Hac─▒ TONAK
Hac─▒  TONAK
Dededen Toruna Bursa Muradiye
  • 30 Aral─▒k 2018 Pazar
  • +
  • -

MuradiyeyeÔÇÖde┬áÔÇťsabr─▒n sonuÔÇŁ, A. Hamdi┬áTanp─▒narÔÇÖ─▒n
s├Âyledi─čince hakikaten ac─▒dan da ac─▒ bir meyve olarak g├Âr├╝n├╝r.
K├╝lliyenin yal─▒n ama muazzam esteti─či ile her t├╝rbeye g├Âsterilen
b├╝y├╝k ├Âzen ve hi├ž ┼č├╝phesiz i├žinde yatanlara derin sayg─▒y─▒
ifade eden g├Ârkemli tezyinat, bu ac─▒l─▒─č─▒ hafifletmek bir tarafa sanki daha bir koyultur y├╝rekte.┬á ├ç├╝nk├╝ ay─▒r─▒m─▒nda olmasak da orada, at─▒l─▒mlar─▒ ve ├žekili┼čleriyle┬áUzak AsyaÔÇÖdan┬áAkdenizÔÇÖe,┬áAdriyatikÔÇÖe ve┬áTunaÔÇÖya┬á de─čin ├Âz hikayemizin
anlat─▒ld─▒─č─▒n─▒ biliriz; ve ├ž├╝nk├╝ o hikayede zamans─▒z, s─▒ras─▒z ├Âl├╝m ac─▒d─▒r;
baba, amca, karde┼č, a─čabey eliyle ├Âl├╝m daha da ac─▒!..

  • Hac─▒ Tonak

Padi┼čahlar da, baba ve ├ço─čunlukla da dedeydi; insano─člu insan─▒n ezel ebed yasas─▒na uyarak ve bildik b├╝t├╝n babalar ve dedelerce o─čullar─▒n─▒n, k─▒zlar─▒n─▒n, ├Âzellikle de torunlar─▒n─▒n ├╝zerine titremi┼člerdir. Hastal─▒klar─▒nda hastalanm─▒┼č, sa─čl─▒klar─▒nda sevinmi┼č, iyi ├Âzelliklerinden k─▒vanm─▒┼č, ba┼čar─▒lar─▒ndan da alabildi─čine g├Ânenmi┼člerdir muhakkakÔÇŽ

Padi┼čahlar da bir zamanlar─▒nda bebekti, ├žocuktu; annelerinin dizinde uyur, b├╝t├╝n bebekler gibi s├╝t kokarlard─▒ ve ├žocukluklar─▒nda bildik c├╝mle ├žocuklar gibi anne ve babadan, karde┼č ve k─▒zkarde┼člerden, a─čabey ve ablalardan ayr─▒lmayan d├╝┼člere sahiptiler. Ola ki yeti┼čtiklerinde de, ne k─▒l─▒├ž ku┼čan─▒p at binerken, ne de yay gerip ok atarken bu d├╝┼člerinden vazge├žmi┼člerdi.

Ne koca┬áSultan Murat┬ád─▒┼č─▒ndad─▒r bunun, ne hi├ž tan─▒mad─▒─č─▒ torunu┬áCem Sultan, ne torunun torunu┬áMustafa,┬áne de bu ikisi denli ├╝nl├╝ olmasa da BursaÔÇÖn─▒n koynunda, ÔÇťMuradiyeÔÇÖdeki t├╝rbelerinde evlerinde uyurcas─▒na uyuyanÔÇŁ┬á├Âteki o─čul ve elbette torun ┼čehzadeler.

Bursa┬á├╝zerine yazd─▒klar─▒, edebiyat─▒m─▒z bak─▒m─▒ndan aradan ge├žen bunca zamana de─čin a┼č─▒lamam─▒┼č┬áAhmet Hamdi Tanp─▒nar,┬á┬átarihi yap─▒lar toplulu─čunu kastederek┬áÔÇťSabr─▒n ac─▒ meyvas─▒ÔÇŁ┬áder,┬áMuradiye┬ái├žin. Oysa gerek bizim, gerekse┬áMa─čripÔÇÖden┬áMa┼čr─▒kÔÇÖa,┬á├çinÔÇÖdenMa├žinÔÇÖe t├╝m halklar─▒n edebiyat─▒nda┬áÔÇťsabr─▒n sonuÔÇŁ┬áhep tatl─▒ bir meyve olagelmi┼čtir.

├ç├╝nk├╝┬ásabreden murada erer; ├ž├╝nk├╝┬ásabr─▒n sonu selamettir!┬áYeterli sab─▒rla, en olmayacak ┼čey,┬ákoruk┬ábile ┼čekerlenip ballan─▒p┬áhelva┬áolur!

MuradiyeÔÇÖde ise┬áÔÇťsabr─▒n sonuÔÇŁ, hakikaten ac─▒dan da ac─▒ bir meyve olarak g├Âr├╝n├╝r.┬á K├╝lliyenin yal─▒n ama muazzam esteti─či ile her t├╝rbeye g├Âsterilen b├╝y├╝k ├Âzen ve hi├ž ┼č├╝phesiz, i├žinde yatanlara derin sayg─▒y─▒ ifade eden g├Ârkemli tezyinat bu ac─▒l─▒─č─▒ hafifletmek bir tarafa, sanki daha bir koyultur insan─▒n y├╝re─činde.┬á ├ç├╝nk├╝ ay─▒r─▒m─▒nda olmasak da orada, at─▒l─▒mlar─▒, ilerleyi┼čleri ve geri ├žekili┼čleriyle Uzak AsyaÔÇÖdan AkdenizÔÇÖe, AdriyatikÔÇÖe ve TunaÔÇÖya┬á de─čin ├Âz hikayemizin anlat─▒ld─▒─č─▒n─▒ biliriz; ve ├ž├╝nk├╝ o hikayede zamans─▒z, s─▒ras─▒z ├Âl├╝m sebep ne olursa olsun ac─▒d─▒r; dede, baba, amca, karde┼č, a─čabey sebebiyle ve eliyle ├Âl├╝m daha da ac─▒!..

Buna yol a├žan hadiseler ve bunlar─▒n nedenleri ├žok anla┼č─▒l─▒r da, ├žok tart─▒┼čmal─▒ da olabilir. Ne var ki buna ili┼čkin kan─▒lar, yarg─▒lar teselli yerine ge├žmez┬áMuradiyeÔÇÖnin ziyaret├žisi i├žin; ac─▒, dededen toruna orada,┬áÔÇśevliya mertebesindeÔÇÖ┬áde olsa, handiyse cisimle┼čmi┼č olarak orta yerde durur!

K├╝lliyeÔÇÖdeki on ├╝├ž t├╝rbeden birini,┬áMustafa-i Cedit┬át├╝rbesini d├╝┼č├╝nelim:

ÔÇťMuhte┼čem Y├╝zy─▒lÔÇŁ ad─▒yla ├╝nlenen televizyon dizi filmi ile bu filim odakl─▒ tart─▒┼čmalarda hat─▒rlayaca─č─▒m─▒z┬áKanuni┬áSultan S├╝leymanÔÇÖ─▒n b├╝y├╝k o─člu veliaht ┼čehzade┬áMustafa,┬áannesi Mahidevran┬áG├╝lbahar Hatun┬áile yan yana yatarlar bu t├╝rbede.┬áMustafaÔÇÖn─▒n bir yan─▒nda da karde┼či┬áOrhanÔÇÖ─▒n yatt─▒─č─▒, ┼čehzadenin sandukas─▒na ili┼čtirilmi┼č pirin├ž levhan─▒n ├╝zerindeki isminden bellidir. T├╝rbede, giri┼če g├Âre en geride yer alan d├Ârd├╝nc├╝ sandukada ise herhangi bir isim yoktur. Buna kar┼č─▒l─▒k bir bebe─če veya k├╝├ž├╝k ├žocu─ča ait oldu─čunu g├Âsteren boyutlar─▒yla, ziyaret edenlerinin ilk bak─▒┼čta dikkatini ├žeker.┬á┬áSultan ll. SelimÔÇÖin ┼čehzadeli─či d├Âneminde yapt─▒rd─▒─č─▒ t├╝rbede, di─čerlerinde bulunmas─▒na kar┼č─▒l─▒k mihraba da yer verilmemi┼čtir burada. T├╝rbenin asl─▒nda┬áSultan l. Selim┬átaraf─▒ndan┬áBursaÔÇÖda bo─čdurulan karde┼čleri ve karde┼č ├žocuklar─▒ i├žin in┼ča edildi─čine ili┼čkin g├Âr├╝┼č├╝ ve k├╝├ž├╝k sandukaÔÇÖn─▒n KanuniÔÇÖnin veliaht ┼čehzadesi┬áMustafaÔÇÖn─▒n yedi ya┼č─▒ndayken bo─čdurulan o─člu┬áMehmetÔÇÖe ait de─čilse, ┼čehzadeBayez─▒dÔÇÖ─▒n d├Ârt o─člu (Orhan, Osman, Abdullah, Mahmut) ile birlikte┬áKazvinÔÇÖde ├Âld├╝r├╝lmesinden bir hafta sonra┬áBursaÔÇÖda bo─čdurulan ├╝├ž ya┼č─▒ndaki o─člu┬áMuratÔÇÖa ait olabilece─čini de eklemeli bunlara.

─░┼čte; birbiri ard─▒na bir de─čil, iki de─čil, ├╝├ž de─čil, bir├žok ac─▒ ve yorucu ayr─▒nt─▒ birden!

Pekiyi; uyruklar─▒na┬á(tebaa) oldu─ču kadar metbu ve tabilerine de┬áM├╝sl├╝man, Hristiyan┬áay─▒r─▒m─▒ yapmaks─▒z─▒n eylemlerinde ├Âl├ž├╝l├╝ ve adaletli olduklar─▒, en az─▒ndan bu ilkelerden ├žok zorunlu durumlar (sava┼č, isyan, kar─▒┼č─▒kl─▒k gibi ola─čan├╝st├╝ haller) ortaya ├ž─▒kmad─▒k├ža katiyen uzakla┼čmad─▒klar─▒ kabul edilen┬áOsmanl─▒┬ásultanlar, s─▒ra o─čullar─▒na, torunlar─▒na, karde┼člerine geldi─činde ne oluyordu da m├╝samahas─▒z, sert, hatta d├╝ped├╝z┬áÔÇťmerhametsizÔÇŁdavranabiliyorlard─▒?

Yoksa, burada da ÔÇôhi├ž de─čilse ya┼čanan, ama unutulan, unutulmas─▒ da do─čal olan ├ža─č bak─▒m─▒ndan- bir┬áÔÇśzorunlulukÔÇÖ┬ámu vard─▒; varsa neydi bu┬áÔÇśzorunlulukÔÇÖ┬áve nas─▒l a├ž─▒klanabilirdi?

Bu sorunun yan─▒t─▒n─▒┬áMuradiyeÔÇÖye ad─▒n─▒ veren b├╝y├╝k┬áSultanÔÇÖ─▒n ve diyelim ki ad─▒na┬áÔÇśsultanl─▒kÔÇÖyak─▒┼čt─▒r─▒lm─▒┼čsa da o oruna ger├žekte hi├žbir zaman erememi┼č torunu┬áCemÔÇÖin ya┼čam ├Âyk├╝leri ile bakmak ilgin├ž olabilir. Bu,┬áTanp─▒narÔÇÖ─▒n Muradiye hakk─▒ndaki d├╝┼č├╝n├╝┼č├╝ne de bir bak─▒ma uygun d├╝┼čer.

Ama, ├Ânce┬áSultan Murat!┬áUmar─▒m┬áCem Sultan┬áda gelecekteki bir say─▒m─▒z─▒n konusu olurÔÇŽ

Fetret ─░├žinde Ge├žen ├çocukluk

Sultan II. Murat,┬á┬áOsmano─čullar─▒ bak─▒m─▒ndan olu┼čuyla da, sonu├žlar─▒yla da korkun├ž┬áAnkara sava┼č─▒n─▒n ertesinde,┬á 1403 yahut 1404’te┬áAmasya‘da d├╝nyaya gelmi┼čti. ├ť├ž ya da d├Ârt ya┼č─▒na bast─▒─č─▒nda, saltanat─▒n me┼čru sahibi kabul edilen amcas─▒┬áS├╝leyman, ordular─▒n─▒n ba┼č─▒nda AnadoluÔÇÖya ge├žti.┬áBursa,┬áard─▒ndan da┬áAnkara┬áikiletmeden kap─▒lar─▒n─▒ a├žt─▒lar kendisine. A─čabeyi ile kritik bir sava┼ča haz─▒rlanan MuratÔÇÖ─▒n babas─▒┬áMehmet, kar┼č─▒t─▒n─▒n su g├Ât├╝rmez ├╝st├╝nl├╝kteki g├╝c├╝n├╝ g├Âr├╝nce bu tasar─▒s─▒ndan vazge├žti. ├ç├╝nk├╝┬áS├╝leymanÔÇÖla bir meydan sava┼č─▒ hem kesin bir yenilgi, hem de her ┼čeyin sonu olabilirdi. Bu y├╝zden k├╝├ž├╝k birliklerle oyalama sava┼člar─▒ y├╝r├╝terek as─▒l kuvvetlerini korudu ve┬áAmasyaÔÇÖya ├žekildi.┬áS├╝leymanÔÇÖ─▒n, karde┼činin kalesine do─črudan sald─▒rmakta teredd├╝d├╝ vard─▒.┬á Timurlular─▒n b─▒rakt─▒─č─▒ miras┬áAnadoluÔÇÖyu may─▒nl─▒ bir alana ├ževirmi┼čti; ne olaca─č─▒ bilinemiyor, kestirilemiyordu.┬á Nitekim┬áKaramano─člu,┬á S├╝leymanÔÇÖ─▒n p├╝rhiddet ilerleyi┼čindeki biricik hedefin┬áAmasya┬áolmayaca─č─▒n─▒ bilerek sald─▒rd─▒ ona. Bu kar┼č─▒ koyu┼č, konumlar─▒n─▒ tehlikede g├Âren ├Âteki beylikleri de harekete ge├žirdi. B├Âylece┬áS├╝leyman,yekpare y├╝r├╝y├╝┼č├╝n├╝ s├╝rd├╝rmekte zorlan─▒rken; Mehmet de, ona kar┼č─▒ y─▒pratma sava┼člar─▒n─▒ s├╝rd├╝rme olana─č─▒ kazanacakt─▒…

Daha da ├Ânemlisi, AnadoluÔÇÖda rakibi olarak kar┼č─▒s─▒na ├ž─▒kmas─▒ndan endi┼če duydu─ču┬áMusaÔÇÖy─▒ ┬á├çandaro─člu┬á─░sfendiyar BeyÔÇÖin de deste─čiyle┬áOsmanl─▒ Avrupas─▒ÔÇÖna ge├žirdi.┬áEflak Beyi Mir├že,durumdan haberdar edildi ve┬áMusaÔÇÖn─▒n olas─▒ eylemine deste─či i├žin g├╝vence al─▒nd─▒.┬áMusa, 1409 y─▒l─▒nda kendisine sadakatle ba─čl─▒ eski esaret arkada┼člar─▒ ve┬áMehmet┬áile┬á─░sfendiyarÔÇÖ─▒nyan─▒na katt─▒─č─▒ g├Âz├╝pek bir grup g├Âzetleyici ile birlikte┬áSinopÔÇÖtan yola ├ž─▒kt─▒.

Sonradan┬áOsmanl─▒┬átaht─▒n─▒n g├╝├žl├╝ h├╝k├╝mdar─▒ olacak ┼×ehzade┬áMurat┬ábe┼č, sonradan┬áSultan ll. Bayez─▒d┬áile┬áCem┬áaras─▒nda ailenin b├╝y├╝─č├╝ olarak arabulmaya ├žal─▒┼čacak┬áSel├žuk Sultan┬áiki ya┼č─▒ndayd─▒. Ortanca amcalar─▒┬á─░sa,┬ábabalar─▒┬áMehmet┬áile ├╝├ž├╝nc├╝ ve son sava┼č─▒n─▒n ard─▒ndan Eski┼čehirÔÇÖde bir hamamda ku┼čat─▒lm─▒┼č, kement at─▒l─▒p bo─čdurulmu┼čtu. B├╝y├╝k amcalar─▒S├╝leyman,┬áÔÇśOsmanl─▒ Padi┼čah─▒ÔÇÖ┬ás─▒fat─▒ ve nam─▒yla┬áAnadoluÔÇÖnun alt─▒n─▒ ├╝st├╝ne getiriyor, ┬áamcalar─▒─░saÔÇÖn─▒nki gibi babalar─▒n─▒n da ├Âl├╝m haberini almay─▒ umuyordu. ─░┼čte,┬áMusa┬áamcalar─▒ da o g├╝ne de─čin ├Âzenle uzak durmaya ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ taht kavgas─▒na, ├╝stelik babalar─▒n─▒n k─▒┼čk─▒rtmas─▒ ve deste─či ile girmekteydi.┬áTimurÔÇÖun┬áAnkara┬ásava┼č─▒nda esir al─▒p yan─▒nda┬áBuharaÔÇÖya g├Ât├╝rd├╝─č├╝ MustafaÔÇÖdan┬áhi├ž ses ├ž─▒kmad─▒─č─▒ gibi akibeti de ÔÇô├Âld├╝─č├╝, ama cesedinin bulunamad─▒─č─▒ s├Âyleniyordu- belirsizdi o g├╝nlerde. Bunlar─▒n olup bitti─či tarihte 19 ya┼č─▒nda olmas─▒ gereken en k├╝├ž├╝k amcalar─▒┬áKas─▒m┬áise,┬á─░stanbulÔÇÖda┬áBizans┬ásaray─▒nda rehindi.

Murat ve k├╝├ž├╝k k─▒z karde┼činin, bu ├žok tehlikeli, ├žok kanl─▒ d├Ânemde en yak─▒nlar─▒ olan d├╝┼čmanlar─▒n─▒n y├╝ksek da─člar─▒ ve dar vadileri a┼čarak ula┼čmas─▒n─▒n m├╝mk├╝n g├Âr├╝lmedi─či AmasyaÔÇÖda olduklar─▒ varsay─▒l─▒yor.┬áBursaÔÇÖya yerle┼čip┬áBursal─▒┬áolmalar─▒na, bu ┼čehirde ve t├╝m imparatorlukta┬á┼čehzade┬áve┬ásultan┬áolarak an─▒lmalar─▒na hayli zaman vard─▒r daha.

Fetretle┬á┼čekillenen bir ├žocukluktu onlar─▒nki. FetretÔÇÖin i├žinden ge├žiyorlar, istemeseler de fetretÔÇÖin kanl─▒ ├Âyk├╝leri ile b├╝y├╝yorlard─▒.

S├╝leyman ve MusaÔÇÖn─▒n hazin sonlar─▒

Musa,┬áRumeliÔÇÖde ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒ bir h─▒zla harekete ge├žti ve ayn─▒ h─▒zla da g├╝├žl├╝ bir ordu toplad─▒. TimurÔÇÖun, her ┼čeyi k─▒r─▒p d├Âk├╝p bir daha bir araya gelmeyecek ┼čekilde da─č─▒tmay─▒ ama├žlayan ┼čiddeti alt─▒nda ezilmi┼č; ┬áard─▒ndan gelen taht sava┼člar─▒n─▒n da kar─▒┼č─▒kl─▒k ve g├╝vensizlik kadar a├žl─▒k ve yoksullu─ča s├╝r├╝kledi─či Osmanl─▒ tebaas─▒ aras─▒nda bir ├╝mit bayra─č─▒, bir m├╝r┼čit olarak y├╝kselmi┼č┬á┼×eyh BedreddinÔÇÖi, kendine ┬ákad─▒askeri┬áatamas─▒n─▒n pay─▒ olmal─▒yd─▒ bunda.

S├╝leyman,┬átehlikenin b├╝y├╝kl├╝─č├╝n├╝ se├žip apar topar┬áRumeliÔÇÖye d├Ând├╝.┬á Kesin sonu├žlu olmayan birka├ž ├žat─▒┼čman─▒n ard─▒ndan┬áEdirne,┬á┬áMusaÔÇÖya teslim oldu.┬áS├╝leyman,┬áAnadoluÔÇÖda ├Âteki karde┼činin pe┼činde ├žok zaman yitirdi─čini anlad─▒ysa da ge├ž kalm─▒┼čt─▒. Yak─▒n adamlar─▒yla birlikte ba─čla┼č─▒─č─▒ ve dostu┬áManuelÔÇÖe s─▒─č─▒nmak ├╝zere at ko┼čturdu─ču┬á─░stanbul┬áyolunda yakaland─▒ ve┬áMehmetÔÇÖe kar┼č─▒ isyanlar─▒na hep destek verdi─či┬á─░sa┬ágibi, kementle bo─čduruldu.

MusaÔÇÖn─▒n beklenmedik zaferi, onu┬áOsmanl─▒ Avrupas─▒ÔÇÖn─▒n tek egemeni yapm─▒┼čt─▒.┬áMehmet,┬áÔÇśbuyur, buralar seninÔÇÖ┬ádemesini beklemese de, ba┼člang─▒├žtaki deste─činin hat─▒rlanmas─▒n─▒ umuyordu. Ne var ki┬áMusa, kimseye bor├žlu saym─▒yordu kendini. ├ľnce, ayr─▒cal─▒k pe┼čindeki ba─čla┼č─▒─č─▒┬áMir├žeÔÇÖnin ├╝zerine y├╝r├╝d├╝. Onu ve yan─▒nda da Lazarovi├žÔÇÖi hizaya getirdikten sonra SelanikÔÇÖi,┬áSilivriÔÇÖyi, ayr─▒ca ├ževresini d├╝┼č├╝r├╝p┬á─░stanbulÔÇÖu ku┼čatt─▒. Surlar─▒n ard─▒na saklanan imparator┬áManuel, y├Ân├╝n├╝┬áMehmetÔÇÖe ├ževirdi ister istemez.┬áMehmet┬áde, onun┬áS├╝leymanÔÇÖa ve ─░saÔÇÖya sa─člad─▒─č─▒ deste─či unutmu┼č g├Âr├╝nerek ve korkular─▒n─▒ da iyi de─čerlendirerek anla┼čma yoluna gitti.┬á Amac─▒┬áMusa┬ámeselesi ├žok b├╝y├╝meden zaman─▒nda bir m├╝dahalede bulunmakt─▒.┬á Ordunun h─▒zla Avrupa yakas─▒na ge├žirilmesinde┬áBizans┬ádonanmas─▒n─▒n ├žok yarar─▒ oldu. Ne var ki,┬áMusaÔÇÖn─▒n g├╝c├╝n├╝ isabetle ├Âl├žememi┼č olmal─▒,┬á─░nce─čiz┬ásava┼č─▒n─▒ kaybetti ve gerisin geriye AnadoluÔÇÖya ├žekilmek zorunda kald─▒ (Temmuz. 1412).

Yakla┼č─▒k bir y─▒l s├╝ren s─▒k─▒ bir haz─▒rl─▒ktan sonra,┬áMusaÔÇÖn─▒n servetlerini tart─▒┼čma konusu yapt─▒─č─▒ u├ž beyleriyle,┬áStefan Lazarovi├žÔÇÖle ve┬áManuel┬áile anla┼čarak 1413 HaziranÔÇÖ─▒nda┬áBo─čazlar─▒ yeniden ge├žti Mehmet.┬á┬áSofya┬áyak─▒nlar─▒nda, say─▒ca ├žok ├╝st├╝n g├╝├žleriyle┬áMusaÔÇÖy─▒ s─▒k─▒┼čt─▒rarak ├╝mitsiz bir sava┼č─▒ kabullenmeye zorlad─▒ onu.┬á┬áMusa,┬áyenildi. Ka├žmaya ├žal─▒┼č─▒rken┬áÔÇť├çamurlu derbentÔÇŁdenilen yerde at─▒ndan d├╝┼č├╝r├╝l├╝p ok kiri┼čiyle bo─čduruldu (5.Temmuz 1413).

Mehmet,┬á tam anlam─▒yla┬áOsmanl─▒┬átaht─▒n─▒n biricik sahibi ve SultanÔÇÖ─▒yd─▒ art─▒k. U─čruna y─▒llarca sava┼čt─▒─č─▒ ve belki de t├╝m karde┼člerinden daha bir i├žselle┼čtirerek benimsedi─či bir hayali ger├žekle┼čtirmi┼č,┬áOsmanl─▒┬áimparatorlu─čunu da, imparatorlu─čun birli─čini de tam anlam─▒yla yeniden kurmu┼čtu.

Kurmu┼č muydu? Kimilerince tart─▒┼čmal─▒d─▒r bu kuruculuk!

├ç├╝nk├╝ bu tarihte olsa, olsa on ya┼č─▒nda olmas─▒ gereken ll. MuratÔÇÖ─▒n sultanl─▒─č─▒ d├Ânemine , hatta sonras─▒na da sarkan ba┼čka ├Ânemli olaylar vard─▒r say─▒lmas─▒ gereken.

Bunlardan biri,┬áMusaÔÇÖn─▒n 1413ÔÇÖteki yenilgisinden sonra┬á─░znikÔÇÖe s├╝rg├╝ne g├Ânderilen┬á┼×eyh BedrettinÔÇÖden esinlenen┬áB├Ârkl├╝ce Mustafa┬áile┬áTorlak KemalÔÇÖin 1416ÔÇÖda┬áAyd─▒n, ─░zmir, Manisa├ževrelerini sar─▒p sarsan ve g├╝├žl├╝kle bast─▒r─▒lan ayaklanmas─▒d─▒r.┬áll. Murat, Veziriazam┬áBayez─▒t Pa┼čaÔÇÖn─▒n yan─▒nda bu ayaklanman─▒n bast─▒r─▒lmas─▒na kat─▒larak ilk sava┼č deneyimini kazanacakt─▒r. Sava┼č─▒n sonunda B├Ârkl├╝ce ile Torlak Kemal idam edilirken binlerce taraftarlar─▒ k─▒l─▒├žtan ge├žirilecek, fakat bu sertlik b├Âlgede y├╝zy─▒llar s├╝ren bir g├╝vensizli─čin ba┼člay─▒p s├╝rmesine engel olamayacakt─▒r.

─░kincisi,┬áSultan Y─▒ld─▒r─▒m Bayez─▒dÔÇÖ─▒n┬áBuharaÔÇÖdaki tutsakl─▒ktan tam da o g├╝nlerde kurtulmu┼č -veya ├Âzellikle sal─▒verilip g├Ânderilmi┼č- ┼čehzadesi┬áMustafaÔÇÖn─▒n (Osmanl─▒ tarih├žilerine g├Âre D├╝zmece Mustafa),┬á─░zmirlio─člu C├╝neyd┬áile ba┼člatt─▒─č─▒ ayaklanmad─▒r. Sultan l. MehmetÔÇÖin zaman kaybetmeden m├╝dahalesi ile ayaklanma fazla yay─▒lamam─▒┼č, eleba┼člar─▒n─▒n SelanikÔÇÖe s─▒─č─▒nmas─▒yla sonu├žlanm─▒┼čt─▒. Ne var ki bunlar─▒n da, hayli ba┼č a─čr─▒tan sonu├žlar─▒ olacak ve Osmanl─▒ imparatorlu─čunu bir s├╝re daha u─čra┼čt─▒racakt─▒r.

├ť├ž├╝nc├╝s├╝; ayn─▒ y─▒l, B├Ârkl├╝ce ile Torlak KemalÔÇÖin Ayd─▒neliÔÇÖdeki isyan─▒ndan sorumlu tutulaca─č─▒ besbelli ┼×eyh BedrettinÔÇÖin, 1416 TemmuzÔÇÖunda┬á─░znikÔÇÖten ka├žarak ├çandaro─člu ─░sfendiyar BeyÔÇÖe s─▒─č─▒nmas─▒ ve onun yard─▒m─▒yla┬áEflak┬ábeyli─činden ba┼člatt─▒─č─▒ isyand─▒r.┬áBedreddinÔÇÖin, ┬áMusa ile birlikte etkinlik g├Âsterdi─či ve ├žocuklu─čunu gen├žli─čini ge├žirdi─či (Simavne/Manast─▒r) bu b├Âlgede enikonu n├╝fuzu vard─▒. Yolu ├╝zerindeki kasaba ve k├Âylerden y─▒─č─▒nla taraftar toplad─▒─č─▒, ├Ân├╝ne ├ž─▒kan birlikleri da─č─▒tt─▒─č─▒ ├žabucak duyuldu.┬á Bu s─▒rada┬áD├╝zmece MustafaÔÇÖn─▒n s─▒─č─▒nd─▒─č─▒┬áSelanikÔÇÖi ku┼čatm─▒┼č olan┬áSultan l. Mehmet, BizansÔÇÖla alelacele bir bar─▒┼č yap─▒p ordusuyla┬á┼×eyhÔÇÖe d├Ând├╝. ┼×eyhÔÇÖin kuvvetleri Sultan ordusuna dayanacak gibi de─čildi, yenildiler.┬áBedreddin┬áyakaland─▒, 18 Aral─▒k 1416ÔÇÖda SerezÔÇÖde idam edildi.

Bu bir y─▒l i├žindeki olaylar, imparatorlu─čun l. MehmetÔÇÖin y├Ânetiminde sorunsuz olmasa da, sa─člam bir birli─če ula┼čt─▒─č─▒n─▒n g├Âstergesiydi.

Sultan ll. Murat Tahta Ge├žiyor

Sultan ll.MuratÔÇÖ─▒, Amasya valisi iken tan─▒yan┬áBurgonyal─▒┬ágezgin┬áBertrando de La BrocquireÔÇÖin ├žizdi─či portre, Bat─▒l─▒ tarih├žilerin bir k─▒sm─▒na esin kayna─č─▒ olmu┼čsa da, a├ž─▒k├žas─▒ biraz hasmanedir.┬áBrokir, ┼č├Âyle tan─▒mlar, tahta ve taca o tarihte de ├žok yak─▒n oldu─ču bilinen gen├ž ┼čehzadeyi:

ÔÇśEnine iri ve t─▒knaz. Burnu okkal─▒ ve kavisli. G├Âzleri alabildi─čine k├╝├ž├╝k. Y├╝z├╝ koyu esmer. Top sakall─▒.

Yumu┼čak huylu, iyi y├╝rekli, beylik ve para da─č─▒tmakta eli a├ž─▒k bir ki┼či oldu─ču s├Âylendi bana. Sava┼čtan hayli tiksindi─čini de s├Âylediler.

En ├žok zevk ald─▒─č─▒ ┼čey de ┼ču: i├žmeyi ve iyi i├ženleri seviyorÔÇŽÔÇÖ

Babas─▒┬áSultan l. Mehmet, 26 May─▒s 1421’de┬áEdirne‘de bir s├╝rek av─▒ s─▒ras─▒nda at ko┼čtururken aniden gelen bir fenal─▒kla, at─▒ndan d├╝┼čt├╝ ve yaraland─▒. Aktar─▒ld─▒─č─▒na g├Âre, ├Âl├╝m d├Â┼če─čindeyken ba┼č─▒nda toplanan┬áVeziriazam─▒ Bayez─▒d Pa┼ča┬áile vezirleri┬á─░vaz Pa┼ča┬áve┬áCandarl─▒ ─░brahim Pa┼ča‘ya,┬á“Tez o─člum Murat’i getirin. Ben bu d├Â┼čekten kalkamam. Murat gelmeden ├Âl├╝rsem fitne ├ž─▒kar. Tedarik g├Âr├╝n, ├Âl├╝m├╝m├╝ gizleyin”┬ádedi.

├ľl├╝m├╝, bir dizi ├Ânlemle ve ger├žekten b├╝y├╝k bir ustal─▒kla gizlendi.┬á Osmanl─▒ Padi┼čahlar─▒ aras─▒nda ├Âl├╝m├╝ gizlenen ilk padi┼čah da l. Mehmet oldu. Ku┼čkuya d├╝┼čen askerleri yat─▒┼čt─▒rmak i├žin tahnit edilen cesede kaftan giydirilip ba┼č─▒na sar─▒k konularak pencereden de olsa, askerlerinin resmige├židine nezaret edecek kadar sa─čl─▒kl─▒ oldu─ču g├Âsterildi! Bu zahmetli ├Ânlem, bu s─▒ralar BizansÔÇÖ─▒n denetimi alt─▒nda tutulan┬áMustafaÔÇÖn─▒n┬áÔÇśd├╝zmeceÔÇÖ┬áde─čil┬áÔÇśger├žekÔÇÖ┬á oldu─čuna kan─▒t say─▒labilir mi, tart─▒┼č─▒l─▒r; ama orduyu ve halk─▒ bu ┼čekilde yan─▒ltma gayretinin, asl─▒nda┬áMustafaÔÇÖy─▒ ve ona bir ┼čans daha verme imk├ón─▒na sahip┬áManuelÔÇÖi yan─▒ltmaya d├Ân├╝k oldu─ču ├žok a├ž─▒kt─▒. Esasen, bu tarihte imparatorlu─ča y├Ânelik ger├žek veya olas─▒ t├╝m tehditlerin merkezinde bir isim olmak durumundayd─▒:┬áMustafa!

Beyaz─▒d Pa┼ča, SultanÔÇÖ─▒n son emrini yerine getirmek ├╝zere ┼×ehzade MuratÔÇÖa durumu a├ž─▒klayan bir mektup yazm─▒┼čt─▒. Edirne saray─▒ndan, t├╝m g├Âzlerden sak─▒narak ayr─▒lan ulaklar zaman─▒n en b├╝y├╝k ve en gizli haberini ta┼č─▒d─▒klar─▒n─▒ bilmeden AmasyaÔÇÖya var─▒p MuratÔÇÖ─▒n huzuruna al─▒nd─▒. ┼×ehzade, hemen yola ├ž─▒kt─▒. Bursa ├╝zerinden ├çanakkaleÔÇÖyi ge├žip EdirneÔÇÖye ula┼čmas─▒ ├Âl├╝m├╝n 42 g├╝n├╝nde ger├žekle┼čmi┼čti. SultanÔÇÖ─▒n ├Âld├╝─č├╝n├╝ ve yerini Sultan ll. MuratÔÇÖ─▒n ald─▒─č─▒n─▒, yeni sultan─▒ selamlayan ordunun top at─▒┼člar─▒yla ├Â─črenebildi Edirneliler. As─▒l t├Ârenler (c├╝lus ve biat t├Ârenleri), 25 Haziran 1421 g├╝n├╝ BursaÔÇÖda yap─▒lacakt─▒rÔÇŽ

Taht─▒n yeni sahibi 17 ya┼č─▒n─▒ s├╝r├╝yordu. Her bak─▒mdan iyi e─čitilmi┼čti. Ayr─▒ca ┼čairdi, ressamd─▒ ve m├╝zisyendi.┬áBedreddinilerin┬áAnadoluÔÇÖdaki ayaklanmas─▒n─▒n bast─▒r─▒lmas─▒ say─▒lmazsa, t├╝m askeri deneyimi son lalas─▒┬áHamza Pa┼ča ile birlikte, babas─▒n─▒n h─▒rpalay─▒p yordu─ču┬á─░sfendiyarÔÇÖ─▒n beyli─činden┬á┬áSamsunÔÇÖu almas─▒ndan ibaretti, ama olsun; ├žocuklu─čundan beri┬áY├Ârg├╝├ž Pa┼ča┬ágibi ÔÇśoldu bittiÔÇÖlere haz─▒r, has─▒mlar─▒na da ÔÇśoldu bittiÔÇÖler uygulamay─▒ seven, askeri sorunlarda pratik zekal─▒ ve komutanl─▒k yeteneklerini sava┼č meydanlar─▒nda kan─▒tlam─▒┼č bir askerin ├Â─črencisiydi. Buna,┬áSultan l. Mehmet┬ád├Âneminin tart─▒┼č─▒lmaz en b├╝y├╝k komutan─▒ ve devlet y├Âneticisi┬áBayez─▒d Pa┼čaÔÇÖn─▒n yan─▒nda ÔÇśson s├Âz├╝n sahibiÔÇÖ olarak bulunmas─▒n─▒ ve saray e─čitiminin en ├Ânemli k─▒sm─▒n─▒ da (on ya┼č─▒ sonras─▒nda)┬áBursaÔÇÖda,┬áBursa┬ámedreselerinin ├╝nl├╝ m├╝derrislerinden ders alarak tamamlad─▒─č─▒n─▒ eklemeli.┬áBrokirÔÇÖin de─činilen portresinde┬áMuratÔÇÖ─▒n bu ├Âzelliklerinin hi├žbiri yokturÔÇŽ

├ľncekilerin Kopyas─▒ Yeni Bir Bunal─▒m

Sultan ll.┬áMuratÔÇÖ─▒n┬áBursaÔÇÖdaki c├╝lusunu, babas─▒ d├Ânemindekilerin kopyas─▒ yeni bir bunal─▒m d├Ânemi izleyecektir. Bu bunal─▒m─▒n hemen her unsuru, bu yaz─▒da birazc─▒k da olsa a├ž─▒kl─▒k kazand─▒r─▒lmas─▒ umulan┬áÔÇśtarihsel olaylar─▒nÔÇÖ ┬ákendi ger├žekli─či i├žinde anla┼č─▒lmas─▒ arzusuna ─▒┼č─▒k tutar niteliktedir.┬á Gelelim olaylara:

Murat tahta ge├žti─činde, onunla az ├žok rekabete girebilecek ├╝├ž karde┼či vard─▒. Bunlardan, on iki ya┼č─▒ndaki┬áMustafa,┬áHamideli┬áy├Âneticisiydi. Di─čer iki k├╝├ž├╝k karde┼či┬áYusuf┬áve┬áMahmut┬áise, Celaleddin┬áBayez─▒t Pa┼čaÔÇÖn─▒n yan─▒ndayd─▒lar.┬á─░mparator Manuel, el├žilerini g├Ânderip iki ┼čehzadeÔÇÖnin┬áSultan l. Mehmet┬átaraf─▒ndan kendisine emanet edildi─čini ├Âne s├╝rd├╝ ve┬áSultan MuratÔÇÖa, babas─▒n─▒n bu vasiyetine uyaca─č─▒n─▒ umdu─čunu bildirdi. Bayez─▒d Pa┼ča, bu vasiyetin yerine getirilmesine taraftar de─čildi; ┼čehzadeleri g├Ândermedi. Sultan Murat da, iki karde┼činin BizansÔÇÖ─▒n elinde olmas─▒ halinde bunun ne denli k├Ât├╝ye kullan─▒labilece─činin ├žok iyi ay─▒r─▒m─▒ndayd─▒.

Bizansl─▒ tarih├ži┬áDukasÔÇÖa g├Âre,┬áManuelÔÇÖin el├žilerinin┬áBursaÔÇÖdan eli bo┼č d├Ânmesi, ba┼čka anla┼čmazl─▒klar─▒ da k├Âr├╝kleyen sonu├žlar verdi. ManuelÔÇÖin, asl─▒nda┬áSultan ll. MuratÔÇÖ─▒n uygun tekliflerini benimsemeye haz─▒r oldu─ču anla┼č─▒l─▒yor. Ne var ki, taht─▒n─▒n varisleri ile onlar─▒n ├ževresindeki gen├ž komutanlar,┬áOsmanl─▒ imparatorlu─čunu geriletebilecek ko┼čullar─▒n nihayet olgunla┼čt─▒─č─▒ yarg─▒s─▒ndayd─▒.

Mustafa ├çelebi┬á(D├╝zmece Mustafa)┬áLimniÔÇÖden, ─░zmirlio─člu┬áda┬á─░stanbulÔÇÖdan serbest b─▒rak─▒ld─▒lar. Bu ikili l. MehmetÔÇÖin elinden SelanikÔÇÖe s─▒─č─▒narak kurtulmu┼člar ve var─▒lan anla┼čma gere─či biri LimniÔÇÖde, di─čeri ─░stanbulÔÇÖda Bizans makamlar─▒n─▒n g├Âzetimine verilmi┼člerdi. Mustafa, ├Ânce Gelibolu’yu ku┼čatarak teslim ald─▒. Ard─▒ndan giderek g├╝├žlenen bir orduyla EdirneÔÇÖye y├Âneldi. Sultan Murat, ├╝stlerine┬áBayez─▒d Pa┼čaÔÇÖy─▒ g├Ânderdiyse de,┬áMustafa┬áile y├╝z y├╝ze geldiklerinde, onun ┬áSultan Y─▒ld─▒r─▒mÔÇÖ─▒ hi├ž yaln─▒z b─▒rakmam─▒┼č en hakikatli o─člu┬áoldu─čuna inanan askerlerinin bir k─▒sm─▒ ┼čehzade ile sava┼čmay─▒ reddetti.┬áVeziriazam Bayez─▒d Pa┼ča,┬áSazl─▒dereÔÇÖdeki sava┼čta yenilip esir d├╝┼čt├╝, sad─▒k askerleri k─▒l─▒├žtan ge├žirildi. Edirne, MustafaÔÇÖya kay─▒ts─▒z ko┼čulsuz teslim oldu. O da, orada ad─▒na hutbe okutup sikke kestirerek imparatorlu─čunu ilan etti.┬áC├╝neyd┬áise, eski bir hesab─▒ nedeniyle, oldubittiye getirip┬áBayez─▒d Pa┼čaÔÇÖy─▒ idam ettirdi. ┬áBu idama g├Âz yummas─▒┬áMustafaÔÇÖn─▒n,┬áSultan Murat┬ákar┼č─▒s─▒nda, ├Âzellikle kap─▒kullar─▒ aras─▒nda olas─▒ m├╝ttefiklerini kaybetmesine neden oldu. Ard─▒ndan, Bizans’a vaat etti─či Gelibolu’yu vermeye hi├ž de niyetinin olmad─▒─č─▒n─▒ ilan etti. Bu arada kimi Bizans kalesini de ku┼čat─▒p ele ge├žirdi. Hayal k─▒r─▒kl─▒─č─▒na u─črayan┬áManuel┬áde,┬áSultan MuratÔÇÖa d├Ânmek ve onunla anla┼čma yollar─▒n─▒ aramak zorunda kald─▒.

Mustafa,┬áEdirne ile yetinecek gibi g├Âr├╝nm├╝yordu. Osmanl─▒ ile bir├žok kez sava┼čm─▒┼č, ama her seferinde bir uzla┼čma yolunu da bulmu┼č olan┬áC├╝neydÔÇÖin telkini de,┬áBursa┬á├╝zerine y├╝r├╝nmesi y├Ân├╝ndeydi.┬áMustafaÔÇÖn─▒n, bu ama├žla AnadoluÔÇÖya┬á ge├žmesi ├╝zerine┬áll. Murat,┬á BursaÔÇÖn─▒n yolu ├╝zerinde do─čal bir engel olu┼čturan┬áUluabat┬ásuyolunu tuttu.┬áAmasya┬ákalesinde tutsak olanMusaÔÇÖn─▒n┬áBeylerbeyi ├╝nl├╝┬áAk─▒nc─▒ Beyi┬áMihalo─člu Mehmet Bey, apar topar┬áBursaÔÇÖya getirildi. Mehmet Bey, C├╝neydÔÇÖe ve ├Âteki T├╝rk beylerine┬áSultan ll. Murat┬áad─▒na vaatlerde ve telkinlerde bulunarak┬áMustafaÔÇÖdan uzakla┼čmalar─▒n─▒ sa─člad─▒. Sava┼č ba┼člad─▒─č─▒nda┬áAyd─▒neli-─░zmir┬ábeyli─či vaat edilmi┼č┬áC├╝neyd, emrindeki sipahi birliklerini ├žekerek saf de─či┼čtirdi.┬á Onu,┬áMihalo─člu Mehmet Beyi┬ásevip sayan┬áAk─▒nc─▒ beyleri┬áizledi.┬áMustafa,┬ák─▒l─▒├žtan koruyabildi─či az say─▒daki kuvvetiyle┬áUluabatÔÇÖtan┬áGeliboluÔÇÖya ka├žmak zorunda kald─▒. Burada Bo─čaz ge├ži┼čini elinde tutmaya ├žal─▒┼čt─▒ysa da,┬áII. MuratÔÇÖ─▒ me┼čru imparator kabul eden┬áFo├ža Podestas─▒┬áile ba┼ča ├ž─▒kamad─▒.┬áMuratÔÇÖ─▒n kuvvetleri Bo─čaz─▒ ge├žti ve┬áCenevizli Fo├ža Podestas─▒ÔÇÖn─▒n iki bin z─▒rhl─▒ askerini de takviye alarak┬áMustafaÔÇÖy─▒ kovalamay─▒ s├╝rd├╝rd├╝.┬áEdirneÔÇÖye g├╝├žl├╝kle ula┼čan┬áMustafa, hazineye el koyarak ┼čehri terk etmek zorunda kald─▒. Ne var ki amans─▒z kovalamaca s├╝r├╝yordu, Tunca Vadisinde┬áK─▒z─▒la─ča├ž Yenicesi‘inde yakaland─▒. ┬áEdirne’ye getirilerek kale burcundan as─▒l─▒p idam edildi┬á(1422).

K├╝├ž├╝k Mustafa Ayaklan─▒yor

Bu arada┬áGermiyano─člu Yakup Bey, a─čabeyinin korkusundan kendisine s─▒─č─▒nan k├╝├ž├╝k MustafaÔÇÖy─▒┬áyasal sultan┬átan─▒d─▒─č─▒n─▒ ilan ederek himayesine alm─▒┼čt─▒.┬áMustafaÔÇÖn─▒n y├Âneticisi oldu─ču┬áHamideli Karamano─čluÔÇÖnun eline ge├žmi┼čti.┬áMente┼čeo─člu, ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒n─▒ yeniden kazanm─▒┼č;┬á├çandaro─člu ─░sfendiyar,┬áb─▒rakt─▒─č─▒ topraklar─▒na el koymu┼č;┬áAyd─▒n┬áve┬áSaruhan beyleri de,┬áOsmanl─▒┬áaleyhine olmak ├╝zere topraklar─▒n─▒ geni┼čletmi┼čti. Gen├ž┬áSultan, bu d├╝zeninTimuro─člu ┼×ahruhÔÇÖun tam da iste─či oldu─čunu bildi─činden, onu i┼čin i├žine kar─▒┼čt─▒racak bir eylemden ka├ž─▒narak bu beylerin hemen hepsi ile uzla┼čma yolu arad─▒, buldu da.┬áBizans, D├╝zmece┬áolay─▒nda d├╝┼čmanl─▒─č─▒n─▒ a├ž─▒k├ža belli etti─čine g├Âre, bir yan─▒t almas─▒n─▒n zaman─▒yd─▒ art─▒k.

II.Murat, 1422 Haziran─▒ i├žinde ─░stanbulÔÇÖu ku┼čatt─▒,┬áEvrenoso─čluÔÇÖnu da┬áSelanik ├╝zerine g├Ânderdi. A─čustos ay─▒nda ba┼člatt─▒─č─▒ genel sald─▒r─▒, surlara ├žarp─▒p d├Ând├╝.┬á─░stanbulÔÇÖu almak i├žin toplar─▒ da, top├žusu da yetersizdi. ┬áGene de, ku┼čatmay─▒ kald─▒rmas─▒ bu ba┼čar─▒s─▒zl─▒ktan de─čil, Yakup BeyÔÇÖin himayesindeki k├╝├ž├╝k┬áMustafaÔÇÖn─▒n taht iddias─▒yla ortaya ├ž─▒kmas─▒yd─▒.

─░znikÔÇÖi ele ge├žiren┬áMustafa,┬áAnadolu beylerinin┬ádeste─čini kazanm─▒┼č g├Âr├╝n├╝yordu. Ne var ki, ─░stanbul┬áku┼čatmas─▒n─▒ b─▒rak─▒p ├╝zerine y├╝r├╝yen a─čabeyinin g├╝c├╝ kar┼č─▒ konulur gibi de─čildi. ─░zmit ├╝zerinden ├žekilip BizansÔÇÖ─▒n ba┼čkentine ka├žt─▒.┬á Orada, imparator┬á─░oannisÔÇÖle bir araya geldi ve ittifaklar─▒n─▒ belgeleyen bir anla┼čma yapt─▒ (30 Eyl├╝l 1422). Bir y─▒l sonra┬á─░zmitÔÇÖi ve┬á─░znikÔÇÖi ele ge├žirip┬áBursaÔÇÖy─▒ da tehdit etmeye ba┼člad─▒. RumeliÔÇÖde bulunan┬áSultan, AnadoluÔÇÖya d├Ânerken, ─░znik┬á├╝zerine de┬áMihalo─čluÔÇÖnu g├Ânderdi. K├╝├ž├╝k ┼čehzadeyi, vaatlere bo─čulan lalas─▒┬á┼×arapdar ─░lyas┬ákentten ├ž─▒kar─▒p teslim etti.┬á ┼×ehzade, hemen orada bir incir a─čac─▒na as─▒larak idam edildi (20 ┼×ubat 1423), cenazesi┬áBursaÔÇÖya getirilip babas─▒n─▒n yan─▒nda topra─ča verildi.┬áBeylerbeyi Mihalo─člu Mehmet Bey┬áde,┬á─░znikÔÇÖte ┼čehzadenin adamlar─▒nca ├Âld├╝r├╝ld├╝.

Yaz─▒y─▒ bitirirken,┬á┬ápadi┼čahlar da insand─▒ ve her insan gibi insana ili┼čkin zaaflardan azade de─čillerdi,┬ádemenin de zaman─▒ belki.

─░nsand─▒lar: H─▒rslar─▒, ├Âfkeleri, k─▒zg─▒nl─▒klar─▒, g├Âz├╝ d├Ânm├╝┼čl├╝kleri, ┬ádelicesine cesaretleri, korkular─▒, pi┼čmanl─▒klar─▒, merhamet ve merhametsizlikleri ile insan!

Bir farkla ki, bir imparatorlu─ču y├Ânetiyorlard─▒. O imparatorluk, d├╝nyan─▒n en gen├ž, en dinamik ve geli┼čmeye en a├ž─▒k imparatorlu─čuydu ├╝stelik.

MuradiyeÔÇÖye bu g├Âzle de bakmak laz─▒mÔÇŽ

817 Toplam, 3 okuma bug├╝n

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Hac─▒ Tonak
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

12 Ekim 2019, BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča i├žin yorumlar kapal─▒
Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

4 Ekim 2019, Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu i├žin yorumlar kapal─▒
Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

13 Eyl├╝l 2019, Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k i├žin yorumlar kapal─▒
Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

13 Eyl├╝l 2019, Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒

Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒

12 Eyl├╝l 2019, Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča

12 Ekim 2019, BursaÔÇÖda Tiyatro 140 Ya┼č─▒nda – Ho┼č Bir Sad├ó, Ahmet Vefik Pa┼ča i├žin yorumlar kapal─▒
Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu

4 Ekim 2019, Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Musul, S├╝leymaniye ve Kerk├╝kÔÇÖle ─░lgili Bir Mektubu i├žin yorumlar kapal─▒
Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k

13 Eyl├╝l 2019, Siyasi Oryantalizm-T├╝rkiyat Genelinde Azerbaycan ┼×inasl─▒k i├žin yorumlar kapal─▒
Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝

13 Eyl├╝l 2019, Hititlerin 3200 Y─▒ll─▒k Yaz─▒l─▒kaya Tap─▒na─č─▒n─▒n S─▒rr─▒ ├ç├Âz├╝ld├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒

Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒

12 Eyl├╝l 2019, Gayb Aleminden ─░ndirilmi┼č Tek Din ─░slamÔÇÖ─▒n Tezah├╝r Bi├žimleri ile T├╝rkl├╝k D├Ânemi Kar┼č─▒la┼čt─▒rmal─▒ Halk ─░nan├žlar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar