Dr. Halil ATILGAN
Dr. Halil  ATILGAN
├çukurova, Tura├ž Senin ├ľzku┼čun
  • 20 ┼×ubat 2021 Cumartesi
  • +
  • -
  • Dr. Halil ATILGAN /

Tura├ž kar d├╝┼čen yerlerde pek ya┼čamaz. Sazl─▒k ve sulak yerleri sever. Gizlenmesini ├žok iyi bilir. ┼×imdiye kadar onu ├çukurova’n─▒n s├╝s├╝, simgesidir mek├ón─▒n─▒ da hep ├çukurova biliyorduk. Fakat g├Ârd├╝k ki Harran Ovas─▒ da turac─▒ ba─čr─▒na basm─▒┼č. ├ľzellikle ┼×anl─▒urfa merkez, Bozova, K─▒sas, Viran┼čehir, Harran ve ┼×anl─▒urfa’n─▒n Suriye s─▒n─▒r─▒ turac─▒n en fazla ├╝redi─či yer olmu┼č. Do─črusu Harran Ovas─▒’n─▒n sulanmas─▒yla tura├ž da o topraklar─▒ kendine yurt edinmi┼č. ┬áBiliyorsunuz tura├ž─▒n avlanmas─▒ yasak. Ama kim yasak dinler. E─čer yasaklara uyulmu┼č olsa idi Urfa’n─▒n, ├çukurova’n─▒n da─č─▒ ta┼č─▒ tura├ž olurdu. Fakat maalesef. O g├╝nleri sab─▒rs─▒zl─▒kla bekliyoruz diyor konumuza d├Ân├╝yoruz.

Tura├ž keklik b├╝y├╝kl├╝─č├╝ndedir. Hatta erke─či kekli─če g├Âre biraz daha b├╝y├╝kt├╝r. ┬áGizlenmekte ├žok ustad─▒r. Erke─či belki de ku┼člar─▒n en g├╝zelidir. Keklik s├╝r├╝ halinde ya┼čar. ├çeviktir turaca g├Âre ├žok h─▒zl─▒ u├žar.┬á Tura├ž ise hantald─▒r. Seri u├žmaz.┬á S├╝r├╝ halinde ya┼čamaz. Genelde tek dola┼č─▒r. Bazen ikili ├╝├žl├╝ gruplar halinde dola┼čt─▒klar─▒da olur. Eti en g├╝zel olan ku┼člardand─▒r. ├ľt├╝┼č├╝ h├╝tt├╝ d├╝ h├╝tt├╝ d├╝ veya z├╝tt├╝ d├╝ z├╝tt├╝ d├╝ diye taklit edilir. Sesini ├žok uzak mesafelere kadar duyurur. E─čer sabah sakinli─činde ├Ât├╝yorsa duyurma alan─▒ yakla┼č─▒k 3 km ├žap─▒ndad─▒r. En b├╝y├╝k ├Âzelli─či ├Âterken g├Âz├╝n├╝ kapat─▒r. Onun i├žin de hi├ž kimseyi g├Ârmez. Hassas bir kula─ča vard─▒r. En k├╝├ž├╝k bir seste ├Âtmeyi keser ve kaybolur. Erkek tura├ž bulundu─ču yerin en y├╝kse─čine ├ž─▒karak ├Âtmeye ba┼člar. ├ľtme i┼či saatlerce s├╝rebilir. Erkek tura├ž tehlike an─▒nda t├╝k t├╝k t├╝k diye ses ├ž─▒kararak tehlikenin geldi─čini belli eder. Azami sekiz on yumurta yapar. Kulu├žka d├Ânemi keklik gibidir. Ortalama s├╝resi 21 g├╝nd├╝r. Erke─čine mavru di┼čisine boz├ža denir. Di┼či erke─če g├Âre daha hantal ve zavall─▒ bir g├Âr├╝n├╝me sahiptir. M─▒s─▒r, bu─čday ve ├žekirge yemeyi ├žok sever. Zarars─▒z bir hayvand─▒r. Avc─▒, tilki ve ├žakal turac─▒n tabiattaki en b├╝y├╝k d├╝┼čman─▒d─▒r. D├╝┼čmanlar─▒na kar┼č─▒ savunmas─▒zd─▒r. Tek savunmas─▒ u├žmak ve ka├žmakt─▒r.

Turac─▒n ├Âtmesi ├žok de─či┼čiktir. Emsalleri aras─▒nda en de─či┼čik ├Ât├╝┼če sahip olan ku┼člardand─▒r. ┼×iirlere konu olmas─▒ da ├Ât├╝┼č├╝nden kaynaklanm─▒┼č olmal─▒d─▒r. Bu ├Ât├╝┼č Karacao─član’─▒ olduk├ža etkilemi┼č. Onun i├žin de ┼čiirlerinde turac─▒ tema olarak i┼čleyen ilk ozan olarak kaynaklara ge├žmi┼č.

├ľtme tura├ž ├Âtme i┼čin var senin
┼×ahan sal─▒p avlanacak yer de─čil
Vard─▒m g├Ârd├╝m a─č y├ór g├Â├žm├╝┼č yurdundan
Vatan tutup e─členecek yer de─čil┬á

diyerek duygular─▒n─▒ dile getirmi┼čtir. Turac─▒n ├Ât├╝┼č├╝ ├žok de─či┼čiktir. ├ťst├╝ne ┼čiir yazacak kadar vard─▒r. Onun sesi ilkbahar─▒n ni┼čanesidir. ├çukurova’da bahar─▒ ilk haber veren ku┼čtur. ├ľnce s├Âyledi─čimiz gibi ├Ât├╝┼č├╝ uzun mesafelerden duyulur. Onun i├žin de avc─▒lar─▒n gazab─▒ndan kurtaramaz kendisini. Devlet koruma alt─▒na almas─▒na ra─čmen nesli t├╝kenmek ├╝zeredir. Turna nas─▒l Halk Edebiyat─▒m─▒za girmi┼č, t├╝rk├╝lerle dile getirilmi┼čse, g├╝neyde tura├ž da ├Âyledir. Y├Âre folkloruyla b├╝t├╝nle┼čen bu ku┼č, masallara dahi konu olmu┼čtur. G├Âr├╝┼čler Dergisinde, Y. Do─čudando─čan imzas─▒yla yay─▒mlanan bu efsane y├Âre insan─▒n─▒n tura├ž sevdas─▒n─▒ dile getirmektedir. Aynen aktar─▒yoruz.

Di┼či Tura├ž – Boz├ža
                                                          

Bir Tura├ž Masal─▒:[1]

“A┼ča─č─▒ yeli koza tarlalar─▒ndan duyulmayan f─▒s─▒lt─▒larla ge├žiyor. Kodaman ├žift├žiye tarlas─▒n─▒ gezme f─▒rsat─▒ndan ba┼čka bir iyili─či olmayan bu yel, i┼č├ži ve k├Âyl├╝n├╝n saatlerce bekledi─či bir H─▒z─▒rÔÇÖd─▒r. Kocabucak’a do─čru uzanan tozlu yoldan kalkan anaforlar─▒n zerreleriyle g├Âzlerimiz, kulaklar─▒m─▒z doluyor, ka┼člar─▒m─▒z─▒n, kirpiklerimizin rengi at─▒yor. Yolun iki taraf─▒nda sar─▒ tarlalarda ├žal─▒┼čan insanlar, cans─▒z bir hayal gibi g├Âr├╝n├╝yorlar. Hayat sahas─▒nda ├╝mit serab─▒…

Ye┼čil tarlalara s─▒ra s─▒ra dizilen bu istifamlar hayat felsefesini ├žatlak topraklara yaz─▒yorlar. Ufuklarda dumanlanan Haziran g├╝ne┼či manyetize etmekte. Tarlalarda k─▒zak ├žeken, deste vuran, bilezik yapan, ba┼čak toplayan kad─▒nl─▒ erkekli insanlar. ┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á

Kumsal bir keliden uzanan yolumuz, bizi ucu buca─č─▒ gelmeyen sar─▒ ye┼čil tarlalar aras─▒nda ba┼č d├Ând├╝r├╝c├╝ bir yorgunlu─ča s├╝r├╝kl├╝yor. Bir an ├Ânce sonunun gelmesini bekledi─čimiz yol ├Âyle uzuyor ki… Omzumuza att─▒─č─▒m─▒z beyaz keten ceketler ta┼č─▒n─▒lamaz bir y├╝k oluyor. Saatlerce yol ald─▒─č─▒m─▒z h├ólde bir kelime konu┼čmuyoruz. A─čz─▒m─▒za yorgunluk kilit vurmu┼č sanki.

Pamuk tarlalar─▒ aras─▒nda bir ku┼č sesi geliyor; H├╝td├╝ d├╝, h├╝td├╝ d├╝ÔÇÖ.

Koca Bacakl─▒ Cemil’e soruyorum.

┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á ÔÇôBu ├Âten ku┼č nedir? ┬á┬á

Cemil sorumu bekliyormu┼č gibi g├Âzleri parlayarak;

ÔÇôTura├ž… Onu vurmak g├╝naht─▒r. Diyor ve devam ediyor. Bu ku┼čun hik├óyesini sana anlatay─▒m: Eskiden bir a─čan─▒n bir tek k─▒z evl├ód─▒ varm─▒┼č. Tek oldu─ču i├žin de ├žok sevilirmi┼č. Bu yavrucak daha ana kuca─č─▒nda iken emmio─čluna s├Âz kesilmi┼č. Yani be┼čik kertmesi yap─▒lm─▒┼č. Zamanlar ge├žmi┼č; on be┼č defa ├žubuklar firez, firezler ├žubuk olmu┼č. Bu arada a─čan─▒n tek k─▒z─▒ da geli┼čip g├╝zelle┼čmi┼č. K├Ây delikanl─▒lar─▒n─▒n g├Âz├╝n├╝ ─▒s─▒r─▒p, g├Ânl├╝n├╝ avlamaya ba┼člam─▒┼č. Fakat s├Âzl├╝ olan bu k─▒zca─č─▒za her delikanl─▒ ancak g├Ân├╝lden kopan bir dilekle “Allah ba─č─▒┼člas─▒n” demekten ba┼čka ┼čey bulamazm─▒┼č.

Bu geli┼čen g├╝zellik emmio─člunun y├╝re─činde derin bir a┼čk yaras─▒ a├žm─▒┼č. Lakin ters talih bu a┼čk─▒ kar┼č─▒l─▒ks─▒z b─▒rakmaktad─▒r. Kalplerde il├óhla┼čan Ay┼čecik, emmio─čluna k├╝├ž├╝k bir yak─▒nl─▒k g├Âstermemektedir. ─░┼čte ├žaresiz felaket… Zaman zaman bulu┼čup konu┼čmak isteyen emmio─člu her defas─▒nda yeni bir darbe ile ayr─▒l─▒yor. Bu durum ilerledik├že emmio─člu k─▒z─▒n ba┼čkas─▒na g├Ân├╝l vermesinden ┼č├╝pheleniyor. G├╝nlerce devam eden bu takip…

┬áS─▒cak bir Temmuz g├╝n├╝ Ay┼čecik, Seyhan’─▒n p─▒r─▒ldayan sular─▒ndan testisini dolduruyor. S├Â─č├╝tlerin kol uzatt─▒─č─▒ sularda muhteris bir g├╝ne┼č y─▒kan─▒yor. Bir ─▒lg─▒n ├žal─▒s─▒n─▒n arkas─▒ndan k─▒z─▒ denetleyen emmio─člu ilerden Dutma Hakk─▒’n─▒n k─▒za do─čru geldi─čini sinirleri gerilerek g├Âr├╝yor. Testisi ile s├Â─č├╝tlerin g├Âlgesine gelen Ay┼čecik, Hakk─▒ ile kar┼č─▒la┼č─▒yor. Aylarca s├╝regelen bir sevginin besledi─či iki kalp, i├ž duyularla anla┼č─▒p mahrum dudaklar birbirini buluyor.

K─▒skan├žl─▒─č─▒n verdi─či bir vah┼četle emmio─člu iki a┼č─▒─č─▒ su├ž├╝st├╝ yakalamaktad─▒r. Tabi ki tek silah k─▒z─▒n babas─▒na ihbar. Emmio─člu derhal ├žiftli─če y├Ânelerek emmisine her ┼čeyi anlataca─č─▒n─▒ ve pis dutmay─▒ ├Âld├╝rt├╝p kendisini de rezil edece─čini Ay┼čecikÔÇÖe m├╝jdeliyor.

Masum k─▒zca─č─▒z b├╝t├╝n kalbi ile Yaradan’a yalvar─▒yor.

-Yarabbi! Emmim o─člunu, bir ku┼č yap ki su├žumuzu s├Âyleyemesin. Dilek derhal kabul oluyor. O g├╝nden bug├╝ne de emmio─člu b├╝t├╝n ovay─▒ dola┼čarak su├žu s├Âyl├╝yor. ÔÇśTuttu da… ├ľpt├╝ de. Tuttu da… ├ľpt├╝ de… Tuttu da… ├ľpt├╝ deÔÇÖ…[2]

Turac─▒n erke─či – Mavru.

├çukurova’da , ┬áturac─▒n bu ┼čekilde meydana geldi─čine, ├Âterken de: ÔÇťTuttu da ├Âpt├╝ – tuttu da ├Âpt├╝ÔÇŁ diyerek o g├╝nk├╝ s─▒rr─▒ a├ž─▒─ča vurdu─čuna inan─▒l─▒r. ─░┼čte turac─▒n h├╝t d├╝t d├╝d├╝ ┬á– h├╝t d├╝t d├╝d├╝ ┼čeklinde ├Ât├╝┼č├╝ emmio─člunun tura├ž olup Tuttu da ├Âpt├╝ de / Tuttu da ├Âpt├╝ de demesiyle ├Âzde┼čle┼čtirilmi┼čtir.

Masalda da g├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi ├çukurova k├╝lt├╝r├╝yle b├╝t├╝nle┼čen tura├ž; keklikten daha ├žok t├╝rk├╝lerine ve masallar─▒na konu olmu┼č. Konuyla ilgili 12 ┼čiir tespit edilmi┼č. ┼×iirlerden bir k─▒sm─▒ ozanlar taraf─▒ndan t├╝rk├╝le┼čtirilmi┼č. T├╝rk├╝le┼čen ┼čiirlerin i├žinde en ├╝nl├╝s├╝ Buruklu ├é┼č─▒k Kul Mustafa’n─▒n; ├çukurova tura├ž senin ├Âz ku┼čun diye ba┼člayan ve de y├Âre sanat├ž─▒s─▒ Mahmut Ta┼čkaya’n─▒n okumas─▒yla ├╝nlenen uzun havad─▒r. Ad─▒ ge├žen uzun havan─▒n s├Âzleri ┼č├Âyledir.

├çukurova tura├ž senin ├Âz ku┼čun
├çi─č ya─čarken garip garip ├Âtmez mi
Senin sesin ilkbahar─▒n ni┼čan─▒
A┼čiretler yaylas─▒na g├Â├žmez mi┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á

─░yi saklan seni kurt ku┼č g├Ârmesin
├çift├žilerin salan─▒n─▒ s├╝rmesin
Tembihledim avc─▒lar─▒n vurmas─▒n
Senin sesin ├çukurovaÔÇÖya yetmez mi

├ľtmen MustafaÔÇÖya ilham veriyon
├ľterken de bir y├╝ksekte duruyon
Yakup musun YusufÔÇÖunu ar─▒yon
Senin yas─▒n ar┼ča kadar bitmez mi

Buruklu ├é┼č─▒k Kul Mustafa bu dizelerinde: Turac─▒n ├çukurova’n─▒n ├Âz ku┼ču ve ilkbahar─▒n ni┼čan─▒ oldu─čunu, ├Ât├╝┼č├╝n├╝n kendisine ilham verdi─čini, avc─▒lara vurmamalar─▒ i├žin tembih etti─čini ve benzer ├Âzellikleri anlatmaya ├žal─▒┼č─▒yor. Asl─▒nda Kul Mustafa turac─▒n t├╝m ├Âzelliklerini ve g├╝zelliklerini ├╝├ž d├Ârtl├╝─če y├╝klemeye ├žal─▒┼čm─▒┼č. B├Âylece Karacao─član’dan sonra turac─▒ ┼čiirlerinde i┼čleyen ikinci ozan olarak kay─▒tlara ge├žmi┼č. Do─črusu tura├ž ├╝st├╝ne ┼čiir yazan g├╝n├╝m├╝z ozanlar─▒n─▒n da ba┼č─▒n─▒ ├žekmi┼č. ├ľnderlik etmi┼č. ┬áOnun arkas─▒ndan merhum D├╝nya Olimpiyat ┼×ampiyonu ─░smet Atl─▒:

Sana derim Çukurova
Ekinlerin yetti mola
Tura├ž senin g├╝zel ku┼čun
├çi─či ya─čarken ├Âtt├╝m’ola

diyerek tura├žla ilgili duygular─▒n─▒ dile getirmi┼č. ─░smet Atl─▒’n─▒n ard─▒ndan ├çukuroval─▒ ─░brahim Karal─▒ Davutluo─člu da alm─▒┼č saz─▒ eline vurmu┼č teline. O da turac─▒n ├Ât├╝┼č├╝nden alm─▒┼č ilham─▒n─▒. Her d├Ârtl├╝kte ├Ât├╝┼č├╝yle dile getirmi┼č turac─▒. ─░┼čte d├Ârtl├╝klerinden birka├ž ├Ârnek:

─░lkbahar gelince ├Âterdin tura├ž
┼×├Âyle bir kayar da h├╝d d├╝t d├╝ d├╝ h├╝t
Sesin ile bize yeterdin tura├ž
Hep ayn─▒ ayarda h├╝t d├╝t d├╝ d├╝ h├╝t

Elin a┼čiretin s├╝s├╝ g├╝l├╝yd├╝n
Dillerden d├╝┼čmeyen ├Âz t├╝rk├╝s├╝yd├╝n
├çukurovaÔÇÖm─▒z─▒n tatl─▒ sesiydin
Kesmeden art arda h├╝t d├╝t d├╝ d├╝ h├╝t

Bir yere g├Â├žmeyen sahil ku┼čuydun
Topra─č─▒na ba─čl─▒ ku┼člar ba┼č─▒yd─▒n
Ad─▒ san─▒ belli k├Â┼če ta┼č─▒yd─▒n
T├╝mse─če konar da h├╝d d├╝t d├╝ d├╝ h├╝t

Ne kadar avlasak bitmezdi ard─▒
C├╝c├╝─č├╝ palas─▒ feri─či vard─▒
Horozu kendine ana├ž arard─▒
Hey gidi hovarda h├╝t d├╝t d├╝ d├╝ h├╝t

Ala t├╝fek al─▒r ava giderdik
Fak kurup kapanla tutal─▒m derdik
Za─čar ile b├╝ke z─▒ncara girdik
Farlar bir kenarda h├╝t d├╝t d├╝ d├╝ h├╝t

Karal─▒ da derki terk ettin dehri
U├žup bir hamlede ge├žerdin nehri
Neslini t├╝ketti pamu─čun zehri
Tura├ž ahu zarda h├╝d d├╝t d├╝ d├╝ h├╝t

dizeleriyle dile ve tele d├Âkm├╝┼č. Dile, tele d├Âk├╝len s├Âzler bir bozlak olmu┼č yank─▒lanm─▒┼č ├çukurova’n─▒n d├╝z├╝nde, G├óvurda─člar─▒ÔÇÖnda. Yank─▒lanan bozlaklar Gavurda─č lar─▒’n─▒ a┼čarak Mara┼č’a, Gaziantep’e ula┼čm─▒┼č. Toroslar’─▒ a┼čan bozlaklar da K─▒r┼čehir’de alm─▒┼č solu─ču. Fakat turac─▒ orta Anadolu’ya, Mara┼č’a Gaziantep’e ta┼č─▒yamam─▒┼č. Onun i├žin de tura├ž ├çukurova’n─▒n ├Âz ku┼ču olmu┼č.

Ba┼čta da turac─▒n ├çukurova’ya ├Âzg├╝ bir ku┼č oldu─čunu s├Âylemi┼čtik. Buruklu ├é┼č─▒k Kul Mustafa da ├çukurova Tura├ž senin ├Âz ku┼čun diyerek bizi do─čruluyor. Ger├žek de ├Âyledir. Ba┼čta da s├Âyledi─čimiz gibi tura├ž kar d├╝┼čen yerlerde ya┼čamaz. Yani yaylalarda tura├ž yoktur. ├çukurova’n─▒n t├╝m k├Âylerinde – Toroslar’─▒n hemen eteklerinde ya┼čamas─▒na ra─čmen yaylalarda onu g├Ârmek m├╝mk├╝n de─čildir. Bunun nedenini konunun uzman─▒ olan day─▒m Ahmet U├žar’a sordum.

Day─▒m Ahmet U├žar benim mimar─▒md─▒, m├╝r┼čidimdi. ├çok zeki idi. Elinden her i┼č gelir, u├žanla ka├žan kurtulur, t├╝m dertlerine kendisi ├žare olurdu. ├ťstelik tan─▒d─▒─č─▒m en m├╝kemmel avc─▒lardand─▒. Avc─▒l─▒kta ustayd─▒. ─░yi bir u├žar avc─▒s─▒yd─▒. Avla ve av ku┼člar─▒yla ilgili m├╝thi┼č bir bilgi birikimine sahipti. ─░yi t├╝fek atar. Att─▒─č─▒n─▒ vurur. O zamanda yay─▒nlanan Av Dergisinde konuyla ilgili yaz─▒lar yazard─▒. Bir g├╝n kendisine neden turac─▒n rak─▒m─▒ y├╝ksek yerlerde olmad─▒─č─▒n─▒ sordum. “Tura├ž cezal─▒d─▒r. Cezal─▒ oldu─ču i├žin de Allah turaca yaylay─▒ yasaklam─▒┼čt─▒r” dedi. Anlatmaya ba┼člad─▒. “Bilirsin ├çukurova’n─▒n s─▒caklar─▒ ├žok zalimdir. Halk s─▒caklardan kurtulmak i├žin yaylalara g├Â├žer.┬á ├çukurova’da yaylaya g├Â├žmek gelenektendir. Zaman i├žinde bu gelene─če ku┼člar da uymu┼č. Onlarda ├çukurova’l─▒lar gibi yaz─▒n yaylalara g├Â├žmeyi gelenek haline getirmi┼čler. ─░leri gelen ku┼člar etraftakilere haber salm─▒┼č. Toplanal─▒m da yaylaya ne zaman g├Â├žece─čimizi kararla┼čt─▒ral─▒m demi┼čler. Kararla┼čt─▒rd─▒klar─▒ g├╝nde hepsi bir araya gelmi┼č yaylaya g├Â├žecekleri g├╝n├╝ kararla┼čt─▒racaklar. ├ľnce ak─▒ll─▒ karga s├Âze ba┼člam─▒┼č. “Biz mart be┼č dedi mi, Allah izin verirse yaylada olaca─č─▒z” S─▒─č─▒rc─▒k s├Âz alm─▒┼č: “Biz de, mart on be┼čte, Allah izin verirse yaylaya ├ž─▒kaca─č─▒z. Erkenden var─▒p yurt yuva kuraca─č─▒z. Sonra karatavuk s├Âz alm─▒┼č. Ne zaman yaylaya gidece─čini, hangi tarihte yaylada olaca─č─▒n─▒, neler yapacaklar─▒n─▒ bu sene hangi yaylaya ├ž─▒kacaklar─▒n─▒ anlatm─▒┼č. Sonra s─▒ra turaca gelmi┼č: Tura├ž da: “Allah izin verse de vermese de mart yirmide yaylada olaca─č─▒z” demi┼č. B├Âyle deyince “Allah sen bana nas─▒l g├╝venmezsin” diye onu cezaland─▒rm─▒┼č. Yaylay─▒ yasaklam─▒┼č. ─░┼čte o g├╝nd├╝r bu g├╝nd├╝r rivayete g├Âre tura├žlara yayla yasaklanm─▒┼č. Onlarda hep ├çukurova’da kalm─▒┼člar. ┬áBu masaldan geriye ├çukurova’da: D├╝┼č├╝nceli olan ve dalg─▒n dalg─▒n duran ki┼čiye ÔÇťYaylaya g├Â├žememi┼č tura├ž ku┼ču gibi ne d├╝┼č├╝n├╝yorsun” deyimi kalm─▒┼č.

Elin a┼čiretin g├╝l├╝ s├╝s├╝yd├╝n
Dillerden d├╝┼čmeyen ├Âz t├╝rk├╝s├╝yd├╝n
├çukurova’m─▒z─▒n tatl─▒ sesiydin
Kesmeden ardarda h├╝d d├╝t d├╝ d├╝ h├╝t…

 

D─░PNOTLAR

[1] Y. Do─čudando─čan, Bir ├çukurova Masal─▒, Tura├ž, Adana Halkevi, G├Âr├╝┼čler dergisi, C.9, S. 88 Adana 1946.

[2] Hik├óyede anlat─▒lan emmio─člu Ay┼čecikÔÇśin duas─▒yla Tanr─▒ taraf─▒ndan tura├ž yap─▒l─▒r. Konu┼čamayan tura├ž Ay┼čecikÔÇśin hadisesini ancak “Tuttu da ├Âpt├╝ de, tuttu da ├Âpt├╝ deÔÇŁ┬á diyerek ├Ât├╝┼č├╝yle anlatmaya ├žal─▒┼č─▒r. Tuttu da ├Âpt├╝ de tuttu da ├Âpt├╝ de, h├╝td├╝ d├╝, h├╝td├╝ d├╝ diye ├Âten turac─▒n ├Âtmesiyle ├Âzde┼čle┼čtirilmeye ├žal─▒┼č─▒lm─▒┼čt─▒r. Turac─▒n ├Ât├╝┼č├╝n├╝ bilmeyenler efsanedeki “Tuttu da ├Âpt├╝ de tuttu da ├Âpt├╝ de” esprisini anlayamazlar d├╝┼č├╝ncesiyle bu a├ž─▒klama yap─▒lm─▒┼čt─▒r.

Toplam Okuma: 815 , Bug├╝n: 13 

Dr. Halil ATILGAN

Dr. Halil ATILGAN

1946 y─▒l─▒nda Adana'n─▒n Karaisal─▒ il├žesinin ─░ncirgedi─či k├Ây├╝nde do─čdu. (─░ncirgedi─či 1993 y─▒l─▒nda Mersin ilinin Tarsus il├žesine ba─čland─▒.) ─░lkokulu k├Ây├╝nde bitirdikten sonra D├╝zi├ži ─░lk├Â─čretmen Okuluna girdi. 1964ÔÇô1965 ├Â─čretim y─▒l─▒nda D├╝zi├ži ─░lk├Â─čretmen Okulundan mezun oldu. ├çe┼čitli illerde ├Â─čretmenlik, Halk E─čitimi Merkezi M├╝d├╝r, M├╝d├╝r Yard─▒mc─▒l─▒─č─▒ g├Ârevlerinde bulundu. 1973ÔÇô1975 y─▒llar─▒nda ├çukurova Radyosunun a├žm─▒┼č oldu─ču saz sanat├ž─▒l─▒─č─▒ s─▒navlar─▒n─▒ kazand─▒. 1984 de ├çukurova ├ťniversitesine M├╝zik Uzman─▒ olarak atand─▒. ├çukurova ├ťniversitesi G├╝zel Sanatlar B├Âl├╝m├╝nde Halk M├╝zi─či ve Ba─člama Dersleri ├ľ─čretim G├Ârevlisi, K├╝lt├╝r Sanat Merkezi M├╝d├╝rl├╝─č├╝ yapt─▒. 1990 y─▒l─▒nda K├╝lt├╝r Bakanl─▒─č─▒ ┼×anl─▒ Urfa Devlet T├╝rk Halk M├╝zi─či Korosuna Kurucu ┼×ef olarak atand─▒. 1993 y─▒l─▒nda Ankara'ya al─▒nan Dr. At─▒lgan koro ┼čefli─činin yan─▒nda K├╝lt├╝r Bakanl─▒─č─▒ Halk K├╝lt├╝rlerini Ara┼čt─▒rma ve Geli┼čtirme Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝nde (HAGEM) m├╝zik dan─▒┼čmanl─▒─č─▒, repertuvar kurulu ba┼čkanl─▒─č─▒ g├Ârevlerinde bulundu. Zaman i├žinde E─čitim Enstit├╝s├╝n├╝n M├╝zik B├Âl├╝m├╝n├╝, Anadolu ├ťniversitesi A├ľFÔÇÖnin ─░ktisat B├Âl├╝m├╝n├╝ bitirdi. Adana Valili─či ad─▒na yapt─▒─č─▒ Ge├žmi┼čten G├╝n├╝m├╝ze ├çukurova T├╝rk├╝leri kaset setinde y├Ârenin ├Âzellikli t├╝rk├╝lerini be┼č kasette toplayarak T├╝rk k├╝lt├╝r tarihinde bir ilki ger├žekle┼čtirdi. De─či┼čik illerde ├že┼čitli g├Ârevlerde bulunan Dr. At─▒lgan; ─░├žel, Yozgat, Adana, Gaziantep, K─▒br─▒s, Hatay, Mu─čla, Ni─čde, Tarsus, ┼×anl─▒urfa, Osmaniye, Mersin illerinde folklor derlemeleri yapt─▒. Derledi─či t├╝rk├╝leri TRT, TV programlar─▒nda kitaplar─▒nda yay─▒mlad─▒. Folklorla ilgili ara┼čt─▒rmalar─▒n─▒ ise; Sivas Folkloru, T├╝rk Folkloru, Anadolu Folkloru, Erciyes, Karaisal─▒, G├╝neyde K├╝lt├╝r, ─░├žel K├╝lt├╝r├╝, Ozan, T├╝rkiye ─░┼č Bankas─▒ K├╝lt├╝r Sanat, Tarla, G├╝ney Su, Folklor Edebiyat, Ana Yurttan Ata Yurda T├╝rk D├╝nyas─▒, Ceyhan, ├ça─čr─▒, Maki, Harran, T├╝rksoy, ├çukurova Lobisi, Size ve Y├Ârt├╝rk, Turun├ž, Ard─▒├ž Ku┼ču, T├╝rks├Âz├╝ dergilerinde, Karaisal─▒, Sons├Âz, Yeni├ža─č, Adana Ekspres gazetelerinde Aral─▒k 2018 itibariyle198 makalesi yay─▒mlad─▒. TRT ├çukurova Radyosunda yap─▒m─▒ ger├žekle┼čen Dilde Telde ├çukurova, Dadalo─člu Karacao─član Yurdundan, Y├Âremiz Folklorundan programlar─▒n─▒n yap─▒lmas─▒nda ├že┼čitli katk─▒lar sa─člayarak, folklor ve halk m├╝zi─či konular─▒nda konu┼čmalar yapt─▒. ├ťniversitelerde m├╝zikle ilgili konferanslar verdi. TRT, ├Âzel televizyon ve radyolara Dilde Telde Anadolu, Ezgi Kervan─▒, Sanat├ž─▒ Politikac─▒lar, K├╝lt├╝r K├╝rs├╝s├╝, AnadoluÔÇÖnun Dili, T├╝rk├╝ Deryas─▒nda Bir Damla programlar─▒n─▒ haz─▒rlay─▒p sundu. Yakla┼č─▒k 300'e yak─▒n T├╝rk halk ezgisini derleyen, notaya alan At─▒lgan, bu ezgileri TRT, TV'nin ├že┼čitli programlar─▒nda ├žald─▒ okudu. ├ço─čunlu─čunu ├çukurova t├╝rk├╝lerinin olu┼čturdu─ču yakla┼č─▒k 100'e yak─▒n halk ezgisini de TRT repertuvar─▒na kazand─▒rd─▒. ┼×efli─čini yapt─▒─č─▒ halk m├╝zi─či korolar─▒yla yurdun ├že┼čitli b├Âlgelerinde konserler veren Halil At─▒lgan mill├« ve milletler aras─▒ folklor, m├╝zik, halk edebiyat─▒ ve halk oyunlar─▒ dal─▒nda kongre, bilgi ┼č├Âleni ve seminerlere kat─▒larak Aral─▒k 2018 itibariyle 53 tebli─č sundu. T├╝rk k├╝lt├╝r├╝ne hizmetlerinden ├Ât├╝r├╝ 3 Ocak 2004 tarihinde Azerbaycan Vekt├Âr ─░limler Merkezinden doktora ald─▒. MESAM- ─░LESAM-T├╝rk Folklor Ara┼čt─▒rmalar─▒ Kurumu ├╝yesi olan Dr. Halil At─▒lgan ┼čiirlerden ve t├╝rk├╝lerden hareket ederek sahneye koydu─ču Kurtulu┼č Sava┼č─▒ Destan─▒, T├╝rk├╝lerin Dili, T├╝rk├╝lerde Ana, Sevelim Sevilelim, Urfa Kurtulu┼č Sava┼č─▒ Destan─▒ m├╝zikal programlar─▒yla halk m├╝zi─čine de─či┼čik bir sunum kazand─▒rd─▒. Halen Milli E─čitim Bakanl─▒─č─▒nca d├╝zenlenen halk m├╝zi─či yar─▒┼čmalar─▒n─▒n dan─▒┼čma kurulu ├╝yeli─čini de yapan At─▒lgan, K├╝lt├╝r ve Turizm Bakanl─▒─č─▒ G├╝zel Sanatlar Genel M├╝d├╝rl├╝─č├╝nden 01 Ocak 2010 tarihinde Devlet T├╝rk Halk M├╝zi─či Korosu ┼×efi olarak emekliye ayr─▒ld─▒. Dr. At─▒lgan T├╝rk k├╝lt├╝r├╝ne hizmetlerinden dolay─▒ ├že┼čitli kurum ve kurulu┼člarca Aral─▒k 2018 itibariyle 17 kez ├Âd├╝le lay─▒k g├Âr├╝ld├╝, ge├žmi┼čten g├╝n├╝m├╝ze 32 kitab─▒ yay─▒mland─▒. E-Posta: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
  • YEN─░
Belgelerle K├╗t├╝’l Am├óre Zaferi

Belgelerle K├╗t├╝’l Am├óre Zaferi

30 Nisan 2021, Belgelerle K├╗t├╝’l Am├óre Zaferi i├žin yorumlar kapal─▒
S├Âzde Ermeni Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n Var Olmayan Toplu Mezarlar─▒

S├Âzde Ermeni Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n Var Olmayan Toplu Mezarlar─▒

30 Nisan 2021, S├Âzde Ermeni Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n Var Olmayan Toplu Mezarlar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Osmanl─▒ ilk D├Ânemlerinde Neden Bat─▒ya Y├Âneldi?

Osmanl─▒ ilk D├Ânemlerinde Neden Bat─▒ya Y├Âneldi?

30 Nisan 2021, Osmanl─▒ ilk D├Ânemlerinde Neden Bat─▒ya Y├Âneldi? i├žin yorumlar kapal─▒
Tehcir, Soyk─▒r─▒m ve ABD

Tehcir, Soyk─▒r─▒m ve ABD

27 Nisan 2021, Tehcir, Soyk─▒r─▒m ve ABD i├žin yorumlar kapal─▒
“Paratoner Kemalettin Sami G├Âk├žen” ve Bursa

“Paratoner Kemalettin Sami G├Âk├žen” ve Bursa

25 Nisan 2021, “Paratoner Kemalettin Sami G├Âk├žen” ve Bursa i├žin yorumlar kapal─▒
Teknoloji ├ça─č─▒nda M├╝zik, M├╝zi─čimiz ve M├╝zik Emek├žileri

Teknoloji ├ça─č─▒nda M├╝zik, M├╝zi─čimiz ve M├╝zik Emek├žileri

25 Nisan 2021, Teknoloji ├ça─č─▒nda M├╝zik, M├╝zi─čimiz ve M├╝zik Emek├žileri i├žin yorumlar kapal─▒
Bizans Mutfa─č─▒ (4) Sebzeler-Zerzevat

Bizans Mutfa─č─▒ (4) Sebzeler-Zerzevat

25 Nisan 2021, Bizans Mutfa─č─▒ (4) Sebzeler-Zerzevat i├žin yorumlar kapal─▒
Bizans Mutfa─č─▒ (3) Ekmek, Yulaf Lapas─▒, Tah─▒llar

Bizans Mutfa─č─▒ (3) Ekmek, Yulaf Lapas─▒, Tah─▒llar

25 Nisan 2021, Bizans Mutfa─č─▒ (3) Ekmek, Yulaf Lapas─▒, Tah─▒llar i├žin yorumlar kapal─▒
Bizans Mutfa─č─▒ (2) G├╝nl├╝k ├ľ─č├╝n Say─▒s─▒

Bizans Mutfa─č─▒ (2) G├╝nl├╝k ├ľ─č├╝n Say─▒s─▒

25 Nisan 2021, Bizans Mutfa─č─▒ (2) G├╝nl├╝k ├ľ─č├╝n Say─▒s─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Bizans Mutfa─č─▒ (1)

Bizans Mutfa─č─▒ (1)

25 Nisan 2021, Bizans Mutfa─č─▒ (1) i├žin yorumlar kapal─▒
1950-1960 Y─▒llar─▒ Aras─▒ – Yerel Bas─▒nda U├žak Kazalar─▒

1950-1960 Y─▒llar─▒ Aras─▒ – Yerel Bas─▒nda U├žak Kazalar─▒

23 Nisan 2021, 1950-1960 Y─▒llar─▒ Aras─▒ – Yerel Bas─▒nda U├žak Kazalar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Macar Kaynaklar─▒na G├Âre Turan Co─črafyas─▒nda (Kuzey) Kafkasya

Macar Kaynaklar─▒na G├Âre Turan Co─črafyas─▒nda (Kuzey) Kafkasya

23 Nisan 2021, Macar Kaynaklar─▒na G├Âre Turan Co─črafyas─▒nda (Kuzey) Kafkasya i├žin yorumlar kapal─▒
2.600 Y─▒ll─▒k ─░skit Soylular─▒n─▒n Y├╝z├╝ Canland─▒r─▒ld─▒

2.600 Y─▒ll─▒k ─░skit Soylular─▒n─▒n Y├╝z├╝ Canland─▒r─▒ld─▒

23 Nisan 2021, 2.600 Y─▒ll─▒k ─░skit Soylular─▒n─▒n Y├╝z├╝ Canland─▒r─▒ld─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Kafkas Sava┼člar─▒ ve S├╝rg├╝n

Kafkas Sava┼člar─▒ ve S├╝rg├╝n

23 Nisan 2021, Kafkas Sava┼člar─▒ ve S├╝rg├╝n i├žin yorumlar kapal─▒
Kafkasya’da Tehlike Alt─▒ndaki Diller

Kafkasya’da Tehlike Alt─▒ndaki Diller

23 Nisan 2021, Kafkasya’da Tehlike Alt─▒ndaki Diller i├žin yorumlar kapal─▒
Ahi Evran ve Ahilik Gelene─či

Ahi Evran ve Ahilik Gelene─či

17 Nisan 2021, Ahi Evran ve Ahilik Gelene─či i├žin yorumlar kapal─▒
Ke┼či┼č Da─č─▒ndaki Zeus

Ke┼či┼č Da─č─▒ndaki Zeus

17 Nisan 2021, Ke┼či┼č Da─č─▒ndaki Zeus i├žin yorumlar kapal─▒
Kitap Binay─▒ ├çip Soka─č─▒ ├ľld├╝rd├╝ – Nitelik De─či┼čtiren Bursa

Kitap Binay─▒ ├çip Soka─č─▒ ├ľld├╝rd├╝ – Nitelik De─či┼čtiren Bursa

17 Nisan 2021, Kitap Binay─▒ ├çip Soka─č─▒ ├ľld├╝rd├╝ – Nitelik De─či┼čtiren Bursa i├žin yorumlar kapal─▒
Necip Faz─▒l ve Dersim Yalan─▒

Necip Faz─▒l ve Dersim Yalan─▒

17 Nisan 2021, Necip Faz─▒l ve Dersim Yalan─▒ i├žin yorumlar kapal─▒