Enver Pa┼ča, Liman von Sanders, Mustafa Kemal

Enver Pa┼ča, Liman von Sanders, Mustafa Kemal

Tayfun ├çAVU┼×O─×LU

Gazeteci / Yazar - Uluda─č ├ťniversitesi E─čitim Fak├╝ltesi Alman Dili Anabilim Dal─▒ (1985) mezunu. 1983'ten itibaren yerel yay─▒n organlar─▒nda muhabir, yaz─▒ i┼čleri m├╝d├╝r├╝ ve genel yay─▒n y├Ânetmeni olarak ├žal─▒┼čt─▒. ├ça─čda┼č Gazeteciler Derne─či (├çGD) Bursa ┼×ubesi eski (1997-2001) ba┼čkanlar─▒ndan. Bursa Ansiklopedisi'ne (Y─▒lmaz Akk─▒l─▒├ž, 1. bask─▒ 2002, Burdef Yay─▒nlar─▒ No:3) madde yazarl─▒─č─▒ yapt─▒. E-Kitap Yay─▒nc─▒l─▒k taraf─▒ndan (┼×ubat 2018) yay─▒nlanan ÔÇťNutukÔÇť i├žin edit├Âr olarak Atat├╝rk ve Kurtulu┼č Sava┼č─▒ kronolojisini haz─▒rlad─▒. Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r.
Yay─▒nlanm─▒┼č Kitaplar─▒:
1) ÔÇť├çanakkale 1915 ÔÇô ─░ftiralar, Yalanlar, PolemiklerÔÇť, ┼×ubat-2014, Kasta┼č Yay─▒nevi-─░stanbul
2) "1915 - ├çanakkale Sava┼č─▒nda Trakya", Eyl├╝l 2018, Haber Ajans─▒ yay─▒nlar─▒-─░stanbul
E-Posta: tayfunc@gmail.com
Tayfun ├çAVU┼×O─×LU
  • ├çanakkale Sava┼člar─▒ÔÇÖn─▒n sona ermesiyle Mustafa KemalÔÇÖin ordu m├╝fetti┼či unvan─▒yla 19 May─▒sÔÇÖta SamsunÔÇÖa ├ž─▒k─▒┼č─▒na kadar ge├žen s├╝re asl─▒nda kesinlikle detaylar─▒yla bilinmesi geren bir d├ÂnemÔÇŽ

 

Mustafa KemalÔÇÖin SamsunÔÇÖa gidi┼činden ├Ânceki d├Ânemi kesinlikle detaylar─▒yla ├Â─črenmek gerek, ├ž├╝nk├╝ padi┼čah─▒n emriyle imzalanan Mondros Ate┼čkes Anla┼čmas─▒, bir yandan Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n 1. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖndaki yenilgisini tescillerken bir yandan da ├çanakkaleÔÇÖde elde edilen m├╝thi┼č zaferin anlam─▒n─▒ bir anda s─▒f─▒ra indiriyor, ├çanakkaleÔÇÖyi silah zoruyla ge├žmeyi ba┼čaramayan d├╝┼čman donanmas─▒ elini kolunu sallaya sallaya MarmaraÔÇÖya girip Osmanl─▒ ba┼čkenti ─░stanbulÔÇÖu fiilen i┼čgal ediyor, o d├Ânemde yurdu kurtarman─▒n yollar─▒n─▒ ara┼čt─▒ranlar─▒n ├Ânemlice bir b├Âl├╝m├╝ ÔÇśmanda y├ÂnetimleriÔÇÖ ├╝zerinde durup ÔÇť─░ngiltereÔÇÖnin mi, ABDÔÇÖnin mi kanatlar─▒ alt─▒na (boyunduru─čuna) girelimÔÇŁ se├ženekleri ├╝zerinde kavga ederken, ba┼č─▒n─▒ Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖn─▒n ├žekti─či bir avu├ž vatansever de ba─č─▒ms─▒z bir ├╝lkeye kavu┼čman─▒n yollar─▒n─▒ ar─▒yorduÔÇŽ

Dolay─▒s─▒yla Kurtulu┼č Sava┼č─▒ konusuna girmeden ├Ânce, 1916-1919 aras─▒ndaki ├╝├ž y─▒l─▒ ├žok iyi de─čerlendirmek gerekÔÇŽ O ├╝├ž y─▒ll─▒k s├╝rede ya┼čananlar, zaten SamsunÔÇÖun ┼čifrelerini ortaya koyarÔÇŽ.

├çANAKKALEÔÇÖDE KAZANILAN M├ťTH─░┼× ├ľZG├ťVEN

├çanakkale Sava┼člar─▒ÔÇÖnda sona do─čru gelinmi┼čtiÔÇŽ M├╝ttefikler, Gelibolu Yar─▒madas─▒ÔÇÖnda s─▒k─▒┼čt─▒klar─▒ dar sahil ┼čeridinden bir ad─▒m bile ileriye gidemez durumdayd─▒. Emrindeki kuvvetlerin say─▒s─▒ 100 bin ki┼čiyi a┼čan Anafartalar Grup komutan─▒ Albay Mustafa KemalÔÇÖin Liman von Sanders ile anla┼čmazl─▒klar─▒ da s─▒k s─▒k g├╝ndeme geliyordu.

ÔÇťPolemiklerle nereye varmak istiyorlarÔÇŁ ba┼čl─▒kl─▒ yaz─▒m─▒zda bu konudaki bilgilere yer vermi┼čtik:
ÔÇťÔÇŽMustafa KemalÔÇÖin ihtiyat komutanl─▒─č─▒, muharebenin ba┼člamas─▒yla biter. Muharebenin ilk g├╝n├╝nden itibaren Ar─▒burnu Kuvvetleri Komutan─▒ olur, kurulu┼čundaki ├╝├ž piyade, bir top├žu alay─▒na ilaveten bir piyade alay─▒ daha emrine verirler, yani ilk g├╝n be┼č alaya komuta eder. 27 Nisandan itibaren 7 alaya yani iki t├╝mene, 1 May─▒stan itibaren 11 alaya yani yakla┼č─▒k 4 t├╝mene komuta eder ve r├╝tbesi yarbayd─▒r. (bir ay sonra, 1 HaziranÔÇÖda ba┼čar─▒s─▒ndan dolay─▒ albayl─▒─ča y├╝kseltilir, sava┼č─▒n geri kalan─▒nda birliklerini bu r├╝tbeyle y├Ânetir) Anafartalar Grubu Komutan─▒ oldu─ču 8 A─čustosÔÇÖtan itibaren ├Ânce 8 t├╝mene, sonra 3 kolorduya olmak ├╝zere yakla┼č─▒k 10 t├╝mene komuta eder. Mustafa KemalÔÇÖin emrindeki kuvvetler, Kuzey Grubu ile G├╝ney Grubu kuvvetlerinin toplam─▒ndan daha b├╝y├╝kt├╝r ve cephedeki kuvvetlerin yar─▒s─▒ndan fazlas─▒na komuta etmektedir.ÔÇŁ
(1)

10 A─čustos 1915ÔÇÖteki Conkbay─▒r─▒ muharebesi, ├ž─▒kartma kuvvetlerinin Gelibolu Yar─▒madas─▒ÔÇÖnda, kara muharebelerinde m├╝ttefiklerin art─▒k hi├žbir ┼čanslar─▒ kalmad─▒─č─▒n─▒ ortaya koydu. O tarihten sonra B├╝y├╝k Britanya ve ve onun emrinde ├žarp─▒┼čan Avustralya, Yeni Zelanda ve Hindistan askerlerinden hi├žbir grup, 10 A─čustosÔÇÖta terk ettikleri topraklara bir daha ula┼čamad─▒. O g├╝nden sonra da hi├žbir d├╝┼čman askeri Conkbay─▒r─▒ hatt─▒, Besimtepe, hele Kocacimen ├╝zerinden ├çanakkale Bo─čaz─▒ sular─▒n─▒ seyredemedi. (2)

├çaresizlik i├žindeki m├╝ttefikler ├╝stelik birliklerini de takviye ederek bu kez 13 A─čustosÔÇÖta ─░kinci Anafartalar muharebesini verdi. B├╝t├╝n sald─▒r─▒lar─▒ p├╝sk├╝rt├╝ld├╝.
15-17 A─čustosÔÇÖta Anafartalar cephesinde Kanl─▒tepe, Aslantepe ve Kire├žtepeÔÇÖyi hedef alan 3. Anfartalar MuharebesiÔÇÖni de kaybettiler. Bunun ├╝zerine 21-22 A─čustosÔÇÖtaki son Anafartalar MuharebesiÔÇÖne tam 6 t├╝menlik kuvvetle giri┼čen m├╝ttefikler, bir kez daha ba┼čar─▒s─▒z olunca, yelkenler suya indiÔÇŽ M├╝ttefikler a├ž─▒s─▒ndan art─▒k GeliboluÔÇÖda yapacak bir ┼čey kalmam─▒┼čt─▒.

M├╝ttefik taarruzlar─▒ durdu. ├çanakkale Sava┼člar─▒, o g├╝nden sonra siper ve la─č─▒m muharebelerine d├Ân├╝┼čt├╝. Fakat taarruzla al─▒namayan sonucu, la─č─▒m ve siper muharebeleriyle alman─▒n zaten olana─č─▒ yoktu.

ÔÇťÔÇŽAlbay Mustafa Kemal, d├╝┼čman─▒n ├žekilece─čini sezinlemi┼čti. D├╝┼čman─▒n Gelibolu topraklar─▒nda ba┼čar─▒ ┼čans─▒ kalmad─▒─č─▒n─▒ anlam─▒┼čt─▒. D├╝┼čman─▒n sessizce ka├žmas─▒na meydan b─▒rakmamak, ona son cezas─▒n─▒ da vermek i├žin yeni bir taarruz teklif etti. Fakat ona verilen cevap, art─▒k tek bir asker bile feda edilecek durumda bulunulmad─▒─č─▒d─▒r. Fakat Mustafa KemalÔÇÖin teklifi gibi, y├╝ksek kumandanl─▒─č─▒n bu ret gerek├žesini de, ayn─▒ iyi niyetle ve sa─čduyu ile de─čerlendirmek yerinde olur.ÔÇŁ (Tek Adam, cilt-1, s. 248)
Albay Mustafa Kemal bunun ├╝zerine hastal─▒─č─▒n─▒ gerek├že g├Âstererek 27 Kas─▒m 1915ÔÇÖte g├Ârevinden ayr─▒l─▒r. Yerine Fevzi (├çakmak) Pa┼ča getirilir. Mustafa Kemal de ─░stanbulÔÇÖa d├ÂnerÔÇŽ
Mustafa KemalÔÇÖin istifa giri┼čimi, Liman von SandersÔÇÖin Enver Pa┼čaya yazd─▒─č─▒ mektup, daha do─črusu bu konudaki yaz─▒┼čmalar, kesinlikli iyi bilinmes i gereken detaylar─▒ ifade eder. Az sonra o konuya d├Ânece─čizÔÇŽ

Mustafa Kemal cepheden ayr─▒ld─▒ktan 23 g├╝n sonraÔÇŽ 19-20 Aral─▒k 1915ÔÇÖte m├╝ttefik komutanl─▒─č─▒ sessizce ├Ânce Ar─▒burnu-Suvla (Anafartalar) cephelerini bo┼čaltt─▒. 3-9 OcakÔÇÖtaki Seddilbahir cephesinin bo┼čalt─▒lmas─▒yla da, Gelibolu d├╝┼čmandan tamamen temizlenmi┼č oldu.
Bu yenilgi ve ka├ž─▒┼č, Avustralyal─▒ yazar Alan MooreheadÔÇÖe ┼ču sat─▒rlar─▒ yazd─▒racakt─▒:
ÔÇťO gen├ž ve dahi T├╝rk ┼čefinin (Mustafa Kemal) o esnada orada bulunmas─▒, m├╝ttefikler bak─▒m─▒ndan, talihin en ac─▒ darbelerinden biridir.ÔÇŁ

ARALARI H─░├çB─░R ZAMAN S├ťT L─░MAN OLMADI

Enver Pa┼ča

Mustafa KemalÔÇÖin hayat hikayesini okudu─čunuzda, kar┼č─▒n─▒za ├ž─▒kan ilk ger├žek ┼čudur: Enver Pa┼ča ile s├╝rekli gerginlik, Enver kaynakl─▒ bir ├žekimserlik ve so─čuklukÔÇŽ ├ťstelik EnverÔÇÖin saraya damat olup bir anda iki r├╝tbe birden atlayarak ÔÇśpa┼čaÔÇÖl─▒─ča y├╝kseltilmesini bir kenara b─▒raksak bile, o art─▒k ayn─▒ zamanda ba┼čkomutan (padi┼čah) vekidilirÔÇŽ Mustafa Kemal de, h─▒rsl─▒ bir askerdirÔÇŽ EnverÔÇÖin bu h─▒zl─▒ gidi┼činden memnuniyet duymaz. Aralar─▒ndaki bu negatif enerji, taa BalkanÔÇÖlardan buyana pe┼člerini b─▒rakmam─▒┼č, son geli┼čmelerle iyice su y├╝z├╝ne ├ž─▒km─▒┼čt─▒r.

Mustafa Kemal, ├çanakkale Sava┼člar─▒ÔÇÖn─▒n ba┼člang─▒c─▒nda yarbay r├╝tbesinde bir t├╝men komutan─▒d─▒r. Ancak bu durum onun, yeri ve zaman─▒ geldi─činde do─črular─▒ hi├ž ├žekinmeden ortaya koymas─▒na engel de─čildir. Nitekim kara muharebelerinin ba┼člad─▒─č─▒ ilk g├╝nlerde, d├╝┼čman askerinin GeliboluÔÇÖya ayak basmas─▒na kar┼č─▒ yeterli ve ciddi ├Ânlem al─▒nmad─▒─č─▒ gerek├žesiyle V. Ordu Komutan─▒ Liman von SandersÔÇÖi ele┼čtirir. ├ťstelik SandersÔÇÖle ilgili bu ele┼čtirilerini t├╝m ordu kademelerini atlayarak, do─črudan do─čruya Enver Pa┼čaÔÇÖya yazar, hatta Enver Pa┼čaÔÇÖy─▒ durumu yerinde g├Ârmesi i├žin cepheye de ├ža─č─▒r─▒r. Mustafa Kemal bu yaz─▒da daha evvelce Enver Pa┼čaÔÇÖya yazd─▒─č─▒ bir ba┼čkayaz─▒ya da temas eder. ├çanakkale muharebeleri ba┼člarken Maydos b├Âlgesine ilk ├ž─▒kan kuvvetleri nas─▒l peri┼čan etti─čini, ÔÇťfakat Liman Pa┼čaÔÇÖn─▒n d├╝┼čman─▒n ├ž─▒karma b├Âlgelerini kamilen (t├╝m├╝yle) a├ž─▒k b─▒rakan bir tertibat almas─▒ nedeniyle, d├╝┼čman─▒n karaya ├ž─▒k─▒┼č─▒n─▒ kolayla┼čt─▒rd─▒─č─▒n─▒ÔÇŁ yazar. Mustafa KemalÔÇÖin Alman komutanlara g├╝veni yoktur, bunu s─▒kl─▒kla ifade eder, bu yukar─▒da s├Âz├╝n├╝ etti─čimiz mektupta da vurgular. Cepheyi gezmesini istedi─či Enver Pa┼čaÔÇÖdan ÔÇťba┼čta Liman von Sanders olmak ├╝zere, b├╝t├╝n Almanlar─▒n fikir yeterlili─čine itimat olunmamas─▒n─▒ ve bizzat kendisinin cepheye gelerek, vaziyetin icab─▒na g├Âre harekat─▒ sevk etmesiniÔÇŁ rica eder.

─░┼čte sava┼č─▒n sonuna do─čru Mustafa KemalÔÇÖin istifas─▒n─▒ sundu─ču, ancak kendisinin Mustafa Kemal hakk─▒nda ├žok ├╝st├╝n takdirlerle dolu bir yaz─▒y─▒ Enver Pa┼čaÔÇÖya g├Ânderen ordu kumandan─▒, bu Mare┼čal Liman von SandersÔÇÖtir. Ayn─▒ Sanders, Yarbay Mustafa KemalÔÇÖden Albay Mustafa KemalÔÇÖe ge├ži┼či, Anafartalar GrubuÔÇÖnda 100 binden fazla askere komuta eden bir askeri dehan─▒n y├╝kseli┼činin de tan─▒─č─▒d─▒r. Nitekim o istifay─▒ ba┼čkumandanl─▒─ča g├Ândermemi┼č, sadece hava de─či┼čimine d├Ân├╝┼čt├╝rm├╝┼čt├╝r.

Bunun ├╝zerine de Enver Pa┼ča, bir mektup yazarak Mustafa KemalÔÇÖin g├Ânl├╝n├╝ alm─▒┼č, Mustafa Kemal de ├žok s─▒cak ve heyecanl─▒ bir cevapla mukabelede bulunmu┼čtur.

Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n Mustafa KemalÔÇÖe yazd─▒─č─▒, yeni r├╝tbesini kutlayan mektubu ile Liman von SandersÔÇÖin Enver Pa┼čaÔÇÖya yazd─▒─č─▒ mektubu, ┼×evket S├╝reyya AydemirÔÇÖin ÔÇśTek Adam ÔÇô 1. CiltÔÇÖten alarak aynen veriyoruz. Bu metinler, g├╝n├╝ g├╝n├╝ne yaz─▒lm─▒┼č oldu─čundan, o g├╝ne ve gelece─če ili┼čkin tarihsel ├Ânemi ├žok b├╝y├╝kt├╝r.

Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n Mustafa KemalÔÇÖe yazd─▒─č─▒ kutlama yaz─▒s─▒:
ÔÇťOn Dokuzuncu F─▒rka Kumandan─▒ Miralay (Albay) Mustafa Kemal Beye,
R├╝tbei cedidenizi tebrik ederim. Bu terfi ve g├Ârmekte oldu─čunuz b├╝y├╝k ve fedekarane hizmetlerinize mukabil bir m├╝kafat de─čil, ancak memleketimize daha m├╝him ve ordumuza daha k─▒ymettar hidemat ifa edebilecek mevaiki ihraz i├žin ge├žilmesi laz─▒m bir kademedir.
─░n┼čallaah yak─▒nda bu gibi meratibi de ihraza muvaffak ve muvaffak─▒yet-i aliyeye mazhar olursunuz.

Terfii bug├╝n telgrafla tebli─č edilmi┼čtir. 21.3.1331 (3 Haz─▒ran 1915)
Ba┼čkumandan Vekili ve
Harbiye Naz─▒r─▒
EnverÔÇŁ

┼×evket S├╝reyya Aydemir, bu tebrik yaz─▒s─▒n─▒ de─čerlendirirken, bir noktan─▒n alt─▒n─▒ ─▒srarla ├žiziyor. Bu yaz─▒da gelecekten ni┼čan veren, gelecek i├žin m├╝jdeler ta┼č─▒yan bir i┼čaret vard─▒r. ├ç├╝nk├╝ bir ba┼čkomutan vekili ve harbiye naz─▒r─▒n─▒n, bir albay veya yarbaya, bu denli uzun, i├žten ve ├╝st├╝n tebrik yaz─▒s─▒ g├Ândermesi us├╝lden de─čildir. Fakat ne var ki, yarbayl─▒ktan albayl─▒─ča y├╝kseltilen bu Mustafa Kemal, art─▒k ├çanakkale sava┼člar─▒n─▒n muzaffer kahraman─▒ Mustafa KemalÔÇÖdir.

1. Belge

17-7-1331 (Miladi takvimle eyl├╝l 1915)
Ekselans
Enver Pa┼ča,
Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču Ordusu ve Donanmas─▒ Ba┼čkumandan Vekili, Zat─▒ ┼×ahanenin Yaver-i Ekremi
Ekselanslar─▒n─▒za Albay Mustafa Kemal BeyÔÇÖin yaz─▒l─▒ bir dilek├že ve (hizmetten) ayr─▒lmas─▒n─▒ dilemi┼č oldu─čunu bildirmekle ┼čeref duyar─▒m.
Bu dilek├žeyi destekleyemem, ├ž├╝nk├╝ Mustafa Kemal BeyÔÇÖi, vatan─▒n bu b├╝y├╝k sava┼čta hizmetlerine muhakkak surette muhta├ž oldu─ču, ├žok m├╝stesna kabiliyetli, yetkili ve cesur bir subay olarak tan─▒may─▒ ve takdir etmeyi ├Â─črendim.
Albay Mustafa Kemal Bey, 5 ay ├Ânceki ilk karaya ├ž─▒k─▒┼č hareketinden beri: XVX. T├╝menin ba┼č─▒nda parlak bir ┼čekilde sava┼čm─▒┼č ve ─░ngilizlerin Anafarta kanad─▒nda son b├╝y├╝k ├ž─▒karma hareketleri esnas─▒nda m├╝┼čk├╝l bir anda kumanday─▒ ├╝zerine almak zorunda kalm─▒┼čt─▒r; ├ž├╝nk├╝ bu hususta g├Ârevlendirilmi┼č olan XVI. Kolordu Komutan─▒, VII. ve XII. T├╝menlerle h├╝cuma ge├žmesi yolunda verilen m├╝kerrer emri yerine getirmemi┼čtir.
Albay Mustafa Kemal Bey burada da g├Ârevini b├╝y├╝k bir cesaretle ve iyi ve a├ž─▒k tertibat alarak ifa etmi┼čtir. ├ľyle ki, kendisine -vazifem icab─▒ olarak- takdirimi ve ┼č├╝kran─▒m─▒ tekrar tekrar ifade etmek isterim.
Albay Mustafa Kemal Bey ayr─▒lmak istiyor, ├ž├╝nk├╝ ekselanslar─▒n─▒n, (─░mparatorluk ordusunun Ba┼čkumandan Vekili ve en y├╝ksek mafevkinin) g├╝venine sahip olmad─▒─č─▒ kan─▒s─▒ndad─▒r. O, bunu bilhasta ekselanslar─▒n─▒z─▒n son defa burada bulunduklar─▒ s─▒rada, o zaman ve halen hasta oldu─ču halde ve ├Âb├╝r ├╝├ž grubun ┼čeflerini ziyaretlerinizle ┼čereflendirmi┼č olman─▒za ra─čmen, kendisini aramam─▒┼č olman─▒zdan istidlal etti─čine inanmaktad─▒r.
Ben Albay Mustafa Kemal BeyÔÇÖe, ziyaretin s─▒rf zaman yetersizli─či y├╝z├╝nden yap─▒lamad─▒─č─▒n─▒ ve ekselanslar─▒n─▒z─▒n kendisinin hizmetlerini her halde takdir ettiklerini ifade ettim.
┼×imdilik ili┼čikte takdim etmedi─čim ayr─▒lma dilek├žesini, ekselanslar─▒n─▒n g├╝venini belirtmek suretiyle reddetmek l├╝tfunda bulunmalar─▒n─▒ rica ediyorum.
Ekselanslar─▒n─▒z─▒n daima en derin h├╝rmetkar─▒.
L─░MAN VON SANDERS


2. Belge

Anafartalar Grubu Kumandan─▒ Miralay Mustafa Kemal BeyÔÇÖe
Zata mahsustur

Rahats─▒zl─▒─č─▒n─▒z─▒ i┼čittim, m├╝teessir oldum. Son defaki ├çanakkale ziyaretimde muhtelif mevazii g├Ârmek istedi─čimden sizi ziyarete vakit kalmam─▒┼čt─▒. ─░n┼čaallah yak─▒nda tamamen kesb-i afiyet eyler (iyile┼čir) ve bug├╝ne kadar oldu─ču gibi kumanda etti─činiz k─▒taat─▒n ba┼č─▒nda muvaffakiyetle ifay-─▒ vazife eylersiniz.
Enver

ÔÇŽ

Liman Pa┼ča Hazretlerine
mahrem: Zata mahsustur

Tahrirat-─▒ samilerini ald─▒m. Arzu-yi devletleri ve├žhile, Mustafa Kemal BeyÔÇÖe yazd─▒m.
Enver

3. Belge
Ba┼čkumandan Vekili Enver Pa┼ča Hazretlerine
Zata mahsustur

Rahats─▒zl─▒─č─▒mdan dolay─▒ iltifat ve tevecc├╝hat-─▒ samilerine arz-1 te┼čekk├╝rat-─▒ mahsusa eylerim. Bendenizi ank-karip hudusu memul vekayi i├žin ihzar olunan kuvvetin ba┼č─▒nda da bulundurarak zat-─▒ devletlerine daha b├╝y├╝k hidemat ifas─▒na mazhariyetle taltif bulunaca─č─▒n─▒zdan eminim.
21 Eyl├╝l 331
Anafartalar Grubu Kumandan─▒
Miralay Kemal

 

ÔÇŽVE PERDE KAPANIYOR

├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n zayiat─▒ konusunda T├╝rk kaynaklar─▒n─▒n rakamlar─▒ ├želi┼čkili olmakla birlikte, yabanc─▒ kaynaklar fazla farkl─▒l─▒k g├Âstermez. Avustralyal─▒ yazar Alan MooreheadÔÇÖin 1956ÔÇÖda yazd─▒─č─▒ ÔÇśGalipoliÔÇÖ isimli eserinde taraflar─▒n ├çanakkale zayiat─▒ ┼č├Âyle s─▒ralan─▒r:
T├╝rkler 251.309
─░ngilizler 205.000
Frans─▒zlar 47.000
Ayn─▒ eserde T├╝rk zayiat─▒n─▒n detaylar─▒na da iner:
┼×ehit: 55.127, yaral─▒ 100.177, me├žhul 10.067, hastal─▒ktan ├Âlen 21.498, hastalanan 64.440. Bu arada yaralananlardan tedavi s─▒ras─▒nda ├Âlenlerin rakamlar─▒ verilmemi┼čtir. (Tek Adam, Cilt 1, s.248)

M├ťTTEF─░K ASKERLER─░ GEL─░BOLUÔÇÖDAN ├çEK─░L─░YOR
Albay Mustafa Kemal, d├╝┼čman─▒n ├žekilece─čini sezmi┼čti. Bu nedenle d├╝┼čmana son ve bitirici darbeyi vurma arzusuyla, yeni bir taarruz planlar. Yukar─▒da da s├Âz etti─čimiz ├╝zere, bu taarruza ÔÇśkaybedecek tek bir askerimiz bile yokturÔÇÖ gerek├žesiyle izin verilmez. Albay Mustafa Kemal Bey g├Ârevinden ayr─▒l─▒r, ─░stanbulÔÇÖa d├Ânmek ├╝zere, K─▒z─▒lay i┼čaretleri yap─▒┼čt─▒r─▒lm─▒┼č bir hastane vapuruna biner..

ÔÇťÔÇŽAmac─▒ sava┼č meydan─▒nda ge├žen bu aylardan sonra, ilk kez mermi ve bomba seslerinin olmad─▒─č─▒, kusursuz bir uyku ├žekmektir. Ama ├žok d├╝┼č├╝ncelidir, uyku tutmazÔÇŽ Daha sonra da zaten bu vapur yolculu─čunu hi├ž unutmayacak, s─▒k s─▒k antalacakt─▒r. Asl─▒nda ─░stanbulÔÇÖa, ÔÇť─░stanbulÔÇÖu kurtaran kumandanÔÇŁ olarak d├Ânmektedir. Gen├ž, kudretli ve muzaffer bir kumandanÔÇŽ Ama hen├╝z pa┼ča de─čil. Ama pa┼čal─▒k onun hakk─▒ de─čil mi? Bir hafta i├žinde iki r├╝tbe atlayan, pa┼ča olan, naz─▒r ve ba┼čkumandan vekili olan Enver, hani ┼ču 90.000 ki┼čilik bir orduyu bir nefeste ve maksats─▒zca eriten EnverÔÇÖin yan─▒nda kendisinin, B├╝y├╝k BritanyaÔÇÖn─▒n inad─▒n─▒ ve kudretini yenmesi? Bu elbette takdir edilecektir. Bu elbette takdir edilmelidir. ─░stanbulÔÇÖda kendisini, pa┼čal─▒k buyrultusunun beklemesi m├╝mk├╝nd├╝r. Hatta belki Enver, ilk kar┼č─▒la┼čt─▒klar─▒ dakikada ona elini verecek ve g├Â─čs├╝ne Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin en b├╝y├╝k ni┼čan─▒n─▒ takacakt─▒r. Ger├ži o bu sava┼člar─▒ ne r├╝tbe ne de ni┼čan i├žin yapm─▒┼čt─▒r. Ama ne var ki, daha b├╝y├╝k kuvvetlere kumanda etmesi, ordu kumandan─▒, ordular grubu kumandan─▒ olmas─▒ ve hatta yar─▒n belki de?.. ├ľyle ya, ni├žin olmas─▒n?
Hayalleri bu noktada d├╝─č├╝mlenince, Enver Pa┼ča ile nas─▒l kar┼č─▒la┼čaca─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝n├╝r. Sofya Ate┼čemiliterli─činden d├Ân├╝p de kendisine, nerede oldu─ču dahi bilinmeyen derme ├žatma bir t├╝menin kumandanl─▒─č─▒n─▒ verdikleri zaman ve t├╝menine hareketten ├Ânce Enver Pa┼ča ile konu┼čmalar─▒n─▒ hat─▒rlar. O ne so─čuk, ne k─▒sa hatta ne umursanmaz bir kar┼č─▒lan─▒┼čt─▒. Halbuki ┼čimdi? Hem de aradan ge├žen zaman ancak on├╝├ž aydan ibaretti. Ama kendisinin Gelibolu yar─▒madas─▒na g├Ânderili┼činin daha dokuzuncu ay─▒nda o, nice t├╝menleri emrinde bulundurarak kanl─▒ bir cephe harbine kumanda etmi┼čtir. Muzaffer olmu┼čtur. Fakat ne var ki, Enver ┼čimdi feriktir (korgeneral) ve emrinde b├╝t├╝n ─░mparatorlu─čun g├╝c├╝ vard─▒r.
Ama ne ├Ânemi var? Onun aln─▒ndaki Sar─▒kam─▒┼č yenilgisine kar┼č─▒l─▒k, kendi ba┼č─▒nda parlayan zafer tac─▒?.. Hem hi├ž ┼č├╝phe yok ki, ┼čimdi ─░stanbulÔÇÖda nam─▒ dillerde dola┼čmaktad─▒rÔÇŽÔÇŁ
(Tek Adam, Cilt-1, s. 250)

─░┼čler pek de Mustafa KemalÔÇÖin d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝ gibi y├╝r├╝mezÔÇŽ K─▒sacas─▒ ─░stanbul onu tatmin etmezÔÇŽ ├çanakkaleÔÇÖden d├╝┼čman─▒n ├žekildi─čini bildiren haberlerde birka├ž kez ad─▒ zikredilir. Ama d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝ gibi, ad─▒ dalga dalga t├╝m kitlelelere yay─▒lmaz. Hatta bir g├╝n kula─č─▒na bir bilgi gelir. Harbiye Nezaretinin (Sava┼č Bakanl─▒─č─▒) ├ž─▒kard─▒─č─▒ ÔÇśHarp Mecmuas─▒ÔÇśn─▒n kapa─č─▒na ÔÇś├çanakkale Kahraman─▒ÔÇś olarak konulan resmi, tam dergi bas─▒laca─č─▒ s─▒rada, kli┼česi al─▒narak dergiden ├ž─▒kar─▒lm─▒┼čt─▒r. Yerine Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n emriyle, EnverÔÇÖin amcas─▒ Halil Pa┼čaÔÇÖn─▒n resmi konmu┼čtur. S├Âylendi─čine g├Âre Enver Pa┼ča, ÔÇťMuvaffakiyet askerindir. ┼×ahs─▒ sivriltmeye l├╝zum yok!ÔÇŁ emrini vermi┼čtir. Muvaffakiyetin askerin, milletin oldu─ču do─črudur. Ama ni├žin kumandan─▒n da bu zaferde ├╝st├╝n bir pay─▒ olmas─▒n?
Mustafa Kemal ile Enver Pa┼ča ile aradaki buzlar bir t├╝rl├╝ erimezÔÇŽ Mustafa KemalÔÇÖin her hareketinde, Enver Pa┼ča muhalifi oldu─čunun izleri g├Âr├╝l├╝rÔÇŽ Zaten osmanl─▒ Genelkurmay─▒ÔÇÖn─▒n her tavr─▒nda da, Mustafa KemalÔÇÖe kar┼č─▒ ÔÇśso─čuklukÔÇÖ bundan sonra da, giderek artan tonlarda hissedilecektirÔÇŽ


En yak─▒n tan─▒─č─▒n ifadeleriÔÇŽ Cevat Abbas anlat─▒yorÔÇŽ
Mustafa KemalÔÇÖin; gerek Ordu Karargah─▒ÔÇÖn─▒n ve gerekse Umumi Karargah ve Ba┼čkomutanl─▒─č─▒n kendisi hakk─▒nda olumlu d├╝┼č├╝nmedi─či ve haklar─▒n─▒ korumad─▒klar─▒ d├╝┼č├╝ncesinde oldu─čunu g├Âsteren baz─▒ belirtiler, ├çanakkale g├╝nlerinden ba┼člayarak Mustafa KemalÔÇÖin ├Ânce emir subayl─▒─č─▒n─▒ daha sonra da yaverli─čini yapan Cevat AbbasÔÇÖ─▒n (G├╝rer) yay─▒nlad─▒─č─▒ hat─▒ralarda da g├Âze ├žarp─▒yor.
ÔÇťÔÇŽCevat AbbasÔÇÖ─▒n nakletti─čine g├Âre, ├çanakkaleÔÇÖde Ordu Kumandan─▒ Liman von SandersÔÇÖin karargah─▒, Mustafa KemalÔÇÖin tekliflerini ├žok defa dikkate almaz ve ancak zorda kald─▒klar─▒ i├žin bir ara mevcudu 135.000 ki┼čiye ula┼čan Anafartalar Grup Kumandanl─▒─č─▒n─▒ ona istemeyerek verirler.
Yine Cevat AbbasÔÇÖa g├Âre, d├╝┼čman─▒n ├çanakkale cephesini bo┼čaltmak ├╝zere haz─▒rl─▒─ča ba┼člad─▒─č─▒n─▒ ilk fark eden Mustafa KemalÔÇÖdir. Nitekim bir t├╝menin sessizce ├çanakkaleÔÇÖden ayr─▒ld─▒─č─▒ ve SelanikÔÇÖe ├ž─▒kar─▒ld─▒─č─▒ istihbarat─▒ da al─▒nm─▒┼čt─▒r. Mustafa Kemal, genel bir taarruzla d├╝┼čman─▒n art─▒k ├╝mitsizle┼čen kuvvetlerini mahfetmek teklifinde bulunur. Fakat Ordu ve Umumi Karargah (Enver ve Liman von Sanders) art─▒k bir tek neferin bile feda edilemeyece─či gerek├žesiyle teklifi reddeder. Bunun ├╝zerinedir ki, Mustafa Kemal Ordu Kumandan─▒ Liman von SandersÔÇÖe cephe komutanl─▒─č─▒ndan istifas─▒n─▒ vermi┼č, fakat Liman von Sanders bu istifay─▒ hava de─či┼čimine ├ževirmi┼č, Mustafa Kemal ├çanakkaleÔÇÖden ayr─▒lm─▒┼čt─▒r.
Mustafa KemalÔÇÖin ─░stanbulÔÇÖa d├Ânmesinden 23 g├╝n sonra, d├╝┼čman GeliboluÔÇÖyu t├╝m├╝yle tahliye ederek kuvvetlerini kurtarmay─▒ ve bu birliklerini MakedonyaÔÇÖya sevk ederek yeni bir cephe a├žmay─▒ ba┼čarm─▒┼čt─▒r.
├çanakkaleÔÇÖde kendi emrinde ├žal─▒┼čan Albay Ali R─▒zaÔÇÖn─▒n Mustafa KemalÔÇÖin teklifiyle pa┼čal─▒─ča y├╝kseltilmesine ra─čmen, kendisinin albayl─▒kta b─▒rak─▒lmas─▒ da, herhalde bir k─▒rg─▒nl─▒k konusu olmu┼čtur. Bundan ba┼čka, daha Conkbay─▒r─▒ s─▒ras─▒nda kolordu kumandanl─▒─č─▒ resmen tekerr├╝r etti─či halde, bu kendisine tebli─č edilmemi┼č g├Âr├╝nmektedir. AnafartalarÔÇÖda emrine 135.000 ki┼čilik bir kuvvet verilen Mustafa KemalÔÇÖin ├çanakkaleÔÇÖden ayr─▒l─▒nca iki t├╝menlik 16. Kolorduya tayini de yad─▒rganm─▒┼č g├Âr├╝nmektedir. Pa┼čal─▒─ča terfisi de, merkezi EdirneÔÇÖde olan 16. KolorduÔÇÖdaki 40 g├╝nl├╝k k─▒sa bir g├Ârevden sonra yaln─▒z karargah─▒ ile birlikte g├Ârevlendirildi─či ┼čark cephesinde kendisine tebli─č olunmu┼č, bu cephede 2. Ordu Komutanl─▒─č─▒na getirilmi┼čtir. Cevat AbbasÔÇÖ─▒n hat─▒ralar─▒ndan al─▒nan verilere g├Âre, t├╝m bu haller, Mustafa KemalÔÇÖin ├ževresinde her halde baz─▒ ruh burukluklar─▒ yaratm─▒┼č g├Âr├╝nmektedir.ÔÇŁ (Tek Adam, Cilt-1, s.252)

Mustafa KemalÔÇÖin resmi sicil ├Âzetinde, Anafartalar Grup Kumandanl─▒─č─▒na getirilmeden ├Ânceki askeri g├Ârevi 6 A─čustos 1915- 13 Ekim 1915 aras─▒nda 16. Kolordu Kamandan─▒ olarak g├Âr├╝n├╝r. Fakat di─čer yay─▒nlarda ve Genelkurmay yay─▒nlar─▒nda onun 16. Kolordu Kumandanl─▒─č─▒, ├çanakkale sava┼člar─▒ sona erdikten sonra, Ocak 1916 ba┼člar─▒nda ba┼člam─▒┼č g├Âr├╝nmektedir.
Bu fark─▒n, (daha ├Ânce de tart─▒┼čmalar─▒na yer verildi─či ├╝zere) kolordu kumandanl─▒─č─▒n─▒n 6 A─čustosÔÇÖta kararla┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒ halde kendisine tebli─če edilmemi┼č ve bu teklifin geciktirilmi┼č olmas─▒ndan ileri gelmi┼č olabilece─či san─▒l─▒yor.
KAYNAKÇA:
1) G├Ârg├╝l├╝, ─░smet (├çanakkale Sava┼č─▒ ─░lk G├╝nde Biterdi), Bilgi, birinci bas─▒m, Ekim 2008, sayfa 184
2) Aydemir, ┼×evket S├╝reyya (Tek Adam, Mustafa Kemal, cilt-1), 18. Bas─▒m, Remzi Kitabevi, sayfa 241

1,534 total views, 1 views today

Tayfun ├çAVU┼×O─×LU

Tayfun ├çAVU┼×O─×LU

Gazeteci / Yazar - Uluda─č ├ťniversitesi E─čitim Fak├╝ltesi Alman Dili Anabilim Dal─▒ (1985) mezunu. 1983'ten itibaren yerel yay─▒n organlar─▒nda muhabir, yaz─▒ i┼čleri m├╝d├╝r├╝ ve genel yay─▒n y├Ânetmeni olarak ├žal─▒┼čt─▒. ├ça─čda┼č Gazeteciler Derne─či (├çGD) Bursa ┼×ubesi eski (1997-2001) ba┼čkanlar─▒ndan. Bursa Ansiklopedisi'ne (Y─▒lmaz Akk─▒l─▒├ž, 1. bask─▒ 2002, Burdef Yay─▒nlar─▒ No:3) madde yazarl─▒─č─▒ yapt─▒. E-Kitap Yay─▒nc─▒l─▒k taraf─▒ndan (┼×ubat 2018) yay─▒nlanan ÔÇťNutukÔÇť i├žin edit├Âr olarak Atat├╝rk ve Kurtulu┼č Sava┼č─▒ kronolojisini haz─▒rlad─▒. Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. Yay─▒nlanm─▒┼č Kitaplar─▒: 1) ÔÇť├çanakkale 1915 ÔÇô ─░ftiralar, Yalanlar, PolemiklerÔÇť, ┼×ubat-2014, Kasta┼č Yay─▒nevi-─░stanbul 2) "1915 - ├çanakkale Sava┼č─▒nda Trakya", Eyl├╝l 2018, Haber Ajans─▒ yay─▒nlar─▒-─░stanbul E-Posta: tayfunc@gmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