmalar─▒n─▒n m├╝mk├╝n olmad─▒─č─▒n─▒ g├Âr├╝r. K├Âle ticaretine g├Âz yumdular. K├Âlelerin b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒n─▒n ├žocuk yapma ├ža─č─▒ndaki kad─▒nlar─▒n olu┼ču ├çerkezistanÔÇÖ─▒n demografik yap─▒s─▒n─▒ olumsuz etkiliyordu.

1847 y─▒l─▒nda ve sonras─▒nda Osmanl─▒ Devletince k├Âleli─či ├Ânlemek i├žin yay─▒nlad─▒─č─▒ fermanlar─▒n hepsinde zenci k├Âlelerden bahsedilmi┼čtir. ─░ngiliz el├žisinin Ali Pa┼čaÔÇÖya bask─▒s─▒ hi├žbir netice vermemi┼čtir. Ali Pa┼ča bu konunun ├žok hassas oldu─čunu belirtmi┼č ama bir ad─▒m atmam─▒┼čt─▒r. Frans─▒zlar─▒n bu konudaki notalar─▒ da sonu├žsuz kalm─▒┼čt─▒r.

├çerkeslerle ilgili bask─▒lar olumlu bir netice vermemi┼čse de K─▒r─▒m sava┼č─▒n─▒n s├╝rd├╝─č├╝ y─▒llarda H─▒ristiyan G├╝rc├╝lerin ka├ž─▒r─▒l─▒p k├Âle yap─▒lmas─▒ 1854 sonbahar─▒nda yasakland─▒. Tespit edilen G├╝rc├╝ esirler serbest b─▒rak─▒lm─▒┼čt─▒r. 1855 y─▒l─▒ Ocak ay─▒nda bu konuda s─▒n─▒r vilayetlerine ferman g├Ânderilmi┼čtir.

Zencilerin k├Âle olarak sat─▒lmas─▒ ├╝zerine Mekke ┼×erifi Abd├╝lmuttalip 1855 y─▒l─▒ sonunda ayakland─▒. Ayaklanma 1856 Haziran─▒nda bast─▒r─▒ld─▒. Ancak Hicaz ve LibyaÔÇÖda k├Âle ticareti azalarak 1890ÔÇÖlara kadar s├╝rd├╝. Hicaz yasaklamalar─▒n d─▒┼č─▒nda tutuldu.

├çarl─▒k Rusyas─▒n─▒n sald─▒r─▒lar─▒ sonucu ├çerkesler 1850ÔÇÖlerde Osmanl─▒ topraklar─▒na g├Â├ž etmeye ba┼člam─▒┼člard─▒. K─▒r─▒m sava┼č─▒ bu g├Â├ž├╝ ├Ânlemedi. Sava┼č s─▒ras─▒nda k├Âle ticareti artarak s├╝rd├╝.

Rus ├çarl─▒─č─▒n─▒n 1863 y─▒l─▒nda ba┼člad─▒─č─▒ son sald─▒r─▒ ├çerkeslerin t├╝m direni┼čini k─▒rm─▒┼čt─▒. Ruslar ├çerkesleri g├Â├že zorlad─▒lar. Bu g├Â├ž yeni bir soruna yol a├žt─▒. Topra─ča ba─čl─▒ k├Âleler.

S├╝rg├╝nleri ta┼č─▒yan gemi sahiplerinin otuz ki┼čide bir ki┼čiyi esir olarak istemeleri d─▒┼č─▒nda, g├Â├ž edenlerin ba┼člar─▒nda bulunan beylerin h├╝r insanlar─▒n bir k─▒sm─▒n─▒ ├žaresizliklerinden faydalanarak k├Âle olarak satt─▒klar─▒ Osmanl─▒ belgelerine ge├žmi┼čtir.

Bunun d─▒┼č─▒nda ├çerkezistanÔÇÖda beylerinin topraklar─▒nda yar─▒c─▒ olarak sava┼čan, beyleriyle beraber ├çarl─▒k ordular─▒yla sava┼čan bu insanlar Osmanl─▒ topraklar─▒na geldiklerinde beyleri taraf─▒ndan k├Âle muamelesi g├Âr├╝p, sat─▒lmaya ba┼člad─▒lar.

Bunlar─▒n d─▒┼č─▒nda gelen s├╝rg├╝nler a├žl─▒k ve hastal─▒ktan ├Âlmemeleri i├žin ├žocuklar─▒n─▒ k├Âle olarak satmaya mecbur kald─▒lar. Gelen g├Â├žmenlerin i├žinde olduklar─▒ durumu, ya┼čad─▒klar─▒n─▒n bir k─▒sm─▒n─▒ yazm─▒┼čt─▒k.

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  Bursa'da medfun mollalar

K├Âle olarak sat─▒lan kad─▒n, gen├ž k─▒z ve erkekler, ├žocuklar sadece ─░stanbul ve AnadoluÔÇÖya de─čil, M─▒s─▒rÔÇÖa, HicazÔÇÖa kadar uzanan b├Âlgeye sat─▒l─▒yordu. K├Âle olarak sat─▒lan ├çerkes kad─▒nlar─▒ AfrikaÔÇÖda bug├╝n TanzanyaÔÇÖya ba─čl─▒ olan Zengibar Sultan─▒ÔÇÖn─▒n haremine sat─▒n al─▒n─▒yordu.

Beylerin k├Âleleri olarak kabul etti─či ki┼čilerin n├╝fusu 150 bin ki┼čiyi a┼čt─▒─č─▒ tahmin ediliyordu. Beylerin k├Âle aileleri par├žalayarak satmaya kalkmas─▒ b├╝y├╝k ├žat─▒┼čmalara sebebiyet verdi. ┼×eri mahkemeler beyler lehine karar verirken, devlet y├Âneticileri bu insanlar─▒n ├Âzg├╝r olma m├╝cadelelerini desteklemi┼č, baz─▒ durumlarda k├Âlelerin bedellerini ├Âdemi┼čtir.

─░ngiliz kaynaklar─▒ 1872 ÔÇô 73 y─▒llar─▒nda Karadeniz limanlar─▒ndan ─░stanbulÔÇÖa d├╝zenli olarak k├Âle ta┼č─▒nd─▒─č─▒n─▒ bildirmekteydiler. ─░ngilizlerin bu konudaki bask─▒lar─▒, protestolar─▒ maalesef bir neticeye ula┼čmam─▒┼čt─▒r. 1880 y─▒l─▒nda ─░ngilizler m├╝dahalelerin hi├žbir netice vermedi─čini ve vermeyece─čini kabul etmi┼člerdir.

K├Âleler ve beyler aras─▒nda TrakyaÔÇÖda ├çorlu b├Âlgesinde ├ž─▒kan kavga ordu birliklerinin m├╝dahalesiyle ├Ânlendi. K├Âleler azat edildi.

Osmanl─▒ Devlet ┼×uras─▒ 24 Ocak 1878ÔÇÖde ald─▒─č─▒ kararla ÔÇťOsmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖna g├Â├ž eden ki┼čilerin h├╝r kabul edilmesi gerekti─činiÔÇŁ belirtmi┼čti.

Orduya giren ├çerkeslerin ├Âzg├╝r kabul edilmeleri k├Âle sahibi beylerin tepkilerini ├žekiyordu. Ancak asker ihtiyac─▒ olan ─░mparatorluk ├že┼čitli ├ž├Âz├╝mler arad─▒. Bunlardan birisi de k├Âle stat├╝s├╝nde olanlar─▒n topraklar─▒n─▒ sahiplerine devredip, ├Âzg├╝r kalmalar─▒yd─▒.

K├Âlelik sorunu sessizce ve zaman i├žinde halledilmeye ├žal─▒┼č─▒l─▒rken, saray ve devlet rical─▒ haremlerine ├çerkes cariye almay─▒ s├╝rd├╝r├╝yorlard─▒. Sultan II. Abd├╝lhamitÔÇÖin ba┼čkatibi S├╝reyya Pa┼ča Konya valisine g├Ânderdi─či ┼čifreli telgraflarda saray i├žin 14 ya┼č─▒n ├╝zerinde, T├╝rk├že bilmeyen ve T├╝rk adetleri edinmemi┼č, sa─čl─▒kl─▒ ve g├╝zel k─▒zlar aran─▒yordu. K─▒zlar─▒n i├žinde sar─▒ sa├žl─▒ ve mavi g├Âzl├╝ olanlar─▒n tercih edilmesi istenmi┼čti. Problem olmamas─▒ i├žin k─▒zlar─▒n k├Âle s─▒n─▒f─▒ndan olmas─▒ isteniyordu. Vali uzun u─čra┼člar sonunda az say─▒da aileyi raz─▒ edebilmi┼čti. Yerle┼čik hayata ge├žen ve g├Â├ž y─▒llar─▒n─▒n sefaletinden kurtulan ├çerkesler ├žocuklar─▒n─▒ k├Âle olarak satmay─▒ reddettiler.

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  Harp tarih├žilerimiz ve Bursal─▒ Mehmet Nihat Bey (1886-1928)

├çerkes kad─▒nlar─▒n─▒n kurtulu┼čunu harem kurmay─▒ yasaklayan ve haremlerde tutulan kad─▒nlar─▒n ailelerine teslimini sa─člayan ─░ttihat ve Terakki Cemiyeti iktidar─▒ olmu┼čtu.

Toplam Okuma: 4,495 , Bug├╝n: 5 

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar. Bursa Mustafakemalpa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
1990ÔÇÖl─▒ Y─▒llardan G├╝n├╝m├╝ze Yeni┼čehirÔÇÖde Gazetecilik Faaliyetleri

1990ÔÇÖl─▒ Y─▒llardan G├╝n├╝m├╝ze Yeni┼čehirÔÇÖde Gazetecilik Faaliyetleri

18 Ekim 2020, 1990ÔÇÖl─▒ Y─▒llardan G├╝n├╝m├╝ze Yeni┼čehirÔÇÖde Gazetecilik Faaliyetleri i├žin yorumlar kapal─▒
Nida T├╝fek├žiÔÇÖyi U─čurlad─▒k, S├╝rmeliler Yetim Kald─▒ÔÇŽ

Nida T├╝fek├žiÔÇÖyi U─čurlad─▒k, S├╝rmeliler Yetim Kald─▒ÔÇŽ

18 Ekim 2020, Nida T├╝fek├žiÔÇÖyi U─čurlad─▒k, S├╝rmeliler Yetim Kald─▒ÔÇŽ i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒r─▒m ve Do─ču T├╝rkistan Meseleleri Hakk─▒nda Baz─▒ ─░zlenimler

K─▒r─▒m ve Do─ču T├╝rkistan Meseleleri Hakk─▒nda Baz─▒ ─░zlenimler

18 Ekim 2020, K─▒r─▒m ve Do─ču T├╝rkistan Meseleleri Hakk─▒nda Baz─▒ ─░zlenimler i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rkiye’de Ya┼čayan Nogay T├╝rkleri ve Sivil Toplum ├ľrg├╝t├╝ Olarak T├╝rk Dernekler

T├╝rkiye’de Ya┼čayan Nogay T├╝rkleri ve Sivil Toplum ├ľrg├╝t├╝ Olarak T├╝rk Dernekler

18 Ekim 2020, T├╝rkiye’de Ya┼čayan Nogay T├╝rkleri ve Sivil Toplum ├ľrg├╝t├╝ Olarak T├╝rk Dernekler i├žin yorumlar kapal─▒
Nogay T├╝rklerinin Gelece─či: ÔÇťT├╝rkiye ve Rusya ─░li┼čkileriÔÇť

Nogay T├╝rklerinin Gelece─či: ÔÇťT├╝rkiye ve Rusya ─░li┼čkileriÔÇť

18 Ekim 2020, Nogay T├╝rklerinin Gelece─či: ÔÇťT├╝rkiye ve Rusya ─░li┼čkileriÔÇť i├žin yorumlar kapal─▒
─░berce, Bask├ža, Afrika-Asya Dilleri ve T├╝rk├že

─░berce, Bask├ža, Afrika-Asya Dilleri ve T├╝rk├že

10 Ekim 2020, ─░berce, Bask├ža, Afrika-Asya Dilleri ve T├╝rk├že i├žin yorumlar kapal─▒
─░lk Gazeteden 1990’lara Yeni┼čehir’de Gazetecilik Faaliyetleri

─░lk Gazeteden 1990’lara Yeni┼čehir’de Gazetecilik Faaliyetleri

10 Ekim 2020, ─░lk Gazeteden 1990’lara Yeni┼čehir’de Gazetecilik Faaliyetleri i├žin yorumlar kapal─▒
─░ttihat ve Terakki’nin Kurucusu ─░brahim Temo

─░ttihat ve Terakki’nin Kurucusu ─░brahim Temo

10 Ekim 2020, ─░ttihat ve Terakki’nin Kurucusu ─░brahim Temo i├žin yorumlar kapal─▒
1957’de Bursa Ulu CamiiÔÇÖde ─░rtica ve Mehdi Olay─▒n─▒n ─░├žy├╝z├╝

1957’de Bursa Ulu CamiiÔÇÖde ─░rtica ve Mehdi Olay─▒n─▒n ─░├žy├╝z├╝

10 Ekim 2020, 1957’de Bursa Ulu CamiiÔÇÖde ─░rtica ve Mehdi Olay─▒n─▒n ─░├žy├╝z├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
532 Nika Ayaklanmas─▒

532 Nika Ayaklanmas─▒

6 Ekim 2020, 532 Nika Ayaklanmas─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Umurbey Sinemalar─▒

Umurbey Sinemalar─▒

2 Ekim 2020, Umurbey Sinemalar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
MudanyaÔÇÖya gidememek

MudanyaÔÇÖya gidememek

2 Ekim 2020, MudanyaÔÇÖya gidememek i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa’n─▒n sordu─ču soru

Bursa’n─▒n sordu─ču soru

2 Ekim 2020, Bursa’n─▒n sordu─ču soru i├žin yorumlar kapal─▒
Hebron ÔÇśAna Tanr─▒├žaÔÇÖ kavram─▒n─▒ ihra├ž ediyor

Hebron ÔÇśAna Tanr─▒├žaÔÇÖ kavram─▒n─▒ ihra├ž ediyor

2 Ekim 2020, Hebron ÔÇśAna Tanr─▒├žaÔÇÖ kavram─▒n─▒ ihra├ž ediyor i├žin yorumlar kapal─▒
Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖndan Cumhuriyet T├╝rkiyesine Ge├ži┼č A┼čamas─▒ ÔÇśT├╝rk├ž├╝l├╝kÔÇÖ

Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖndan Cumhuriyet T├╝rkiyesine Ge├ži┼č A┼čamas─▒ ÔÇśT├╝rk├ž├╝l├╝kÔÇÖ

27 Eyl├╝l 2020, Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖndan Cumhuriyet T├╝rkiyesine Ge├ži┼č A┼čamas─▒ ÔÇśT├╝rk├ž├╝l├╝kÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
Arkeolojik A├ž─▒dan; Paz─▒r─▒k, Esik, ┼×ibe, Berel ve Kostromskaya Kurganlar─▒

Arkeolojik A├ž─▒dan; Paz─▒r─▒k, Esik, ┼×ibe, Berel ve Kostromskaya Kurganlar─▒

27 Eyl├╝l 2020, Arkeolojik A├ž─▒dan; Paz─▒r─▒k, Esik, ┼×ibe, Berel ve Kostromskaya Kurganlar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Altaylar’dan Anadolu’ya… Tunceli’de T├╝rk’├╝n damgas─▒: Ko├ž ba┼člar─▒

Altaylar’dan Anadolu’ya… Tunceli’de T├╝rk’├╝n damgas─▒: Ko├ž ba┼člar─▒

24 Eyl├╝l 2020, Altaylar’dan Anadolu’ya… Tunceli’de T├╝rk’├╝n damgas─▒: Ko├ž ba┼člar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Emirsultan-Heykel Aras─▒nda Nostaljik Bir Gezinti

Emirsultan-Heykel Aras─▒nda Nostaljik Bir Gezinti

20 Eyl├╝l 2020, Emirsultan-Heykel Aras─▒nda Nostaljik Bir Gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
A─čustos Ay─▒nda Vatan

A─čustos Ay─▒nda Vatan

30 A─čustos 2020, A─čustos Ay─▒nda Vatan i├žin yorumlar kapal─▒
Sakarya Sava┼č─▒, Giresun G├Ân├╝ll├╝leri, 42 ve 47’nci Alaylar, Mangal Da─č─▒

Sakarya Sava┼č─▒, Giresun G├Ân├╝ll├╝leri, 42 ve 47’nci Alaylar, Mangal Da─č─▒

28 A─čustos 2020, Sakarya Sava┼č─▒, Giresun G├Ân├╝ll├╝leri, 42 ve 47’nci Alaylar, Mangal Da─č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar