Hac─▒ TONAK
Hac─▒  TONAK
Eski T├╝rk Runik Yaz─▒s─▒
  • 19 Aral─▒k 2018 ├çar┼čamba
  • +
  • -

Eski T├╝rk runik yaz─▒s─▒n─▒n ├╝nl├╝ i┼čaretleri bak─▒m─▒ndan ÔÇťyetersizÔÇť,┬á ancak ├╝ns├╝z ve hece i┼čaretleri bak─▒m─▒ndan ÔÇťzenginÔÇŁ┬á bir alfabeye (abc)┬á dayand─▒─č─▒ vurgulanmaktad─▒r. ─░skandinav ├╝lkelerindeki an─▒tsal yaz─▒larla benzerli─či y├╝z├╝nden ÔÇťrunikÔÇŁ olarak adland─▒r─▒lan bu eski T├╝rk yaz─▒s─▒n─▒n k├Âkeni konusunda farkl─▒ g├Âr├╝┼čler vard─▒r. Afabeyi ilk kez ├ž├Âzen ThomsenÔÇÖe g├Âre, runik alfabesi Arami-─░ran k├Âkenlidir ve eski Yunan harflerinden esinlenerek olu┼čturulmu┼čtur. Prof. Dr. Talat Tekin ise ayn─▒ kan─▒da de─čildir:

┼×uras─▒┬á bir ger├žektir ki, eski T├╝rkler bu alfabeyi yarat─▒rken Arami-─░ran k├Âkenli bir alfabeyi esas alm─▒┼č olsalar da buna bir├žok i┼čaret eklemi┼čler ve harf adlar─▒n─▒ a, ve, e, ├╝nl├╝leri ile ba┼člatarak ab, eb, ad, ed, ak, ek, at, et, v.b. bi├žiminde s├Âylemi┼člerdir.

├ťnl├╝ Orhon yaz─▒tlar─▒, T├╝rklerin dillerini yazmak i├žin kulland─▒klar─▒ en eski alfabelerden biri ile yaz─▒lm─▒┼čt─▒r. Bilim insanlar─▒, T├╝rkoloji dizininde eski T├╝rk runik yaz─▒s─▒ olarak an─▒lan bu alfabenin ├Âzellikle ta┼č ve mermer zemin ├╝zerine yaz─▒ yaz─▒lmas─▒na elveri┼čli harflerden olu┼čtu─čunda birle┼čmektedir.

Alfabenin i├žerdi─či harflerin,┬á eski ─░skandinav yaz─▒tlar─▒nda kullan─▒lan harflerle benzerlik g├Âstermesi ÔÇťrunikÔÇŁ ad─▒n─▒n verilmesine neden olmu┼čtur.┬á Alfabenin k├Âkeni konusunda bilimsel g├Âr├╝┼člerin yan─▒nda ├žok say─▒da varsay─▒m da ├Âne s├╝r├╝lmektedir. Bunlardan birine g├Âre runik yaz─▒n─▒n AvrupaÔÇÖya geli┼či ├žok eski zamanlarda Orta AsyaÔÇÖdaki halklar─▒n┬á bir k─▒sm─▒n─▒n Bat─▒ÔÇÖya g├Â├žleri arac─▒l─▒─č─▒yla olmu┼čtur.

AvrupaÔÇÖdaki runik yaz─▒lardan daha eski tarihlere dayand─▒─č─▒ belirtilen AsyaÔÇÖdaki runik yaz─▒lar─▒n yaz─▒ld─▒─č─▒ an─▒tlarla ilgili yeni buluntular,┬á kimilerine g├Âre bu tezi desteklemektedir. Bunun yan─▒nda,┬á AsyaÔÇÖda ke┼čfedilen yeni yaz─▒tlar, runik yaz─▒s─▒n─▒n Orhun alfabesinin harfleri ile s─▒n─▒rl─▒ olmad─▒─č─▒n─▒ da g├Âstermi┼čtir.

Bu g├Âr├╝┼čte olanlar─▒n bir k─▒sm─▒na g├Âre, Bat─▒l─▒larca runik yaz─▒ olarak adland─▒r─▒lan yaz─▒ya Orhun yaz─▒s─▒ ya da G├Âkt├╝rk yaz─▒s─▒ demek daha do─čru olacakt─▒r. ├ç├╝nk├╝ Kuzey Avrupa runik yaz─▒s─▒ AsyaÔÇÖdaki runik yaz─▒n─▒n bir t├╝revinden ba┼čka bir ┼čey de─čildir ve hepsinin k├Âkeninde T├╝rk damga (tamga) yaz─▒s─▒ bulunmaktad─▒r. (Damga yaz─▒s─▒ damga denilen sembol ve i┼čaretlerden (piktogram, ideogram gibi petroglifler) olu┼čan ├žok eski T├╝rk resim yaz─▒s─▒d─▒r ki, Aristov ba┼čta olmak ├╝zere Rus bilim insanlar─▒na┬á g├Âre T├╝rk runik yaz─▒s─▒ bu eski T├╝rk damgalar─▒ndan t├╝retilmi┼čtir. Bir ba┼čka varsay─▒ma g├Âre de, runik yaz─▒, yine AsyaÔÇÖdan veya AnadoluÔÇÖdan ─░talyaÔÇÖya g├Â├ž eden Etr├╝sklerÔÇÖin arac─▒l─▒─č─▒yla yay─▒lm─▒┼čt─▒r. Avrupa kavimlerinin bir├žo─čunu Uygur T├╝rkleri’nin torunlar─▒ olarak kabul eden kimi┬á bilim insanlar─▒n─▒n Mu k─▒tas─▒ (Efsanevi Atlantis) varsay─▒m─▒ndan yola ├ž─▒kan baz─▒ yazarlar ise,┬á runik yaz─▒n─▒n k├Âkeninin Mu alfabesi olabilece─čini d├╝┼č├╝nmektedir.┬á Tart─▒┼čmalar b├Âylece yeni boyutlar kazan─▒rken, AvrupaÔÇÖdaki ve AsyaÔÇÖdaki┬á runik yaz─▒lar─▒n ortak bir k├Âkeni oldu─ču fikri de yay─▒lmaktad─▒r.

Yeditepe ├ťniversitesi ├Â─čretim ├╝yesi Prof. Dr. Talat┬á Tekin ise,┬á runik alfabe ile yaz─▒lan dilin Sami k├Âkenli oldu─čunu ve t├╝m Sami k├Âkenli yaz─▒lar gibi sa─čdan sola do─čru yaz─▒ld─▒─č─▒n─▒ belirtmektedir.

Tonyukuk yaz─▒t─▒, bat─▒ ve g├╝ney y├╝zleri:
T├╝rk runik abcesiyle yaz─▒lm─▒┼č an─▒tlar─▒n en ├╝nl├╝leri, Baykal g├Âl├╝n├╝n g├╝neyinde Orhon vadisinde, Ko┼čo ├çaydam g├Âl├╝ k─▒y─▒s─▒ndaki K├╝ltigin (732) ve Bilge Ka─čan(735) yaz─▒tlar─▒yla, bunlar─▒n do─čusunda Tola nehrinin yukar─▒ b├Âl├╝m├╝nde Bayan (Bayn) ├çokto yak─▒n─▒ndaki Tonyukuk (725) yaz─▒t─▒d─▒r.

38 harften olu┼čan alfabe

─░ki b├╝y├╝k Orhon yaz─▒t─▒nda kullan─▒lan eski T├╝rk runik alfabesi 38 harften olu┼čmaktad─▒r. Bu harflerin 4 tanesi a/e, ─▒/i, o/u, ├Â/├╝ ├╝nl├╝leri, 34 tanesi de ├╝ns├╝zleri temsil etmektedir. ├ťns├╝z harflerin ├žok say─▒da olmas─▒n─▒n nedeni, alfabede 10 ├╝ns├╝z├╝n her biri i├žin, biri art ya da kal─▒n, ├Âb├╝r├╝ ├Ân ya da ince olmak ├╝zere iki┼čer harfin bulunmas─▒d─▒r.

Yenisey ─▒rma─č─▒n─▒n yukar─▒ kayna─č─▒nda bulunan ve K─▒rg─▒zlara ait oldu─ču san─▒lan Yenisey yaz─▒tlar─▒nda ve runik yaz─▒l─▒ fal kitab─▒ Irk BitigÔÇÖde Orhun yaz─▒tlar─▒nda bulunmayan birka├ž harf daha vard─▒r. Bu da, runik yaz─▒s─▒n─▒ ├╝ns├╝z ve hece i┼čaretleri bak─▒m─▒ndan zengin bir alfabe oldu─čunu ortaya koymaktad─▒r.

Orhon yaz─▒t─▒ndaki T├╝rk├že yaz─▒y─▒, metinde yer alan ├çince ├ževirinin de yard─▒m─▒yla┬á ilk kez ├ž├Âzmeyi ba┼čaran Wilhelm ThomsenÔÇÖe g├Âre, eski T├╝rk runik yaz─▒s─▒ Arami-─░ran k├Âkenli bir yaz─▒d─▒r ve Grek alfabesindeki harflerden esinlenilerek yarat─▒lm─▒┼čt─▒r.┬á ThomsenÔÇÖin, bu g├Âr├╝┼č├╝ne kat─▒lmad─▒─č─▒n─▒ belirten Talat Tekin, ÔÇťAlfabedeki ├žift ├╝ns├╝z ve hece i┼čaretleri iki harfin birle┼čtirilmesi ile ortaya ├ž─▒km─▒┼ča benzemiyor. Eski T├╝rk runik yaz─▒s─▒ndaki ├žift ├╝ns├╝z ve hece i┼čaretleri ile baz─▒ tek ├╝ns├╝z i┼čaretleri ger├žekten ideografik k├Âkenli olabilirÔÇŁ demektedir.

ThomsenÔÇÖin, ÔÇťSami k├ÂkenÔÇŁ kuram─▒na kar┼č─▒ ├ž─▒kanlar─▒n ├Âne s├╝rd├╝kleri bir kan─▒t da, alfabelerdeki ├╝ns├╝z i┼čaretlerin s├Âzba┼č─▒ ve i├žindeki de─čerleri ile adlar─▒n─▒n farkl─▒l─▒─č─▒d─▒r. Sami k├Âkenli alfabelerdeki ├╝ns├╝z i┼čaretleri ├╝ns├╝zle ba┼člay─▒p /a,/i,/u/ ile sona eren a├ž─▒k hece de─čerindeyken, Orhon alfabesindeki ├╝ns├╝z harfler a/ ya/ da/ e/ ile ba┼člay─▒p ilgili ├╝ns├╝zle sona eren kapal─▒ hece de─čerindedir.┬á ├ľrne─čin ÔÇťayakÔÇŁ anlam─▒ndaki adak s├Âzc├╝─č├╝ yaln─▒zca ad eve ak harfleri ile, ÔÇťadamlarÔÇŁ anlam─▒ndaki eren s├Âzc├╝─č├╝ de yaln─▒zca er ve en harfleri ile yaz─▒l─▒r: ad-ak (adak), er-en (eren). TurfanÔÇÖda bulunan ve Le Coq taraf─▒ndan yay─▒mlanan bir yazma par├žas─▒nda da Orhon alfabesindeki herflerin adlar─▒ Manihey yaz─▒s─▒ ile ad/az/an/eng/end/elt// vb.bi├žiminde verilmi┼čtir.

TekinÔÇÖe g├Âre, ÔÇť┼×uras─▒┬á bir ger├žektir ki, eski T├╝rkler bu alfabeyi yarat─▒rken Arami-─░ran k├Âkenli bir alfabeyi esas alm─▒┼č olsalar da buna bir├žok i┼čaret eklemi┼čler ve harf adlar─▒n─▒ a, ve, e, ├╝nl├╝leri ile ba┼člatarak ab, eb, ad, ed, ak, ek, at, et, v.b. bi├žiminde s├Âylemi┼člerdir.ÔÇŁ

Bilge Ka─čan yaz─▒t─▒n─▒n do─ču y├╝z├╝:
Bilge Ka─čan ve ├Âteki yaz─▒tlardak─▒ anlat─▒m, T├╝rk├ženin Vlll. Y├╝zy─▒lda geli┼čkin, etkileyici bir edebiyat dili durumuna geldi─čini g├Âsterir. Buradaki bir├žok kullan─▒┼č bi├žimi, daha sonraki edebiyat ├╝r├╝nlerinde, ├Ârne─čin Dede Korkut HikayeleriÔÇÖnde de yer al─▒r. Bir├žok dil ├Âzelli─či, G├Âkt├╝rk├žeye dayanan T├╝rkiye T├╝rk├žesinde aynen ya┼čar.

