├ľzkan KARACA
├ľzkan  KARACA
Edebiyat ─░li┼čkisi ve Sinema
  • 09 May─▒s 2020 Cumartesi
  • +
  • -
  • ├ľzkan KARACA /

Sinema, kendisinden ├Ânce var olan; edebiyat, resim, m├╝zik, tiyatro, heykel, dans gibi sanat dallar─▒n─▒n hepsiyle ileti┼čim i├žindedir. Ancak ÔÇťYedinci SanatÔÇŁ, en g├╝├žl├╝ ba─č─▒n─▒ edebiyatla kurmu┼čtur. Edebiyat eski ├ža─člardan beri, insanlar aras─▒nda s├Âzl├╝ ve yaz─▒l─▒ ileti┼čim sa─člayan ara├žlardan biridir. Sineman─▒n da bir kitle ileti┼čim arac─▒ olmas─▒, temelde bir ortakl─▒k olu┼čturur. Bu iki ileti┼čim arac─▒ da k├╝lt├╝r├╝n geli┼čmesine katk─▒da bulunurken; insanlar─▒ bilgilendirir, e─člendirir, olup bitenden haberdar eder, onlar─▒n estetik zevkine hitap eder, bak─▒┼č a├ž─▒lar─▒n─▒ geli┼čtirir ve zaman zaman da onlar─▒ tart─▒┼čmaya sevk eder.[1]

Deneme, gezi, ┼čiir, roman, ├Âyk├╝, ele┼čtiri, r├Âportaj gibi edebiyat─▒n her t├╝r├╝ sinema i├žin kaynak olu┼čturmaktad─▒r. Edebiyat t├╝rlerinin sinema t├╝rleri ile benzerlikler bulunmaktad─▒r. ├ľrne─čin metin d├╝zeyinde bir deneme ile bir belgeselin, bir roman ile kurmaca herhangi t├╝rden bir filmin aras─▒nda benzerlikler bulunmaktad─▒r. G├Ârsel ve s├Âzsel ├Â─čeler geni┼č bir anlam sisteminin ba─čda┼č─▒k par├žalar─▒n─▒ olu┼čturarak iki sanat dal─▒n─▒n benzerlikleri birbirini beslemektedir.

Film; yaz─▒l─▒ tasvirler, hareketli g├Âr├╝nt├╝, s├Âz, g├╝r├╝lt├╝ ve m├╝zik gibi be┼č ayr─▒ anlat─▒m boyutunu bunlar─▒n hepsini ya da bir k─▒sm─▒n─▒ i├žerir. Yaz─▒da ise, sadece k├ó─č─▒t ├╝zerinde siyah harflerden olu┼čan bir malzeme vard─▒r. Bu doku farkl─▒l─▒─č─▒, sadece iki sanat dal─▒ aras─▒ndaki farka de─čil; benzerliklere de i┼čarettir. Farkl─▒ malzemelerle yola ├ž─▒k─▒p ├Âzg├╝n ├╝r├╝nlerini yapan sanatlar, zamanla ka├ž─▒n─▒lmaz bir etkile┼čime girerler. ├ľzellikle, anlat─▒m teknikleri, sanatlar aras─▒nda ortakl─▒k meydana getiren unsurlardand─▒r. ├ľrne─čin Bertolucci, ┼čiir ve sinemay─▒ birbirine yakla┼čt─▒rm─▒┼č; Salvador Dali, plastik fikirlerini sinemaya ta┼č─▒m─▒┼č; Andre Breton, Mayakovski, Boris Vian, M. Duras gibi ┼čair ve yazarlar kendilerini sinemada ifade etmeye ├žal─▒┼čm─▒┼člard─▒r. James Joyce ve Virginia WoolfÔÇÖun bilin├ž ak─▒┼č─▒ tekni─či de, sinemada kullan─▒lan bir tekniktir.[2]

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  Anadolu Evlerinin Tarihsel Geli┼čimi

Sinema tarihi, sinemaya uyarlanm─▒┼č say─▒s─▒z edebiyat yap─▒t─▒yla doludur. Bunlar─▒n hepsinde ortak yan sinemaya gidip film izlemeye ba┼člad─▒─č─▒m─▒zda ya┼čad─▒─č─▒m─▒z deneyimin art─▒k okumaktan ├žok seyretmeye dayal─▒ olmas─▒ndad─▒r. Deneyimimiz bir roman ya da ├Âyk├╝ okumaktan ├Âylesine farkl─▒ bir noktaya gelir ki, baz─▒ durumlarda bu olgu yazar ile sinemac─▒ aras─▒nda tart─▒┼čmalara yol a├žabilmektedir. Yine de sinemada ├žok ba┼čar─▒l─▒ edebiyat uyarlamalar─▒na rastlamak s├Âz konusudur. ┼×uras─▒ da bilinmeli ki iki farkl─▒ sanat dal─▒n─▒n anlat─▒m farkl─▒l─▒─č─▒ buna ka├ž─▒n─▒lmaz olarak yol a├žmaktad─▒r. Bu konu hem sanat├ž─▒ hem de seyirci a├ž─▒s─▒ndan irdelenmelidir.

Bir edebiyat uyarlamas─▒ s├Âz konusu oldu─čunda, yazar her ne kadar filmin y├Ânetim tak─▒m─▒ ile birlikte ├žal─▒┼čsa da izledi─či sanat filminin art─▒k kendi kitab─▒yla pek bir ilgisi kalmam─▒┼čt─▒r. Bu hemen b├╝t├╝n edebiyat uyarlamalar─▒nda yazar ile sinemac─▒ aras─▒ndaki ├žat─▒┼čman─▒n en ├Ânemlisidir. Filmin olu┼čum a┼čamas─▒nda edebiyat─▒n yerini art─▒k sineman─▒n diline b─▒rakm─▒┼čt─▒r. Ba┼čka bir deyi┼čle yaz─▒n─▒n dili g├Âr├╝nt├╝n├╝n diline uyarlanm─▒┼čt─▒r.[3]

Edebiyat ve sinema ama├žlar─▒ ayn─▒, anlatma bi├žimleri farkl─▒ olan iki sanat dal─▒d─▒r. Sineman─▒n en ├Ânemli ├Â─česi olan senaryo, iki ┼čekilde meydana getirilir. Bunlardan birincisi film yapmak isteyen ki┼činin tasarlad─▒─č─▒ konuyu, yaln─▒zca sinema diliyle ifade edilecek ┼čekilde v├╝cuda getirdi─či ÔÇť├Âzg├╝n senaryoÔÇŁ; di─čeri ise daha ├Ânce yaz─▒lm─▒┼č bir metni senaryo bi├žimine d├Ân├╝┼čt├╝rme i┼člemi olan ÔÇťuyarlamaÔÇŁd─▒r.[4]

T├╝rk sinemas─▒nda ├╝├ž ├že┼čit uyarlama g├Âr├╝l├╝r: ÔÇťGer├žek uyarlamalarÔÇŁ, ÔÇťT├╝rk├žele┼čtirilen konularÔÇŁ, ve ÔÇťyerlile┼čtirilen konularÔÇŁ.[5] Edebiyattan sinemaya yap─▒lan uyarlamalar genel olarak ├╝├ž t├╝rde ger├žekle┼čir. Bunlardan ilki, roman─▒n, sinema yarar─▒na bir senaryo hammaddesi olarak kullan─▒lmas─▒ ve sinema boyutlar─▒na indirgenmesi yoludur.

Bu t├╝r uyarlamalar, y├Ânetmene serbest hareket etme olana─č─▒ tan─▒r ve romandan farkl─▒ bir seyir izleyen sinema ├Ârneklerini kapsar. Sanat├ž─▒, ba┼čar─▒l─▒ olmu┼č bir ├╝r├╝n├╝n bi├žimini, malzemesini ya da fikrini ├Âd├╝n├ž al─▒r ve kendi yap─▒t─▒ i├žin kullan─▒r. Kimi zaman ki┼čiler ve ├Âyk├╝n├╝n konusu, d─▒┼č ├žizgileriyle korunsa da, kaynak yap─▒t─▒n dilsel ├Âzellikleri bozulur, temel yap─▒sal ├Âzelli─či yitirilebilir ve bildirileri de─či┼čikliye u─črar. Bu t├╝r├╝n en tipik ├Ârnekleri, Shakespeare metinlerinden ya da baz─▒ destanlardan hareketle yap─▒lan filmlerdir. ─░kinci t├╝r uyarlamalar, roman─▒n asl─▒na sad─▒k kalan sinema ├Ârnekleridir.[6]

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  Sineman─▒n Do─ču┼ču

Seyirci kitap okurken kendi deneyim ve d├╝nya g├Âr├╝┼č├╝ do─črultusunda yap─▒t─▒ yorumlar ve imgeleminde olaylar─▒, yerleri ve karakterleri canland─▒r─▒r. Ayn─▒ kitab─▒n sinemaya uyarlanmas─▒nda ise kar┼č─▒s─▒na bir ba┼čka sanat├ž─▒n─▒n, sinemac─▒n─▒n yorumuyla kar┼č─▒ kar┼č─▒yad─▒r.

Hangi roman t├╝r├╝nden s├Âz ediyorsak edelim hepsinde ortak olan y├Ân kulland─▒─č─▒ ara├žt─▒r: Yaz─▒ dili. Sinemada da senaryo, ├žekim ve ├žekim sonras─▒ a┼čamalar─▒nda kulland─▒─č─▒ dil sinematografik dildir. Sinematografik dili g├Âstergeler ve bu g├Âstergelerin olu┼čturdu─ču bir sistem olu┼čturmaktad─▒r. Sinemay─▒ bir roman ile kar┼č─▒la┼čt─▒rd─▒─č─▒m─▒zda bir ├žekim (filmde kameran─▒n ├žal─▒┼čt─▒r─▒l─▒p durduruldu─ču ana kadar olan b├Âl├╝m├╝) bir c├╝mleye e┼č oldu─čunu s├Âyleyebiliriz.[7]

Romanda, sanat├ž─▒ duygu ve d├╝┼č├╝ncelerini ortaya koyarken; dil, imla, noktalama, c├╝mle, konu, zaman, mek├ón, olay vb. birimleri ele al─▒p i┼čler. Bunlar─▒n i┼člevsel bir ├Âzellik kazanmas─▒ ├╝sl├╗pla m├╝mk├╝n olabilir. Filmde ise bu duygu g├Âr├╝nt├╝yle sa─član─▒r. I┼č─▒kland─▒rma, m├╝zik, efekt, dekor, kost├╝m, renk gibi ├Â─čelerden yararlan─▒l─▒r.

  • ├ľzkan KARACA

 

D─░PNOTLAR

[1]┬á┬á┬á ├ľzlem Kale, Edebiyat Sinema ─░li┼čkisi, Uluslararas─▒ Sosyal Ara┼čt─▒rmalar┬á Dergisi, Say─▒: 3/14, 2010. s.266.

[2]┬á┬á┬á ├ľzlem Kale, a.g.m. s. 267.

[3]┬á┬á┬á Tuncay Y├╝ce, Sinema ve Edebiyat T├╝rleri Aras─▒nda G├Âr├╝len Etkile┼čimler, ZK├ť Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 1, Say─▒: 2, 2005. s.71.

[4]     Semir Aslanyürek, Senaryo Kuramı, Pan Yayınları, İstanbul, 2007.

[5]┬á┬á┬á┬á Giovanni Scognamillo,┬á ÔÇťT├╝rk Sinemas─▒nda Yabanc─▒ UyarlamalarÔÇŁ, 7. Sanat, Say─▒: 9, 1973.┬á┬á┬á s. 69.

[6]┬á┬á┬á Cevahir Kay─▒m, ÔÇťUyarlama Bi├žimleriÔÇŁ, Cinemascope Dergisi, Say─▒: 10, 2006. s. 3.

[7]┬á┬á┬á James Monaco, Bir Film Nas─▒l Okunur, O─člak Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul, 2000. s.68.

Toplam Okuma: 887 , Bug├╝n: 4 

├ľzkan KARACA

├ľzkan KARACA

1977 Malatya - T├╝rkiye Yazarlar Birli─či, ─░lim ve Edebiyat Eseri Sahipleri Meslek Birli─či (─░LESAM), Edebiyat Sanat ve K├╝lt├╝r Ara┼čt─▒rmalar─▒ Derne─či (ESKADER), T├╝rkiye Gezginler Derne─či ve ─░zollu Vakf─▒ ├╝yesidir. ESERLER─░: Aynalar, ─░ki Kanat Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul (2007) D├Âv├╝┼čt├╝ler, G├Ât├╝r├╝ld├╝ler, D├Ânemediler: Esarette Kalanlar, MSN Yay─▒nc─▒l─▒k, ─░stanbul (2016) Kanl─▒ ┼×arap, K├╝fl├╝ Ekmek: S├Âm├╝rgecilik, MSN Yay─▒nc─▒l─▒k, ─░stanbul (2016) Dinlerde, Mitolojilerde, Sava┼člarda: Kurban, MSN Yay─▒nc─▒l─▒k, ─░stanbul (2017) E-Posta: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
├ľZKAN KARACA
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
Emirsultan-Heykel Aras─▒nda Nostaljik Bir Gezinti

Emirsultan-Heykel Aras─▒nda Nostaljik Bir Gezinti

20 Eyl├╝l 2020, Emirsultan-Heykel Aras─▒nda Nostaljik Bir Gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
Sakarya Sava┼č─▒, Giresun G├Ân├╝ll├╝leri, 42 ve 47’nci Alaylar, Mangal Da─č─▒

Sakarya Sava┼č─▒, Giresun G├Ân├╝ll├╝leri, 42 ve 47’nci Alaylar, Mangal Da─č─▒

28 A─čustos 2020, Sakarya Sava┼č─▒, Giresun G├Ân├╝ll├╝leri, 42 ve 47’nci Alaylar, Mangal Da─č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Benim Tahtakalem

Benim Tahtakalem

20 A─čustos 2020, Benim Tahtakalem i├žin yorumlar kapal─▒
Nogay T├╝rklerinin Tarihine K─▒sa Bir Bak─▒┼č

Nogay T├╝rklerinin Tarihine K─▒sa Bir Bak─▒┼č

20 A─čustos 2020, Nogay T├╝rklerinin Tarihine K─▒sa Bir Bak─▒┼č i├žin yorumlar kapal─▒
G├Â├ž(men) S─▒├žra(t)mas─▒

G├Â├ž(men) S─▒├žra(t)mas─▒

16 A─čustos 2020, G├Â├ž(men) S─▒├žra(t)mas─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rkiyeÔÇÖ de Ya┼čayan Nogay T├╝rkleri

T├╝rkiyeÔÇÖ de Ya┼čayan Nogay T├╝rkleri

15 A─čustos 2020, T├╝rkiyeÔÇÖ de Ya┼čayan Nogay T├╝rkleri i├žin yorumlar kapal─▒
G├╝ndemdeki Sabantoy ve Nogay k├╝lt├╝r├╝ndeki yeri

G├╝ndemdeki Sabantoy ve Nogay k├╝lt├╝r├╝ndeki yeri

15 A─čustos 2020, G├╝ndemdeki Sabantoy ve Nogay k├╝lt├╝r├╝ndeki yeri i├žin yorumlar kapal─▒
Nogay Edebiyat─▒nda Ertengi

Nogay Edebiyat─▒nda Ertengi

15 A─čustos 2020, Nogay Edebiyat─▒nda Ertengi i├žin yorumlar kapal─▒
Nogay Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n 237’nci y─▒l─▒

Nogay Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n 237’nci y─▒l─▒

15 A─čustos 2020, Nogay Soyk─▒r─▒m─▒n─▒n 237’nci y─▒l─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Atat├╝rk yurtd─▒┼č─▒nda bir ba┼čka say─▒l─▒yor, seviliyor

Atat├╝rk yurtd─▒┼č─▒nda bir ba┼čka say─▒l─▒yor, seviliyor

15 A─čustos 2020, Atat├╝rk yurtd─▒┼č─▒nda bir ba┼čka say─▒l─▒yor, seviliyor i├žin yorumlar kapal─▒
Yar─▒s─▒ T├╝rk Yar─▒s─▒ Macar Olanlar─▒n Ya┼čad─▒─č─▒ Muhte┼čem Kent: Budape┼čte

Yar─▒s─▒ T├╝rk Yar─▒s─▒ Macar Olanlar─▒n Ya┼čad─▒─č─▒ Muhte┼čem Kent: Budape┼čte

15 A─čustos 2020, Yar─▒s─▒ T├╝rk Yar─▒s─▒ Macar Olanlar─▒n Ya┼čad─▒─č─▒ Muhte┼čem Kent: Budape┼čte i├žin yorumlar kapal─▒
Destanla┼čan Kahramanl─▒k: Y├╝zba┼č─▒ Yusuf Kenan Efendi

Destanla┼čan Kahramanl─▒k: Y├╝zba┼č─▒ Yusuf Kenan Efendi

14 A─čustos 2020, Destanla┼čan Kahramanl─▒k: Y├╝zba┼č─▒ Yusuf Kenan Efendi i├žin yorumlar kapal─▒
Her Y─▒l T├╝rk Festivali D├╝zenlenen ┼×irin ─░talyan K├Ây├╝: Moena

Her Y─▒l T├╝rk Festivali D├╝zenlenen ┼×irin ─░talyan K├Ây├╝: Moena

10 A─čustos 2020, Her Y─▒l T├╝rk Festivali D├╝zenlenen ┼×irin ─░talyan K├Ây├╝: Moena i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rkiyeÔÇÖden 3 bin kilometre uzakta bir k├Ây var: T├╝rkiye

T├╝rkiyeÔÇÖden 3 bin kilometre uzakta bir k├Ây var: T├╝rkiye

9 A─čustos 2020, T├╝rkiyeÔÇÖden 3 bin kilometre uzakta bir k├Ây var: T├╝rkiye i├žin yorumlar kapal─▒
Yay ├žeken b├╝t├╝n halklar─▒n bulu┼čtu─ču Turan Kurultay─▒

Yay ├žeken b├╝t├╝n halklar─▒n bulu┼čtu─ču Turan Kurultay─▒

9 A─čustos 2020, Yay ├žeken b├╝t├╝n halklar─▒n bulu┼čtu─ču Turan Kurultay─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
AtillaÔÇÖn─▒n Avrupa seferleri ve FransaÔÇÖdaki bilinmeyen ota─č─▒

AtillaÔÇÖn─▒n Avrupa seferleri ve FransaÔÇÖdaki bilinmeyen ota─č─▒

9 A─čustos 2020, AtillaÔÇÖn─▒n Avrupa seferleri ve FransaÔÇÖdaki bilinmeyen ota─č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Kaderin Birle┼čtirdi─či iki T─▒bbiyeli ve Ya┼čar Kemal

Kaderin Birle┼čtirdi─či iki T─▒bbiyeli ve Ya┼čar Kemal

9 A─čustos 2020, Kaderin Birle┼čtirdi─či iki T─▒bbiyeli ve Ya┼čar Kemal i├žin yorumlar kapal─▒
─░spanyaÔÇÖn─▒n Sax Kasabas─▒nda 1920ÔÇÖden buyana T├╝rkevi var

─░spanyaÔÇÖn─▒n Sax Kasabas─▒nda 1920ÔÇÖden buyana T├╝rkevi var

9 A─čustos 2020, ─░spanyaÔÇÖn─▒n Sax Kasabas─▒nda 1920ÔÇÖden buyana T├╝rkevi var i├žin yorumlar kapal─▒
─░ngu┼č Bayra─č─▒ ve Maan Simgesi

─░ngu┼č Bayra─č─▒ ve Maan Simgesi

9 A─čustos 2020, ─░ngu┼č Bayra─č─▒ ve Maan Simgesi i├žin yorumlar kapal─▒
Kocaeli Vilayetine isk├ón edilen Kafkas g├Â├žmenleri

Kocaeli Vilayetine isk├ón edilen Kafkas g├Â├žmenleri

9 A─čustos 2020, Kocaeli Vilayetine isk├ón edilen Kafkas g├Â├žmenleri i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar