├ľzden Bekir KARAKA┼×
├ľzden Bekir  KARAKA┼×
D├╝nyan─▒n ─░lk Standartlar Manzumesi: Kanunname-i ─░htisab─▒-─▒ Bursa (1502)
  • 10 Ocak 2021 Pazar
  • +
  • -
  • ├ľzden Bekir KARAKA┼× /

KANUNNAME-─░ ─░HT─░SABI-I BURSA 1502 (Bursa Belediye Kanunu)

Kanunun Ad─▒ : Kanunname-i ─░htisab-─▒ Bursa (1)
Kanunun Yaz─▒l─▒┼č Tarihi : Zilhicce ortalar─▒nda sene Hicri 907 (Miladi 1502)
Kanunnameyi ├ç─▒karan: Sultan Bayezid-├« Vel├« nam-─▒ di─čer II. Bayezid
(KanunnameÔÇÖnin T├╝rk├žeÔÇÖye ├ževrilmi┼č hali ile)
Defter suretidir.

─░ktidar sahibi Padi┼čahÔÇÖtan gelen emirde;

BursaÔÇÖda olan meslek ileri gelenleri ve bilirki┼čileri toplay─▒p, her meslekte al─▒nan, sat─▒lan ve i┼členen ├že┼čitli kuma┼člar─▒n, giyeceklerin ve sat─▒lan t├╝m di─čer ┼čeylerin t├╝m├╝ne konulmu┼č narhlar─▒n (devlet├že saptanan fiyat), zaman i├žerisinde her t├╝rl├╝s├╝n├╝n fiyat de─či┼čiminin teker teker yaz─▒ld─▒─č─▒ bir defter haz─▒rlay─▒n. Ben tahta ├ž─▒kt─▒ktan sonra narh ne ┼čekilde uygulanm─▒┼čt─▒r? O zamandan beri ayn─▒ ┼čekilde uygulanm─▒┼č m─▒d─▒r, de─či┼čtirilmi┼č midir? De─či┼čtirilmi┼čse sebebi nedir? Mevcut uygulama nedir? Etrafl─▒ca bunlar incelenerek ku┼čkulu, bilinmeyen bir taraf b─▒rak─▒lmas─▒n. Acele olarak detayl─▒ bir ┼čekilde yaz─▒p g├Ânderiniz. G├Ânderilen bu defter kanunname olaca─č─▒ndan o m├╝racaat edilece─činden kesinlikle narh─▒n eksik bir ├že┼čidi kalmas─▒n.

Yukar─▒daki y├╝ksek makam─▒n bu emrine uyularak meslek sahibi olanlar ve bilirki┼čiler ├ža─čr─▒larak: ÔÇťSat─▒lan ┼čeylerin eski narh miktarlar─▒ nedir? ┼×u anda eski narh uygulanmakta m─▒d─▒r, uygulanmamakta m─▒d─▒r? Mevcut durumun sebebi nedir? ve ne zamand─▒r uygulanmaktad─▒r?ÔÇŁ diye ara┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒nda hi├žbir meslekte eski narhlar─▒n korunmad─▒─č─▒, b├╝t├╝n narh usul├╝n├╝n be┼č-alt─▒ y─▒l ├Ânce tamamen de─či┼čtirildi─či ve o zamandan beri narh─▒n uygulanmad─▒─č─▒ g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r.

Ekmek├žiler

Durum anla┼č─▒l─▒nca ├Ânce ekmek├žilerin kontrol├╝ne ba┼član─▒p eski kanunlar─▒ soruldu─čunda: ÔÇťHer zaman bu─čday─▒n ucuzlu─čuna ve dolgunlu─čuna g├Âre kad─▒ emri ile g├╝venilir ki┼čiler numune (├že┼čni) al─▒rlard─▒ÔÇŁ dediler. Ekmek├žilerin getirdi─či h├╝k├╝mde d├Ârt-be┼č senedir kad─▒ taraf─▒ndan g├Ârevlendirilen ┼čehrin ileri gelen g├╝venilir birka├ž ki┼čisi taraf─▒ndan al─▒nan numuneye g├Âre fiyat belirlensin diye emredilmi┼čtir. O tarihte numune al─▒p ┼č├Âyle kararla┼čt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r: ÔÇť BursaÔÇÖn─▒n ÔÇťMudÔÇŁ* ├Âl├že─čiyle en iyi kaliteli (1.s─▒n─▒f) bu─čday─▒n m├╝dd├╝ y├╝z on ak├žeye, orta kalitesi (2.s─▒n─▒f) y├╝z ak├žeye ve d├╝┼č├╝k kalitelisi (3. Kalite) seksen be┼č ak├žeye sat─▒lacak. Unu ince elekten elenmi┼č, iyi pi┼čmi┼č, ak ve kokusuz olmas─▒ kayd─▒yla yedi y├╝z dirhemlik ekmek bir ak├že olacakt─▒r. Fiyatlarda artma ve eksilme oldu─ču taktir de narh bu durumla k─▒yaslan─▒p yeniden belirlenecektirÔÇŁ.

Fakat bu belirlenen ┼čartlar ve narh uygulan─▒yor mu, fiilen yerle┼čti mi diye denemek ve kontrol etmek i├žin birka├ž yerden ekmek getirtildi. Getirilen ekmeklerin kimisi ├ži─č, kimisi kara, kimisi de eksik olup sebebi sorulunca oradakilerin ├žo─čunlu─ču: ÔÇťBelediye memurlar─▒ ekmeklerimizin k├óh ├ži─č, k├óh eksik diye her g├╝n her f─▒r─▒ndan be┼čer, onar ak├že al─▒p bu duruma g├Âz yumarlar. Bu memurlar─▒n r├╝┼čvet almamas─▒ ile ilgili emir gelmi┼č olmas─▒na ra─čmen bunu dinlemeyip eskisi gibi almaya ald─▒klar─▒ bu r├╝┼čveti de ceza imi┼č gibi ald─▒klar─▒ ve ekmeklerdeki ay─▒plar─▒ ├Ârtt├╝kleriÔÇŁ s├Âylediler. Bu durum muhtesibe: ÔÇťBu hadsizli─če ve vurdumduymazl─▒─ča vak─▒f m─▒s─▒n?ÔÇŁ diye soruldu─čunda, ÔÇťBen yeni geldim, bunlar─▒ bilmem. K├ótibim ve keth├╝dam eskidirler, onlara sorunuzÔÇŁ dedi. Onlara (k├ótip ve keth├╝daya) ÔÇť Ekmek neden bu kadar ├ži─č ve kara? Neden eksik? Ni├žin ilgilenmediniz?ÔÇŁ diye soruldu─čunda: ÔÇťBu defal─▒k g├╝nah─▒m─▒z─▒ affedin. Bundan sonra daha dikkatli kontrol edece─čiz, g├Âzleyece─čiz ve ilgilenece─čiz. Bu gibi uygunsuzluklar─▒n tekrar─▒na izin vermeyece─čizÔÇŁ dediler. Bunu tekrarlamamalar─▒, gaflete d├╝┼čmemeleri, ┼čeriat ve kanuna uygun i┼čler yapmalar─▒ konusu s─▒k─▒ s─▒k─▒ tembih edildiler, uyar─▒ld─▒lar. K─▒sa zamanda eskisinden daha fena haller ortaya, kanunsuzluklar ortaya ├ž─▒kt─▒, bununla ilgili defalarca uyar─▒lmalar─▒na ra─čmen eskisi gibi davranmaya devam ettiler. ┼×eriat ve kanuna uymad─▒lar.

Pideciler

Pideciler ve bilirki┼čiler ├ža─čr─▒l─▒p eski narhlar─▒ soruldu─čunda: ÔÇť Pideler eskiden beri ekmek a─č─▒rl─▒─č─▒ndan y├╝z elli dirhem daha eksik ├╝retilirdi. Ancak pidenin unu ekme─čin unundan daha saf olmal─▒, ince elekte elenmesi, ├╝zerinde yeteri kadar ha┼čha┼č bulunmas─▒ ve gevrek pi┼čirilmesi de ┼čart ko┼čulmu┼čtu. Ya─čl─▒ pide de normal pidenin yar─▒s─▒ kadar olurdu. Ya─čl─▒ pidenin bir kilesine bir okka ya─č konulup ├╝zerine ha┼čha┼č ekilmesi ve ar─▒ undan i┼členmesi gerekirdi.ÔÇŁ┬á Yap─▒lan tetkiklerde bu ┼čartlara uyulmad─▒─č─▒ g├Âr├╝ld├╝. Sebebi soruldu─čunda: ÔÇŁD├Ârt-be┼č y─▒ld─▒r r├╝┼čvet al─▒n─▒p kontrol edilmemesiÔÇŁ denildi. Bunun ├╝zerine: ÔÇťBundan sonra eski narh uygulans─▒nÔÇŁ denildi.

├ç├Ârek├žiler

Eski narh, ekmek a─č─▒rl─▒─č─▒n─▒n yar─▒s─▒ olup beyaz undan yap─▒lmas─▒ ve unun bir kilesine bir okka ya─č konulmas─▒ gerekirken tefti┼č s─▒ras─▒ndan buna uyulmad─▒─č─▒ g├Âr├╝ld├╝. Bununda sebebi yukar─▒da da belirtildi─či gibi d├Ârt-be┼č y─▒ldan beri r├╝┼čvet al─▒n─▒p denetim yap─▒lmamas─▒. Art─▒k eski narh ├╝zerinden i┼člem yap─▒lmas─▒ kararla┼čt─▒r─▒ld─▒.

So─čanc─▒lar

Ge├žmi┼čte so─čan─▒n d├Ârt bu├žuk okkas─▒ bir ak├že idi. Ancak sat─▒c─▒lar d├Ârt okkas─▒n─▒ bir ak├žeye satmay─▒ adet edinmi┼č. Sapl─▒ so─čan be┼č okka olarak fakat g├╝z aylar─▒nda yar─▒m┼čar okka eksik sat─▒l─▒rm─▒┼č. K─▒┼č aylar─▒nda so─čanc─▒lara so─čan satmaya gelenler iki bu├žuk okkas─▒n─▒, so─čanc─▒lar da iki okkas─▒n─▒ bir ak├žeye satarm─▒┼č. Bu kanunda t├╝mden bozulmu┼čtur. Bozulman─▒n sebebi yine r├╝┼čvettir. ÔÇťSo─čana eski narh uygulans─▒nÔÇŁ denildi.

Kasaplar

Kasaplar, bilirki┼čiler ve ┼čehrin ileri gelenlerinden baz─▒lar─▒ toplan─▒p ete uygulanan kanundan soruldu─čunda g├╝venilir ki┼čilerin bir├žo─ču: ÔÇťEskiden koyun etinin narh─▒ her y─▒l ├╝├ž ├že┼čitti. ├ľnce iki y├╝z elli dirhem, sonra ├╝├ž y├╝z dirhem, k─▒┼č─▒n iki y├╝z dirhemi bir ak├žeye olurdu. D├Ârt-be┼č y─▒ldan beri hi├ž ├╝├ž y├╝z dirhemi bir ak├žeye sat─▒lmaz oldu. Hemen iki y├╝z elli ve iki y├╝z dirhemi bir ak├žeye sat─▒l─▒rÔÇŁ dediler.

├ť├ž y├╝z dirheminin bir ak├žeye sat─▒lmamas─▒n─▒n nedeni kasaplardan sorulunca birka├ž sebep g├Âsterdiler. Birincisi ge├žmi┼čte GeliboluÔÇÖda her koyun ba┼č─▒na bir ak├že iskele vergisi al─▒n─▒rd─▒. ┼×imdi d├Ârt ak├že almaktad─▒rlar. BursaÔÇÖda olan Sel├ótin imaretlerine ve baz─▒ ┼čehir ileri gelenlerine y─▒lda altm─▒┼č bin koyun tahsis edilmi┼čti. ┼×imdi bu hisseler beylik oldu. Ba┼čka bir nedeni de; bize bir h├╝k├╝m verilmi┼čtir diye bir h├╝k├╝m g├Âsterdiler. Bunun i├žeri─činde ÔÇť ─░stanbulÔÇÖda koyun etinin 350 dirhemi bir ak├žeye olunca BursaÔÇÖda ├╝├ž y├╝z dirhemi bir ak├že olacak, ├╝├ž y├╝z dirhemi bir ak├že olursa BursaÔÇÖda iki y├╝z elli dirhemi bu fiyata sat─▒lacak. K─▒saca her zaman ─░stanbul narh─▒ndan elli dirhem eksi─či olacakÔÇŁ diye emrolunmu┼čtur.

Bu mazeretler kar┼č─▒s─▒nda halk─▒n bir b├Âl├╝m├╝ dedi ki; ÔÇť─░skele vergisi artal─▒ yakla┼č─▒k on be┼č y─▒l oluyor, fakat d├Ârt-be┼č y─▒ld─▒r ├╝├ž y├╝z dirhem bir ak├žeye sat─▒lmaz oldu. Altm─▒┼č bin ba┼č koyunun imaretlere ve ┼čehir ileri gelenlerine verilmeyip beylik olmas─▒ koyunun BursaÔÇÖya gelmesine engel te┼čkil etmez. Eskiden oldu─ču gibi her y─▒l o miktardan fazlas─▒ gelir. Narh daha ziyade azl─▒─ča, ├žoklu─ča g├Âredir. ├ço─ču kere ve uzun s├╝re ─░stanbulÔÇÖda ├╝├ž y├╝z elli dirhem et bir ak├žeye sat─▒l─▒r. Burada ├╝├ž y├╝z dirhemini bir ak├žeye satmad─▒n─▒z. G├Âstermelik bir h├╝k├╝m alm─▒┼čs─▒n─▒z, fakat d├Ârt-be┼č y─▒ld─▒r kesinlikle buna g├Âre de i┼člem yapmad─▒n─▒z. Hem de muhtesip ile ittifak yap─▒p ona b├╝y├╝k paralar vererek ├╝├ž y├╝z dirhemi bir ak├že olacak mevsimde iki y├╝z ve iki y├╝z elli dirhemi bir ak├žeye sat─▒p halk─▒n hakk─▒n─▒ vermeyip onlara haks─▒zl─▒k edersiniz.ÔÇŁ

Ger├žekten de bu i┼čin birinci nedeni, muhtesibin ├žok miktarda para almas─▒ oldu─ču anla┼č─▒lm─▒┼čt─▒r.

Ayr─▒ca orada bulunan insanlar dediler ki: ÔÇťBu denilenden ba┼čka d├Ârt-be┼č y─▒ldan beri haks─▒z bir durum daha ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Eskiden ke├ži eti her mevsimde koyun etinden elli dirhem fazla olurdu. ┼×imdiki durumda her ke├ži ba┼č─▒na muhtesip iki ak├že al─▒r. Koyun narh─▒na ke├ži etinin sat─▒lmas─▒na izin verir. Koyun etiyle ke├ži etinin ayn─▒ fiyata sat─▒lmas─▒ insanlara haks─▒zl─▒kt─▒r. Ke├žiler mezbahaya kesim i├žin g├Ât├╝r├╝ld├╝─č├╝nde g├Ârevliler a├ž─▒k├ža mezbahaya girip her ke├ži ba┼č─▒na iki┼čer ak├že alarak koyun narh─▒na sat─▒lmas─▒na izin verirler. Hatta bu t├╝r olaylar─▒n bir├žo─čunu eskiden g├Âz├╝m├╝zle g├Ârd├╝k.ÔÇŁ

Y├╝z kadar ahali, muhtesip ve yard─▒mc─▒lar─▒n─▒n y├╝zlerine kar┼č─▒ ┼čahitlik ettiler. Kasaplara da: ÔÇťBu su├žlamalara ne diyorsunuz, bunca insan yalan m─▒ s├Âyl├╝yor?ÔÇŁ denilince, kasaplar─▒n baz─▒lar─▒ g├Ârevlilerin y├╝z├╝ne kar┼č─▒: ÔÇťYalan s├Âylemiyorlar, olanlar─▒ s├Âyl├╝yorlar. Muhtesip buna r─▒za g├Âstermeseydi ke├ži etini koyun eti narh─▒na satmazd─▒kÔÇŁ dediler.

Pazarc─▒lar

Pazarc─▒lar ├ža─čr─▒larak bilirki┼čilerinden ve di─čer ┼čehir halk─▒ndan meyvelere ait eski narh uygulamas─▒ soruldu─čunda: “├ľnceleri pazaryerine her ne ├že┼čit meyve gelirse ┼čehirli ve pazarc─▒ herkes istedi─či kadar al─▒rd─▒. D├Ârt- be┼č y─▒ld─▒r pazarc─▒lar birle┼čip ┼čehre gelen meyveleri ve ┼čehir etraf─▒nda olan ba─č, bah├že ve bostanlarda yeti┼čen ├╝r├╝nleri toptan alarak d├╝kk├ónlar─▒na getirip muhtesibe her biri i├žin bir narh koydurup, mahkeme sicillerine ge├žinirlerdi. Fakat d─▒┼čar─▒da kendi bildiklerine satarak muhtesip ile payla┼č─▒rlard─▒.” dediler. Halk─▒n bu s├Âzlerinin do─črulu─čunun anla┼č─▒lmas─▒ i├žin sicillere bak─▒ld─▒. S─▒nanmak ├╝zere pazardan baz─▒ meyveler getirtilip g├Âr├╝ld├╝. Halk─▒n dedikleri do─čru ├ž─▒k─▒nca, pazarc─▒lara: “Ni├žin eksik sat─▒yorsunuz?” denildi. Muhtesibin huzurunda y├╝z├╝ne kar┼č─▒: “Bunlar─▒n bilgisi dahilinde sat─▒yoruz” dediklerinde halk─▒n muhtesip hakk─▒ndaki s├Âzleri de do─črulanm─▒┼č oldu. Bunun ├╝zerine muhtesibe: “Hepsi do─čruymu┼č, neden kontrol etmezsiniz? Eksik sat─▒lan─▒ kontrol etmek sizin g├Ârevinizdir” denildi─činde muhtesip: ├ľnce ÔÇťbenim haberim yok” diye ink├ór etti. Daha sonra: “Ben geldi─čim zamanda uygulama bu ┼čekilde idi. Bu ┼čekilde yapmasam devletin benden istedi─či paray─▒ nereden verece─čim?” dedi. K├ótibi ile keth├╝das─▒ da: “Evet, eksik sat─▒yorlar” diye itiraf ettiler. Pazarc─▒lardan baz─▒lar─▒ da dediler ki: “Muhtesibin terazi g├Ât├╝ren adamlar─▒ her d├╝kk├óndan g├╝nde bazen yar─▒m, bazen bir, bazen de iki ak├že al─▒rlar. Paradan ba┼čka her ├že┼čit yemi┼čten birer mendil de yemi┼č al─▒rlar. Kanun ve h├╝k├╝mlerinde bunlar var m─▒d─▒r? G├Ârmek istiyoruz.” dediklerinde ara┼čt─▒r─▒ld─▒. Kanunname ve h├╝k├╝mlerinde b├Âyle bir usul olmad─▒─č─▒ g├Âr├╝ld├╝. Yap─▒lan kanunsuz uygulamalar─▒n haks─▒zl─▒─č─▒ iyice anla┼č─▒ld─▒. B├╝t├╝n meyvelerin narhlar─▒ tek tek ara┼čt─▒r─▒ld─▒. Hepsi eski kanun ve ihtisap ile ilgili emirlere tamamen ayk─▒r─▒ bulundu. ┼×imdi anla┼čmazl─▒k ve de─či┼čiklik olan narhlarda padi┼čah─▒n emri gere─čince sat─▒lan mala ve zaman─▒na g├Âre al─▒c─▒, sat─▒c─▒ ve bilirki┼čilerin ittifak─▒yla narh konuldu. Konulan narhlar a┼ča─č─▒da a├ž─▒klanm─▒┼čt─▒r:

Meyveler

Kiraz: Tazesinin y├╝z elli dirhemi bir ak├žeye, ├╝├ž g├╝nden sonra iki y├╝z dirhemi bir ak├žeye, daha sonra iki y├╝z elli dirhemi bir ak├žeye ve her ├╝├ž g├╝nden sonra y├╝z dirhem art─▒r─▒larak en son iki okkas─▒ bir ak├žeye sat─▒lacak.

Ya┼č zerdali: Tazesinin iki y├╝z dirhemi bir ak├žeye, ├╝├ž g├╝nden sonra ├╝├ž y├╝z dirhemi bir ak├žeye, daha sonra geli┼č tarihine g├Âre bu k─▒yas ├╝zerinden narh verilecektir.

Ya┼č erik: Tazesinin iki y├╝z dirhemi bir ak├žeye, ├╝├ž g├╝nden sonra be┼č y├╝z dirhemi, daha sonra alt─▒ y├╝z dirhemi bir ak├žeye oluncaya kadar bu ┼čekilde art─▒r─▒larak sat─▒lacakt─▒r.

G├Âkba┼čl─▒ armut: Narh─▒ da bu ┼čekilde olacakt─▒r.

─░─čnesi armudu: Tazesinin alt─▒ y├╝z dirhemi bir ak├žeye, be┼č g├╝nden sonra iki okkas─▒ bir ak├žeye, daha sonra bu k─▒yas ├╝zere narh verilecektir.

├çerhallu armuu: Tazesinin iki okkas─▒ bir ak├žeye, ├╝├ž g├╝nden sonra bin dirhemi bir ak├žeye, ├╝├ž bu├žuk okkas─▒ bir ak├že oluncaya kadar bu ┼čekilde art─▒r─▒larak sat─▒lacak.

├ľrenku┼č armudu: Tazesinin iki y├╝z dirhemi bir ak├že, ├╝├ž g├╝nden sonra ├╝├ž y├╝z dirhemi, bundan d├Ârt g├╝n sonra bir okkas─▒ ve en sonunda da alt─▒ y├╝z dirhemi bir ak├že olacakt─▒r.

Zerdemoru armudu: Tazesinin bir okkas─▒ bir ak├žeye, be┼č g├╝nden sonra alt─▒ y├╝z dirhemi bir ak├žeye, daha sonras─▒ da bu k─▒yas ├╝zere sat─▒lacakt─▒r.

M├╝rendi armudu: Tazesinin ├╝├ž y├╝z dirhemi bir ak├žeye, be┼č g├╝nden sonra be┼č y├╝z dirhemi bir ak├žeye, daha sonras─▒na da bu k─▒yas ├╝zere narh verilecektir.

Bey armudu: Y├╝k├╝ seksen alt─▒ ak├že olursa iki y├╝z elli dirhemi bir ak├žeye sat─▒lacak ve sonra bu k─▒yas ├╝zere narh verilecektir.

Sultani armudu: Tazesinin be┼č y├╝z dirhemi bir ak├žeye, be┼č g├╝nden sonra alt─▒ y├╝z dirhemi ve sonunda iki okkas─▒ bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

┼×ekeri armudu: Tazesinin ├╝├ž y├╝z dirhemi, be┼č g├╝nden sonra be┼č y├╝z dirhemi ve sonunda alt─▒ y├╝z dirhemi bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

T├╝rki armudu: Tazesinin bin dirhemi sonra geli┼č tarihine g├Âre bu k─▒yas ├╝zere narh verilecektir.

Sabuni armudu: Tazesinin bir okkas─▒, sonra alt─▒ y├╝z dirhemi, nihayet iki okkas─▒ bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Yerbasmaz armudu: Tazesinin ├╝├ž y├╝z dirhemi, be┼č g├╝nden sonra alt─▒ y├╝z dirhemi, haftas─▒ndan sonra iki okkas─▒ bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Kara moru armudu: Tazesinin bir okkas─▒ bir ak├žeye, be┼č g├╝nden sonra be┼č y├╝z dirhemi bir ak├žeye ve sonunda alt─▒ y├╝z dirhemi bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Bozdo─čan armudu: Tazesinin bir okkas─▒ bir ak├žeye, ├╝├ž g├╝nden sonra alt─▒ y├╝z dirhemi, sonra sekiz y├╝z dirhemi ve sonunda d├Ârt okkas─▒ bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Ak┼čehir’in bedeg├óni elmas─▒: Bir deve y├╝k├╝ y├╝z ak├žeye olursa ├╝├ž y├╝z elli dirhemi bir ak├žeye olacak ve sonra bu k─▒yas ├╝zerine narh verilecektir. Ak┼čehir’in ek┼či elmas─▒n─▒n bir okkas─▒ bir ak├žeye olacakt─▒r. ├ľteden beri gelenek b├Âyledir. Ama fazla ve noksan olursa narh da ona g├Âre verilir.

┼×ehrebani k├Ây├╝ elmas─▒: Bir kat─▒r y├╝k├╝ yetmi┼č ak├žeye olursa ├╝├ž y├╝z dirhemi bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r. Bir y├╝k├╝ altm─▒┼č ak├žeye olursa ├╝├ž y├╝z elli dirhemi bir ak├žeye sat─▒l─▒p sonra bu k─▒yas ├╝zere narh verilecektir.

G├╝l├óbi elmas─▒: Tazesi ├╝├ž y├╝z dirhemi, ├╝├ž g├╝nden sonra bir okkas─▒ ve sonunda alt─▒ y├╝z dirhemi bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Misk elmas─▒: Bir y├╝k├╝ y├╝z ak├žeye olursa iki y├╝z elli dirhemi bir ak├žeye sat─▒lacak. Y├╝k├╝ y├╝z ona olursa iki y├╝z yirmi be┼č dirhemi, y├╝k├╝ y├╝z yirmiye olursa iki y├╝z dirhemi bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

┼×eftali: Tazesi bir okkas─▒, ├╝├ž g├╝nden sonra alt─▒ y├╝z dirhemi, sonunda iki okkas─▒ bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Yalman (Yal─▒ Nar─▒): Y├╝k├╝ yirmi ak├žeye olursa alt─▒ y├╝z dirhemi, yirmi be┼č ak├žeye olursa be┼č y├╝z dirhemi, otuz ak├žeye olursa bir okkas─▒ bir ak├že olacakt─▒r. Yal─▒ nar─▒n─▒n di─čer bir ├že┼čidinin bir okkas─▒ bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r. Bundan eksik veya fazla oldu─čunda geli┼čine g├Âre ayn─▒ k─▒yas ├╝zere narh verilecektir.

Birgi nar─▒: Y├╝k├╝ y├╝z k─▒rk ak├že olursa iki y├╝z seksen dirhemi bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r. Y├╝k├╝ eksik veya fazla olursa narh─▒ bu k─▒yas ├╝zere art─▒r─▒l─▒p eksiltilecektir.

Ayd─▒n ili ├╝z├╝m├╝: Tazesinin (alacas─▒) iki y├╝z dirhemi, iki g├╝nden sonra ├╝├ž y├╝z dirhemi bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

┼×ehir ├╝z├╝m├╝: Tazesi gelince Ayd─▒n ili ├╝z├╝m├╝n├╝n bir okkas─▒ bir ak├žeye sat─▒lacak, sonra eksik veya fazlas─▒na g├Âre narh verilecektir.

┼×ehir Medrebelidin ├╝z├╝m├╝: Tazesinin iki y├╝z dirhemi, ├╝├ž g├╝nden sonra ├╝├ž y├╝z dirhemi, haftas─▒ndan sonra bir okkas─▒ ve sonra be┼č y├╝z ve alt─▒ y├╝z dirhemi ve daha ziyade olursa iki okkas─▒ bir ak├žeye sat─▒l─▒r. Ama her zaman medrebeliden ba┼čka ├╝z├╝m on g├╝n ge├žtikten sonra her ak├želik miktar ba┼č─▒na iki y├╝z dirhem fazla olacak diye narh konulmu┼čtur. Bu zikredilen narhlar─▒n t├╝m├╝ne pazarc─▒lar g├Ân├╝l ho┼člu─čuyla raz─▒ olup ayn─▒ ┼čekilde satmay─▒ kabul ettiler.

Ulubat ├╝z├╝m├╝: Tazesinin ├╝├ž y├╝z dirhemi, sonunda ├╝├ž okkas─▒ bir ak├že olacakt─▒r. Medrepolit ├╝z├╝m├╝n├╝n son vaktinde y├╝k├╝ yetmi┼č ak├že olursa ├╝├ž y├╝z dirhemi bir ak├žeye, Ulubat ├╝z├╝m├╝n├╝n bir okkas─▒ da bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

─░ncir: Tazesinin iki y├╝z dirhemi bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r. ├ť├ž g├╝nden sonra bir okkas─▒ bir ak├žeye ve daha sonraki ├╝├ž g├╝n├╝ takiben alt─▒ y├╝z dirhemi ve daha sonraki ├╝├ž g├╝n i├žin iki okkas─▒ bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r. En sonunda a─č─▒rl─▒k her ├╝├ž g├╝nde iki y├╝z dirhem artacakt─▒r.

K─▒z─▒lc─▒k: Tazesinin iki y├╝z dirhemi bir ak├žeye, sonra iki okkas─▒ bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

G├╝zelhisar portakal─▒: ─░ki y├╝z seksen dirhemi bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Midilli portakal─▒: Bir okkas─▒ bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Limon: Bir y├╝k├╝ y├╝z seksen ak├že olursa iki y├╝z seksen dirhemi bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

A┼č─▒lama kestane: Kilesi on d├Ârt ak├že olursa iki y├╝z elli dirhemi bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r. Sair kestanenin kilesi sekiz ak├že olursa bir okkas─▒ bir ak├že olacakt─▒r.

Karaburun zeytini ve ├çeke┼čde zeytini: ─░ki y├╝z dirhemi bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Yal─▒ zeytini: Bir okkas─▒ bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Taze f─▒nd─▒k: Ye┼čil kapl─▒ olan─▒n─▒n okkas─▒ bir ak├žeye, bu soyulduktan sonra olan─▒n─▒n iki y├╝z dirhemi bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r. Mevsimi ge├žtikten sonra y├╝z yirmi be┼č dirhemi bir ak├že olacakt─▒r.

Ceviz: M├╝dd├╝ seksen ak├že olursa kilesi d├Ârt bu├žu─ča sat─▒lacakt─▒r.

Mu┼čmula: Ham─▒n─▒n kilesi ├Ânce be┼č ak├žeye, d├Ârt g├╝nden sonra d├Ârt bu├žuk ak├žeye, sonra d├Ârt ak├žeye sat─▒lacakt─▒r. Ayn─▒ mu┼čmulan─▒n olgunu ├Ânce ├╝├ž y├╝z dirhemi bir ak├žeye, ├╝├ž g├╝nden sonra bir okkas─▒ bir ak├žeye, takip eden ├╝├ž g├╝nden sonra alt─▒ y├╝z dirhemi bir ak├žeye, sonunda ise iki okkas─▒ bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Marul: Tazesinin sekiz tanesi bir ak├žeye, ├╝├ž g├╝nden sonra on alt─▒ adedi, sonra yirmi d├Ârd├╝ bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Bostanlar

Bostanlara ait eski kanun bilirki┼čilere ve ┼čehir ileri gelenlerine soruldu─čunda ┼č├Âyle cevap verdiler: “Eski kanuna g├Âre kavun, karpuz ve benzerleri pazar yerine getirildi─činde ┼čehir halk─▒ndan isteyenler al─▒p faydalan─▒rlard─▒. ┼×imdi d├Ârt-be┼č y─▒ld─▒r bir├žok pazarc─▒ birle┼čip ba─č ve bah├žede yapt─▒klar─▒ zul├╝m gibi kavun, karpuz ve h─▒yar bostanlar─▒n─▒ da al─▒p stok ederler. Bunlar─▒ birka├ž d├╝kk├ónda istedikleri fiyata satarlar, kazanc─▒n─▒ a─čalar ve adamlar─▒ payla┼č─▒rlar. Her hususta birlik olduklar─▒ i├žin de halk bu i┼čten zarar g├Âr├╝r, ak├želeri pul yerine ge├žer.” diye ┼čik├óyet ettiler. Onun i├žin: “Bundan b├Âyle eski kanuna g├Âre i┼člem yap─▒ls─▒n” denildi. Bu i┼čin uygulanabilmesi i├žin padi┼čah taraf─▒ndan emir g├Ânderilmesi uygun olacakt─▒r. Eski narh─▒n uygulanmas─▒, halk─▒n ge├žimini kolayla┼čt─▒r─▒p padi┼čah i├žin de hay─▒r dua edilmesine yol a├žacakt─▒r. Bu zikredilen toprak ├╝r├╝nlerinin ba┼č─▒nda h─▒yar gelir.

H─▒yar:Eskiden tazesi d├Ârt tanesi bir ak├žeye olup haftas─▒ndan sonra sekizi bir ak├žeye, ikinci hafta on alt─▒ tanesi, ├╝├ž├╝nc├╝ hafta yirmi d├Ârd├╝ bir ak├žeye, d├Ârd├╝nc├╝ hafta otuz iki tanesi bir ak├žeye sat─▒l─▒rd─▒. Geldik├že taze taze sat─▒l─▒rd─▒. Fakat ┼čimdiki halde yirmisi, otuzu bir ak├žeye sat─▒laca─č─▒ zamanda pazarc─▒lar stok edip azar azar satmak gayesiyle birisini, ikisini ve nihayet d├Ârd├╝n├╝, be┼čini sarar─▒p yenilemeyecek hale gelinceye kadar bekletip bir ak├žeye satarlar. Bunlar─▒ kontrol etmekle g├Ârevli olan kimseler, sat─▒c─▒lar─▒n her birinden r├╝┼čvet al─▒p g├Âz yumduklar─▒ndan halk taze h─▒yar y├╝z├╝ g├Âremez oldu. G├╝nlerce bekletilmi┼č, ├╝zerlerine temiz olmayan sular sa├ž─▒lm─▒┼č, buru┼čmu┼č h─▒yarlar─▒ papa─čan gibi tekrar tekrar tezg├óha koyarak satarlar. Bazen ├Âyle olurdu ki fiyat─▒ d├╝┼č├╝rmemek i├žin stok ettikleri bir iki bin h─▒yar─▒ ├ž├Âpe atarlar, narh─▒na g├Âre satmazlar. Sair meyvelerde olan fahi┼č fiyat gibi bunda da insanlar─▒ aldat─▒rlar.” diye halk ┼čik├óyet edince h─▒yara dahi eski kanun ├╝zere narh konulup: “┼×artlar─▒na uyulsun” denildi.

Ankara (Eng├╝r├╝) kavunu: Ba┼člang─▒├žta iki okkas─▒ bir ak├žeye, ├╝├ž g├╝nden sonra ├╝├ž okkas─▒ bir ak├žeye, alt─▒ g├╝nden sonra alt─▒ okkas─▒ bir ak├žeye ve daha sonra da sekiz okkas─▒ bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Karaca kavun: Tazesinin iki okkas─▒ bir ak├žeye, ├╝├ž g├╝nden sonra ├╝├ž okkas─▒ bir ak├žeye, alt─▒ g├╝nden sonra d├Ârt okkas─▒ bir ak├žeye ve daha sonraki g├╝nlerde de alt─▒ okkas─▒ bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Kaba kavun: Tazesinin ├╝├ž okkas─▒ bir ak├žeye, alt─▒ g├╝nden sonra be┼č okkas─▒ bir ak├žeye, sonra sekiz okkas─▒ bir ak├žeye, nihayet on okkas─▒ bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Karpuz: Tazesinin d├Ârt okkas─▒ bir ak├žeye, iki g├╝nden sonra alt─▒ okkas─▒ bir ak├žeye, be┼č-alt─▒ g├╝nden sonra sekiz okkas─▒ bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Kavun D├╝vle─či (Kelek): Tazesinin ├╝├ž okkas─▒ bir ak├žeye, ├╝├ž g├╝nden sonra d├Ârt okkas─▒, alt─▒ g├╝nden sonra be┼č okkas─▒, on g├╝nden sonra yedi okkas─▒ bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Zikrolunan kavunun ve karpuzun tazesinin ve sonras─▒n─▒n narh─▒ ne ise ona uyulacakt─▒r. Olgunla┼čmadan ham halde pazara gelmeyecek. Getiren olursa ilgililer taraf─▒ndan cezaland─▒r─▒lacakt─▒r. Kavun ve karpuzda eski kanun budur.

Halen bu bahsedilen narh─▒n uygulanmad─▒─č─▒ g├Âr├╝ld├╝. Bozulmas─▒n─▒n sebebi sorulunca yukar─▒da verilen cevaplar gibi sat─▒c─▒lar─▒n r├╝┼čvet kar┼č─▒l─▒─č─▒nda istedikleri fiyat─▒ uygulad─▒klar─▒n─▒, ald─▒klar─▒ r├╝┼čveti “eksik satars─▒n─▒z” diye ceza bahanesiyle ald─▒klar─▒n─▒, paray─▒ ald─▒ktan sonra hi├ž kontrol yapmad─▒klar─▒n─▒ bir├žok g├╝venilir kimse ifade ettiler. Sicillere bak─▒l─▒nca s├Âylenenlerin do─čru oldu─ču ve bozulman─▒n d├Ârt-be┼č y─▒ldan beri devam etti─či anla┼č─▒larak bu durum deftere i┼členmi┼čtir.

Sebzeler

G├Âk bakla: Tazesinin iki okkas─▒ bir ak├žeye, be┼č g├╝nden sonra iki bu├žuk okkas─▒ bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

A┼č kaba─č─▒ (Sak─▒z Kaba─č─▒): ├ť├ž g├╝n narh olmayacak. ├ť├ž g├╝nden sonra ├╝├ž okkas─▒ bir ak├žeye, haftas─▒nda d├Ârt okkas─▒, ikinci haftada be┼č okkas─▒, ├╝├ž├╝nc├╝ haftada alt─▒ okkas─▒, d├Ârd├╝nc├╝ haftada sekiz okkas─▒ bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Koruk: Kaba─č─▒n sekiz okkas─▒ bir ak├že oldu─čunda koru─čun bin dirhemi bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r. Tazesi ├╝├ž g├╝ne kadar iki y├╝z dirhem, bir haftas─▒nda ├╝├ž y├╝z dirhem, ikinci haftas─▒nda bir okka, ├╝├ž├╝nc├╝ haftada alt─▒ y├╝z dirhem, d├Ârd├╝nc├╝ haftada sekiz y├╝z dirhem koruk bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r. Koruk isteyene koruk, kabak isteyene kabak satacaklar, “koru─ču kabakla satar─▒z” demeyeceklerdir.

Patl─▒can (Badincan): ├ť├ž g├╝ne kadar on tanesi bir ak├žeye, haftas─▒nda yirmi d├Ârt tanesi, ikinci haftada k─▒rk tanesi, ├╝├ž├╝nc├╝ haftada altm─▒┼č tanesi, d├Ârd├╝nc├╝ haftada seksen tanesi bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Havu├ž: D├Ârt okkas─▒ bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Lahana (Kelem): Tazesinin d├Ârt okkas─▒ bir ak├žeye, on g├╝nden sonra alt─▒ okkas─▒, yirmi g├╝nden sonra sekiz okkas─▒ bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Eski kanun budun ┼×imdi ise de─či┼čtirilmi┼čtir. De─či┼čikli─čin sebebi ve zaman─▒ yukar─▒da bahsedilen hususlardand─▒r.

Ama sebze sat─▒c─▒lar─▒ toplan─▒p: “Biz bundan b├Âyle eski narh ├╝zere satmaya raz─▒y─▒z. Biz buna uyal─▒m. Ancak eskiden kabak, koruk ve havu├ž gibileri biz satard─▒k. D├Ârt- be┼č y─▒ldan beri pazarc─▒lar da bizimle beraber satmaya ba┼člad─▒lar. Bu sebepten ald─▒klar─▒m─▒z─▒ iki kat─▒na al─▒r ve mecburen pahal─▒ya satar─▒z.” dediler. Bunun ├╝zerine bu ├╝r├╝nlerin eskiden oldu─ču gibi yaln─▒zca sebzeciler taraf─▒ndan sat─▒lmas─▒ istendi.

Helvac─▒lar

Toplant─▒da haz─▒r bulunan helvac─▒lar ve bilirki┼čileri ┼č├Âyle dediler: “Eskiden karma badem├« helvan─▒n okkas─▒n─▒ yedi ak├žeye ve di─čer helvalar─▒n okkas─▒n─▒ alt─▒ ak├žeye ve ev helvas─▒n─▒n okkas─▒n─▒ d├╝kk├ónc─▒lar d├Ârt bu├žu─ča, seyyar sat─▒c─▒lar d├Ârt ak├žeye, ├╝z├╝m helvas─▒n─▒n okkas─▒n─▒ ├╝├ž bu├žu─ča ve d─▒┼čar─▒dan getirenler ├╝├ž ak├žeye satarlard─▒.ÔÇŁ Bunun ├╝zerine yap─▒lan kontrollerde bu narha uyulmad─▒─č─▒ g├Âr├╝ld├╝. De─či┼čikli─čin sebebi ve zaman─▒ yukar─▒da belirtildi─či gibidir. Tekrar eski narha d├Ân├╝ld├╝.

Paludeciler

├ťz├╝m├╝n batman─▒n─▒ on be┼č ak├žeye ald─▒klar─▒nda bir okka badem, d├Ârt ak├želik safran, alt─▒ ak├želik ni┼časta, ├╝├ž ak├želik odun, iki ak├želik ├že┼čitli malzeme, dokuz ak├želik susam ya─č─▒, bir ak├že d├╝kk├ón kiras─▒ ve be┼č ak├že i┼č├ži masraf─▒ oldu─čunda paludenin narh─▒ iki y├╝z yirmi be┼č dirhemi bir ak├že olurdu.” diyen bilirki┼čilerin s├Âyledikleri ara┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒nda bunlar─▒n de─či┼čtirildi─či g├Âr├╝ld├╝. Nedeni yukar─▒da anlat─▒ld─▒─č─▒ ┼čekildedir. Narh yine eskisi gibi b─▒rak─▒ld─▒.

┼×erbet├žiler

┼×erbet narh─▒, ├ťz├╝m ├╝├ž y├╝z elli dirhem bir ak├žeye olursa, ┼čerbetin be┼č y├╝z elli dirhemi bir ak├žeye olup ├╝z├╝m├╝n bir okkas─▒ bir ak├žeye olursa ┼čerbetin yedi y├╝z dirhemi bir ak├že olurmu┼č. Bunun da de─či┼čtirildi─či g├Âr├╝ld├╝. Sebebi yukar─▒dakiler gibidir. Narh─▒n eski ┼čekliyle uygulanmas─▒ istendi.

Bakkallar

Bakkallar, bilirki┼čiler ve ┼čehrin ileri gelenleri meclise ├ža─čr─▒l─▒p kapandan (tart─▒ yerinden) al─▒nan ve sat─▒lan mallar─▒n narhlar─▒ sorulunca: “Eski kanuna g├Âre haftan─▒n bir g├╝n├╝ muhtesibin adam─▒ ┼čehirliden baz─▒ g├╝venilir kimselerle tart─▒ yerine gelip baldan, ya─čdan vesaireden her ne varsa % 10 k├ór ├╝zerine narh verir, bunu sicillere kaydettirir ve narha ayk─▒r─▒ bir hareket bulunca su├žuna g├Âre ceza verirdi. D├Ârt-be┼č y─▒ld─▒r bu kanuna riayet olunmay─▒p her bakkal diledi─či gibi al─▒p satar. Sebebi yukar─▒da a├ž─▒kland─▒─č─▒ gibi r├╝┼čvet al─▒p susmakt─▒r.” dediler. ┼×imdiki halde her mevsime g├Âre % 10 k├ór ├╝zere narh konuldu ki bu hususlar a┼ča─č─▒da belirtilmi┼čtir:

S├╝zme bal: Batman─▒ doksan ak├žeye olursa okkas─▒ be┼č bu├žuk ak├žeye, batman─▒ seksene olursa okkas─▒ be┼č ak├žeye ve yetmi┼če olursa d├Ârt ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Sadeya─č: Batman─▒ y├╝z otuz ak├že olursa, okkas─▒ sekize, batman─▒ y├╝z yirmi ak├že olursa yediye ve batman─▒ y├╝z ak├žeye olursa okkas─▒ alt─▒ bu├žuk ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Susam (Afyon) ya─č─▒: Batman─▒ atm─▒┼č ak├že olursa okkas─▒ d├Ârt ak├žeye, batman─▒ yetmi┼č ak├že olursa d├Ârt bu├žu─ča, batman─▒ elli ak├žeye olursa okkas─▒ ├╝├ž bu├žuk ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Emir Ali kay─▒s─▒s─▒: Batman─▒ yetmi┼č ak├že olursa, okkas─▒ d├Ârt ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Garbi kay─▒s─▒: Batman─▒ elli ak├že olursa okkas─▒ ├╝├ž bu├žuk ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

K─▒z─▒l ├╝z├╝m: Batman─▒ on sekiz ak├že olursa ├╝├ž y├╝z elli dirhemi bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Kara ├╝z├╝m: Batman─▒ on d├Ârt ak├že olursa d├Ârt y├╝z elli dirhemi bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Beylerce ├╝z├╝m├╝: Batman─▒ on be┼č ak├že olursa d├Ârt y├╝z dirhemi bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

┼×idye (Re┼čidiye) ├╝z├╝m├╝: Batman─▒ on be┼č ak├že olursa d├Ârt y├╝z dirhemi bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Kuru incir: En iyisinin ├╝├ž y├╝z dirhemi bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Amaskene (Amasya) eri─či: Batman─▒ yirmi be┼č ak├že olursa iki y├╝z elli dirhemi bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Kara Aslan eri─či: Batman─▒ yirmi ak├že olursa ├╝├ž y├╝z dirhemi bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Ak┼čehir armudu: Yar─▒m batman─▒ yirmi be┼č ak├že olursa iki y├╝z elli dirhemi bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Ayd─▒n ili armudu: Batman─▒ on d├Ârt ak├že olursa d├Ârt y├╝z elli dirhemi bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Karaman zerdalisi: Batman─▒ otuz ak├že olursa iki y├╝z elli dirhemi bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Ayd─▒n ili zerdalisi: Batman─▒ yirmi be┼č ak├že olursa iki y├╝z elli dirhemi bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

K├Âfter: Batman─▒ yirmi sekiz ak├že olursa iki y├╝z yirmi be┼č dirhemi bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Pestil: Batman─▒ yirmi be┼č ak├že olursa iki y├╝z elli dirhemi bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Badem: Batman─▒ altm─▒┼č ak├že olursa okkas─▒ d├Ârt ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

F─▒st─▒k (pe┼čte): Batman─▒ altm─▒┼č ak├že olursa y├╝z dirhemi bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Pekmez: Batman─▒ yirmi be┼č ak├že olursa iki y├╝z elli dirhemi bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Ceviz i├ži: Batman─▒ k─▒rk ├╝├ž ak├že olursa okkas─▒ ├╝├ž ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

A─čda (macun): Tazesinin iki y├╝z dirhemi bir ak├že olursa iki y├╝z elli dirhemi bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Ni┼časta ve Ke┼č: Okkas─▒ daima bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Leblebi: D─▒┼čar─▒dan getiren bir okka elli dirhemini bir ak├žeye, d├╝kk├ónc─▒lar bir okkas─▒n─▒ bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Sofya ve Karaman peyniri: Kantar─▒ doksan ak├že olursa y├╝z elli dirhemi bir ak├žeye satacakt─▒r.

E┼čme peyniri: ─░ki y├╝z elli dirhemi bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Midilli peyniri: Okkas─▒ iki ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Lor peyniri: Okkas─▒ iki ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Teleme peyniri: Tazesinin ├╝├ž y├╝z dirhemi bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r. Geli┼č tarihine g├Âre a─č─▒rl─▒─č─▒ art─▒r─▒lacakt─▒r.

Tavuk ve Yumurtalar

Tavuk├žular

Tavuk├žular ve ┼čehrin ileri gelenleri ├ža─čr─▒l─▒p eski kanunlar─▒ soruldu─čunda: “─░stanbul’da ├ži─č tavu─čun y├╝z dirhemi bir ak├že olursa Bursa’da doksan dirhemi bir ak├že olacak, k─▒saca aralar─▒nda on dirhem fark bulunacakt─▒r.” ┼čeklinde cevap verdiler. Kad─▒ defterlerine dahi bak─▒l─▒p seksen dirhemi bir ak├žeye sat─▒ld─▒─č─▒ g├Âr├╝ld├╝. Bundan b├Âyle bu ┼čekilde sat─▒lmas─▒ kararla┼čt─▒r─▒ld─▒. Tavuk├žular ├Ânce buna raz─▒ olsalar da sonra: “Biz bu narh ├╝zere satmay─▒z” diyerek itiraz etmeleri ├╝zerine: “Eskiden bu narhla satard─▒n─▒z. Bug├╝n ne oldu da vazge├žtiniz?” denilince: “├ço─čumuz bir araya gelip i┼čb├Âl├╝m├╝ yaparak bir k─▒sm─▒m─▒z sat─▒n al─▒r, bir k─▒sm─▒m─▒z temizler ve belediye memurlar─▒na iki g├╝nde bir yedi ak├že vererek istedi─čimiz gibi satard─▒k.” dediler. ├ľmer bin Mehmet ve Ha┼čan bin H├╝seyin ve ├çak─▒r bin Abdullah ad─▒ndaki tavuk├žular─▒n d├Ârt-be┼č y─▒ldan beri r├╝┼čvet verdiklerini itiraf etmelerinden dolay─▒ bu i┼čteki d├╝zensizli─čin ve de─či┼čikli─čin sebebi ve zaman─▒ anla┼č─▒ld─▒. ┼×imdi tavuk narh─▒ koyun etiyle k─▒yaslanarak: “Koyun etinin iki y├╝z dirhemi bir ak├že olursa, tavuk etinin yetmi┼č dirhemi bir ak├že olacakt─▒r. Koyun etinin iki y├╝z elli dirhemi bir ak├že olursa, seksen dirhem tavuk eti bir ak├že olacakt─▒r. ├ť├ž y├╝z dirhemi bir ak├že olursa, o zaman doksan dirhem tavuk eti bir ak├že olacak” diye narh tayin olundu.

Yumurta: K─▒┼č─▒n on tanesi bir ak├žeye, ilkbaharda on d├Ârd├╝ bir ak├žeye, A─čustos’ta on alt─▒s─▒ bir ak├žeye sat─▒l─▒rm─▒┼č. Sonra bozulmu┼č. Bozulma sebebi ve zaman─▒ yukar─▒da a├ž─▒klad─▒─č─▒ gibidir. Eski narh─▒n uygulanmas─▒na karar verildi.

Bal─▒k├ž─▒lar

Bal─▒k├ž─▒lar, bilirki┼čileri ve ┼čehir halk─▒ ├ža─čr─▒l─▒p eski narh uygulamas─▒ soruldu─čunda: “Ge├žmi┼čte bir y├╝k bal─▒─ča iki ak├že vergi verdikten sonra koyun eti narh─▒ iki y├╝z elli dirhem bir ak├že oldu─čunda sazan bal─▒─č─▒n─▒n bir okkas─▒ bir ak├žeye, yay─▒n bal─▒─č─▒n─▒n be┼č y├╝z dirhemi, turna bal─▒─č─▒n─▒n alt─▒ y├╝z dirhemi, ─░znik’in akbal─▒─č─▒n─▒n okkas─▒ bir ak├že sat─▒l─▒rd─▒.” ┼čeklinde cevap verdiler. Bundan b├Âyle narh─▒n bu ┼čekilde uygulanmas─▒na karar verildi. Fakat bug├╝ne kadar buna uyulmam─▒┼čt─▒r. Narha uyulmamas─▒n─▒n sebebi; d├Ârt-be┼č y─▒ld─▒r bal─▒─č─▒n her y├╝k├╝ne iki ak├že vergiden ba┼čka on be┼č ak├že daha al─▒nmas─▒ym─▒┼č. “Bundan b├Âyle yaln─▒z iki ak├žeÔÇÖlik vergiyi verin, di─čerini vermeyin. Eski narh ├╝zere sat─▒n.” denildi─činde ├Ânce buna raz─▒ olmalar─▒na ra─čmen sonradan kabul etmeyip yine eksik satmaya ba┼člad─▒lar.

A┼č├ž─▒lar

A┼č├ž─▒lar, bilirki┼čiler ve ┼čehrin ileri gelenleri ├ža─čr─▒l─▒p yemeklerin durumu soruldu─čunda: “Eskiden etin iki y├╝z elli dirhemi bir ak├že olursa;

Yahni: ├çi─č etin yar─▒s─▒ ve ├žorbayla olursa narh miktar─▒n─▒n d├Ârtte biri bir ak├že olurdu.

Tava b├╝ryan: Okkas─▒ ├╝├ž bu├žuk ak├žeye sat─▒l─▒rd─▒.

Asma koyun b├╝ryan─▒: Okkas─▒ d├Ârt ak├že olurdu.

K├Âfte kebab─▒: So─čan hari├ž doksan dirhemi bir ak├žeye sat─▒l─▒rd─▒.

Kemikli tand─▒r kebab─▒: Y├╝z yirmi be┼č dirhemi bir ak├žeye sat─▒l─▒rd─▒.

┼×i┼č kebab─▒: Y├╝z on iki bu├žuk dirhem olurdu.” dediler. Yap─▒lan kontrollerde bunlar─▒n hepsinin bozuldu─ču g├Âr├╝ld├╝. De─či┼čikli─čin sebebi ve zaman─▒ yukar─▒da anlat─▒ld─▒─č─▒ ├╝zeredir. Bu konuda padi┼čah emri gelirse eski narh uygulanacakt─▒r.

B├Ârek├žiler

B├Ârek├žilerin bilirki┼čilerinden eski narh soruldu─čunda: “Ge├žmi┼čte koyun etinin iki y├╝z elli dirhemi bir ak├že oldu─ču zaman bir ak├želik b├Âre─če yetmi┼č dirhem et ve on dirhem so─čan ve y├╝z dirhem hamur olmak ├╝zere toplam y├╝z seksen dirhemden meydana gelirdi. Bir kile un hamuruna bir okka saf ya─č ve bir ak├želik biber konurdu.” dediler. Sonra bozulmu┼čtur. Sebebi ve zaman─▒ yukar─▒daki gibidir. Eski narh─▒n uygulanmas─▒na karar verildi.

Ba┼č├ž─▒lar

Bilirki┼čilerle ├ža─čr─▒l─▒p: “Eski kanun var m─▒d─▒r ve nas─▒ld─▒r?” diye soruldu─čunda: Bug├╝ne kadar ba┼člara narh verilmedi─či ortaya ├ž─▒kt─▒. Bu durumda bilirki┼čiler ve halktan g├╝venilir kimseler bir araya gelip narh verilmesi istendi. A┼ča─č─▒da a├ž─▒kland─▒─č─▒ ├╝zere narh verildi:

Y├╝z tanesi pa├žas─▒yla olmak ├╝zere her g├╝n yakla┼č─▒k alt─▒ y├╝z tane ba┼č al─▒n─▒p k─▒rkar ak├žeden toplam iki y├╝z k─▒rk ak├že, bunlar─▒n sat─▒ld─▒─č─▒ d├╝kk├ónlara g├╝nde iki y├╝z iki ak├že kira, on alt─▒ y├╝k odun ├╝creti doksan alt─▒ ak├že, i┼č├žilere yemek paras─▒ iki y├╝z k─▒rk ak├že, ekmek paras─▒ seksen ak├že, tuz ve sirke gideri on alt─▒ ak├že ve otuz ├╝├ž ak├že de ser├žine verildi─činde b├╝t├╝n d├╝kk├ónlarda toplam g├╝nl├╝k gider dokuz y├╝z yedi ak├že olur. Sat─▒l─▒rken d├Ârt pa├ža ekme─čiyle bir ak├žeye, bir ba┼č da, sirke ve ekme─čiyle bir ak├žeye sat─▒ld─▒─č─▒ takdirde bin iki y├╝z ak├že elde edilerek on alt─▒ ba┼č├ž─▒ bir g├╝nde iki y├╝z doksan ├╝├ž ak├že k├ór etmi┼čtir. Etin iki y├╝z dirhemi bir ak├že olursa d├Ârt ay bu narhla i┼člem yap─▒l─▒rd─▒. D├Ârt ay y├╝z adet ba┼č─▒ ve d├Ârt y├╝z pa├žay─▒ yirmi be┼č ak├žeye al─▒rlarm─▒┼č. Bu tarihte bir ba┼č─▒n sirkesi, ya─č─▒, tiridi ve bir pulluk ekme─čiyle alt─▒ pula, d├Ârt ay y├╝z adet ba┼č─▒ pa├žas─▒yla on alt─▒ ak├žeye al─▒rlarm─▒┼č. B├Âylece ekme─čin tiridiyle be┼č pula ve d├Ârt pa├žan─▒n her mevsimde ekme─čiyle bir ak├žeye sat─▒lmas─▒ kararla┼čt─▒r─▒ld─▒.

Dokumalar

Kadife, kemha, tafta ve di─čer kuma┼člar─▒n kanunlar─▒ bilirki┼čilere sorulunca eskiden kadifenin tarifi konusunda dediler ki:

Kadife

Ba─č─▒na be┼č okka l├Âk ve hav─▒n her dirhemine ├╝├ž dirhem l├Âk verirlerdi. D├Ârt y─▒l kadar oluyor ki, ba─č─▒na ├╝├ž okka ve hav─▒n dirhemine bir bu├žuk, nihayet iki dirhem l├Âk vermelerinden dolay─▒ renk bozulup k├Ât├╝le┼čince ├živide ├žekenler buna ├žerde ad─▒n─▒ verdiler. Fakat eskiden ├žerde denilen bu de─čildi. ├çerde, kadifenin atk─▒s─▒na be┼č okka l├Âk ve hav─▒n dirhemine ├╝├ž dirhem l├Âk├╝ tam olarak verdikten sonra ├žividi ezip, s├╝z├╝p suyuna ├žekmeye derlerdi. Bunun sonucunda k─▒rm─▒z─▒ renk olurdu. ┼×u anda l├Âk yar─▒ya indirilip hemen ezilmi┼č ├živide ├žekildi─činde k─▒rm─▒z─▒ ile menek┼če moru aras─▒nda alelade bir renk elde edilir oldu. Bunun sebebi kadifecilerden soruldu─čunda: “Biz l├Âk├╝ eski ├ódet ├╝zere veririz, problem boyac─▒lardad─▒r.” deyince boyac─▒lar ├ža─čr─▒l─▒p i┼čin asl─▒ soruldu─čunda: “Ha┼ča biz b├Âyle yapmay─▒z. Olay bilirki┼čilerin s├Âyledi─či gibidir. Siz nas─▒l derseniz biz ├Âyle boyar─▒z. Hatta k─▒z─▒l boyay─▒ l├Âke siz kar─▒┼čt─▒r─▒yorsunuz” diye y├╝zlerine kar┼č─▒ ┼čahitlik ettiler. Bilirki┼čiler ÔÇťk─▒z─▒l boyan─▒n okkas─▒ iki ak├žeye, l├Âk├╝n okkas─▒ doksana y├╝ze, bu sahtek├órl─▒k de─čil midir?” dediklerinde hepsi ┼čahitlik edip: “Sahtek├órl─▒kt─▒r.” dediler. “Mademki sahtek├órl─▒k neden ├Ânlenmez?” denilince kadifeciler: “Ge├žmi┼čte l├Âk├╝n okkas─▒ yirmi be┼č, otuz ak├že idi. Eski ├ódet ├╝zere l├Âk kullan─▒rd─▒k. Epey zamand─▒r ├╝├ž-d├Ârt ki┼či ┼čehre gidip ne kadar l├Âk gelirse kimseye ald─▒rmay─▒p fiyat─▒n─▒ art─▒rmak suretiyle hepsini kendileri al─▒p stok etmektedirler. Esnafa azar azar ve y├╝ksek fiyatlara satmalar─▒ndan dolay─▒ l├Âk├╝ yerli yerinde kullanam─▒yorduk. Bundan dolay─▒ l├Âk alan l├Âk├ž├╝lere bir-iki defa yasak getirildiyse de m├╝mk├╝n olmad─▒” diye ┼čahitlik ettiler. Kadifenin g├╝zelli─činin bozulmas─▒n─▒n sebebi sorulunca buna da: “Hamc─▒lar tayfas─▒ vard─▒r. Her kuma┼č─▒n ├ž├Âzg├╝ ve atk─▒ tellerini bunlar i┼člerler. Tart─▒ yerinden ibri┼čim ald─▒klar─▒nda bir miktar pahal─▒s─▒n─▒ al─▒rlar ki buna tilan ve kenar derler. Esnaf bunu kullanaca─č─▒ zaman iyiye k├Ât├╝y├╝ kar─▒┼čt─▒r─▒p baz─▒lar─▒n─▒ atk─▒, ├ž├Âzg├╝ ve hav yapmaktad─▒rlar.” dediler. Di─čer maddelerde oldu─ču gibi narh─▒n bozulma sebebi bunda da ayn─▒d─▒r.

─░pek

─░pe─čin pahal─▒s─▒ ├žok ince olur, tez pi┼čer, rengi de ├žabuk al─▒r. K├Ât├╝s├╝ ise kal─▒n olur, ge├ž pi┼čer, rengi incesi kadar kabul etmez. Renkte bozukluk olunca g├╝zellik kalmaz.” deyince bu da yasakland─▒. “Bundan b├Âyle ipek ipliklerin iyisi k├Ât├╝s├╝ birbirine kar─▒┼čt─▒r─▒lmas─▒n.” denildi. G├╝zelli─činin bozulmas─▒n─▒n bir ba┼čka sebebi de, ge├žmi┼čte hamc─▒lar hav─▒ i┼čletirken dolap├ž─▒lara her teli b├╝kt├╝r├╝rlermi┼č. B├Âyle olunca renkleri e┼čit olup g├╝zelle┼čirmi┼č. Masraf─▒ azaltmak i├žin birka├ž y─▒ld─▒r telin birisini b├╝kt├╝r├╝p birisini b├╝kt├╝rmez olmu┼člar. Bu y├╝zden b├╝k├╝lmeyen teller ├žabuk bozuldu─čundan sa─člaml─▒k da kalmam─▒┼č. Eski narh─▒n uygulanmas─▒na karar verildi. Narh─▒n uygulanmamas─▒n─▒n sebebi ve zaman─▒ yukar─▒da belirtildi─či ├╝zeredir.

S─▒rmal─▒ kadife

S─▒rmal─▒ kadifenin telinden sorulunca: “Eski zamanda s─▒rmal─▒ kadifenin k─▒rk be┼č ve elli teli bir dirhem olup kuma┼č─▒ dayan─▒kl─▒, parlak ve g├Âsteri┼čli olurdu. Yakla┼č─▒k be┼č-alt─▒ y─▒ld─▒r yava┼č yava┼č telin altm─▒┼č─▒, yetmi┼či bir dirhem ve sonunda y├╝z tel bir dirhem oldu─čundan kuma┼čta dayan─▒kl─▒l─▒k ve g├╝zellik bulunmaz oldu. Bundan ba┼čka ge├žmi┼čte y├╝z dirhem g├╝m├╝┼če bir miskal has Frengi flori alt─▒n─▒ kat─▒l─▒rd─▒. ┼×imdi ayar─▒ d├╝┼č├╝k alt─▒ndan yar─▒m miskal, nihayet bir dirhem alt─▒n katarlar. Bundan ├Ât├╝r├╝ s─▒rmal─▒ kadifede eskisi gibi sa─člaml─▒k ve g├╝zellik kalmad─▒.” dediler. Bunun ├╝zerine bu konuda da eski kanun ge├žerli olsun denildi. Narh─▒n uygulanmamas─▒n─▒n sebebi ve zaman─▒ yukar─▒da belirtildi─či ┼čekildedir.

Dolabî kemha ve tabrehi tek renk kemhalar

Bunlardan soruldu─čunda: “Eski kanuna g├Âre bunlar─▒n ├ž├Âzg├╝s├╝ yedi bin tel olurdu. D├Ârt-be┼č y─▒ld─▒r i├žinden bin telini ├ž─▒kar─▒p alt─▒ bin telle i┼členir oldu. Teller eksilince eni de ister istemez darald─▒.” denilince sebebi anla┼č─▒lm─▒┼č oldu. “Bundan b├Âyle eski kanun gere─či yedi bin telden yap─▒ls─▒n ve eni de yerinde olsun” denildi.

Gülistanî kemha

Bundan sorulunca: ÔÇťG├╝listan kemhan─▒n ge├žmi┼čte ├ž├Âzg├╝s├╝ yedi bin tel olup sonradan bin y├╝z elli tel i┼členerek toplam─▒ sekiz bin y├╝z elli tel olurdu. Yirmi be┼č y─▒ld─▒r bunun da bin teli eksiltilmi┼čtir. Baz─▒ kimseler evvelki gibi d├╝zg├╝n olarak yaparlar. Bir├žo─ču eksik i┼člemektedirler. Ama halk bundan zarar g├Ârmez. ├ç├╝nk├╝ ucuz yollu oldu─čundan de─čerinde al─▒n─▒p sat─▒l─▒r.” denildi. Halk teli eksik olan ucuz ipekliyi kulland─▒─č─▒ i├žin ayn─▒ ┼čekilde b─▒rak─▒ld─▒. Fakat mevcut durum bilinmesine ve deftere bu ┼čekilde kaydedilmesine ra─čmen muhtesibin adamlar─▒ g├╝listanc─▒lardan: “Dokudu─čunuz ipekli eksiktir” diye s├╝rekli ceza almaktad─▒rlar.

Vale (Bir ├že┼čit ipekli kuma┼č)

Bu kuma┼č cinsinin eski kanunu sorulunca: “Eski g├╝nlerde valenin ├ž├Âzg├╝s├╝ bin alt─▒ y├╝z tel olup atk─▒s─▒ e─črilmi┼č olurmu┼č. Zikrolunan tarihten beri kimisi ├ž├Âzg├╝den iki y├╝z tel, kimisi ├╝├ž y├╝z, d├Ârt y├╝z tel ve baz─▒s─▒ alt─▒ y├╝z tel, baz─▒s─▒ da geli┼či g├╝zel sekiz y├╝z tel ├ž─▒kar─▒p sekiz y├╝z telle i┼čleyip atk─▒s─▒n─▒ da ├žo─ču tabs─▒z i┼čler.” dediler. Bunun ├╝zerine muhtesibe: “Vale ve tafta hakk─▒nda bir├žok emir gelip teli tamam, potu tabii ve eni yerinde olsun denilmi┼čti. Ni├žin kontrol etmezsin?” diye soruldu─čunda: “Ben yeni geldim haberim yok.” dedi. B├Âylece su├ž valecilerin ├╝zerine kald─▒. Onlar da: “Bizim eksik i┼člememiz bunlar─▒n y├╝z├╝ndendir. Bunlara her birimiz daima r├╝┼čvet veririz, eksik i┼čleriz. Bunlar da g├Âr├╝rler ald─▒rmazlar.” dediklerinde muhtesip: “Bu ┼čahitler d├╝zmedir, yalan s├Âylerler diye” yalanlad─▒. Tahminen halktan be┼č-alt─▒ y├╝z kadar ki┼či muhtesibin y├╝z├╝ne kar┼č─▒: “┼×ehirde binden ziyade eksik tezg├óh vard─▒r. Topundan r├╝┼čvet al─▒rs─▒n─▒z ald─▒r─▒┼č etmezsiniz, niye ink├ór edersiniz?” deyince muhtesip su├žlamalar─▒ kabul ederek: “Ben de geldim, b├Âyle buldum. Yoksa beylik ak├žeyi benim nereden vermem gerekir?” dedi.

M├╝ferrak vale

Bu da sade vale gibi ├ž├Âzg├╝s├╝ bin alt─▒ y├╝z ve atk─▒s─▒ tabii ve telinin alt─▒n─▒ ├žok olurdu. Birka├ž y─▒ld─▒r ├ž├Âzg├╝s├╝ ve eni eksik ve teli k├Ât├╝ ve k─▒rm─▒z─▒s─▒ l├Âkle boyanmay─▒p k─▒z─▒l boya ile boyan─▒rm─▒┼č. Bundan b├Âyle eski ├ódete g├Âre olsun” denildi. Bundaki de─či┼čikli─čin sebebi ve zaman─▒ yukar─▒da belirtildi─či gibidir.

Musannaf vale

Evvelden iki bin iki y├╝z tel olup eni di─čer valelerden d├Ârtte bir eksik olurmu┼č. Eski halinde b─▒rak─▒ld─▒.

Çifte tafta

Bunun ├ž├Âzg├╝s├╝ bin sekiz y├╝z ├žifte tel olup eni de be┼č ├žeyrek gireh olurdu. Taftan─▒n y├╝z├╝ne p├╝r├╝z├╝ gitsin diye el ayas─▒ ile zamk s├╝r├╝l├╝rd├╝. ┼×imdi bunun da ├ž├Âzg├╝s├╝nden kimi iki y├╝z, kimi ├╝├ž y├╝z ve kimi de d├Ârt y├╝z tel ├ž─▒kart─▒p tel noksanl─▒─č─▒ndan ├Ât├╝r├╝ seyrelince ister istemez sa─člam g├Âr├╝ns├╝n diye zamk suyuna tuz kat─▒p s├╝rerlerdi. Sebebi ve zaman─▒ yukar─▒da belirtildi─či gibidir. “Kontrol edilir ve uygulan─▒rsa eskisi ├╝zere olsun” denildi.

Dühezâri tafta

Taftan─▒n bir ├že┼čidine d├╝hez├óri derler. Eskiden ├ž├Âzg├╝s├╝ iki bin tel ve eni be┼č ├žeyrek ve gireh idi. Yap─▒lan kontrollerde: “Kiminin iki y├╝z ve kiminin ├╝├ž y├╝z teli eksik bulunup bundan b├Âyle eskisi gibi olsunÔÇŁ denildi. Bozuklu─čun sebebi ve zaman─▒ yukar─▒da anlat─▒lm─▒┼čt─▒r.

Yekta tafta

Bir ├že┼čidine de yekta tafta derler. Ge├žmi┼čte ├ž├Âzg├╝s├╝ bin alt─▒ y├╝z tel olurdu. O tarihten beri de─či┼čmi┼č ve bozulmu┼čtur. Halen ilk kanun ├╝zere b─▒rak─▒ld─▒. Uygulan─▒p bak─▒l─▒rsa.

Atlas-─▒ ┼čehr├«

Eski g├╝nlerde ├ž├Âzg├╝s├╝ d├Ârt bin iki y├╝z tel, eni yar─▒m ar┼č─▒n girehten biraz fazla olurdu. Sonra Fatih Sultan Mehmet zaman─▒nda alt─▒ ve yedi y├╝z telini ├ž─▒karm─▒┼člar. Bug├╝n tefti┼č olundu─čunda ├╝├ž bin telden eksik bulunup ├╝├ž bin be┼č y├╝z tel ve eni yar─▒m ar┼č─▒n gireh olmas─▒ kararla┼čt─▒r─▒ld─▒. Uygulan─▒rsa.

Sultanî kırmızı

├ç├Âzg├╝s├╝ ├Ânce iki bin iki y├╝z tel olup rengi l├Âk k─▒rm─▒z─▒s─▒ olurmu┼č. Yap─▒lan kontrollerde ├ž├Âzg├╝s├╝ bin alt─▒ y├╝z tel ve rengi de bozuk bulundu. Sebebi ve zaman─▒ yukar─▒da a├ž─▒kland─▒─č─▒ ├╝zeredir. Eskisi gibi olmas─▒na karar verildi.

Meton (Metevî)

├ç├Âzg├╝s├╝ eskiden ├╝├ž bin alt─▒ y├╝z tel ve eni yar─▒m ar┼č─▒n bir ├žeyrek olurmu┼č. Yap─▒lan kontrollerde alt─▒ y├╝z ve bazen bin tel eksik bulunup eski ├ódet ├╝zere olmas─▒ kararla┼čt─▒r─▒ld─▒. Bozuklu─čun sebebi di─čerlerinde oldu─ču gibidir.

B├╝r├╝nc├╝k

├ç├Âzg├╝s├╝ bin sekiz y├╝z tel olup atk─▒s─▒ ve ├ž├Âzg├╝s├╝ ├žok e─črilmemi┼č olurdu. Tefti┼č edilince iki y├╝z tel eksik bulunup ve atk─▒s─▒ e─črilmemi┼č oldu─ču g├Âr├╝ld├╝. Eski kanuna g├Âre yap─▒lmas─▒na karar verildi. Bunun da sebebi yukar─▒dakiler gibidir.

Mezkep├žiler

Mezkep├žiler ve bilirki┼čiler ├ža─čr─▒larak kanun sorulunca eskiden mezkebin ├ž├Âzg├╝s├╝ sekiz y├╝z tel oldu─ču anla┼č─▒ld─▒. Bug├╝n iki y├╝z elli tel eksik bulunup bundan sonra tam i┼člensin denildi. Bozulman─▒n sebebi ve zaman─▒ ayn─▒d─▒r.

Terziler, ├çuhac─▒lar ve K├╝rk├ž├╝ler

Terziler ve bilirki┼čileri meclise ├ža─čr─▒l─▒p giyeceklere ili┼čkin kanunlar─▒ soruldu─čunda:

Pazarc─▒ kaftanlar─▒

Boyu bir ar┼č─▒n bir ├žeyrek olunca ete─či iki ar┼č─▒n yar─▒m ├žeyrek olacak ve beli ├žeyrek ve gireh olacak. Yen a─čz─▒ ├╝├ž girehden fazla ve uzunlu─ču bir ar┼č─▒ndan gireh eksik olacak. Yaka uzunlu─ču yar─▒m ar┼č─▒ndan gireh eksik ve eni yar─▒m ├žeyrek kadar olacak. D├╝─čmeleri boydan boya bir├že┼čit, astar─▒ da bir nevi olacak. Arka ete─čiyle ├Ân ete─či bir olacak. Her kaftan─▒n y├╝z├╝ teyel dikilecek ve ete─či ku┼čakl─▒ olacak. Kaftan─▒n boyu bir ar┼č─▒n bir ├žeyrek olunca, ete─či iki ar┼č─▒ndan bir ├žeyrek eksik, beli bu├žuk ar┼č─▒n, koltu─ču yar─▒m ar┼č─▒n ve yen a─čz─▒ ├╝├ž girehten biraz fazla olacak. Yen uzunlu─ču bir ar┼č─▒ndan ├žeyrek eksik olacak. Yaka uzunlu─ču yar─▒m ar┼č─▒ndan ├žeyrek eksik ve eni yar─▒m ├žeyrekten eksik olacak. Kaftan─▒n boyu bir ar┼č─▒n olunca, ete─či iki ar┼č─▒n, beli yar─▒m ar┼č─▒ndan ├žeyrek eksik, koltu─ču ├žeyrekten gireh eksik ve yen a─čz─▒ ├╝├ž gireh olacak.

├çuha ku┼čak kaftan─▒

Boyu bir ar┼č─▒n bir ├žeyrek olunca, ete─či iki ar┼č─▒n olacak. Beli ├žeyrek ve koltu─ču ├╝├ž ├žeyrek olacak. Yeni, bir ar┼č─▒ndan yar─▒m ├žeyrek eksik ve yen a─čz─▒ ├╝├ž gireh olacak.

├çuha narhlar─▒ndan sorulunca, ├žuhac─▒lar ┼č├Âyle kar┼č─▒l─▒k verdiler: “K─▒rk elli ├že┼čit ├žuha var. Hangi birisine narh verilsin” dediklerinde: “Deftere b├Âyle yazal─▒m m─▒?” denildi. “Yaz─▒n.” dediler. Pazar terzilerinin diktikleri kaftanlar─▒n boylar─▒ ve etekleri, eski kanuna uygun bulunmad─▒. Sebebi ve zaman─▒ yukar─▒da belirtildi─či ├╝zeredir. Ama bu terziler: “Ge├žmi┼čte Karaman ve Hamidili bezlerinin ham─▒ yedi bu├žuk ar┼č─▒n ve y─▒kanm─▒┼č─▒ yedi ar┼č─▒n olurdu. ├ť├ž-d├Ârt y─▒ld─▒r gelen bezler asla tam olmay─▒p, t├╝m├╝ eksiktir. Bu y├╝zden kaftan k─▒sa olup tam olmaz. Eski ├ódet ├╝zere kaftan bi├žip dikmeye yetmez.” diye ┼čik├óyet ettiler.

K├╝rkler

K├╝rk├ž├╝ler ve bilirki┼čileri meclise ├ža─čr─▒l─▒p k├╝rke ait kanun sorulunca;

Samur, a─ča├ž sansar─▒ ve sansar postu: Her bedeni k─▒rk taneden olurdu.

Va┼čak postu: On sekizinden bir defa (kanat) olup bir defadan ├╝├ž beden, bir s─▒rt, bir ├Ân k─▒s─▒m, bir pa├ža olurdu.

Tilki postu:K─▒rk─▒ndan bir beden olurdu. T├╝y├╝ al─▒nmam─▒┼č taze postun uzunlu─ču ├╝├ž ├žeyrek olup ├╝st ba┼č─▒ yar─▒m ar┼č─▒n ve ete─či yar─▒m ar┼č─▒n ve bir ├žeyrek olurdu.” dediler.

Yap─▒lan kontrollerde uzunlu─čundan ├╝├ž ├žeyre─či ve ete─činden gireh eksik ve samur bedeni yirmi sekiz taneden bulundu. Bundan b├Âyle tamam olsun denildi. Ama k├╝rk├ž├╝ler: “Bundan evvel her ne cins post gelirse esnaf─▒m─▒zdan ba┼čka kimse almazd─▒. Be┼č-alt─▒ y─▒ld─▒r pazarc─▒ ve aktar gibi ba┼čka esnaf da almaya ba┼člad─▒lar. Halimiz arz olunsun.” diye ┼čik├óyette bulunmalar─▒ ├╝zerine ┼čik├óyetleri deftere kaydedildi.

G├╝g├╝lc├╝ler, ├çulcular, Pe┼čtemalciler

Bez, ├žul ve pe┼čtemallar

G├╝g├╝lc├╝lerin eskiden kanunu yokmu┼č. Ger├žekten bezlerin enlerinde kar─▒┼č─▒kl─▒k oldu─čundan narh koymak m├╝mk├╝n g├Âr├╝lmedi. Ama hesapta % 10 k├órla sat─▒ls─▒n denildi.

├çulcular ├ža─čr─▒l─▒p beled├« cins ├žulun narh─▒ soru┼čturulunca: “Ge├žmi┼čte beled├«nin ├ž├Âzg├╝s├╝ bin alt─▒ y├╝z tel, uzunlu─ču ├╝├ž ar┼č─▒n bir ├žeyrek ve eni yar─▒m ar┼č─▒n ve bir ├žeyrek olurdu.” Dediler. Yap─▒lan kontrollerde ├ž├Âzg├╝s├╝nden ├╝├ž y├╝z tel ve eninden gireh eksik bulundu. Sebebi ve zaman─▒ di─čerlerinde oldu─ču gibidir. “Bundan b├Âyle teli ve eni tamam olsun” denildi.

Karabugra futa

ÔÇťPe┼čtemalin atk─▒s─▒ yirmi iki ├žile, her ├žilesi seksen tel ve boyas─▒ ├živit boyas─▒ olup uzunlu─ču bir bu├žuk ar┼č─▒n yar─▒m ├žeyrek, eni bir ar┼č─▒n ve bir ├žeyrek olurdu.” dediler. Halen yap─▒lan tefti┼čte uzunlu─čundan alt─▒ ├žile ve eninden de eksik oldu─ču g├Âr├╝ld├╝. Ayr─▒ca boyas─▒ da ├živit kara boya ile boyanm─▒┼č bulundu. Bozuklu─čun sebebi sorulunca: “Ba┼čka yerlerden gelen futalar bu ┼čekilde oldu─čundan biz de b├Âyle yapt─▒k.” dediler. Ama ger├žek sebep yukar─▒da belirtildi─či gibidir.

Karya─čd─▒, G├╝listan├« ve Zerd├╝z├« pe┼čtamal

├ç├Âzg├╝leri eskiden on alt─▒, on yedi ├žile olup tefti┼č s─▒ras─▒nda iki ├žile eksik bulunup sebebi sorulunca, d─▒┼čar─▒dan gelen pe┼čtemaller eksik ├žileli olarak sat─▒lmas─▒n─▒ g├Âsterdiler. Ama as─▒l sebebi yukar─▒da ge├žti─či gibidir. ┼×ik├óyet ederek: “D─▒┼čar─▒dan gelip sat─▒lan pe┼čtemaller eksik iplikten yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Ayr─▒ca eskiden d─▒┼čar─▒dan gelen b├╝t├╝n iplikler bizim esnaf─▒m─▒z taraf─▒ndan pazara getirenden sat─▒n al─▒rlard─▒. ┼×imdi iplik pazar─▒ndaki d├╝kk├ón sahipleri ipli─či biz varmadan al─▒p bize b─▒rakm─▒yorlar. Biz de mecburen d├╝kk├ón sahiplerine % 20 veya daha fazla k├ór vererek al─▒r─▒z. Bu durumumuzu yetkililere arz edin” dedikleri i├žin bu konu deftere yaz─▒ld─▒. Hamamc─▒lar da bu pe┼čtemallerin en ve boylar─▒n─▒n k─▒sa olmas─▒ndan ┼čik├óyet edip: “─░nsanlar─▒n bellerini tamamen ├Ârtmeyip avret mahallerini g├Âsterir” dediler.

Çizmeciler

├çizmeciler, bilirki┼čiler ve ┼čehrin ileri gelenleri toplanarak ├žizme ve ayakkab─▒lar─▒n durumu ara┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒nda eskiden bir narh tayin edilmedi─či anla┼č─▒ld─▒. ┼×imdi ittifakla a┼ča─č─▒daki ┼čekilde narh konuldu: Yirmi iki ak├žeye al─▒nan k─▒rm─▒z─▒ sahtiyandan yap─▒lm─▒┼č olan kon├žlu, sa─čr─▒ derisinden, ├╝├ž s─▒ra ├živili, ince bez astarl─▒ ve s─▒k dikilmi┼č ├žizme otuz ak├žeye, on alt─▒ ak├želik sahtiyandan yap─▒lm─▒┼č olan ├žizme yirmi d├Ârt ak├žeye, on iki ak├želik sahtiyandan yap─▒lm─▒┼č ├žizme yukar─▒daki gibi yap─▒l─▒rsa yirmi iki ak├žeye sat─▒lacakt─▒r. Sahtiyandan yap─▒lm─▒┼č olan i├ž edik on d├Ârt, daha iyisi on be┼č ak├žeye sat─▒lacakt─▒r. E─čer tablal─▒ olursa iki ak├že fazlas─▒na sat─▒lacakt─▒r.

┼×irvan├« sahtiyan ayakkab─▒: Bu ayakkab─▒n─▒n derisi sa─čr─▒, astar─▒ sahtiyan, ├Âk├žesi sa─čr─▒ g├Ân├╝, ├Âk├žesi ve burnu nal├žal─▒ olacakt─▒r. Ayakkab─▒ b├╝y├╝k olursa yirmi bir, ortadan b├╝y├╝k olursa on sekiz, orta olursa on be┼če ak├že olacakt─▒r.

Mutlak ba┼čmak: Sa─čr─▒ g├Ânden, ├╝├ž s─▒ra ├živili, sahtiyan astarl─▒, sa─čr─▒ ├Âk├že, ortadan b├╝y├╝k ayakkab─▒ on sekiz, orta ayakkab─▒ on be┼č ak├žedir.

Sa─čr─▒ ayakkab─▒: Ortadan b├╝y├╝k ayakkab─▒ yukar─▒daki vas─▒flarda olursa otuz iki, orta ayakkab─▒ yirmi alt─▒ ak├žeye sat─▒lacakt─▒r. Me┼čini be┼č ak├že olan i├ž edik yedi ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Sa─čr─▒ ┼čirvan├« ayakkab─▒: Me┼činden yap─▒l─▒rsa b├╝y├╝k ayakkab─▒ yirmi yedi, orta ayakkab─▒ yirmi iki ak├že olacakt─▒r. Derinin kar─▒n b├Âlgesi g├Ân yerine ├žizmeye ve ayakkab─▒ya dikilmeyecek, sadece i├ž edi─če tabla olarak kullan─▒lacakt─▒r.

Yeni├žeri pabucu: Sus─▒─č─▒r─▒ g├Ân├╝nden, sahtiyan me┼čini al─▒nl─▒ ve astarl─▒ olan b├╝y├╝k ayakkab─▒ on yedi ve orta ayakkab─▒ on d├Ârt ak├žeye olacakt─▒r. Ayakkab─▒ karas─▒─č─▒r derisinden ├╝├ž s─▒ra ├živili olursa on alt─▒ ak├žeye sat─▒lacakt─▒r. Frengi s─▒─č─▒r─▒n derisinden yap─▒lan ayakkab─▒ sa─čr─▒ g├Ân astarl─▒ ve al─▒nl─▒ olursa b├╝y├╝─č├╝ on be┼č, ortas─▒ on d├Ârt ak├že olacakt─▒r. Frengi karas─▒─č─▒r derisinden yap─▒lan ayakkab─▒ sa─čr─▒ g├Ân astarl─▒ ve ├živili olursa ortadan b├╝y├╝─č├╝ on bir ve orta ayakkab─▒ dokuz ak├že olacakt─▒r.

Deste pabucu: Ortadan b├╝y├╝k olursa on bir, battal boy olursa yirmi, b├╝y├╝k ayakkab─▒ olursa on be┼č, k├╝├ž├╝k ayakkab─▒ sekiz ve kad─▒n ayakkab─▒s─▒ yedi ak├že olacakt─▒r. Frengi karas─▒─č─▒r g├Ân├╝n├╝n boyun ve s─▒rt k─▒sm─▒ndan astarl─▒ ve al─▒nl─▒ ayakkab─▒lar yedi ak├žeye; Frengi kulakl─▒ astarl─▒ ve al─▒nl─▒ b├╝y├╝k ayakkab─▒ yedi ak├žeye; sa─čr─▒ g├Ânden yap─▒lanlar─▒n b├╝y├╝─č├╝ on iki, orta ayakkab─▒ sekiz, k├╝├ž├╝k ayakkab─▒ alt─▒ ak├žeye; me┼čin k├╝├ž├╝k ayakkab─▒ be┼č, ikinci kalitesi d├Ârt ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Fermude kaftan: Resmi kaftan dikicileri ├ža─čr─▒l─▒p eski narhlar─▒ soruldu─čunda: “Muhtesip de─či┼čikli─či s─▒ras─▒nda ─░stanbul’dan narhla ilgili bir h├╝k├╝m gelmi┼čtir” dediklerinde: “Bu h├╝k├╝m istendi, fakat bulunamad─▒. Galiba eski muhtesip al─▒p gitmi┼čtir” dediler. Eski terziler de ger├že─či bilmediklerinden eski kanun anla┼č─▒lmay─▒p durumun arz─▒ i├žin deftere yaz─▒ld─▒.

Muytaplar (K─▒l dokuyucular)

Muytaplar ve bilirki┼čiler toplan─▒p eski kanunlar─▒ soruldu─čunda: “Eskiden ├žulun boyu on iki kar─▒┼č olurdu.” dediler. Bug├╝nk├╝ kontrollerde sekiz-dokuz kar─▒┼č bulundu. Bundan sonra uzunlu─ču on iki kar─▒┼č olmas─▒ kararla┼čt─▒r─▒ld─▒. Eni sekiz kar─▒┼č siyah k─▒ldan ve s─▒k dokunmu┼č olan ├žul otuz iki ak├žeye sat─▒lacakt─▒r. Uzunlu─ču on bir kar─▒┼č yani ar┼č─▒nda iki ar┼č─▒ndan ├žeyrek eksik ve eni bir bu├žuk ar┼č─▒n olan ├žulun narh─▒ yirmi sekiz ak├žedir.

Siyah torba: Uzunlu─ču ve eni ├╝├žer kar─▒┼č olup e─čirme ba─čla olursa narh─▒ be┼č ak├že olacakt─▒r.

Boz torba: Uzunlu─ču ve eni ├╝├žer kar─▒┼č olup e─čirme ba─čla olursa d├Ârt ak├že olacakt─▒r.

Merkep torbas─▒: Uzunlu─ču ve eni iki bu├žuk kar─▒┼č olan ├╝├ž ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Harar: Bursa m├╝dd├╝ ile bir m├╝dden fazla alan, a─čz─▒ kulakl─▒ ve ba─članabilen harar─▒n narh─▒ on sekiz ak├žedir.

Seyishane ├žuval─▒: Yakas─▒z, uzunlu─ču on bir kar─▒┼č, eni sekiz kar─▒┼čtan fazla ve siyah olan seyishane ├žuval─▒n─▒n narh─▒ yirmi be┼č ak├žedir.

Dar arka kolan: Bunun normali be┼č ak├že, iyisi alt─▒ ak├že olacak, i┼č├žili─či fazla olursa fiyat─▒ da artacakt─▒r.

P├óbend (K├Âstek): On kat b├╝k├╝lm├╝┼č ipten yap─▒lm─▒┼čsa iyisi ├╝├ž ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Sara├žlar

Sara├žlar─▒n narh─▒ ┼čimdiye kadar belirlenmemi┼čtir. ┼×imdi bilirki┼čilerin oy birli─či ile iki kat dikilmi┼č yular sekiz ak├že, ba┼čl─▒─č─▒ iki kat olan yular alt─▒ ak├že ve bir kat olan yular be┼č ak├že, ikinci kalitesi d├Ârt ak├že olarak narh konulmu┼čtur.

Sa─čr─▒ ┼čakakl─▒ at dizgini: Damak gemli olursa otuz sekiz, Bal─▒kesir’den gelen b├╝y├╝k gem sekiz, ikinci kalitesi de yedi ak├že olacakt─▒r. Eskiden Bulgari ve sa─čr─▒ olan dizginlerin astar─▒ da Bulgari olurmu┼č. D├Ârt-be┼č y─▒ldan beri g├Ânden yapmaya ba┼člam─▒┼člar. Bu durum yasaklan─▒p tekrar Bulgari’den yap─▒lmas─▒ istenmi┼čtir.

Nalbantlar:

Nalbantlar yirmi be┼č y─▒ldan beri bir at─▒ alt─▒, kat─▒r─▒ be┼č, merkebi de d├Ârt veya ├╝├ž ak├žeye nallarlarm─▒┼č. Ara┼čt─▒r─▒l─▒nca kanunlar─▒n─▒n bu ┼čekilde oldu─ču g├Âr├╝ld├╝. Bu kanuna g├Âre hayvanlar─▒n aya─č─▒ sakatlansa hayvan iyile┼činceye kadar bak─▒m─▒n─▒ nalbant yapar, yemini hayvan sahibi vermi┼č. Bu hususlar yeni narh olarak da kabul edildi.

Ye┼čil hayvan yemleri

Has─▒l (ye┼čil hayvan yemi): ┼×ehre getirilen hayvan yemleri taze iken her ba─č─▒ bir okka a─č─▒rl─▒─č─▒nda olmak ┼čart─▒yla on iki ba─č bir ak├žeye, be┼č g├╝nden sonra on d├Ârt ba─č─▒ bir ak├žeye, bundan ├╝├ž g├╝n sonra on alt─▒ ba─č─▒ bir ak├žeye, on g├╝nden sonra tek fiyat uygulan─▒p yirmi d├Ârt ba─č─▒ bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r. Eskiden terazi getirilip bu yemlerin tart─▒lmas─▒ kanun imi┼č. ┼×imdi bu usul kald─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Sebebi yukar─▒da anlat─▒ld─▒─č─▒ gibidir.

Yonca: Yonca konusunda eski kanun, her ba─č─▒ bir okka olmak ├╝zere ilk bi├žim yonca otlu oldu─ču i├žin yirmi d├Ârt ba─č─▒ bir ak├žeye, ikinci ve sonraki bi├žimler de yirmi ba─č─▒ bir ak├žeye sat─▒lmas─▒ ┼čeklinde imi┼č. Kad─▒ defterlerinde ayn─▒ kay─▒tlar bulundu. D├Ârt-be┼č senedir hileyle bir okka olan yonca ba─č─▒n─▒ iki-├╝├ž ba─č yap─▒p yirmi d├Ârt ba─č─▒n─▒ bir ak├žeye satarlarm─▒┼č. Ama a─č─▒rl─▒k olarak on, on iki okka aras─▒nda olurmu┼č. Bu de─či┼čikli─čin sebebi yoncac─▒lardan sorulunca ÔÇť┼čehir eskisine g├Âre ├žok geli┼čti─či i├žin yoncan─▒n daha ├žok kullan─▒ld─▒─č─▒n─▒ÔÇŁ s├Âylediler. Bunun ├╝zerine ┼čehir halk─▒ da: “┼×ehir geli┼čmi┼čtir, ama yoncal─▒klar da yakla┼č─▒k olarak evvelkinin on kat─▒ artm─▒┼čt─▒r. Bu bahaneniz ge├žerli de─čildir” ┼čeklinde cevap verdiler. Bu durumda bilirki┼čiler taraf─▒ndan ortalama ┼ču ┼čekilde narh konuldu: “Her ba─č─▒ bir okka olmak ├╝zere ilk bi├žim yoncan─▒n yirmi ba─č─▒ bir ak├žeye, ikinci bi├žimi on sekiz ba─č─▒ bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.” Yoncac─▒lar bu ┼čartlar─▒ ├Ânce kabul edip bu narh ├╝zerinden satmaya ba┼člad─▒lar ise de sonra gelip: “Bu fiyata satamay─▒z” dediklerinde: “Eskiden yirmi, yirmi d├Ârt okkay─▒ bir ak├žeye satarken ┼čimdi daha az─▒n─▒ ayn─▒ fiyata satmaya niye raz─▒ olmuyorsunuz? Kad─▒ defterlerinde yaz─▒l─▒ olan narh yalan m─▒?” denildi─činde: “Orada yaz─▒lanlar do─črudur. O kadar narh verilirdi, ama belediye memurlar─▒ kontrolleri d├╝zg├╝n yapmay─▒p eksik satars─▒n─▒z diyerek g├╝n a┼č─▒r─▒ bir miktar ak├žemizi alarak bizim istedi─čimiz ┼čekilde on, on iki okkay─▒ bir ak├žeye satmam─▒za g├Âz yumarlard─▒” dediler. Fakat bunlar─▒n istekleri reddedilip en son belirlenen narh─▒n ge├žerli oldu─ču kabul edildi.

├çul i├žeri─či: ─░├žeri─či ke├že olan ve a─č─▒rl─▒─č─▒ bir bu├žuk okka olan yazg─▒y─▒ i┼čleyen d├Ârt bu├žu─ča, esnaf da be┼č ak├žeye satacakt─▒r.

Basma teyelti (e─čer alt─▒ ├žulu): Bir okka olup pi┼čmi┼č ke├žeden olursa ├╝├ž ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Keresteciler

Pedavra: ├çat─▒ ├Ârt├╝s├╝ olarak kullan─▒lan dilme tahtan─▒n uzunlu─ču in┼čaat ustas─▒ zir├ói ile iki zir├ó olup ├╝zerinde yirmi taneden fazla budak bulunmayacakt─▒r. Be┼č tahta ├ž─▒kacak a─ča├žtan be┼č, d├Ârt tahta ├ž─▒kacak a─ča├žtan da d├Ârt tahta ├ž─▒kmal─▒d─▒r. Bunlar birbirine kar─▒┼čt─▒r─▒p sat─▒lmamal─▒d─▒r.

B─▒├žk─▒ tahtas─▒ sekiz kar─▒┼č, sa├žak tahtas─▒ dokuz kar─▒┼č, perde tahtas─▒ on iki kar─▒┼č uzunlu─čunda olacakt─▒r. Eskiden de b├Âyle imi┼č, sonradan tamamen de─či┼čtirilmi┼č. Sebebi yukar─▒da anlat─▒ld─▒─č─▒ ┼čekildedir. Yukar─▒da yaz─▒lan ┼čekliyle narh─▒ belirlenmi┼čtir.

Hamallar

Hamallar nals─▒z at kullanmay─▒p da─č y├╝k├╝n├╝n iki y├╝k├╝nden fazlas─▒n─▒ hayvana y├╝klemeyeler. Eskiden kat─▒rla gelen odunun uzunlu─ču ├╝├ž kar─▒┼č, deve ile gelenin alt─▒ kar─▒┼č olurdu. Da─čdan nas─▒l y├╝kletilirse ┼čehre o halde gelirdi. ┼×imdi b├Âl├╝n├╝p k─▒sa kesilmeye ba┼članm─▒┼čt─▒r. Bu usul yasaklan─▒p ├Ânceki kanuna uyulmas─▒ kararla┼čt─▒r─▒ld─▒. Konu incelendi─či zaman belediye memurlar─▒n─▒n devecilerden r├╝┼čvet ald─▒klar─▒ tespit edildi.

Kuyumcular

Kuyumcular ├ža─čr─▒l─▒p eski kanunlar─▒ sorulunca bilirki┼čiler: “Ayar konusunda ─░stanbul’dan gelen emir gere─čince i┼členen g├╝m├╝┼č├╝n ayar─▒ seksen olacakt─▒r. Bundan eksik olmayacakt─▒r.” dediklerinde bu ┼čekilde narh konuldu. Yap─▒lan i┼čler incelendi─činde g├╝m├╝┼č lehimli bak─▒r d├╝─čmeler bulununca: “Bunlar─▒ biz yapmad─▒k, ─░stanbul kuyumcular─▒ yap─▒p yolcular al─▒p Bursa’ya getirdiklerinde biz bunlar─▒ yolculardan ald─▒k” dediler. Kuyumcular─▒n yar─▒ yar─▒ya i┼členmi┼č kendi yapt─▒klar─▒ i┼čler bulunup eritilip ayr─▒┼čt─▒r─▒larak ayarlar kontrol edildi. Eskiden kuyumcular─▒n kafesinde alt─▒n ve g├╝m├╝┼č sat─▒l─▒rm─▒┼č. Kafeslerde sadece bu ikisi sat─▒lacakt─▒r. Miskali altm─▒┼č ak├žeden daha ucuz olan alt─▒n─▒ i┼čleyerek satamayacaklard─▒r. Eskiden b├Âyleymi┼č. Bu usul├╝n kontrol s─▒ras─▒nda de─či┼čtirildi─či g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. Bunun sebebi bilinmektedir. Ancak: “Narh eski kanun ├╝zere olsun” denildi.

Bak─▒rc─▒lar/Kazanc─▒lar

Kazanc─▒lar ge├žmi┼čte eski kap ka├ža─č─▒ kalaylay─▒p yeni diye satmay─▒p, yeni kap ka├ža─č─▒ satarken demir olan kulplar─▒n─▒ da bak─▒r narh─▒na satmazlard─▒. Satt─▒klar─▒n─▒ % 10 k├órla satarlard─▒. Bunun de─či┼čtirildi─či g├Âr├╝ld├╝. Eski kanunun uygulanmas─▒na karar verilmi┼čtir.

Takkeciler

Takkeciler ├ža─čr─▒l─▒p eski kanunlar─▒ sorulunca: “Alt─▒nl─▒ Takkeye tafta kuma┼č─▒na astar dikilirdi. ┼×ehrin d─▒┼č─▒nda T├╝rkl├╝─če giden kad─▒nlar─▒n takke astar─▒ d├╝lbent, ┼čehirli kad─▒nlar─▒nki de yekta tafta kuma┼č─▒ndan olurdu. D├Ârt ak├želik ke├žeden yap─▒lm─▒┼č fesin kenar─▒ teyellenirdi. Ak fese ince bez ve bayram├« bezin eskisi dikilmezdi. Evli kad─▒nlar─▒n takkelerinin i├žine kullan─▒lan bezler i├žeriden dikilirdi. ┼×imdi dikmeyip ├žiri┼čle yap─▒┼čt─▒r─▒l─▒yor.” ┼čeklinde cevap verdiler. Bunun ├╝zerine yap─▒lan i┼čler kontrol edilince bilirki┼čilerin dedi─či gibi hepsinin eski kanuna uygun olarak yap─▒lmad─▒klar─▒ anla┼č─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu de─či┼čikli─čin sebebi ve zaman─▒ yukar─▒da ifade edildi─či gibidir. Eski kanunun uygulanmas─▒na karar verilmi┼čtir.

Halla├žlar/Pamuk at─▒c─▒lar

Halla├žlar (y├╝n ve pamuk at─▒c─▒lar) eskiden y├╝z dirhem pamu─ču yar─▒m ak├žeye atarlarm─▒┼č. Fermude kaftan─▒n y├╝z dirhemi bir ak├že olurmu┼č. D├╝kk├ón ├Ân├╝nde sat─▒lan pamu─ču % 10 k├órla satarlarm─▒┼č. ┼×imdi eski kanunun aynen uygulanmas─▒na karar verildi.

Aktarlar

┼×imdiye kadar aktarlar─▒n narh─▒ yoktu. Sadece sat─▒lmadan ├Ânce safran─▒n y├╝z dirhemine be┼č dirhem susam ya─č─▒ kat─▒l─▒rm─▒┼č. Baz─▒ aktarlar daha a─č─▒r gelsin diye bu miktardan daha fazla ya─č koyarlarm─▒┼č. Bu yasaklanarak ├Ânceki uygulaman─▒n ayn─▒ ┼čekilde devam etmesi istendi.

┼×eker kellesi en fazla ├╝├ž kat k├ó─č─▒da sar─▒larak sat─▒lmas─▒ uygun g├Âr├╝ld├╝. ┼×eker tozlar─▒ k├ó─č─▒da sar─▒larak kelle ┼čeker diye sat─▒lmayacakt─▒r. Ayr─▒ca k├ór oran─▒ % 10’u ge├žmeyecektir.

S├╝t├ž├╝ ve Yo─čurt├žu

S├╝t

S├╝t├ž├╝ ve yo─čurt├žular toplan─▒p narhlar─▒ soruldu─čunda: “S├╝t├ž├╝ler s├╝t mevsiminde ┼čehre s├╝t getirip mahalle mahalle dola┼č─▒p ┼čehir halk─▒na ve yo─čurt├žulara ba┼člang─▒├žta alt─▒ y├╝z dirhemini, haftas─▒nda iki okkas─▒n─▒, ikinci haftada bin dirhemi, bundan sonrada d├Ârt okkas─▒n─▒ bir ak├žeye satarlard─▒” dediler.

Koyun yo─čurdu

Evvel├ó bir okkal─▒k ├žana─č─▒ bir ak├žeye, haftas─▒nda iki ├žana─č─▒ ve alt─▒ g├╝nden sonra ├╝├ž ├žana─č─▒ bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

S─▒─č─▒r yo─čurdu

─░ki b├╝y├╝k ├ž├Âmle─či bir ak├že olup her ├ž├Âmlek iki okka yo─čurt al─▒r.” dediler. Yap─▒lan kontrollerde bu s├Âylediklerinden eser kalmad─▒─č─▒ g├Âr├╝ld├╝. De─či┼čtirilme sebebi ve zaman─▒ yukar─▒dakiler gibidir. Eski narh─▒n uygulanmas─▒ kararla┼čt─▒r─▒ld─▒. ┼×ehre s├╝t getirenler de evvelki gibi mahalle mahalle gezip satacaklard─▒r. Kimisini ┼čehirli ve kimisini yo─čurt├žular alacakt─▒r. Yo─čurt├žu d├╝kk├ón─▒ ├╝├ž yerde olacakt─▒r. Kimse ┼čehir d─▒┼č─▒nda s├╝t├ž├╝leri kar┼č─▒layarak s├╝t almayacakt─▒r.

Çilingirler

├çilingirler bulundurulup ara┼čt─▒rma yap─▒ld─▒─č─▒nda eski narh─▒ uygulad─▒klar─▒ g├Âr├╝ld├╝─č├╝nden oldu─ču gibi b─▒rak─▒ld─▒.

Yap─▒ ustalar─▒

─░n┼čaat ustalar─▒ incelendi─či zaman konu ile ilgili padi┼čah─▒n emri oldu─ču g├Âr├╝ld├╝. Ustalara g├╝nl├╝k on iki ak├že ├╝cret verilmesi emredilmi┼čtir. Bu ┼čekilde olmas─▒ kararla┼čt─▒r─▒ld─▒. Yanlar─▒nda ├žal─▒┼čan ├ž─▒raklara olgunla┼č─▒ncaya kadar usta ├╝creti verilmeyecektir.

Kerpi├ž├žiler

Kerpi├ž├žiler ├ža─čr─▒l─▒p narhlar─▒ soruldu─čunda; kuzusu (k├╝├ž├╝─č├╝) be┼č okka, anac─▒ (b├╝y├╝─č├╝) sekiz okka olmas─▒ gerekti─či bildirildi. Kontrol s─▒ras─▒nda bu usul├╝n de─či┼čtirildi─či g├Âr├╝ld├╝. Sebebi ve zaman─▒ yukar─▒daki gibidir. Eski narh─▒n ge├žerli olmas─▒na karar verildi.

Mezarc─▒lar

Mezar kaz─▒c─▒lara soruldu─čunda, erkek mezar─▒ g├Â─č├╝s hizas─▒, kad─▒n mezar─▒ omuz hizas─▒ derinli─činde olup sekiz ak├žeye kaz─▒ld─▒─č─▒ anla┼č─▒ld─▒. Mezar yeri ├╝creti zenginlerden on be┼č, fakirlerden on ve sekiz ak├že al─▒nacakt─▒r. Bundan fazla al─▒nmay─▒p ba┼čkalar─▒n─▒n ta┼č─▒n─▒ bir ba┼čkas─▒na satmayacaklard─▒r.

Zahireciler

Tah─▒l pazar─▒n─▒n durumunu tefti┼č etmek i├žin belediye keth├╝das─▒n─▒n yan─▒na g├╝venilir adamlar konulup pazarc─▒lar─▒n tart─▒lar─▒n─▒ kontrol etti─či zaman her durumda iki y├╝z k─▒rk yedi dirhem eksik ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. ├ťzerlerinde muhtesibin m├╝hr├╝ ve damgas─▒ bulundu─ču halde bir m├╝ddede bir kile seksen sekiz dirhem eksik oldu─ču g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. Tah─▒l pazar─▒ndaki halk─▒n kileleri kontrol edildi─činde tam ayar─▒nda oldu─ču, hatta baz─▒lar─▒n─▒n da b├╝y├╝k oldu─ču g├Âr├╝ld├╝. “Belediye g├Ârevlileri iki-├╝├ž g├╝nde bir kileleriniz eksiktir bahanesiyle bizden r├╝┼čvet al─▒rlar” diyerek halk ┼čik├óyette bulunmu┼čtur. Bundan ba┼čka eskiden bakla, nohut, b├Â─čr├╝lce ve di─čer hububatlar do─črudan tah─▒l pazar─▒na gelip narh─▒ ve ├╝creti ile esnaf sat─▒n al─▒rd─▒. Esnaf da % 10 k├órla bunlar─▒ satard─▒. D├Ârt-be┼č y─▒ldan beri bostan ve meyveleri g├Ât├╝r├╝ al─▒p depolay─▒p satanlar bu cins hububat─▒ dahi zahire sat─▒c─▒lar─▒na ald─▒rmay─▒p kendileri al─▒p yine istedikleri zaman satarlarm─▒┼č. Bu durum yasaklan─▒p hububat─▒ ve di─čerlerini kanunda g├Âsterildi─či gibi ilgili esnaf taraf─▒ndan al─▒n─▒p ba┼čkalar─▒n─▒n almas─▒ yasaklanm─▒┼čt─▒r. Bunlar─▒n uygulanmas─▒ istendi.

Pirin├ž├žiler

Pirin├ž├žilerin eski kanuna g├Âre belediye g├Ârevlileri g├╝venilir ki┼čiler ile beraber her hafta pirincine g├Âre % 10 narh verirlermi┼č. D├Ârt-be┼č y─▒ldan beri muhtesip bir miktar r├╝┼čvet al─▒p pirin├ž├žileri kontrol etmezmi┼č. Bunlar da pirinci diledi─či fiyattan satarlarm─▒┼č. ┼×imdi eski kanunun uygulanmas─▒ istendi.

Debba─člar (Dericiler)

Dericiler ve bilirki┼čileri ├ža─čr─▒l─▒p eski kanunlar─▒ soruldu─čunda: “Eskiden g├Ân, sahtiyan ve me┼činin tabaklanmas─▒ i├žin gerekli olan i┼člemlerde kullan─▒lan ya─č, kerdeme otu ve di─čer malzemeler eksiksiz olarak kullan─▒l─▒rd─▒. D├Ârt-be┼č y─▒ldan beri bu malzemeleri eksik kulland─▒klar─▒ndan g├Ân ve sahtiyan ├žabuk bozuluyor. G├Ân ya─čs─▒z oldu─ču i├žin s─▒cak g├╝nlerde kuruyup ├žatl─▒yor, ─▒slan─▒nca da i├žine su al─▒yor. Bu durum halka zarar veriyor.” dediler. Bundan sonra eski kanunun uygulan─▒lmas─▒ istendi. Koyun ve ke├žinin kesim yap─▒lmadan beslenirken derisini dericilere satmalar─▒ kanuna uygun olmad─▒─č─▒ndan yasaklanm─▒┼čt─▒r.

Sahtiyan: En iyisi k─▒rm─▒z─▒ olan─▒d─▒r. Bu sahtiyan ├žizgisiz ve d├╝zg├╝n olursa yirmi ak├žeye sat─▒lacakt─▒r. Ye┼čil, kahverengi ve di─čer yedi renkte olup yaras─▒ olmayan─▒n iyisi on alt─▒ ak├žeye, ikinci kalitesi de on iki ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Azman me┼činin ne rengi olursa olsun iyisi alt─▒ ak├žeye, orta kalitesi d├Ârt bu├žuk veya be┼č ak├žeye, d├╝┼č├╝k kalitelisi de d├Ârt ak├žeye sat─▒lacakt─▒r. Kuyruklu koyunun birinci kalite me┼čini d├Ârt ak├že, ikinci kalitesi ├╝├ž ak├že olacakt─▒r.

Kara s─▒─č─▒r inek derisi: Ham─▒ on iki, i┼členmi┼či yirmi be┼č ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Kara s─▒─č─▒r ├Âk├╝z derisi: Ham─▒ doksan, i┼členmi┼či y├╝z otuz ak├žeye sat─▒lacakt─▒r.

Bu narhlar─▒n de─či┼čtirildi─či g├Âr├╝ld├╝. Bunun ├╝zerine eski narh─▒n uygulanmas─▒na karar verildi.

Mumcular

Mumcular bilirki┼čileri ile ├ža─čr─▒l─▒p eski narhlar─▒ sorulunca: “Koyun etinin iki y├╝z elli dirhemi bir ak├že oldu─ču zaman ham ya─č─▒n batman─▒ otuz iki, otuz ├╝├ž ak├žeye, mumun okkas─▒ ├╝├ž bu├žuk ak├žeye, sabunun okkas─▒ ├╝├žten ├žeyrek eksik ak├žeye, ├žera─č ya─č─▒n─▒n okkas─▒ ├╝├ž ak├žeye, ci─čer ya─č─▒n─▒n okkas─▒ iki bu├žuk ak├žeye ve i┼čkembe ya─č─▒n─▒n okkas─▒ da iki ak├žeye sat─▒l─▒rd─▒.” dediler. Kad─▒ defterine bak─▒ld─▒─č─▒ zaman bilirki┼čilerin s├Âyledikleriyle ayn─▒ oldu─ču g├Âr├╝ld├╝. Fakat Hicr├« 895 (Mil├ód├« 1489) tarihinden bu yana her y─▒l ham ya─č─▒n batman─▒ her sene d├Ârt-be┼č ak├že artarak ┼ču anda batman─▒ elli ak├žeye, mumun okkas─▒ be┼č ak├žeye, ├žera─č ya─č─▒ d├Ârt bu├žuk ak├žeye, ci─čer ya─č─▒ d├Ârt ak├žeye, i┼čkembe ya─č─▒ ├╝├ž bu├žuk ak├žeye sat─▒larak ├Ânceki narh tamamen de─či┼čmi┼čtir. Eski narh─▒n tekrar uygulanmas─▒ istendi─činde mumcular ve sabuncular buna itiraz ederek: “Eski narh ├╝zere satmay─▒z. ├ç├╝nk├╝ kasaplar ya─č─▒ eskisinden pahal─▒ya satarlar” dediler. Bundan dolay─▒ orta yol bulunarak narhlar─▒ a┼ča─č─▒daki ┼čekilde belirlendi:

─░lkbaharda ya─č─▒n batman─▒ k─▒rk ak├žeye, mumun okkas─▒ d├Ârt ak├žeye; yaz ortas─▒nda ya─č─▒n batman─▒ otuz alt─▒ ak├žeye, mumun okkas─▒ ├╝├ž bu├žuk ak├žeye; k─▒┼č─▒n ya─č─▒n batman─▒ k─▒rk d├Ârt ak├žeye, mumun okkas─▒ d├Ârt bu├žuk ak├žeye sat─▒lacakt─▒r. Sabun narh─▒ mumun fiyat─▒na ba─čl─▒d─▒r. Mum fiyat─▒ndan bir okkada ├╝├ž ├žeyrek eksi─čine sat─▒lacakt─▒r. Bu yeni konulan narh de─či┼čtirilmeden uygulans─▒n.

Tuzcular

Mutfak tuzu

Tuzun narh─▒ soruldu─čunda ┼ču ┼čekilde oldu─ču anla┼č─▒ld─▒: Tuz fazla oldu─čunda d├Ârt okkas─▒ bir ak├žeye, az oldu─čunda ├╝├ž okkas─▒ bir ak├žeye, k─▒┼č─▒n iki okkas─▒ bir ak├žeye sat─▒lacakt─▒r. Getirenler d├╝kk├ón sahiplerine yar─▒m okka eksi─čine satarlarm─▒┼č. Bu tuz narh─▒n─▒n da bozulmu┼č oldu─ču tespit edildi. Sebebi yukar─▒da belirtildi─či gibidir. Eski narh─▒n ayn─▒ ┼čekilde uygulanmas─▒na karar verildi.

Zikredilen bu eski kanunlar ┼čayet kabul edilip uygulanmas─▒ ama├žlan─▒r ve sonradan ortaya ├ž─▒km─▒┼č bu haks─▒zl─▒klar─▒n halk─▒n ├╝zerinden kald─▒r─▒lmas─▒na ehemmiyet verilirse, narh─▒n bozulmas─▒na sebep olan hususlar─▒n yasaklanmas─▒ i├žin bir padi┼čah emri ├ž─▒kar─▒l─▒p Allah kat─▒nda sevaba eri┼čile.

Osmanl─▒ imparatorlu─čunun hukuk sisteminin ├Âzellikle II. Mehmet (Fatih) ile beraber ilahi kanun yan─▒nda be┼čeri kanunlar yapmaya ba┼člamas─▒, be┼čeri durumlarla ilgili d├╝zenlemeler yap─▒lmas─▒n─▒n yolunu a├žm─▒┼čt─▒r. Fatih Kanunnamelerinin pe┼činden Osmanl─▒ tarihi boyunca ferman halinde bir├žok d├╝zenlemeler yap─▒lm─▒┼čt─▒r.

Halil ─░nanc─▒kÔÇÖ─▒n belirtti─či gibi; ÔÇť─░stanbulÔÇÖun fethinden sonra F├ótih, s─▒n─▒rs─▒z bir otorite kazanm─▒┼č ve merkezi ve mutlak imparatorluk kesinlikle kurulmu┼čtur. ─░stanbul f├ótihi mutlak otoritesini, devlet te┼čkilat─▒nda, kanunlarda yapt─▒─č─▒ yeniliklerle tam anlam─▒yla ger├žekle┼čtirmeye ├žal─▒┼čm─▒┼č b├Âylece kanun rejimi egemen olmu┼čtur.ÔÇŁ (3)

ÔÇťF├ótih Kanunlar─▒: Fatih, emir-ferman formunda ├ž─▒kard─▒─č─▒ bir├žok kanundan ba┼čka iki kanunname ilan etmi┼čtir. Bunlar, ─░slam hukuk teorisi kar┼č─▒s─▒nda ku┼čkusuz ├Ânemli yenilikleri ifade eder. ÔÇť(3)

Bu kanunnamelerinin ba┼č─▒na bizzat F├ótih taraf─▒ndan; ÔÇťBu kanunname atam ve dedem kanunudur, benim dahi kanunumdur, evl├ód-i kiram─▒m neslen baÔÇÖde neslin bununla amil olurlarÔÇŁ (3) ifadeleri yazd─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r.

Osmanl─▒ hukuk sistemi ba┼čta da belirtildi─či gibi hem ┼čeri (ilahi) hukuk hem de ├Ârfi (be┼čeri/iktidari) hukuk uygulam─▒┼čt─▒r. Fakat kanunnamelerdeki cezalar ve cezalar─▒n uygulamalar─▒nda da mutlaka ┼čeri hukuk kurallar─▒ uygulanm─▒┼čt─▒r. Bu yaz─▒ya konu olan b├╝rokrasi ve esnaf su├žlar─▒yla ile ilgili olarak ┼čeri hukukta ÔÇťT├óÔÇÖzir su├žlar─▒ÔÇŁ ad─▒ verilen fas─▒la uygulanm─▒┼čt─▒r.

Bu kanunnameyi ilk olarak standartlar a├ž─▒s─▒ndan g├╝ndeme getiren TSE (T├╝rk Standartlar─▒ Enstit├╝s├╝) 1990ÔÇÖlar─▒n ortalar─▒ndan beri yukar─▒daki bu yaz─▒l─▒ ferman─▒n ÔÇťstandard─▒n bug├╝nk├╝ anlam─▒nda kavrand─▒─č─▒n─▒ g├Âsteren yaz─▒l─▒ en eski belge olarakÔÇŁ (1) d├╝nya tarihine ge├žti─čini iddia etmektedir. Bizim yaz─▒m─▒zda bu iddian─▒n do─črulu─ču ve yanl─▒┼čl─▒─č─▒ ├╝zerinde durmayaca─č─▒z. O standart tarihine detayl─▒ bakmay─▒ gerektiren bir ├žal─▒┼čmad─▒r. Biz yaz─▒m─▒zda Bursa da o d├Ânem esnaf─▒n ekonomik ve ahlaki durumu, o g├╝nk├╝ ─░mparatorlu─čun siyasi durumu ile BursaÔÇÖn─▒n o d├Ânem ki ekonomik verileri ├╝zerinde duraca─č─▒z. Kanunname de bir├žok meslek ve i┼čle ilgili detayl─▒ bilgiler bulunmaktad─▒r. O d├Ânem Bursa pazar─▒na ├ž─▒kan sebze ve meyve ├že┼čitlerinden, ekmek ve ├ž├Ârek ├že┼čitlerine kadar detayl─▒ bir kanunnamedir. O d├Ânemin sosyal durumundan dolay─▒, ekonomik ko┼čullar ile toplumsal bir hastal─▒k olan r├╝┼čvet illetinin de nas─▒l ─░mparatorluk s─▒n─▒rlar─▒ i├žinde kurumsalla┼čt─▒─č─▒n─▒ g├Ârebilmek m├╝mk├╝nd├╝r.

Bir de s├╝rekli esnaf ahlak─▒ ve ahilikten s├Âz edilirken daha o zamanlarda bile pek de durumun ├Âyle olmad─▒─č─▒ a┼čik├órd─▒r. Narh sistemiyle fiyatlar─▒ ve piyasay─▒ kontrol edebilece─čini sanan devlet y├Ânetimi, t├╝m devlet makamlar─▒n─▒ belli bir ├╝cretle sat─▒yor ve sistemin kontrol├╝n├╝ bu makam sat─▒n alanlara veriyor. Narh sistemini esnaf k├Âyl├╝den ├╝r├╝n├╝ al─▒rken titizlikle uygularken, satarken o ahilik, esnaf ahlak─▒ akla pek de gelmiyor, hi├ž de ger├žekte uygulanm─▒yor. R├╝┼čvet, kay─▒rmac─▒l─▒k, piyasada rekabet olmamas─▒n─▒n vermi┼č oldu─ču rahatl─▒kla ├Âzellikle toplumsal yap─▒ya etkisi b├╝y├╝k olan din kurumlar─▒n─▒ yanlar─▒na alm─▒┼č olman─▒n verdi─či g├╝venle kendi piyasa d├╝zenlerini uygulamaya devam etmi┼člerdir.

 

KanunnameÔÇÖnin yay─▒nland─▒─č─▒ d├Ânemin durumu

II.Bayezid taraf─▒ndan yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r bu kanunname, Osmanl─▒ tarihinin ├žok renkli karakterlerinden biri olan Bayezid, d├Ânemindeki bol ├žalkant─▒l─▒ olaylarla da Osmanl─▒ tarihinde ├Âzel bir yere sahiptir. TebaaÔÇÖn─▒n ├žar┼č─▒ ve pazardan bolca ┼čik├óyetlerinin artt─▒─č─▒ bir d├Ânemde, Saltanat BursaÔÇÖdan ba┼člamak ├╝zere (Bursa ├Âzellikle Osmanl─▒ ekonomisinde ─░pek ticaretinde ├žok ├Ânemli bir yer tutmak da idi) ├žar┼č─▒ ve Pazar durumu ile ekonomik sistemin belkemi─či narh sistemini tekrar uygulanabilir k─▒lmak i├žin ├žal─▒┼čma yapt─▒rm─▒┼č, eski uygulamalar─▒ ve piyasa durumunu kayda ge├žirip bunlar─▒ uygulanmas─▒ zorunlu kanuni kurallar haline getirmi┼čtir.

D├Âneminin belki de d├╝nya tarihindeki en ├Ânemli olay─▒ ─░spanyaÔÇÖdaki y├╝z bin kadar ─░spanyol yahudisini ├╝lkesinin bir├žok yerine yerle┼čtirmesi olmu┼čtur. ─░lgin├žtir buradaki M├╝sl├╝manlar─▒ ├╝lke s─▒n─▒rlar─▒ndan sokmam─▒┼č, Ma─čribe y├Ânlendirmi┼čtir. Bu d├Ânem de yine Kaptan-─▒ Derya Kemal Reis sayesinde Osmanl─▒ Devleti ├╝st├╝n bir ÔÇťDeniz DevletiÔÇŁ (sea power) gelmi┼čtir.(3) Bu Yahudilerin Osmanl─▒ yurdunda yerle┼čmeye ba┼člamas─▒yla yeni durumlar ve sorunlarda su y├╝z├╝ne ├ž─▒kmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r.

Osmanl─▒ ekonomisi k├╝├ž├╝k esnaf ve k├Âyl├╝ (├žift-hane) esas─▒na g├Âre ┼čekillenmi┼čti. Devlet narh ile devlet kontrol mekanizmas─▒ ve ├Âzellikle dinsel tarikatlar kurumlar─▒ vas─▒tas─▒yla piyasay─▒ kontrol etmeye ├žal─▒┼čmaktayd─▒. Kentsel Piyasalar a├ž─▒s─▒ndan ─░mparatorluk politikas─▒, s─▒n─▒rl─▒ bir Pazar i├žin s─▒n─▒rl─▒ miktarda mal ├╝retimine dayan─▒yor, bunu da devlet eliyle d├╝zenlemeyi ve muhtesip (bug├╝nk├╝ belediye zab─▒tas─▒ denilebilir) denilen ve ┼čehir kad─▒s─▒na ba─čl─▒ olan, pazara ula┼čan mallar─▒n fiyat ve kalitesini denetlemek ve d├╝zenlemekten sorumlu devlet g├Ârevlisi arac─▒l─▒─č─▒yla yapmay─▒ ├Âng├Âr├╝yordu. (4) Devlet yap─▒s─▒ bu kurumsal yap─▒lar ve narh sistemini teorik olarak uyumlu ve kontrol edilebilir bir piyasa i├žin ┼čart g├Âr├╝yorlard─▒. Fakat i┼č prati─če geldi─či zaman ├žo─ču ┼čeyde oldu─ču gibi bu durumda da ger├žekler ├žok ba┼čka idi. Din ile beraber olu┼čturduklar─▒ esnaf birlikleri (ahilik sonras─▒nda lonca yap─▒s─▒) her meslek birli─činde tekelcili─či ele ge├žirmi┼č, mesle─čin ba┼č─▒n─▒n kontrol├╝n├╝n de rekabetsiz bir piyasa yarat─▒lm─▒┼čt─▒. Daha sonralar─▒ ─░talyaÔÇÖn─▒n g├╝neyinde g├Âr├╝len mafya yap─▒lanmas─▒na benzer bir sistemdi bu. Din, ticaret, y├Ânetim ve asker el ele kontrol ediyorlard─▒. Saltanat taraf─▒ndan esnafl─▒k makbul g├Âr├╝l├╝yor, t├╝ccarl─▒k pek s─▒cak kar┼č─▒lanm─▒yor. Bir esnaf t├╝ccar olduktan sonra esnaf birli─činden ├ž─▒kar─▒l─▒yordu. BizansÔÇÖtan beri gelen gelenekle sermaye s─▒n─▒f─▒ istenmiyordu. Ayr─▒ca hem BizansÔÇÖta hem de t├╝m Orta-Do─ču co─črafyas─▒nda kabul g├Âren devlet g├Âr├╝┼č├╝ piyasan─▒n kontrol├╝ devlette yani saltanatta olmal─▒ idi. Sermaye s─▒n─▒f─▒n─▒n g├╝├žl├╝ olmas─▒ buna m├╝saade etmeyece─či i├žin,┬á denebilir ki, Orta-Do─ču devleti, ekonomik ve sosyal bak─▒mdan esnaf ve zanaatk├ór d├╝zeninin devletidir.

T├╝m devlet yap─▒lar─▒ i├žin ge├žerli bir kural olan k├Âyleri; gelenekler, kasabalar─▒; taassup, ┼čehirleri, kentleri; ekonomi y├Ânetir kural─▒ Osmanl─▒ devlet yap─▒s─▒nda da aynen muhafaza edilmi┼čtir.

Bir t├╝rl├╝ becerilemeyen narh sistemi (ekonomik ko┼čullar─▒n iyi oldu─ču d├Ânemler de bir nebze uygulanabilmesine ra─čmen) ve Osmanl─▒lar─▒n BizansÔÇÖtan miras ald─▒klar─▒ ve ta Beylik d├Âneminden beri devlet yap─▒lanmas─▒na normal bir ┼čeymi┼č gibi yerle┼čen r├╝┼čvet m├╝messesesi. ÔÇťOnbe┼činci y├╝zy─▒l─▒n son birka├ž on y─▒l─▒nda b├╝y├╝k Bursa kentindeki loncalar, halktan gelen yayg─▒n talebin bask─▒s─▒ alt─▒nda, y├Ânetmelikleri hi├že say─▒p, geni┼č halk kitlesi i├žin daha ucuz ipekliler ├╝retmeye koyuldular. Devlet derhal buna tepki g├Âsterdi ve her kuma┼č t├╝r├╝nde kullan─▒labilecek ipe─čin de, boyan─▒n da kalite ve miktar─▒n─▒ inceden inceye saptayan yeni bir d├╝zenlemeye gitti. Lonca mensuplar─▒, daha ucuz kuma┼č t├╝rlerine y├╝ksek bir talep oldu─čunu, y├Ânetimin atad─▒─č─▒ ├žar┼č─▒ m├╝fetti┼činin (muhtesibÔÇÖin de r├╝┼čvet kar┼č─▒l─▒─č─▒ y├Ânetmeliklerin uygulanmas─▒na g├Âz yumdu─čunu itiraf ettiler.ÔÇŁ (4)

Asl─▒ itibariyle daha ticaretle ├žok yeni tan─▒┼čm─▒┼č bir kalabal─▒k re├óy├óÔÇÖn─▒n bu ┼čekilde bask─▒ da tutulmas─▒, hem ekonomik hem de toplumun s─▒k─▒┼č─▒p kalmas─▒ sonucunu do─čurmu┼čtur. Teorikte b├╝y├╝k bir ahlaki tasavvuf inanc─▒ ├╝zerine ve bir dinin kurallar sistemine (┼čeriata) ba─čl─▒ oldu─ču s├Âylenen Esnafl─▒k, Ahilik sistemi tekelcilik, monopol bir piyasa ve yozla┼čma ├╝zerine kurulu idi. Osmanl─▒ da bu kontrol mekanizmas─▒ devlet g├Ârevlerinin bir ┼čekilde para ile sat─▒lmas─▒ ve bu makamlarda g├Ârevlendirilenden gelir beklentisi de bu yap─▒n─▒n sakatl─▒─č─▒n─▒ g├Âstermektedir. Kanunname de Pazarc─▒lar ile ilgili k─▒s─▒mda Belediye g├Ârevlisi neden r├╝┼čvet ald─▒─č─▒n─▒ o kadar net a├ž─▒klar ki asl─▒nda; ÔÇť Belediye Ba┼čkan─▒n─▒n huzurunda y├╝z├╝ne kar┼č─▒ ÔÇśbunlar─▒n del├óletiyle sat─▒yoruzÔÇÖ dediler. ├ľyle olunca halk─▒n s├Âzleri kad─▒ya (Belediye Ba┼čkan─▒) malum oldu. ÔÇśHepsi do─čruymu┼č neden g├Âzlemezsin, eksik sat─▒lan─▒ g├Âzlemek sizin g├ÂrevinizdirÔÇÖ denildi─činde ├Ânce ÔÇśbenin haberim yokÔÇÖ diye ink├ór etti. Sonra yine ayn─▒ mecliste ÔÇśben de geldim b├Âyle buldum. Ya beylik ak├žeyi benim nereden vermekli─čim gerekirÔÇÖ dedi: Ve k├ótibi ile K├óhyas─▒ da ÔÇśevet eksik sat─▒yorlarÔÇÖ diye itiraf ettilerÔÇŁ.(1)┬á ÔÇťÔÇŽbu olay, g├╝├žl├╝ ve merkeziyet├ži bir devletin Osmanl─▒ ekonomisini, sabit piyasas─▒ ve ├╝retim d├╝zeyleriyle tipik bir orta├ža─č ├Âr├╝nt├╝s├╝ne nas─▒l hapssetti─čini de ortaya koymaktad─▒rÔÇŁ. (4)

Bir sat─▒c─▒ eksik tart─▒ veya eksik ├Âl├ž├╝ kullan─▒rsa, ba┼č─▒ a─č─▒r bir tahtaya ge├žirilir, tahtadan ufak ├žanlar sarkar ya da boynuna a─č─▒r, b├╝y├╝k boyda bir ├žan tak─▒larak sokaktan ge├žirilir. Her ikisinde de ba┼č─▒nda tilki kuyruklar─▒ tak─▒lm─▒┼č bir serpu┼č vard─▒r.

16.Y├ťZYIL BURSA

─░lk olarak n├╝fusla ba┼člayal─▒m;

1500-1585 aras─▒nda Cizye (Gayrim├╝sl├╝m ba┼č vergisi) 25 ila 40 ak├ža aras─▒nda de─či┼čmektedir. 1585ÔÇÖden itibaren Cizye vergisine 45 ak├ža daha eklenmi┼čtir. T├╝m kesimlerin ├Âdedi─či ba┼člang─▒├žta ge├žici olan sonra kal─▒c─▒ hale gelen Avar─▒z (K├╝rek├ži) Vergisi 12 ak├žaÔÇÖdan ba┼člam─▒┼č 250 ak├žaÔÇÖya kadar ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Bu da ekonominin g├╝nden g├╝ne k├Ât├╝ye gitti─činin bir habercisidir.

Asl─▒nda Bursa normal kent ya┼čam─▒ndaki yukar─▒daki kanunnamede ad─▒ ge├žen esnaf s─▒n─▒f─▒ bir yana en ├Ânemli ekonomik i┼čtigal konusu, ipektir. ─░pek, hayli geli┼čkin yerli y├╝nl├╝ dokuma sanayilerinin yan─▒ s─▒ra, 13.y├╝zy─▒ldan 18.y├╝zy─▒la de─čin Bat─▒ ├╝lkelerinin uluslararas─▒ de─či┼čim ve zenginliklerinin ba┼čl─▒ca kayna─č─▒ haline geldi. Ham ipek ve ipekli kuma┼člar ticarette hat─▒r─▒ say─▒l─▒r bir yer ald─▒. (4)

Kanunname de ipek ├╝retiminde uygulanacak kurallar ve malzemelerin nitelikleri detaylar─▒ ile verilmi┼čtir. ├ç├╝nk├╝ Osmanl─▒ i├žin ├žok ├Ânemli ihra├ž kayna─č─▒, ayn─▒ zamanda imparatorluklar aras─▒ndaki ekonomi sava┼č─▒nda da ├Ânemli kalemlerden biri, ipektir. Osmanl─▒ da Bizans gibi bir tah─▒l ├╝retimi bir de ipek ├╝retimini ve ticaretini ba┼č─▒bo┼č b─▒rakmam─▒┼čt─▒r. Hele l├╝ks ipekli dokuma da 1250 ler den beri ipek ba┼čkenti olarak an─▒lan ToskonaÔÇÖn─▒n Lucca kenti Osmanl─▒ ve ─░ran saltanatlar─▒n─▒n ensesinde boza pi┼čirirken, ipek ─░stanbul saltanat─▒ i├žin ├žok ama ├žok ├Ânemliydi. 1400 l├╝ y─▒llardan beri ipek kervanlar─▒, Osmanl─▒ korumas─▒ alt─▒nda BursaÔÇÖya kadar g├╝venle yol alabilir ve bu noktada k─▒ymetli y├╝klerini, PeraÔÇÖda ├╝slenmi┼č bulunan ─░talyan t├╝ccara satabilirdi. On be┼činci y├╝zy─▒l─▒n ikinci yar─▒s─▒na ait kad─▒ sicillerinin ortaya koydu─ču gibi, ├žo─ču M├╝sl├╝man Azerbaycanl─▒ olan ─░ranl─▒ t├╝ccar, ipek y├╝klerini BursaÔÇÖda ─░talyanlarca ithal edilen Bat─▒ mallar─▒yla de─či┼čtirmekteydi. Mo─čol g├╝zerg├óh─▒n─▒n karga┼ča i├žinde yuvarland─▒─č─▒ d├Ânemde Bursa, yaln─▒z ─░ran ham ipe─či i├žin de─čil, baharat ve di─čer Asya ├╝r├╝nleri i├žin de ├Ânemli bir uluslararas─▒ Pazar konumuna y├╝kselmi┼čti, BursaÔÇÖ n─▒n tek rakibi g├╝neyde Bitlis-Diyarbak─▒r- Mardin g├╝zerg├óh─▒n─▒ kullanan ─░ran kervanlar─▒n─▒n y├╝klerini bo┼čaltt─▒─č─▒ HalepÔÇÖti. (4) Asl─▒nda Osmanl─▒ iktidar─▒ i├žin Bursa ve dokuma ama ├Âzellikle ipek niye ├Ânemliydi, rakamlarla g├Ârelim; 1519ÔÇÖda CenovaÔÇÖn─▒n Osmanl─▒ÔÇÖdan yapt─▒─č─▒ ithalat rakamlar─▒ ├žarp─▒c─▒d─▒r:┬á Ham ipek 369.991 Duka alt─▒n─▒, y├╝n 106.194 Duka alt─▒n─▒, Pamuk 67.377 Duka alt─▒n─▒. (4)

1500 l├╝ y─▒llarda Bursa pazar─▒nda ─░ran ipe─či ticareti ├žok canl─▒yd─▒, bununla beraber ayn─▒ tarihlerde bin tezg├óhla ipek ├╝retimi de ├žok hareketliydi. ─░ran ayn─▒ zamanda BursaÔÇÖdaki tezg├óhlar─▒n ham ipek kayna─č─▒ idi.

Bursa da fiyatlar: (5)

Kaynak├ža:

  • KANUNNAME-─░ ─░HT─░SAB-I BURSA ÔÇô 1502- . T├╝rk Standardlar─▒ Enstit├╝s├╝.
  • B├ťY├ťK OSMANLI TAR─░H─░. 2.Cild. ─░stanbul 2010
  • ─░NANCIK Halil. Devlet-i ÔÇśAliyye. Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču ├ťzerine Ara┼čt─▒rmalar -1. ─░┼× K├╝lt├╝r Yay─▒nlar─▒. 49.bask─▒. ─░stanbul, Nisan 2011.
  • ─░NANCIK Halil. Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖnun Ekonomik ve Sosyal Tarihi -1 1300-1600. ├çev: Halil Berktay. ─░┼č K├╝lt├╝r Yay─▒nlar─▒. 2.bas─▒m. ─░stanbul, A─čustos 2016
  • EUGENIO Alberti. Relazioni degli ambasciatori Veneti al Senato 3.seri 3cilt+ekcilt. Floransa 1863.

G├Ârseller:

  • KANUNNAME-─░ ─░HT─░SAB-I BURSA ÔÇô 1502- . T├╝rk Standardlar─▒ Enstit├╝s├╝. S: T─▒pk─▒ Bas─▒m K─▒sm─▒.
  • AND Metin. 16.Y├╝zy─▒lda ─░stanbul. Kent-Saray-G├╝nl├╝k Ya┼čam. Yap─▒ Kredi Yay─▒nlar─▒ 4.bask─▒. ─░stanbul, Mart 2019. S:230-231

Toplam Okuma: 880 , Bug├╝n: 3 

├ľzden Bekir KARAKA┼×

1970 Kas─▒m─▒nda ─░stanbul da do─čdu ve Galata b├Âlgesinde b├╝y├╝d├╝. ─░stanbulÔÇÖu ─░stanbul yapan t├╝m toplumsal yap─▒larla ge├žen bir ├žocukluk hayat─▒ ile GalataÔÇÖda Ok├žu Musa ─░lkokuluÔÇÖnda ba┼člayan ve sonras─▒nda Bah├želievler Fikret Y├╝zatl─▒ ─░lkokulu, Bah├želievler Ortaokulu, ┼×i┼čli End├╝stri Meslek Lisesi ile devam eden e─čitim hayat─▒, Y─▒ld─▒z ├ťniversitesiÔÇÖnde KocaeliÔÇÖde devam etti. ├ľzel sekt├Ârde sat─▒┼č, pazarlama, yat─▒r─▒m, planlama ve y├Âneticilik pozisyonlar─▒nda uzun y─▒llar ├žal─▒┼čma hayat─▒ devam ederken Anadolu ├ťniversitesiÔÇÖnde Felsefe okuma d├Ânemi de oldu. Almanca biliyor. ├ľzellikle Bizans d├Ânemi ba┼čta olmak ├╝zere, Sel├žuklu ve Osmanl─▒ kurulu┼č d├Ânemiyle ilgili bir├žok ara┼čt─▒rma yapm─▒┼č bulunuyor. Ayr─▒ca uzun s├╝redir ├╝zerinde ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ M.S. 500 adl─▒ belgesel-d├Âk├╝mantasyon ├žal─▒┼čmas─▒ i├žerisindedir. Bunlar d─▒┼č─▒nda ÔÇśdoland─▒r─▒c─▒l─▒kÔÇÖ konusuyla ilgili bas─▒ma haz─▒r hale gelmi┼č ├žal─▒┼čmas─▒, b├╝y├╝k olas─▒l─▒kla 2021 Mart veya Nisan gibi kitap olarak yay─▒nlanacak. Tar─▒m konusunda da hem bir erozyon e─čitmeni hem de organik tar─▒m uzman─▒ olarak ├žal─▒┼čmalar yapmaktad─▒r. ├ľzellikle T─▒bbi ve Aromatik Bitkiler ve Endemik Bitkilerle ilgili yo─čun bir ├žal─▒┼čma i├žindedir. T├╝rkiye de eksiklik olarak g├Ârd├╝─č├╝ Y├Ânetim Felsefesi ile Strateji ve Planlama konular─▒nda da ├žal─▒┼čmalar─▒ var. Email: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
  • YEN─░
Kore Gazisi Amcam Zeki Y├Âr├╝ko─člu ve Esarette 3 Y─▒l

Kore Gazisi Amcam Zeki Y├Âr├╝ko─člu ve Esarette 3 Y─▒l

31 May─▒s 2021, Kore Gazisi Amcam Zeki Y├Âr├╝ko─člu ve Esarette 3 Y─▒l i├žin yorumlar kapal─▒
Nazilli S├╝merbank Basma Sanayii M├╝essesesi

Nazilli S├╝merbank Basma Sanayii M├╝essesesi

30 May─▒s 2021, Nazilli S├╝merbank Basma Sanayii M├╝essesesi i├žin yorumlar kapal─▒
Z├╝ht├╝ Sivritepe: ÔÇśMermi boynumun sol taraf─▒n─▒ s─▒y─▒rd─▒ ge├žtiÔÇÖ

Z├╝ht├╝ Sivritepe: ÔÇśMermi boynumun sol taraf─▒n─▒ s─▒y─▒rd─▒ ge├žtiÔÇÖ

30 May─▒s 2021, Z├╝ht├╝ Sivritepe: ÔÇśMermi boynumun sol taraf─▒n─▒ s─▒y─▒rd─▒ ge├žtiÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
┼×efket G├╝nayd─▒n: ÔÇśD├╝kk├ón─▒m─▒ Kore Sava┼č─▒ an─▒lar─▒m─▒ toplad─▒─č─▒m m├╝zeye d├Ân├╝┼čt├╝rd├╝mÔÇÖ

┼×efket G├╝nayd─▒n: ÔÇśD├╝kk├ón─▒m─▒ Kore Sava┼č─▒ an─▒lar─▒m─▒ toplad─▒─č─▒m m├╝zeye d├Ân├╝┼čt├╝rd├╝mÔÇÖ

30 May─▒s 2021, ┼×efket G├╝nayd─▒n: ÔÇśD├╝kk├ón─▒m─▒ Kore Sava┼č─▒ an─▒lar─▒m─▒ toplad─▒─č─▒m m├╝zeye d├Ân├╝┼čt├╝rd├╝mÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
Mehmet Emin ├çall─▒: ÔÇśKomutan─▒m─▒z Nuri Pamir ┼čehit oldu─čunda biz oradayd─▒kÔÇÖ

Mehmet Emin ├çall─▒: ÔÇśKomutan─▒m─▒z Nuri Pamir ┼čehit oldu─čunda biz oradayd─▒kÔÇÖ

30 May─▒s 2021, Mehmet Emin ├çall─▒: ÔÇśKomutan─▒m─▒z Nuri Pamir ┼čehit oldu─čunda biz oradayd─▒kÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
Beytullah Efe: ÔÇśKore Sava┼č─▒ tarihe unutulan sava┼č diye ge├žmi┼č, ke┼čke biz de unutabilsek.ÔÇÖ

Beytullah Efe: ÔÇśKore Sava┼č─▒ tarihe unutulan sava┼č diye ge├žmi┼č, ke┼čke biz de unutabilsek.ÔÇÖ

30 May─▒s 2021, Beytullah Efe: ÔÇśKore Sava┼č─▒ tarihe unutulan sava┼č diye ge├žmi┼č, ke┼čke biz de unutabilsek.ÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
Ali Kulcu: ÔÇśSeulÔÇÖden KunuriÔÇÖye kadar harita olmaks─▒z─▒n gittimÔÇÖ

Ali Kulcu: ÔÇśSeulÔÇÖden KunuriÔÇÖye kadar harita olmaks─▒z─▒n gittimÔÇÖ

30 May─▒s 2021, Ali Kulcu: ÔÇśSeulÔÇÖden KunuriÔÇÖye kadar harita olmaks─▒z─▒n gittimÔÇÖ i├žin yorumlar kapal─▒
G├╝re┼čin Payitaht─▒ Yeni┼čehirÔÇÖde Bir Koca Pehlivan: Yeni┼čehirli R├╝stem

G├╝re┼čin Payitaht─▒ Yeni┼čehirÔÇÖde Bir Koca Pehlivan: Yeni┼čehirli R├╝stem

29 May─▒s 2021, G├╝re┼čin Payitaht─▒ Yeni┼čehirÔÇÖde Bir Koca Pehlivan: Yeni┼čehirli R├╝stem i├žin yorumlar kapal─▒
Anadolu’dan Semerkant’a, Semerkant’tan Anadolu’ya

Anadolu’dan Semerkant’a, Semerkant’tan Anadolu’ya

29 May─▒s 2021, Anadolu’dan Semerkant’a, Semerkant’tan Anadolu’ya i├žin yorumlar kapal─▒
─░SMET ├çAKAN – ÔÇś├çekirdekÔÇÖten Yeti┼čme ─░┼čadam─▒

─░SMET ├çAKAN – ÔÇś├çekirdekÔÇÖten Yeti┼čme ─░┼čadam─▒

29 May─▒s 2021, ─░SMET ├çAKAN – ÔÇś├çekirdekÔÇÖten Yeti┼čme ─░┼čadam─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
AB─░D─░N BALCI – Cumhuriyet ├ľ─čretmeni – Kimsesizlerin Kimsesi

AB─░D─░N BALCI – Cumhuriyet ├ľ─čretmeni – Kimsesizlerin Kimsesi

29 May─▒s 2021, AB─░D─░N BALCI – Cumhuriyet ├ľ─čretmeni – Kimsesizlerin Kimsesi i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa’da Sinema

Bursa’da Sinema

27 May─▒s 2021, Bursa’da Sinema i├žin yorumlar kapal─▒
Belgelerle K├╗t├╝’l Am├óre Zaferi

Belgelerle K├╗t├╝’l Am├óre Zaferi

30 Nisan 2021, Belgelerle K├╗t├╝’l Am├óre Zaferi i├žin yorumlar kapal─▒
S├Âzde Ermeni Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n Var Olmayan Toplu Mezarlar─▒

S├Âzde Ermeni Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n Var Olmayan Toplu Mezarlar─▒

30 Nisan 2021, S├Âzde Ermeni Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n Var Olmayan Toplu Mezarlar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Osmanl─▒ ilk D├Ânemlerinde Neden Bat─▒ya Y├Âneldi?

Osmanl─▒ ilk D├Ânemlerinde Neden Bat─▒ya Y├Âneldi?

30 Nisan 2021, Osmanl─▒ ilk D├Ânemlerinde Neden Bat─▒ya Y├Âneldi? i├žin yorumlar kapal─▒
Tehcir, Soyk─▒r─▒m ve ABD

Tehcir, Soyk─▒r─▒m ve ABD

27 Nisan 2021, Tehcir, Soyk─▒r─▒m ve ABD i├žin yorumlar kapal─▒
“Paratoner Kemalettin Sami G├Âk├žen” ve Bursa

“Paratoner Kemalettin Sami G├Âk├žen” ve Bursa

25 Nisan 2021, “Paratoner Kemalettin Sami G├Âk├žen” ve Bursa i├žin yorumlar kapal─▒
Teknoloji ├ça─č─▒nda M├╝zik, M├╝zi─čimiz ve M├╝zik Emek├žileri

Teknoloji ├ça─č─▒nda M├╝zik, M├╝zi─čimiz ve M├╝zik Emek├žileri

25 Nisan 2021, Teknoloji ├ça─č─▒nda M├╝zik, M├╝zi─čimiz ve M├╝zik Emek├žileri i├žin yorumlar kapal─▒