An─▒tlar Konusunda K─▒sa Bilgi

Kuzey Mo─čolistanÔÇÖda┬á Orhon, Selenya ─▒rmaklar─▒ boyunda ve G├╝ney SibiryaÔÇÖda Yukar─▒ Yenisey b├Âlgesinde ta┼č ├╝zerine yaz─▒lm─▒┼č ├žok say─▒da T├╝rk├že mezar ve an─▒t yaz─▒t─▒ bulunmaktad─▒r. Genellikle G├Âkt├╝rk d├Ânemine ait ve T├╝rk├ženin yaz─▒l─▒ en eski ├╝r├╝nleri olarak bilinen yaz─▒tlar aras─▒nda dil, yaz─▒, yaz─▒m bak─▒m─▒ndan farkl─▒l─▒klar vard─▒r. ├ço─čunlukla y├╝ksek yerlerde uzun, yass─▒ ta┼člar ├╝zerine yaz─▒lm─▒┼člard─▒r. Baz─▒lar─▒ sonsuzlu─ču simgeleyen ta┼čtan kaplumba─čalara ya da benzer altl─▒klara oturtulmu┼čtur. En ├╝nl├╝leri, Baykal g├Âl├╝n├╝n g├╝neyinde Orhon vadisinde, Ko┼čo ├çaydam g├Âl├╝ k─▒y─▒s─▒ndaki K├╝ltigin (732) ve Bilge Ka─čan(735) yaz─▒tlar─▒yla,┬á bunlar─▒n do─čusunda Tola nehrinin yukar─▒ b├Âl├╝m├╝nde Bayan (Bayn) ├çokto yak─▒n─▒ndaki Tonyukuk (725) yaz─▒t─▒d─▒r.

Ayr─▒nt─▒l─▒ ve uzun metinlerden olu┼čan bu ├╝├ž yaz─▒t, benzerleri aras─▒nda tarih, dil ve edebiyat de─čeri bak─▒m─▒ndan en ├Ânemlileridir. Yaz─▒tlar, mezar ├╝zerinde ya da ├Âl├╝n├╝n an─▒lmas─▒n─▒ sa─člayacak bir an─▒t bi├žiminde heykel ve tap─▒nakla bir arada bulunmaktad─▒r.─░lhanl─▒ tarih├ži C├╝veyniÔÇÖnin Xlll. y├╝zy─▒lda varl─▒─č─▒ndan s├Âz etti─či yaz─▒tlarla ilgili bilgiler, Bat─▒ d├╝nyas─▒na ancak XVlll. y├╝zy─▒lda ula┼čt─▒. Sava┼č esiri ve s├╝rg├╝n olarak 13 y─▒l boyunca SibiryaÔÇÖda ya┼čamak zorunda kalan ─░sve├žli Johann von Strahlenberg, Das Nord Und Ostiche Teil von Europa Und Asia (Asya ve AvrupaÔÇÖn─▒n Kuzey ve Do─ču Yakas─▒, 1730) adl─▒ yap─▒t─▒nda Yenisey k─▒y─▒lar─▒ndaki ta┼č yaz─▒tlar─▒ konu edinmi┼čti. ─░lk bulunan yaz─▒t da, do─čabilimci Daniel Gottlieb MesserchmidtÔÇÖin varl─▒─č─▒n─▒ haber verdi─či AbakanÔÇÖa d├Âk├╝len Uybat ─▒rma─č─▒ ├╝zerindeki yaz─▒tt─▒. Ancak bunlar─▒n hangi dilden oldu─ču bilinmiyordu. Rus┬á N. M. Yadrintsev, Orhon ─▒rma─č─▒ yak─▒n─▒nda buldu─ču yaz─▒tlar─▒n kopyalar─▒n─▒ bilim d├╝nyas─▒na tan─▒tt─▒ktan sonra┬á (1889), d├╝nyan─▒n ilgisi bu b├Âlgeye ├žekildi.┬á Ard─▒ndan O.O.HeikelÔÇÖin y├Ânetiminde Finli bir ara┼čt─▒rma kurulu Inscriptions de IÔÇÖOrkhon (Orhon yaz─▒tlar─▒) (1892), W. Radiev ba┼čkanl─▒─č─▒nda Rus ara┼čt─▒rma kurulu da Atlas der Altert├╝mer der Mongolei (Mo─čol Eski Eserler Atlas─▒) (1892) adl─▒ yap─▒tlar─▒ yay─▒nlad─▒.

Bu yap─▒tlarda s├Âz konusu eserlerin hem foto─čraflar─▒ hem de kopyalar─▒ yer almaktayd─▒. Bu metinler aras─▒nda yer alan ├çince ├ževirinin de yard─▒m─▒yla Danimarkal─▒ Wilhelm Thomsen, o g├╝ne de─čin okunamayan G├Âkt├╝rk yaz─▒s─▒n─▒ ├ž├Âzd├╝ (1893).Thomsen,┬á bu ├žal─▒┼čmas─▒nda metinlerde en ├žok yinelenen sesli harfleri ve s├Âzc├╝kleri belirlemi┼č, b├Âylece Tengri, T├╝rk, K├╝ltigin adlar─▒n─▒ okuyarak bu s├Âzc├╝klerdeki harfler yard─▒m─▒yla alfabedeki 38 harfi saptam─▒┼čt─▒. Onun Inscriptions de IÔÇÖOrkhon Dechiffrices (├ç├Âz├╝lm├╝┼č Orhon Yaz─▒tlar─▒,1896) adl─▒ yap─▒t─▒,T├╝rkoloji tarihinde yeni bir d├Ânemi ba┼člatt─▒. B├Âylece elde edilen malzemeyle T├╝rk dili tarihi ve T├╝rk tarihi bir├žok y├Ânden ayd─▒nlan─▒rken yaz─▒l─▒ T├╝rk edebiyat─▒n─▒n tarihi de, bu en eski yap─▒tlar─▒yla zenginle┼čti.

K├╝ltigin yaz─▒t─▒n─▒,┬á G├Âkt├╝rk Ka─čan─▒ ─░lteri┼čÔÇÖin o─čullar─▒ndan Bilge Ka─čan, karde┼či K├╝ltigin i├žin diktirmi┼čti. Bilge Ka─čanÔÇÖ─▒n yaz─▒t─▒, Bilge Ka─čan i├žin o─člu taraf─▒ndan diktirildi. ─░ki yaz─▒t─▒ da, Bilge Ka─čanÔÇÖ─▒n ve K├╝ltiginÔÇÖin ÔÇťat─▒s─▒ÔÇŁ (ye─čeni) olarak adland─▒r─▒lan Yollu─č Tigin kaleme alm─▒┼čt─▒. Anlat─▒, Bilge Ka─čanÔÇÖ─▒n a─čz─▒ndan d├╝zenlenmi┼čti. Tarih olaylar─▒n─▒ s─▒ralayan, halka ve gelecek ku┼čaklara ├Â─č├╝tler veren bir├žok b├Âl├╝m├╝n,┬á Bilge Ka─čanÔÇÖ─▒n s├Âylemi┼č oldu─ču s├Âzlerden derlenerek aktar─▒ld─▒─č─▒ kabul edilmektedir.

Tonyukuk yaz─▒t─▒ ise, Bilge Ka─čanÔÇÖ─▒n veziri Tonyukuk taraf─▒ndan diktirilmi┼čti. Bu yaz─▒tta da deneyimli bir devlet adam─▒n─▒n i├žinde ya┼čad─▒─č─▒ olaylar kendi a─čz─▒ndan dile getirilir. Bunlarda, G├Âkt├╝rk Ka─čanl─▒─č─▒ÔÇÖn─▒n kurulu┼ču, ├çinÔÇÖe ba─č─▒ml─▒l─▒k d├Ânemi, ─░lteri┼č (Kutluk) Ka─čanÔÇÖ─▒n y├Ânetiminde devletin yeniden kurulu┼ču anlat─▒l─▒r; kom┼ču devletlerle ve milliyetlerle ili┼čkilerin nas─▒l d├╝zenlenece─či g├Âsterilir; inan├žlar, ya┼čam, gelenek, ve g├Âreneklerle ilgili ayr─▒nt─▒lar yans─▒t─▒l─▒r.

Yaz─▒tlar─▒n anlat─▒m─▒, T├╝rk├ženin Vlll. Y├╝zy─▒lda geli┼čkin, etkileyici bir edebiyat dili durumuna geldi─čini g├Âsterir. Buradaki bir├žok kullan─▒┼č bi├žimi, daha sonraki edebiyat ├╝r├╝nlerinde, ├Ârne─čin Dede Korkut HikayeleriÔÇÖnde de yer al─▒r. Bir├žok dil ├Âzelli─či, G├Âkt├╝rk├žeye dayanan T├╝rkiye T├╝rk├žesinde aynen ya┼čar.

G├╝ney SibiryaÔÇÖda, Yenisey ─▒rma─č─▒n─▒n ve kollar─▒n─▒n sulad─▒─č─▒ alanda, K─▒rg─▒zlar─▒n ya┼čad─▒─č─▒ b├Âlgede bulunan Yenisey yaz─▒tlar─▒, 50ÔÇÖyi a┼čk─▒n ta┼čtan olu┼čur. V. Y├╝zy─▒ldan lX.ÔÇÖy├╝zy─▒la de─čin uzanan zamana ait bu k─▒sa mezar yaz─▒tlar─▒nda ├Âlenin az─▒ndan k─▒sa ya┼čam─▒, ailesine, ulusuna ba─čl─▒l─▒─č─▒ yer al─▒r. Bunlar,┬á Orhon yaz─▒tlar─▒ndakine g├Âre daha az geli┼čmi┼č bir yaz─▒yla yaz─▒lm─▒┼čt─▒r. Talas ─▒rma─č─▒ k─▒y─▒s─▒ndaki az say─▒da k─▒sa yaz─▒t ise Bat─▒ G├Âkt├╝rklerden kalmad─▒r.

2,413 Toplam, 1 okuma bug├╝n

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
Uluda─č, Prusa ve Ke┼či┼čler

Uluda─č, Prusa ve Ke┼či┼čler

5 Aral─▒k 2019, Uluda─č, Prusa ve Ke┼či┼čler i├žin yorumlar kapal─▒
Tasar─▒mla Ger├žeklik Aras─▒nda T├╝rkler

Tasar─▒mla Ger├žeklik Aras─▒nda T├╝rkler

5 Aral─▒k 2019, Tasar─▒mla Ger├žeklik Aras─▒nda T├╝rkler i├žin yorumlar kapal─▒
Bir Uluda─č nostaljisi

Bir Uluda─č nostaljisi

5 Aral─▒k 2019, Bir Uluda─č nostaljisi i├žin yorumlar kapal─▒
├ľklidÔÇÖten Nasireddin TusiÔÇÖye, TusiÔÇÖden Ulu─č BeyÔÇÖe Bilim

├ľklidÔÇÖten Nasireddin TusiÔÇÖye, TusiÔÇÖden Ulu─č BeyÔÇÖe Bilim

3 Aral─▒k 2019, ├ľklidÔÇÖten Nasireddin TusiÔÇÖye, TusiÔÇÖden Ulu─č BeyÔÇÖe Bilim i├žin yorumlar kapal─▒
Bu son de─čil, ba┼člang─▒├ž

Bu son de─čil, ba┼člang─▒├ž

3 Aral─▒k 2019, Bu son de─čil, ba┼člang─▒├ž i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒l─▒├ž Kalkan Oyunu

K─▒l─▒├ž Kalkan Oyunu

1 Aral─▒k 2019, K─▒l─▒├ž Kalkan Oyunu i├žin yorumlar kapal─▒
TurquoiseÔÇÖ─▒n teslim al─▒nmas─▒ ve m├╝rettebat─▒n akibeti

TurquoiseÔÇÖ─▒n teslim al─▒nmas─▒ ve m├╝rettebat─▒n akibeti

1 Aral─▒k 2019, TurquoiseÔÇÖ─▒n teslim al─▒nmas─▒ ve m├╝rettebat─▒n akibeti i├žin yorumlar kapal─▒
25 Nisan 1915ÔÇŽ ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda en uzun g├╝n

25 Nisan 1915ÔÇŽ ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda en uzun g├╝n

15 Kas─▒m 2019, 25 Nisan 1915ÔÇŽ ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda en uzun g├╝n i├žin yorumlar kapal─▒
├çanakkale 1915ÔÇŽ ─░┼čgalcilerin kara harek├ót─▒ haz─▒rl─▒klar─▒ nas─▒l y├╝r├╝t├╝ld├╝

├çanakkale 1915ÔÇŽ ─░┼čgalcilerin kara harek├ót─▒ haz─▒rl─▒klar─▒ nas─▒l y├╝r├╝t├╝ld├╝

14 Kas─▒m 2019, ├çanakkale 1915ÔÇŽ ─░┼čgalcilerin kara harek├ót─▒ haz─▒rl─▒klar─▒ nas─▒l y├╝r├╝t├╝ld├╝ i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rklerÔÇÖin D├╝nya Tarihindeki Yeri

T├╝rklerÔÇÖin D├╝nya Tarihindeki Yeri

14 Kas─▒m 2019, T├╝rklerÔÇÖin D├╝nya Tarihindeki Yeri i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar