Ekrem Hayri PEKER
Ekrem Hayri  PEKER
Cumhuriyet ekonomisi ba┼člarken
  • 25 Mart 2018 Pazar
  • +
  • -

Cumhuriyetin ilk y─▒llar─▒nda yap─▒lan ekonomik at─▒l─▒mlar─▒ yazmak i├žin bu ba┼čl─▒─č─▒ se├žtim.

1922’de ─░zmir’de toplanan “1. ─░zmir ─░ktisat Kongresi”nden sonra, T├╝rkiye’de liberal ekonomi sistemi uygulanmaya ba┼čland─▒. ├ľzel sekt├Âr├╝ te┼čvik i├žin bir “Te┼čvik-i Sanayi” kanunu ├ž─▒kar─▒ld─▒. Bu liberal sistem1922-1933 y─▒llar─▒ aras─▒nda tam 10 y─▒l s├╝rd├╝. Bu s├╝re sonunda ortaya ┼č├Âyle bir durum ├ž─▒kt─▒:

┼×eker ├╝retimi on y─▒lda %7 oran─▒nda d├╝┼čt├╝,
Y├╝nl├╝ dokuma ├╝retimi on y─▒lda %26 d├╝┼čt├╝,
─░hracat on y─▒lda %43 oran─▒nda d├╝┼čt├╝

├ťlkenin belli ba┼čl─▒ sanayi ├╝r├╝nleri 1923-1933 y─▒llar─▒ aras─▒nda bir y├╝kselme kaydetmedi─či gibi, 1930-1931 y─▒llar─▒ aras─▒nda bir y├╝kselme kaydetmedi─či gibi, 1930-1931 y─▒llar─▒ aras─▒nda sanayi ├╝r├╝nleri ├╝retimi geriledi. 1929-30 y─▒llar─▒nda ├Ânce ABDÔÇÖde ba┼člayan d├╝nya ekonomik krizi ├╝lke ekonomisini geriletti. ├ľzellikle Ege B├ÂlgesiÔÇÖnde yurt d─▒┼č─▒na ihra├ž i├žin ├╝retim yapan ├žift├žiler iflas etti.

├ťlkemizdeki ├žok partili rejime ge├žme deneyinin, Serbest F─▒rkaÔÇÖn─▒n bu krize tesad├╝f etmesinin ├╝lkemiz i├žin b├╝y├╝k bir talihsizlik oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝yorum.

Bu tabloya bakan Atat├╝rk, ├╝lkenin b├Âyle daha fazla dayanamayaca─č─▒n─▒ anlad─▒ ve yeni bir at─▒l─▒m yapmaya karar verdi. Liberal ekonomik d├╝zen ve ├Âzel sekt├Âr te┼čvikleri T├╝rkiye’yi ileriye g├Ât├╝recek at─▒l─▒m─▒ yapamam─▒┼čt─▒.

Sonunda Sovyetlerle ili┼čkiler daha da geli┼čtirildi ve devlet ekonomiye girip ├╝lkenin gerek duydu─ču her ┼čeyi kendisi yapma yoluna gitti. ─░┼čte bu ama├žla, 1933 y─▒l─▒nda, ilk “Be┼č Y─▒ll─▒k Plan 1933-1937” haz─▒rland─▒ ve bu plana g├Âre ilk ┼ču K─░T’ler kuruldu:

  • Bak─▒rk├Ây Pamuklu Fabrikas─▒,
    ÔÇó Kayseri Pamuklu Fabrikas─▒,
    ÔÇó Ere─čli Pamuklu Fabrikas─▒,
    ÔÇó I─čd─▒r ─░plik Fabrikas─▒.
    ÔÇó Karab├╝k demir-├želik Fabrikas─▒
    ÔÇó ─░zmit Ka─č─▒t Fabrikas─▒,
    ÔÇó Bursa Merinos Kamgam ─░plik ve Dokuma Fabrikas─▒,
    ÔÇó Toprak Sanayi (K├╝tahya Seramik, Pa┼čabah├že ┼či┼če ve Cam)
    ÔÇó Ke├žiborlu K├╝k├╝rt Sanayi,
    ÔÇó Gemlik Suni ─░pek Fabrikas─▒,
    ÔÇó ─░zmit S├╝peorfosfat Fabrikas─▒,
    ÔÇó Isparta G├╝l Ya─č─▒ Fabrikas─▒

Daha sonraki y─▒llarda:

  • T├╝rkiye ─░┼č Bankas─▒ a├ž─▒lm─▒┼č ve b├Âylece ulusal bankac─▒l─▒─č─▒n ilk ad─▒m─▒ at─▒lm─▒┼čt─▒r.
    ÔÇó U┼čak’ta ┼čeker fabrikas─▒ kurulmu┼čtur.
    ÔÇó Kayseri’de u├žak fabrikas─▒ kurulmu┼čtur.
    ÔÇó B├╝nyan Dokuma Fabrikas─▒ a├ž─▒lm─▒┼čt─▒r.
    ÔÇó Ere─čli Bez Fabrikas─▒ a├ž─▒lm─▒┼čt─▒r.
    ÔÇó Nazilli Bez Fabrikas─▒ a├ž─▒lm─▒┼čt─▒r.
    ÔÇó A┼čar vergisi kald─▒r─▒lm─▒┼č ve T├╝rk k├Âyl├╝s├╝ a─č─▒r bir y├╝kten kurtar─▒lm─▒┼čt─▒r.
    ÔÇó Anadolu Demiryollar─▒ sat─▒n al─▒narak Ulusal demiryolu a─č─▒ kuruldu.
    ÔÇó Ulusal Ekonomi ve Ara┼čt─▒rma Kurumu kurulmu┼čtur.
    ÔÇó T├╝rkiye Cumhuriyeti Merkez Bankas─▒ kurulmu┼čtur.
    ÔÇó Ticaret ve Sanayi Odalar─▒ kurulmu┼č, daha sonra da T├╝rkiye Ticaret ve Sanayi Odalar─▒ Kongresi toplanm─▒┼čt─▒r.
    ÔÇó Turhal T├╝t├╝n Fabrikas─▒ a├ž─▒lm─▒┼čt─▒r.
    ÔÇó Ere─čli K├Âm├╝r ┼×irketi, Sirkeci – Edirne Demiryolu ┼×irketi devlet├že sat─▒n al─▒nm─▒┼čt─▒r.
    ÔÇó T.C. Ziraat Bankas─▒ yeniden kurulmu┼čtur.
    ÔÇó ─░statistik Umum M├╝d├╝rl├╝─č├╝ kurulmu┼čtur.
    ÔÇó H├╝k├╝mete iktisadi konularda fikir vermek amac─▒yla ├že┼čitli meslek kurulu┼člar─▒n─▒n temsilcilerinden olu┼čan Ali ─░ktisat Meclisi kurulmu┼čtur.

A┼ča─č─▒daki tabloda da g├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi;

  • Ulusal gelirin y─▒ll─▒k b├╝y├╝me h─▒z─▒, Cumhuriyet tarihinde en y├╝ksek d├╝zeye, Atat├╝rk d├Âneminde ├ž─▒km─▒┼čt─▒r.
    ÔÇó Sanayide b├╝y├╝me oran─▒ en y├╝ksek d├╝zeye, Atat├╝rk d├Âneminde ├ž─▒km─▒┼čt─▒r.
    ÔÇó Tar─▒mda b├╝y├╝me oran─▒ en y├╝ksek d├╝zeye, Atat├╝rk d├Âneminde ├ž─▒km─▒┼čt─▒r.
    ÔÇó Cumhuriyet tarihinde enflasyonun en d├╝┼č├╝k oldu─ču d├Ânem Atat├╝rk d├Ânemidir. Asl─▒nda bu d├Ânemde enflasyon olmam─▒┼č tam tersine fiyatlarda %2 d├╝┼č├╝┼č ya┼čanm─▒┼čt─▒r.
    ÔÇó Dolara kar┼č─▒ T├╝rk liras─▒n─▒n en g├╝├žl├╝ oldu─ču d├Ânem, Atat├╝rk d├Ânemidir. Bu d├Ânemde T├╝rk liras─▒, dolara kar┼č─▒ %1,8 oran─▒nda de─čer kazanm─▒┼čt─▒r.

(Prof. Dr. Ekrem Pakdemirli, 1923’ten g├╝n├╝m├╝ze Ekonomimizin say─▒sal g├Âr├╝n├╝m├╝, Milliyet Yay─▒nlar─▒)

Ayr─▒ca Osmanl─▒’dan kalan bor├žlar vard─▒r. Osmanl─▒’n─▒n, bor├ž toplam─▒ 163,1 milyon lira’d─▒r.Bu konu Lozan’da g├Âr├╝┼č├╝lm├╝┼č ve 15 ├╝lkenin ├Âdemesine karar k─▒l─▒nm─▒┼čt─▒r:

T├╝rkiye 84,597,495
Suriye-L├╝bnan 11,108,858
Yunanistan 11,054,534
Irak 6,772,142
Yugoslavya 5,435,597
Filistin 3,284,597
Bulgaristan 1,776,354
Arnavutluk 1,633,233
Hicaz (S. Arabistan) 1,499,518
Yemen 1,182,104
├ťrd├╝n 733,610
Necit (S. Arabistan) 129,150
Maan (G├╝ney ├ťrd├╝n) 128,728
Asir (S.Arabistan) 26,138

Baz─▒ devletler ├╝st├╝ne d├╝┼čeni ├Âdememi┼čtir. Yunanistan, Suudi Arabistan, (Hicaz, Necit, Asir) Arnavutluk ve Yemen hi├žbir bor├ž ├Âdemesinde bulunmam─▒┼čt─▒r. (Prof. Dr. Emre Kongar, Tarihimizle Y├╝zle┼čmek, 8. Bas─▒m, Remzi Kitabevi, s.75)

Borcumuzun ilk taksitini ├Âdemeye ba┼člad─▒─č─▒m─▒z tarih Cumhuriyet’in 10. y─▒l─▒ olan 1933 y─▒l─▒d─▒r.

 

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi. Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: [email protected]

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Ekrem Hayri Peker
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
Bursa’da medfun mollalar

Bursa’da medfun mollalar

5 Nisan 2020, Bursa’da medfun mollalar i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖya s├╝rg├╝n edilen ┼čeyh├╝lislamlar

BursaÔÇÖya s├╝rg├╝n edilen ┼čeyh├╝lislamlar

5 Nisan 2020, BursaÔÇÖya s├╝rg├╝n edilen ┼čeyh├╝lislamlar i├žin yorumlar kapal─▒
Honaml─▒ Gelinin ├çekisi (Mersin Mezitli-Ohunke┼člik)

Honaml─▒ Gelinin ├çekisi (Mersin Mezitli-Ohunke┼člik)

5 Nisan 2020, Honaml─▒ Gelinin ├çekisi (Mersin Mezitli-Ohunke┼člik) i├žin yorumlar kapal─▒
┼×eyh Bedrettin Vakas─▒ ├Âncesi RumeliÔÇÖne s├╝r├╝len dini gruplar

┼×eyh Bedrettin Vakas─▒ ├Âncesi RumeliÔÇÖne s├╝r├╝len dini gruplar

5 Nisan 2020, ┼×eyh Bedrettin Vakas─▒ ├Âncesi RumeliÔÇÖne s├╝r├╝len dini gruplar i├žin yorumlar kapal─▒
Binba┼č─▒ Pravitz: “Ermenilere katliam yap─▒ld─▒─č─▒ iddialar─▒na kesinlikle kar┼č─▒ ├ž─▒k─▒yorumÔÇŁ

Binba┼č─▒ Pravitz: “Ermenilere katliam yap─▒ld─▒─č─▒ iddialar─▒na kesinlikle kar┼č─▒ ├ž─▒k─▒yorumÔÇŁ

5 Nisan 2020, Binba┼č─▒ Pravitz: “Ermenilere katliam yap─▒ld─▒─č─▒ iddialar─▒na kesinlikle kar┼č─▒ ├ž─▒k─▒yorumÔÇŁ i├žin yorumlar kapal─▒
Bal─▒kesir vilayetinde iskan edilen Kafkas g├Â├žmenleri

Bal─▒kesir vilayetinde iskan edilen Kafkas g├Â├žmenleri

4 Nisan 2020, Bal─▒kesir vilayetinde iskan edilen Kafkas g├Â├žmenleri i├žin yorumlar kapal─▒
Naz─▒m Hikmet Dizeleriyle Prag

Naz─▒m Hikmet Dizeleriyle Prag

3 Nisan 2020, Naz─▒m Hikmet Dizeleriyle Prag i├žin yorumlar kapal─▒
T─▒p Tarihinden: Demirkap─▒ K─▒┼člas─▒

T─▒p Tarihinden: Demirkap─▒ K─▒┼člas─▒

3 Nisan 2020, T─▒p Tarihinden: Demirkap─▒ K─▒┼člas─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
TBMM 100. YA┼×INDA! Birinci Meclisin Yap─▒s─▒

TBMM 100. YA┼×INDA! Birinci Meclisin Yap─▒s─▒

28 Mart 2020, TBMM 100. YA┼×INDA! Birinci Meclisin Yap─▒s─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
─░stanbulÔÇÖun ─░┼čgalinin 100. Y─▒l─▒

─░stanbulÔÇÖun ─░┼čgalinin 100. Y─▒l─▒

23 Mart 2020, ─░stanbulÔÇÖun ─░┼čgalinin 100. Y─▒l─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Y├Âr├╝k kad─▒n─▒n─▒n mor cepkeni… Kad─▒n haklar─▒n─▒n simgesi

Y├Âr├╝k kad─▒n─▒n─▒n mor cepkeni… Kad─▒n haklar─▒n─▒n simgesi

22 Mart 2020, Y├Âr├╝k kad─▒n─▒n─▒n mor cepkeni… Kad─▒n haklar─▒n─▒n simgesi i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n i┼čgali s─▒ras─▒nda Mustafa KemalÔÇÖin bir telgraf─▒

BursaÔÇÖn─▒n i┼čgali s─▒ras─▒nda Mustafa KemalÔÇÖin bir telgraf─▒

22 Mart 2020, BursaÔÇÖn─▒n i┼čgali s─▒ras─▒nda Mustafa KemalÔÇÖin bir telgraf─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Paz─▒r─▒k Hal─▒s─▒ ve Kurgan─▒

Paz─▒r─▒k Hal─▒s─▒ ve Kurgan─▒

27 ┼×ubat 2020, Paz─▒r─▒k Hal─▒s─▒ ve Kurgan─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n Girit A├ž─▒l─▒m─▒ GiritÔÇÖi kurtard─▒ m─▒?

Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n Girit A├ž─▒l─▒m─▒ GiritÔÇÖi kurtard─▒ m─▒?

27 ┼×ubat 2020, Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n Girit A├ž─▒l─▒m─▒ GiritÔÇÖi kurtard─▒ m─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
─░neg├ÂlÔÇÖde m├╝derrislik yapan mollalar

─░neg├ÂlÔÇÖde m├╝derrislik yapan mollalar

27 ┼×ubat 2020, ─░neg├ÂlÔÇÖde m├╝derrislik yapan mollalar i├žin yorumlar kapal─▒
Tirilye Sinemalar─▒

Tirilye Sinemalar─▒

27 ┼×ubat 2020, Tirilye Sinemalar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa’da Havayolu Ta┼č─▒mac─▒l─▒─č─▒ ve An─▒lar

Bursa’da Havayolu Ta┼č─▒mac─▒l─▒─č─▒ ve An─▒lar

27 ┼×ubat 2020, Bursa’da Havayolu Ta┼č─▒mac─▒l─▒─č─▒ ve An─▒lar i├žin yorumlar kapal─▒
Naz─▒m Hikmet ve Bursa S├╝rg├╝nleri

Naz─▒m Hikmet ve Bursa S├╝rg├╝nleri

13 Ocak 2020, Naz─▒m Hikmet ve Bursa S├╝rg├╝nleri i├žin yorumlar kapal─▒
Ye┼čil├žam’─▒n Beyaz Filmleri: Uluda─č ve Sinema-3

Ye┼čil├žam’─▒n Beyaz Filmleri: Uluda─č ve Sinema-3

10 Ocak 2020, Ye┼čil├žam’─▒n Beyaz Filmleri: Uluda─č ve Sinema-3 i├žin yorumlar kapal─▒
Ye┼čil├žam’─▒n Beyaz Filmleri: Uluda─č ve Sinema-2

Ye┼čil├žam’─▒n Beyaz Filmleri: Uluda─č ve Sinema-2

10 Ocak 2020, Ye┼čil├žam’─▒n Beyaz Filmleri: Uluda─č ve Sinema-2 i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar