Quantcast
Demokrasiye Ge├ži┼čin ─░lk Se├žimi: 1946 – Belgesel Tarih

├ľzdenbekir KARAKA┼×
├ľzdenbekir  KARAKA┼×
Demokrasiye Ge├ži┼čin ─░lk Se├žimi: 1946
  • 22 ┼×ubat 2023 ├çar┼čamba
  • +
  • -
  • ├ľzdenbekir KARAKA┼× /

Loading

B─░TMEYEN TAR─░HSEL TARTI┼×MA

T├╝rkiyeÔÇÖde ├žo─čunlu─čun ilk ├žok partili se├žimin Temmuz 1946ÔÇÖdaki se├žim oldu─čunu zannetmesine ra─čmen, ilk se├žim May─▒s 1946 y─▒l─▒nda genel se├žim gibi bask─▒n (erken) olarak yap─▒lan Belediye (bug├╝nk├╝ ad─▒yla Yerel) se├žimidir.

T├╝rkiye Cumhuriyetinin kurulu┼čundan bug├╝ne kadar bu 1946 se├žimleri kadar tart─▒┼čmal─▒, netameli bir konu olmam─▒┼čt─▒r toplumda. B├╝y├╝k bir bilgi kirlili─či se├žimin taraflar─▒n─▒n kendilerine g├Âre yorumlamalar─▒, su├žlamalar─▒ Cumhuriyetin y├╝z├╝nc├╝ y─▒l─▒nda bile t├╝m canl─▒l─▒─č─▒ ile devam etmektedir. ├ľzellikle ├╝lkenin ├žo─čunlu─čunu olu┼čturan sa─č kesim i├žin bu se├žimler s├╝rekli g├╝ncel siyasi s├Âylem malzemesi olarak kullan─▒lmaktad─▒r. Sa─č kesimdeki CHP ve Milli ┼×ef d├╝┼čmanl─▒─č─▒n─▒n b├╝t├╝n yans─▒malar─▒n─▒ bu tart─▒┼čma ve su├žlamalar─▒n─▒n alt metninde okumak m├╝mk├╝nd├╝r.

A├ž─▒k oy ÔÇô gizli say─▒m, dayakl─▒ se├žim, tek parti d├Ânemi, demokrasi, kom├╝nist, bat─▒c─▒, ─░slam d├╝┼čman─▒ vb anahtar kelimelerle bile ifade edilen bu se├žim asl─▒nda nedir?

├ťlke yine me┼čhur bir sa─č siyaset├žimizin s├Âyledi─či gibi ÔÇťse├žimin sath─▒naÔÇŁ girdi─či ┼ču g├╝nlerde bu se├žimi konu┼čmak ├žok da yerinde olur diye d├╝┼č├╝nd├╝m. Bu se├žim tarihi yaz─▒s─▒ bir tarih├ži ve sosyal bilimci gibi ├Ânyarg─▒s─▒z olarak ortaya koymaya ├žal─▒┼čaca─č─▒m.

Bu ortaya koyma s─▒ras─▒nda o g├╝n su├žlanan tek parti uygulamalar─▒ ile bug├╝n ya┼čad─▒─č─▒m─▒z tek parti (yani parti-devlet) uygulamalar─▒ da net olarak g├Ârebilece─čimizi ve sanki o d├Ânemin ayn─▒s─▒n─▒ bug├╝n o d├Ânemi ele┼čtiren, yerden yere vuranlar taraf─▒ndan bire bir tatbik edildi─čini de net olarak g├Âsterebilmeyi umuyorum. Hele ki bizim gibi haf─▒zas─▒z toplumlarda bunu a├ž─▒kl─▒kla yapmak bir tarih-yorumcunun g├Ârevi diye d├╝┼č├╝nmekteyim.

1946 se├žimlerinden bahsetmeden ├Ânce biraz ├Âncesinden bahsetmek gerekmektedir. Bu ├Ânceden bahsetme Cumhuriyet ├Âncesini kapsamal─▒ m─▒, kapsamamal─▒ m─▒ diye d├╝┼č├╝n├╝rken, Cumhuriyet ├Âncesini Siyasi Partiler, Meclis deneyimi ve Se├žim konulu yaz─▒ya b─▒rakmaya karar verdim.

Atat├╝rk d├Ânemi T├╝rkiyeÔÇÖsinde her yeni kurulan Cumhuriyette oldu─ču gibi Tek partililik, diktat├Âryal veya otoriter rejimi yorumlar─▒ olmu┼čtur. Kurucu meclisin asl─▒nda ├žok farkl─▒ siyasi, sosyal ve k├╝lt├╝rel anlay─▒┼člar─▒n iki ana grup ve onlar─▒n alt─▒nda onlarca farkl─▒ hizipten meydana geldi─či g├Âz ├Ân├╝ne al─▒nd─▒─č─▒nda bizim Cumhuriyet deneyimimizin g├╝├žl├╝ meclis fig├╝r├╝n├╝ ba┼čka bir kurucu meclis yap─▒s─▒nda g├Ârmek de siyaset tarihi ve siyaset bilimi a├ž─▒s─▒ndan kolay de─čildir. Atat├╝rk d├Âneminde bir yandan ekonomik ve sosyal devrim ve de─či┼čimler yap─▒l─▒rken bir yandan da b├╝y├╝k bir k├╝lt├╝rel devrim (bug├╝n sa─č siyasetin bir t├╝rl├╝ ba┼čaramad─▒─č─▒ ve hep hay─▒fland─▒─č─▒) yap─▒lmaktayd─▒. Bunlar olurken toplumu demokrasinin olmazsa olmaz─▒ ├žok partili sisteme haz─▒rlama, toplum buna haz─▒r m─▒ diye yap─▒lan bir maket ├žok parti denemesi pek de ba┼čar─▒l─▒ olamam─▒┼čt─▒r. Serbest F─▒rka bu deneme de toplumu kontrol edememesi ya da toplumun yap─▒lanlar─▒ tam olarak i├žselle┼čtirememi┼č olmas─▒ndan kaynaklanan devleti kontrol edenlerin ├žekinceleri sebebiyle ba┼člamadan bitmi┼č bir ser├╝ven olarak Siyaset tarihimize pek de olumlu olmayan s├Âzlerle yaz─▒lm─▒┼čt─▒r.

Bu Serbest F─▒rka denemesi olumsuz olsa bile, toplumun dama─č─▒nda demokrasi ile ilgili hafif bir tat b─▒rakm─▒┼čt─▒. 1950ÔÇÖden itibaren dama─č─▒nda kalan tad─▒n keyfini ├ž─▒karmaya devam etmi┼čtir. 1938 Cumhuriyetin ve Ulusun Atat├╝rkÔÇÖle ebediyen ayr─▒lmak zorunda kald─▒─č─▒ 10 Kas─▒m─▒ndan itibaren yeni bir d├Ânemi ba┼člatm─▒┼čt─▒r. Tek Adam (─░lk Adam) Mustafa Kemal Atat├╝rkÔÇÖten sonra Kurtulu┼č Sava┼č─▒n─▒n kahramanlar─▒ndan Lozan Kahraman─▒ ─░smet ─░n├Ân├╝ÔÇÖn├╝n ─░kinci Adam (Milli ┼×ef) d├Ânemi ba┼člam─▒┼čt─▒r.

Milli ┼×ef d├Ânemi Kurtulu┼č Sava┼č─▒ndan ├ž─▒km─▒┼č, kalk─▒nma ve modernle┼čme de belli bir ivme kazanm─▒┼č yeni Cumhuriyetin zor bir s─▒nav verece─či d├Ânem olacakt─▒r. Almanya, ─░talya ve Japonya da Milliyet├ži, Fa┼čist iktidarlar yeni bir d├╝nya hayaliyle bu yuvarlak gezegeni ate┼č topuna ├ževirmeye karar vermi┼čtir.

T├╝rkiye ─░kinci D├╝nya Sava┼č─▒ y─▒llar─▒nda silahl─▒ bir tarafs─▒zl─▒k politikas─▒ izledi. Bu politika ├╝lkeyi s─▒cak sava┼č─▒n tahribat─▒ndan korudu ama 1929 ekonomik buhran─▒n─▒ ya┼čam─▒┼č pe┼činden D├╝nya Sava┼č─▒ ate┼činin i├žine d├╝┼čm├╝┼č olan d├╝nya da ekonomi hi├ž olmad─▒─č─▒ kadar daralm─▒┼čt─▒. Bu ihra├ž ├╝r├╝nlerimizden kazan─▒m─▒m─▒z─▒ etkilerken, ithal ├╝r├╝nlerinde tedarikini zorla┼čt─▒rm─▒┼čt─▒. Yine de o d├Âneme ait yaz─▒lar yazan kimi kalem sahibinin iddia etti─či gibi enflasyon %400-500ÔÇÖlere y├╝kselmemi┼čti. Bunda 1923-1940 aras─▒ndaki devrim performans─▒n─▒n etkisi b├╝y├╝k olmu┼čtu. Sava┼č─▒n en ate┼čli d├Ânemlerinde bile enflasyon % 40-50 band─▒n─▒n ├╝st├╝ne ├ž─▒kmam─▒┼čt─▒r. Bunda Cumhuriyetin devlet├ži yat─▒r─▒m politikas─▒n─▒n ve d─▒┼ča ba─č─▒ml─▒ t├╝ketim al─▒┼čkanl─▒─č─▒n─▒n olmamas─▒n─▒n etkisi b├╝y├╝k olmu┼čtu.

┼×evket Pamuk T├╝rkiyeÔÇÖnin 200 Y─▒ll─▒k ─░ktisadi Tarihi (2012) kitab─▒nda sava┼č d├Ânemi ekonomisin Devletin kurucu partisine ve Milli ┼×efe olan faturas─▒n─▒ ┼č├Âyle detayland─▒rmaktad─▒r;

ÔÇťSava┼č y─▒llar─▒nda bu─čday─▒ k─▒rsal ├╝reticiden kent ekonomisine aktarmak i├žin kullan─▒lan bu ola─čand─▒┼č─▒ y├Ântemler 1945 y─▒l─▒ndan sonra kald─▒r─▒ld─▒, ama olan olmu┼čtu. Sava┼č ko┼čullar─▒n─▒n y├╝k├╝n├╝ k├╝├ž├╝k ve orta k├Âyl├╝l├╝─č├╝n omuzlar─▒na y─▒kan Tek Parti rejimi, n├╝fusun 80ÔÇÖinin k─▒rsal alanlarda ya┼čad─▒─č─▒ bir ├╝lkede ├žok geni┼č bir oy potansiyeline sahip bu kesimleri kar┼č─▒s─▒na alm─▒┼č oluyordu. Sava┼č─▒n sona ermesiyle birlikte ├žok partili bir d├╝zene do─čru ge├ži┼č g├╝ndeme gelirken, Cumhuriyet Halk PartisiÔÇÖnin ileri gelenleri ├Âzellikle k├╝├ž├╝k k├Âyl├╝l├╝─č├╝ kazanmak i├žin bir ┼čeyler yap─▒lmas─▒ gerekti─činin fark─▒ndayd─▒lar.ÔÇŁ (Pamuk, 2012; s: 208)

Bu fark─▒nda olma durumu, Tek Parti y├Âneticilerinin bunun i├žin bir ┼čeyler yapmaya karar vermelerinden sonra, yapt─▒klar─▒yla tam bir yanl─▒┼člar yuma─č─▒ haline geldi. CHP y├Ânetimi aray─▒ d├╝zeltelim derken, her ┼čeyi ellerine y├╝zlerine bula┼čt─▒rm─▒┼čt─▒. Tek Parti olman─▒n ve ayn─▒ zamanda devlete ait mekanizmalar─▒n─▒n kontrollerinde olmas─▒ rahatl─▒─č─▒ bu beceriksizliklerini g├Ârmelerini engelledi. Devlet mekanizmas─▒ndaki b├╝rokratlar, tam bir kraldan fazla kralc─▒ olma durumuna gelmi┼čti. Bunlar─▒n en ba┼č─▒nda geleni, ├çift├žiyi Toprakland─▒rma Kanunu.

ÔÇť├çift├žiyi Toprakland─▒rma Kanunu, Haziran 1945ÔÇÖte i┼čte bu ko┼čullarda tekrar g├╝ndeme geldi ve ─░n├Ân├╝ÔÇÖn├╝n ─▒srarl─▒ giri┼čimleri sonucunda MeclisÔÇÖten ge├žirildi. Kanunun ├╝nl├╝ 17. Maddesi, 50 d├Ân├╝mden daha b├╝y├╝k topraklar─▒n topraks─▒z veya az toprakl─▒ k├Âyl├╝lere da─č─▒t─▒labilece─čini ├Âng├Âr├╝yordu ve radikal uygulamalara yol a├žabilecek nitelikteydi. Cumhuriyet Halk PartisiÔÇÖnin ├çift├žiyi Toprakland─▒rma KanunuÔÇÖnu ni├žin MeclisÔÇÖten ge├žirdi─čine ili┼čkin olarak yine siyasal etkenlere a─č─▒rl─▒k veren bir ba┼čka yorum yapmak da m├╝mk├╝nd├╝r. Bu yoruma g├Âre, ─░n├Ân├╝ ve yak─▒n ├ževresi 17.maddeyi MeclisÔÇÖten ge├žirerek, Cumhuriyet Halk Partisi d─▒┼č─▒nda yeni bir partide toplanmaya haz─▒rlanan b├╝y├╝k toprak sahiplerine g├Âzda─č─▒ vermeyi ama├žl─▒yordu. Uygulamada ise, kanun b├╝y├╝k toprak sahiplerine g├Âzda─č─▒ vermeyi ama├žl─▒yordu. Uygulamada ise, kanun b├╝y├╝k toprak sahiplerinin et etkili direni┼čiyle kar┼č─▒la┼čt─▒ ve bu yasa ile da─č─▒t─▒lan ├Âzel m├╝lkiyet alt─▒ndaki topraklar son derece s─▒n─▒rl─▒ kald─▒.ÔÇŁ (Pamuk, 2012; s: 208)

Yaln─▒zca bu Kanun de─čildi tabi ki. Tek parti rejiminin her zaman bir ┼čekilde olu┼čturdu─ču a─č─▒r b├╝rokrasi hegemonyas─▒, partili devlet b├╝rokrasisi h├ókimiyeti bu ele y├╝ze bula┼čt─▒rmada etkenlerden biriydi.

├çok partili denemeleri Kurtulu┼č Sava┼č─▒ da d├óhil her d├Ânem vard─▒. Fakat ─░kinci D├╝nya Sava┼č─▒n─▒n sonlar─▒na do─čru, yeni bir d├╝nya olu┼čuyordu. Ve bu d├╝nya iki kutuplu olacakt─▒. Y├╝z├╝ bat─▒ya d├Ân├╝k olan T├╝rkiyeÔÇÖnin Bat─▒n─▒n bask─▒ gruplar─▒n─▒n bu demokrasi normlar─▒yla ilgili beklentilerine kar┼č─▒ ├ž─▒kabilmesi de pek kolay de─čildi.

Nisan 1945ÔÇÖde ABDÔÇÖnin San Francisco Kentinde yap─▒lan Kongre ile Birle┼čmi┼č Milletlerin do─čum belgesi ve Anayasas─▒ imzaland─▒ (25 Nisan 1945). T├╝rkiye bu konferansa eski Milletler Cemiyetinin do─čal ├╝yesi olma kimli─či ile kat─▒ld─▒. Ve ├Ârg├╝t├╝n anayasas─▒n─▒ ilk onaylayan sonras─▒nda Mecliste Uluslararas─▒ bir belge olarak tekrar kabul eden ├╝lkelerden biri, en ba┼čta gelenlerinden oldu (4801 Say─▒l─▒ Onay Kanunu 24 A─čustos 1945 g├╝n ve 6902 Say─▒l─▒ Resmi Gazete de yay─▒nland─▒).

ÔÇťAtat├╝rkÔÇÖ├╝n ├Âl├╝m├╝nden sonra devlet ba┼čkan─▒ olan ─░smet ─░n├Ân├╝, k─▒sa bir s├╝re sonra partinin toplanan ola─čan├╝st├╝ kongresinde kendini De─či┼čmez Genel Ba┼čkan ve Mill├« ┼×ef ilan ederek T├╝rkiyeÔÇÖde ┼×eflik rejimini ba┼člatm─▒┼čt─▒r4. II. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n ba┼člang─▒c─▒na tekab├╝l eden bu g├╝nlerden, sava┼č─▒n sonuna kadar T├╝rkiyeÔÇÖde tek-partili ve otoriter bir y├Ânetim anlay─▒┼č─▒ egemen olmu┼čtur. Sava┼č s├╝resince T├╝rk toplumu, bu y├Ânetim anlay─▒┼č─▒n─▒n ve sava┼č─▒n ortaya ├ž─▒kard─▒─č─▒ her t├╝rl├╝ siyasi, sosyal ve ekonomik olumsuzluklar─▒n tesiri alt─▒nda kalm─▒┼čt─▒r. Sava┼č─▒n ba┼člang─▒c─▒nda siyasal tavr─▒n─▒ M├╝ttefikler lehine kullanan T├╝rkiyeÔÇÖnin y├Ânetim anlay─▒┼č─▒ ve idaresi daha ├žok tek-partili Mihver devletlere yak─▒n olmu┼čtur.

1.D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n, demokrasi taraftar─▒ olarak nitelendirilen M├╝ttefikler lehinde sonu├žlanaca─č─▒n─▒n anla┼č─▒lmaya ba┼člamas─▒yla birlikte, b├╝t├╝n d├╝nyada oldu─ču gibi T├╝rkiyeÔÇÖde de ki┼čisel hak ve ├Âzg├╝rl├╝klere de─čer vermeyen otoriter y├Ânetim anlay─▒┼člar─▒ g├Âzden d├╝┼čmeye ba┼člam─▒┼čt─▒r. Sava┼č sonras─▒nda kendisini sald─▒rgan Sovyet Rejiminin kar┼č─▒s─▒nda bulan T├╝rkiye i├žin, sava┼č─▒n galibi olan M├╝ttefiklerin deste─čini almaktan ba┼čka bir ├žare yoktu. Bunun i├žin yap─▒lmas─▒ gerekenleri Mill├« ┼×ef ─░smet ─░n├Ân├╝, ├Âncelik s─▒ras─▒na g├Âre ger├žekle┼čtirmi┼čtir. ├ľncelikle, Almanya ve JaponyaÔÇÖya sava┼č ilan edilmi┼čtir. Sonras─▒n─▒ San FranciscoÔÇÖya kat─▒l─▒m ve Birle┼čmi┼č Milletler Anayasas─▒ÔÇÖna imza koymak izlemi┼čtir.ÔÇŁ (Akandere, 2010; s: 440)

ÔÇťT├╝rkiyeÔÇÖdeki demokratik ad─▒m─▒ tetikleyen ikinci d─▒┼č etken ise, II. D├╝nya Sava┼č─▒ sonras─▒nda, T├╝rkiye ve d├╝nya ├╝zerinde ortaya ├ž─▒kan ÔÇťSovyet TehdidiÔÇŁ idi. Sava┼č sonras─▒nda Avrupa merkezli uluslararas─▒ politika anlay─▒┼č─▒ kaybolmu┼č, iki b├╝y├╝k g├╝├ž, Sovyetler Birli─či ve A.B.D, uluslararas─▒ arenada ├Âne ├ž─▒km─▒┼člard─▒. A.B.D. Monroe Doktrini ÔÇÖne d├Ânmeye haz─▒rlan─▒rken, Sovyetler; Avrupa, Ortado─ču ve Uzakdo─ču y├Ânlerinde yay─▒lma ├žabas─▒na girmi┼čti. Bu s├╝re├žte T├╝rkiyeÔÇÖyle aras─▒ndaki sald─▒rmazl─▒k anla┼čmas─▒n─▒ fesheden Sovyetler Birli─či, Bo─čazlarda ve Karadeniz B├ÂlgesiÔÇÖnde T├╝rkiyeÔÇÖnin egemenlik haklar─▒yla ba─čda┼čmayacak taleplerde bulunmu┼čtu. 1945ÔÇô46 y─▒llar─▒nda Sovyet tehdidini yo─čun olarak hisseden T├╝rkiye, yeni olu┼čmaya ba┼člayan ÔÇťBat─▒ Blo─čuÔÇŁyla aras─▒n─▒ iyi tutmak, b├Âylece Sovyetlere kar┼č─▒ bir denge olu┼čturabilmek ├žabas─▒ndayd─▒. Buna ba─čl─▒ olarak, T├╝rkiye demokratik ad─▒mlarla bat─▒n─▒n sempatisini kazanma ├žabas─▒na girdi.ÔÇŁ (Kay─▒┼č, 2008; s: 398)

1945 y─▒l─▒nda, 22 y─▒ldan beri s├╝ren bir tek parti iktidar─▒, parti-devleti s├Âz ko┬şnusuydu. Bu s├╝re i├žinde Cumhuriyet Halk Partisi, devlet mekanizmas─▒yla ├Âzde┼č hale gelmi┼čti. B├╝t├╝n b├╝rokrasi Parti ├╝yesi ve y├Âneticilerin kontrol├╝ alt─▒ndayd─▒. Merkez ve ta┼čradaki idare amirlerinden memurlara, muhtarlara kadar pek ├žok kamu g├Ârevlisi CHPÔÇÖnin ├╝yesiydi. Parti ba┼čkan─▒ ayn─▒ zamanda cumhurba┼čkan─▒ idi. Adeta CHP demek devlet, devlet demek de CHP demekti. ─░┼čte bu Devlet Partisi T├╝rkiyeÔÇÖde ├Âyle ya da b├Âyle demokratik siyaseti ba┼člatacakt─▒. Bu Milli ┼×ef ve Partinin ├╝st y├Ânetimi i├žin hi├ž de kolay de─čildi. Art─▒k devlet i├žinde kemikle┼čmi┼č bu yap─▒n─▒n k─▒r─▒lmadan ya da kaz─▒nmadan b├Âyle bir de─či┼čim toplum nazar─▒nda kolay olabilirdi ama devlet b├╝rokrasisi i├žin olduk├ža zordu hatta imk├óns─▒z gibiydi.

D├ľRTL├ť TAKR─░R ÔÇô MAH┼×ER─░N D├ľRT ATLISI

Bat─▒n─▒n bast─▒rmalar─▒, ├╝lkenin ├žo─čunlu─čunu olu┼čturan (├╝lkenin % 80ÔÇÖi k─▒rsalda ya┼č─▒yordu)k├Âyl├╝ kesiminin sava┼č d├Ânemindeki ekonomik darbo─čazdan bunalmas─▒ndan do─čan homurtular CHPÔÇÖnin Tek Partililik g├╝c├╝n├╝ a┼č─▒nd─▒rmaya ba┼člam─▒┼čt─▒. Asl─▒nda ÔÇťD├Ârtl├╝ TakrirÔÇŁ denilen s├╝re├ž Toprak Reformundan ├Ânce bu grubun ┼×├╝kr├╝ Sara├žo─člu H├╝k├╝metine g├╝venoyu vermemesiyle ba┼člam─▒┼čt─▒.

Celal Bayar, Adnan Menderes, Refik Koraltan ve Fuat K├Âpr├╝l├╝ ÔÇťd├Ârtl├╝ takrirÔÇŁ diye adland─▒r─▒lan grubun akt├Ârleriydi.

─░smet ─░n├Ân├╝ÔÇÖn├╝n 1 Kas─▒m 1945ÔÇÖde meclis a├ž─▒l─▒┼č konu┼čmas─▒nda demokrasiye ge├ži┼čin m├╝jdesini vermesi, ├Âncesinde zaten bu d├Ârtl├╝n├╝n parti kuracaklar─▒n─▒n Ankara siyaset kulislerinde konu┼čuluyor olmas─▒ bu Mah┼čerin D├Ârt Atl─▒s─▒na atlar─▒n─▒ ko┼čturmalar─▒n─▒n i┼čareti gibi gelmi┼čti. Zaten Milli ┼×ef konu┼čmas─▒nda bu d├Ârtl├╝ye haydi ne duruyorsunuz, partinizi kurun c├╝mlesini a├ž─▒k a├ž─▒k s├Âylemeden i┼čaret fi┼če─čini ate┼člemi┼čti.

Bu d├Ârtl├╝den parti beklenirken ilk muhalefet partisi Nuri Demira─č Taraf─▒ndan Milli Kalk─▒nma Partisi sahneye ├ž─▒kt─▒. (Bug├╝n iktidar partisinin Demokrat Partiyi ├Ârnek ald─▒─č─▒ s├Âylenir ama MKP bug├╝nk├╝ iktidar partisinin prototipidir). Milli Kalk─▒nma Partisi konusuna bu yaz─▒da se├žim k─▒sm─▒yla ilgili girece─čiz ama Milli Kalk─▒nma Partisi ba┼čka bir yaz─▒ konumuz.

ÔÇť─░n├Ân├╝ meclis konu┼čmas─▒nda yol haritas─▒n─▒ s├Âyle belirli┬şyordu: Tart─▒┼č─▒lan Bas─▒n Kanunu g├Âzden ge├žirilecek; Cemiyetler Kanunu ve Ceza Kanunu yumu┼čat─▒larak partiler kurulmas─▒na, toplanma ve g├╝venlik haklar─▒na engel olu┼čturabilecek h├╝k├╝mler ay─▒klanacak; bunlar tamamland─▒ktan sonra da ÔÇťbir bu├žuk seneÔÇŁ sonra tek dereceli se├žimler yap─▒lacakt─▒.ÔÇŁ (Kay─▒┼č, 2008; s: 400)

Bu konu┼čmadan k─▒sa bir s├╝re sonra 7 Ocak 1946ÔÇÖda Demokrat Parti kuru┬şldu ve 1946 y─▒l─▒nda ├žok partili ya┼čam─▒n ilk f─▒rt─▒nas─▒ kopacakt─▒. F─▒rt─▒nadan ├Ânce ─░n├Ân├╝ Demokrat Partinin kurulmas─▒ndan duydu─ču memnuniyeti belli edecek. Celal BayarÔÇÖ─▒ k├Â┼čke davet edip ba┼č ba┼ča yemek yiyecekler. Radyo da Demokrat Partinin kurulu┼č ve ├Ârg├╝tlenme ├žal─▒┼čmalar─▒ duyurulacak. Bu demokrasiye ge├ži┼čteki demokratik tav─▒rlar ├žok uzun s├╝rmeyecek, tabir yerindeyse f─▒rt─▒na ├Âncesi sessizli─čin vakit doldurmas─▒ gibi ge├žecekti.┬á Bu f─▒rt─▒nan─▒n sebepleri; se├žimlerin ani olarak ├Âne al─▒nmas─▒, muhalefetin protestolar─▒, devlet ve parti b├╝t├╝nle┼čmesi ile ─░n├Ân├╝ÔÇÖn├╝n 1 Kas─▒m 1945ÔÇÖteki meclis a├ž─▒┼č konu┼čmas─▒ndaki vaatlerin yerine getirilmemesi olacakt─▒.

├ľzellikle Bas─▒n Kanunun 50. Maddesi Bas─▒n─▒n ├╝zerinde Demokles k─▒l─▒c─▒ gibi sallan─▒yordu. Bu madde h├╝k├╝mete hi├žbir yarg─▒ karar─▒ olmadan gazete kapatma yetkisi veriyordu. Bu kanun b├╝rokratlar taraf─▒ndan ├Âyle ac─▒mazca uygulanm─▒┼čt─▒ ki sava┼č s├╝resinde Ba┼čl─▒klar, puntolar, foto─čraf hatta kelimeler, c├╝mleler bile sert bir ┼čekilde kontrol ediliyordu. Sava┼č sonuna do─čru i┼čler yumu┼čam─▒┼čt─▒, pek uygulanm─▒yor gibi g├Âr├╝n├╝yordu bu kurallar fakat kanun maddeleri h├ól├ó y├╝r├╝rl├╝kteydi.

ÔÇťAk┼čam, Cumhuriyet, Son Posta, Son Telgraf, Tan, Tanin, Tasvir, Ulus, Vakit, Vatan, Yeni Sabah, ├╝lke g├╝ndemini belirleyen ba┼čl─▒ca gazetelerdi. CumhuriyetÔÇÖin ba┼čyazarl─▒─č─▒n─▒ Yunus Nadi, TaninÔÇÖin ba┼čyazarl─▒─č─▒n─▒ H├╝seyin Cahit Yal├ž─▒n, TasvirÔÇÖin ba┼čyazarl─▒─č─▒n─▒ Ziyad Eb├╝zziya, UlusÔÇÖun ba┼čyazarl─▒─č─▒n─▒ Falih R─▒fk─▒ Atay, VatanÔÇÖ─▒n ba┼čyazarl─▒─č─▒n─▒ da Ahmet Emin Yalman yap─▒yordu. Tan gazetesinde Zekeriya ve Sabiha Sertel yaz─▒yorlard─▒. 1946 y─▒l─▒n─▒n ilk aylar─▒na kadar TasvirÔÇÖde yazan Peyami Safa ise daha sonra VakitÔÇÖte yazmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r.

├çok partili hayata ge├žip se├žim ortam─▒na girilince Ulus, Vakit, Ak┼čam, Tanin CHPÔÇÖnin; Vatan, Tasvir, Yeni Sabah da muhalefetin s├Âzc├╝l├╝─č├╝n├╝ ├╝stlendiler. Cumhuriyet gazetesi ise nispeten tarafs─▒zl─▒─č─▒n─▒ koruyabilmi┼č, iki g├╝├žl├╝ rakip parti hakk─▒nda da haber ve yorumlara geni┼č yer vermi┼čtir. Parti s├Âzc├╝l├╝─č├╝n├╝ ├╝stlenen gazeteler ise savunduklar─▒ partilerle ilgili haber ve yorumlara geni┼č yer ay─▒rm─▒┼č, kar┼č─▒t g├Ârd├╝kleri partiler ve y├Âneticileri i├žin karalama ve olumsuz y├Ânleri ├Ân plana ├ž─▒karma i├žin ├Âzel ├žaba sarf etmi┼člerdir.

1941ÔÇÖde T├╝rkiyeÔÇÖde g├╝nl├╝k toplam tirajlar─▒ 60 bini bulan 113 gazete vard─▒. En y├╝ksek tiraj 20 binin ├╝st├╝ndeydi. Ayr─▒ca 227 dergi ├ž─▒k─▒yordu.1946ÔÇÖda birdenbire g├╝nl├╝k tirajlar─▒ 100 bine yakla┼čan 202 gazete ile 302 dergi belirdi.1946ÔÇÖda bin ki┼čiye d├╝┼čen gazete oran─▒ ise 5.2 idi.ÔÇŁ (Kay─▒┼č, 2008; s: 401)

T├╝rkiye yeni bir yola girmi┼čti. Bir s├╝rpriz muhalefet partisi (MKP), bir de kendi i├žlerinden ├ž─▒km─▒┼č muhalefet partisi (DP). D├Ârtl├╝ TakrirÔÇÖin Demokrat Parti olarak sahneye ├ž─▒kmas─▒ en ba┼čta CHP kurmaylar─▒ taraf─▒ndan tepkisiz kar┼č─▒lan─▒rken, toplum taraf─▒ndan ilgi g├Ârmesi Parti Kurmay ve Y├Âneticilerini rahats─▒z etmi┼čti. Bir s├╝re sonra Radyo da Demokrat PartiÔÇÖnin ad─▒ an─▒lmaz oldu. Cumhuriyet Halk Partisi ─░n├Ân├╝ÔÇÖn├╝n konu┼čmas─▒na ra─čmen (ki orada muhalefet partileri kurulduktan bir bu├žuk sene sonra se├žime gidece─či s├Âyleniyordu) muhalefet i├žin ilk s├╝rprizi sahneye s├╝rd├╝. Daha tam ├Ârg├╝tlenmemi┼č olan muhalefete ra─čmen Yerel se├žimleri yapma karar─▒ alt─▒.

Asl─▒nda herkes 1946 Genel Se├žimlerini konu┼čurken, bu se├žimin ├Ânemini atlamaktad─▒r. Muhalefet bu se├žimde ilk s─▒nav─▒n─▒ sonu├žlar ne olursa olsun, ├žok iyi vermi┼čti ve CHP nin oyunu bozulmu┼čtu.

1946 YEREL SEÇİMLERİ

Demokrat Partinin ilk kurulu┼č g├╝nlerindeki demokratik hava birden tersine d├Ânm├╝┼čt├╝. CHP ani bir kararla Nisan sonunda al─▒nm─▒┼čt─▒r bu kadar Belediye Se├žimlerinin 26 May─▒s 1946 da yap─▒lmas─▒na karar vermi┼čtir. Bu ┼ča┼čk─▒nl─▒k s├╝rerken 10 May─▒sta yap─▒lan CHP Ola─čan├╝st├╝ Genel Kurulunda ─░n├Ân├╝ÔÇÖn├╝n De─či┼čmez Genel Ba┼čkan ve Milli ┼×eflik unvan─▒na son verilmi┼č. ─░lk yap─▒lmas─▒ kararla┼čt─▒r─▒lan milletvekili se├žimlerinin tek dereceli olarak yap─▒lmas─▒na, cemiyet ve partilerin s─▒n─▒f esas─▒na dayal─▒ olarak kurulmas─▒n─▒n ├Ân├╝ndeki engellerin de kald─▒r─▒lmas─▒na karar verilmi┼čti. Bunlar yap─▒l─▒rken se├žimin yap─▒l─▒┼č ┼čekline dokunulmam─▒┼čt─▒. ─░┼čte 1946 se├žimlerini tart─▒┼čmal─▒ yapan ┼čeylerin en ba┼č─▒nda gelende buydu; a├ž─▒k oy verme, gizli say─▒m. Bu ayn─▒ ┼čuna benziyordu; 19. Y├╝zy─▒l─▒n ba┼člar─▒nda ABD Ba┼čkanl─▒k se├žimleri s─▒ras─▒nda Cumhuriyet├ži adayla, Demokrat aday k─▒yas─▒ya ├žeki┼čiyordu, Cumhuriyet├ži aday ├Ânde gibi g├Âr├╝n├╝yordu. Gazeteci Demokrat adaya; – Halk Cumhuriyet├ži adaya oy verecek gibi g├Âr├╝n├╝yor, ne dersiniz? Diye sordu─čunda, Demokrat aday; –Kimlerin ka├ž oy verdi─či pek ├Ânemli de─čil, kimlerin oylar─▒ sayd─▒─č─▒ ├Ânemli. Bu a├ž─▒k oy, gizli say─▒m insanda bu ├ža─čr─▒┼č─▒m─▒ yapmaktayd─▒. Se├žim komisyonlar─▒ndaki memurlar─▒n tamam─▒, tamam─▒ devleti kapsayan bir partinin bir ┼čekilde mensubu, g├Ârevlisi konumundayd─▒.

Belediye se├žimleri eski sisteme g├Âre yap─▒lm─▒┼čt─▒. Buna ra─čmen CHPÔÇÖnin hezimeti b├╝y├╝k olacakt─▒. Herkes mah┼čerin d├Ârt atl─▒s─▒n─▒n partisinin tavr─▒n─▒ merak ediyordu. Emri vaki ile kar┼č─▒la┼čan Demokrat Parti Mecliste se├žimin ├Âne al─▒nmas─▒ g├Âr├╝┼č├╝l├╝rken, g├Âr├╝┼č├╝n├╝ Adnan Menderes vas─▒tas─▒yla Meclis k├╝rs├╝s├╝nden belirtti; Menderes k├╝rs├╝den inmeden ├Ânce son h├╝km├╝n├╝ de ┼č├Âyle veriyordu: ÔÇťBu duruma g├Âre tasar─▒n─▒n tek parti idaresinin idamesi maksad─▒yla haz─▒rlanm─▒┼č oldu─čuna h├╝kmetmek zarureti vard─▒r… Se├žim┬şlerin acele ve ani olarak kanuni m├╝ddetten bir hayli ├Âne al─▒nmas─▒ i├žin ileri s├╝r├╝len sebepler varit de─čildirÔÇŁ (T.B.M.M. Tutanak Dergisi, 30 Nisan 1946, D├Ânem VII, Birle┼čim: 45; Tasvir, 30 Nisan 1946).┬á Bu konu┼čmaya ra─čmen TBMM 3 kar┼č─▒ 450 oyla Belediye se├žimlerinin ├Âne al─▒nmas─▒n─▒ kabul etti.

Bir ba┼čka tepki de d├Ânemin ilk muhalefet partisi MKP cephesinden geldi. MKP Genel Ba┼čkan─▒ Demira─č, mu┬şhalefetin hen├╝z ├Ârg├╝tlenmeden, iktidar taraf─▒ndan bir emrivakiyle kar┼č─▒ kar┼č─▒ya b─▒rak─▒ld─▒─č─▒n─▒ s├Âyl├╝yordu (Tasvir, 28 Nisan 1946). Demira─čÔÇÖa cevap Parti S├Âzc├╝s├╝ gibi g├Ârev yapan CHP yanl─▒s─▒ Ulus Gazetesi Ba┼č Yazar─▒ Falih R─▒fk─▒ AtayÔÇÖdan hemen ertesi g├╝nk├╝ ba┼čyaz─▒s─▒ ile geldi; ÔÇťHep istedi─činiz bu de─čil miydi?ÔÇŁ (Ulus, 29 Nisan 1946).

Demokrat Parti Belediye se├žimlerine girecek miydi? Se├žimlere girmese bile siyaset yol haritas─▒ ne olacakt─▒? Bunlar kamuoyunda tart─▒┼č─▒l─▒rken, bu tart─▒┼čmalar daha ├žok cephele┼čmi┼č gazeteler ├╝zerinden y├╝r├╝yordu. Gazeteler neredeyse kalemleriyle k─▒l─▒├ž d├╝ellosu yap─▒yordu. Bunlar olurken Milli Kalk─▒nma Partisi Belediye se├žimlerine girme karar─▒ ald─▒. Kamuoyu bu konu da fazla bir tepki vermedi. Onlar toplumsal alg─▒ da CHP ile DP rekabetine odaklanm─▒┼člard─▒. DP kuruldu─ču g├╝nden itibaren toplumsal alg─▒ da CHPÔÇÖnin rakibiydi.

Demokrat PartiÔÇÖnin se├žimlere girmeyece─čini a├ž─▒klamas─▒ndan sonra se├ži┬şmin sonucu da belli olmu┼čtu. MKPÔÇÖnin CHPÔÇÖye kar┼č─▒ ┼čans─▒ yoktu. Bu karardan sonra propagandalar─▒n ana konusu ÔÇťse├žime kat─▒l─▒mÔÇŁ olacakt─▒. ├ç├╝nk├╝ Demokrat Parti se├žimi protesto ediyor ve sand─▒─ča gitmiyordu. Vatanda┼člar─▒n da sand─▒k ba┼č─▒na gitmemesi DPÔÇÖye destek vermek olarak g├Âr├╝lecekti. Bas─▒n─▒n da faal olarak kat─▒ld─▒─č─▒ propaganda ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒n belkemi─čini de bu konu olu┼čturuyordu. Propagandalar, se├žim g├╝n├╝ pro┬şpaganda konusunda herhangi bir k─▒s─▒tlama olmad─▒─č─▒ i├žin son ana kadar devam etmi┼čtir. Bu son ana kadar propaganda ├žok ilgin├ž h├ól alm─▒┼čt─▒. CHPÔÇÖliler insanlar─▒ oy kulland─▒rmak i├žin ikna etmeye ├žal─▒┼č─▒yor, DPÔÇÖliler oy kullanmak i├žin sand─▒─ča gidenleri yoldan ├ževirmeye ├žal─▒┼č─▒yor. Demira─čÔÇÖ─▒n u├žaklar─▒ havadan s├╝rekli propaganda k├ó─č─▒tlar─▒ at─▒yordu. Tam bir panay─▒r olmu┼čtu se├žim g├╝n├╝.

DP se├žime kat─▒l─▒m─▒ az tutmaya ├žal─▒┼čarak me┼črulu─čunu ve g├╝c├╝n├╝ ispat etmeye ├žal─▒┼č─▒rken, MKP se├žime kat─▒lm─▒┼č olmak ve son ana kadar se├žimi b─▒rakmam─▒┼č olmakta me┼črulu─ču ilan etme pe┼čindeydi. CHP ilk defa ya┼čad─▒─č─▒ ├žok partili se├žim yar─▒┼č─▒ndan kat─▒l─▒m─▒ y├╝ksek tutarak ├ž─▒kma derdindeydi. ─░┼čin se├žimin sonucunun pek de ├Ânemi yoktu. Sonucu belli bir se├žim, CHPÔÇÖnin s├╝reci y├Ânetememesinden dolay─▒ ma─člubiyetle bitecek bir se├žim olacakt─▒. Bu kar┼č─▒la┼čma da ma─člup olan taraf galip, galip olan taraf ma─člup ilan edilecekti.

Se├žimin sonu CHP de h├╝sran, DPÔÇÖde sevin havas─▒ yaratacakt─▒. DP girmedi─či se├žimden toplumsal deste─čini alarak ├ž─▒km─▒┼čt─▒. MKPÔÇÖnin Amerikanvari se├žim propagandalar─▒ topluma ├žok s─▒cak gelmemi┼čti ama CHPÔÇÖden daha me┼čru yer kazanm─▒┼čt─▒. Se├žim sonunda halk nezninde iki muhalefet partisi hem ma─čdur ve galip olarak kabul edilmi┼čti.

Se├žim sonucu kat─▒l─▒m oranlar─▒ ├╝st├╝ne y├╝r├╝t├╝l├╝yordu. Sonu├žlarda DPÔÇÖnin halk─▒ sand─▒─ča gitmeme yolundaki telkin ve propagandalar─▒n─▒n ba┼čar─▒s─▒n─▒ ayan beyan ortaya koymu┼čtu.

Afyon % 77, A─čr─▒ % 84.4, Amasya %46, Ankara %41.5, Antalya %66.6, Ayd─▒n %52.2, Bal─▒kesir % 32.5, Bilecik %78, Bing├Âl %68, Bitlis %98, Elaz─▒─č %57, Bolu %65, Burdur %55, Bursa %24, ├çanakkale %48.5, ├çank─▒r─▒ %48.7, ├çoruh %97, ├çorum %89.9, Denizli %61, Diyarbak─▒r %81, Edirne %50, Manisa %34, Erzincan %78, Erzurum %95, Eski┼čehir %43, Ga┬şziantep %70.8, Giresun %70, G├╝m├╝┼čhane %94, Hakk├óri %89, Hatay %26, ─░├žel %43, Isparta %81.8, ─░stanbul %49.6, ─░zmir %24.5, Kars %94, Kastamonu %47, Kayseri %78, K─▒rklareli %58, K─▒r┼čehir %76, Kocaeli %58.6, Konya %52, K├╝tahya %70, Malatya %68, Mara┼č %46.2, Mardin %96, Mu─čla %31, Mu┼č %71, Ni─čde %79, Ordu %83, Rize %63.5, Samsun %47, Seyhan %51, Siirt %48, Sinop %77, Sivas %83, Tekirda─č %71, Tokat %73, Trabzon %78, Van %75.8, Yozgat %64, Zonguldak %80ÔÇŁ: (T.B.M.M. Tut┬şanak Dergisi, 31 May─▒s 1946, D├Ânem VII, Birle┼čim: 57, s.240). Bu rakamlar mecliste a├ž─▒klanan resmi kat─▒l─▒m oranlar─▒yd─▒. Bu rakamlardan CHPÔÇÖnin yenilgisi net olarak g├Âr├╝lmekteydi. ─░stanbul, Ankara, ─░zmir, Bursa gibi b├╝y├╝k ┼čehirlerin de d├óhil oldu─ču 17 kentte kat─▒l─▒m oran─▒ %50ÔÇÖnin alt─▒ndayd─▒. BursaÔÇÖda %24, ─░zmirÔÇÖde %24.5, HatayÔÇÖda %26, Mu─člaÔÇÖda %31, Bal─▒kesirÔÇÖde % 32 olan kat─▒l─▒m oranlar─▒ DPÔÇÖnin mesaj─▒n─▒n kitlelerce de payla┼č─▒ld─▒─č─▒ izlenimini vermekteydi.

M.K.P. se├žimlerin sonucunda Osmaniye, Ezine, HatayÔÇÖa ba─čl─▒ ├ťrd├╝n na┬şhiyesinde ve ├çanakkaleÔÇÖde Belediye se├žimlerini ve Urfa Belediye Ba┼čkanl─▒─č─▒ÔÇÖn─▒ kazanm─▒┼čt─▒ (Tasvir, 28 May─▒s 1946).

T├╝rkiyeÔÇÖnin ilk ├žok partili se├žim denemesi 1946ÔÇÖda herkesin a─čz─▒na pelesenk olan Genel Se├žimler de─čil, Belediye se├žimleridir. Muhalefet partilerinin birinin boykot ederek, birinin ben de yar─▒┼čtay─▒m diyerek me┼čruluklar─▒n─▒ ilan ettikleri bu se├žim. T├╝rkiyeÔÇÖnin art─▒k d├Ân├╝lmez bir demokrasi yoluna girdi─čini de g├Âstermi┼čtir.

Bir sonra ki yaz─▒m─▒z 1946 efsane Genel Se├žimleri. ─░lgin├ž propaganda ├žal─▒┼čmalar─▒yla ge├žen, i├žinde farkl─▒ hik├óyeler olan bu se├žime farkl─▒ kaynaklardan faydalanarak, belki de y─▒llar─▒n ezberlerinin d─▒┼č─▒na ├ž─▒karak bakaca─č─▒z.

 

Kaynak├ža:

  • AKANDERE Osman. 1946 GENEL SE├ç─░MLER─░ VE SONU├çLARI ├ťZER─░NDE ─░KT─░DAR VE MUHALEFET PART─░LER─░ ARASINDA YAPILAN TARTI┼×MALAR I. Atat├╝rk Ara┼čt─▒rma Merkezi Dergisi. Ocak 2010, Cilt XXVI – Say─▒ 76 Sayfalar: 1-26
  • KAYI┼× Yasin. 1946 BELED─░YE SE├ç─░MLER─░ VE BASIN. ├çTTAD,VII/16-17, (2008/Bahar-G├╝z), s.s.397-419
  • Komisyon. Cumhuriyet D├Ânemi T├╝rkiye Ansiklopedisi. ÔÇťCumhuriyet D├Âneminde Se├žimlerÔÇŁ. Tekeli, ┼×irin. ─░leti┼čim Yay─▒nlar─▒. Cilt: 7. Sayfa: 1798-1824.
  • Komisyon. Cumhuriyet D├Ânemi T├╝rkiye Ansiklopedisi. ÔÇťSiyasal Partiler-D├╝nyada ve T├╝rkiyeÔÇÖde Siyasal PartilerÔÇŁ. Kotil Ahmet. Cilt: 7-8. Sayfa: 2000-2009
  • PAMUK ┼×evket. T├╝rkiyeÔÇÖnin 200 Y─▒ll─▒k ─░ktisadi Tarihi. ─░┼č Bankas─▒ K├╝lt├╝r Yay─▒nlar─▒. ─░stanbul, 2012.
  • TEK─░N Yusuf, SARIAL─░O─×LU ─░r┼čat. 1946 Se├žimleri ve Uluslararas─▒ Politikadaki Yans─▒malar─▒: So─čuk Sava┼č─▒n E┼či─činde ├çok Partili Siyasal Hayata Ge├ži┼č. Bilig. KI┼× 2021/SAYI 96. S: 1-32

├ľzdenbekir KARAKA┼×

1970 Kas─▒m─▒nda ─░stanbul da do─čdu ve Galata b├Âlgesinde b├╝y├╝d├╝. ─░stanbulÔÇÖu ─░stanbul yapan t├╝m toplumsal yap─▒larla ge├žen bir ├žocukluk hayat─▒ ile GalataÔÇÖda Ok├žu Musa ─░lkokuluÔÇÖnda ba┼člayan ve sonras─▒nda Bah├želievler Fikret Y├╝zatl─▒ ─░lkokulu, Bah├želievler Ortaokulu, ┼×i┼čli End├╝stri Meslek Lisesi ile devam eden e─čitim hayat─▒, Y─▒ld─▒z ├ťniversitesiÔÇÖnde KocaeliÔÇÖde devam etti. ├ľzel sekt├Ârde sat─▒┼č, pazarlama, yat─▒r─▒m, planlama ve y├Âneticilik pozisyonlar─▒nda uzun y─▒llar ├žal─▒┼čma hayat─▒ devam ederken Anadolu ├ťniversitesiÔÇÖnde Felsefe okuma d├Ânemi de oldu. Almanca biliyor. ├ľzellikle Bizans d├Ânemi ba┼čta olmak ├╝zere, Sel├žuklu ve Osmanl─▒ kurulu┼č d├Ânemiyle ilgili bir├žok ara┼čt─▒rma yapm─▒┼č bulunuyor. Ayr─▒ca uzun s├╝redir ├╝zerinde ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ M.S. 500 adl─▒ belgesel-d├Âk├╝mantasyon ├žal─▒┼čmas─▒ i├žerisindedir. Bunlar d─▒┼č─▒nda ÔÇśdoland─▒r─▒c─▒l─▒kÔÇÖ konusuyla ilgili bas─▒ma haz─▒r hale gelmi┼č ├žal─▒┼čmas─▒, b├╝y├╝k olas─▒l─▒kla 2021 Mart veya Nisan gibi kitap olarak yay─▒nlanacak. Tar─▒m konusunda da hem bir erozyon e─čitmeni hem de organik tar─▒m uzman─▒ olarak ├žal─▒┼čmalar yapmaktad─▒r. ├ľzellikle T─▒bbi ve Aromatik Bitkiler ve Endemik Bitkilerle ilgili yo─čun bir ├žal─▒┼čma i├žindedir. T├╝rkiye de eksiklik olarak g├Ârd├╝─č├╝ Y├Ânetim Felsefesi ile Strateji ve Planlama konular─▒nda da ├žal─▒┼čmalar─▒ var. Email: [email protected]

FACEBOOK - YORUM YAZ

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
  • YEN─░
B├╝y├╝l├╝ ├ťlke ─░ran

B├╝y├╝l├╝ ├ťlke ─░ran

Haber Merkezi, 1 Ekim 2023
Trilye’de ┼×arap├ž─▒l─▒k

Trilye’de ┼×arap├ž─▒l─▒k

Ekrem Hayri PEKER, 29 Eyl├╝l 2023
BursaÔÇÖn─▒n ─░lk Mebuslar─▒ (1877)

BursaÔÇÖn─▒n ─░lk Mebuslar─▒ (1877)

Atilla SA─×IM, 19 Eyl├╝l 2023
─░ncir, ├╝z├╝m ve zeytin a┼čk─▒na

─░ncir, ├╝z├╝m ve zeytin a┼čk─▒na

Nurdan Çakır TEZGİN, 19 Eylül 2023
Bar─▒┼č Man├žo Ger├že─či

Bar─▒┼č Man├žo Ger├že─či

Yrd. Do├ž. Dr. Mehmet YARDIMCI, 14 Temmuz 2023
├çengili d├╝─č├╝nlerin BursaÔÇÖs─▒

├çengili d├╝─č├╝nlerin BursaÔÇÖs─▒

Nurdan Çakır TEZGİN, 14 Temmuz 2023
Mussolini’yi doland─▒ran T├╝rk: Ey├╝pl├╝ Halit

Mussolini’yi doland─▒ran T├╝rk: Ey├╝pl├╝ Halit

├ľzdenbekir KARAKA┼×, 14 Temmuz 2023
Likya’n─▒n Antik Belle─či

Likya’n─▒n Antik Belle─či

Tahsin ┼×─░M┼×EK, 13 Temmuz 2023
Bursa ├ťzerine Bir Deneme

Bursa ├ťzerine Bir Deneme

M├╝min CEYHAN, 28 Haziran 2023