Evliya ├çelebiÔÇÖden g├╝n├╝m├╝ze BursaÔÇÖn─▒n k─▒raathaneleri ve kahve k├╝lt├╝r├╝

Evliya ├çelebiÔÇÖden g├╝n├╝m├╝ze BursaÔÇÖn─▒n k─▒raathaneleri ve kahve k├╝lt├╝r├╝

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi.
Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu.
TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi.
Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒:
"Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey",
"├ľzbek Mektuplar─▒",
"Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler",
"Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi".
Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r.
E-Posta: ekrempeker@gmail.com
Ekrem Hayri PEKER

Nerede bir ├ž─▒nar varsa orada insanlar ve hemen yak─▒n─▒nda bir kahve oldu─čunu s├Âyleyebiliriz. Neredeyse her ├ž─▒nar─▒n yan─▒nda bir kahve bulunur. Bir├žok kahvehanenin, kahvenin ad─▒ bu y├╝zden ├ž─▒nar veya ├ž─▒naralt─▒d─▒r. ├ç─▒nar yoksa Asma vard─▒r. Asmal─▒ kahve ad─▒n─▒ ├žok duydum. Asmalar, kahvelerin ├Ân├╝nde ├žarda─ča sar─▒l─▒r. G├Âlgesinde ├žay-kahve i├žilir, nargileler fokurdat─▒l─▒r. Osmanl─▒ Devleti kahve ve kahvehanelerle 16. Y├╝zy─▒lda tan─▒┼čt─▒ ve kahvehaneler h─▒zla yay─▒ld─▒.

─░stanbulÔÇÖda ilk kahvehaneler biri Halepli, birisi ┼×aml─▒ iki ki┼či taraf─▒ndan a├ž─▒lm─▒┼č ve k─▒sa s├╝rede b├╝y├╝k ra─čbet g├Ârm├╝┼č. Kahvehaneler k─▒sa zamanda n├╝ktedan ki┼čiler, ┼čairler ve halk sanat├ž─▒lar─▒n─▒n mek├ónlar─▒ olmu┼čtu. Bu y├╝zden kahvehanelere ÔÇťMekteb-i ─░rfanÔÇŁ,kahveye de ÔÇťEhli irfan ┼čerbetiÔÇŁ denmi┼čtir. Kahvehaneler dama, satran├ž benzeri oyun alanlar─▒ olmu┼čtu.

K─▒sa zaman i├žerisinde kahvehane say─▒s─▒ h─▒zla artt─▒, kahve i├žmek ve yarenlik etmek amac─▒yla buralarda toplanan muhtelif z├╝mrelerden ve de─či┼čik k├╝lt├╝r seviyelerinden insanlar i├žin sosyalle┼čme mek├ón─▒, siyas├« iktidar kar┼č─▒s─▒nda seslerini duyurabildikleri bir kamusall─▒k meydana getirdiler. Her ne kadar sadece erkek sosyalli─čini bar─▒nd─▒rsa da Osmanl─▒ ┼čehrindeki kamusal ya┼čam─▒n ├Ânemli bir k─▒sm─▒n─▒ olu┼čturdu ve toplumun ekonomik, sosyal ve k├╝lt├╝rel ihtiya├žlar─▒n─▒ kar┼č─▒layan merkez├« bir konuma geldi.

Halk─▒n k─▒sa s├╝rede buralar─▒ toplant─▒ yeri yapmas─▒ uleman─▒n tepkisini ├žekmi┼č; Ebussuut Efendi aleyte fetva vermi┼č; ancak halk─▒n kahvehanelere yo─čun ilgisi kar┼č─▒s─▒nda olumlu fetva vermek durumunda kalm─▒┼čt─▒.

Devlet y├Âneticileri halk─▒n buralara toplan─▒p, g├╝nl├╝k siyasetle ilgilenmesinden rahats─▒zl─▒k duymu┼člard─▒. K─▒sa s├╝rede yeni├žeriler kahvehane i┼čletmeye ba┼člam─▒┼č, k─▒sa s├╝rede buralar zorbalar─▒n mek├ón─▒ haline gelmi┼čti.

T├╝t├╝n i├žiminin yay─▒lmas─▒yla kahvehane say─▒s─▒ h─▒zla artt─▒. Padi┼čah IV. Murat, yeni├žeri zorbalar─▒n─▒n topland─▒─č─▒ bu alanlardan rahats─▒z oldu─ču i├žin buralar─▒ yasaklad─▒. T├╝t├╝n i├žimini yang─▒na sebebiyet verdi─či i├žin evlerde de yasaklad─▒. Padi┼čaha bu konuda o d├Ânemde verdi─či vaazlarla ├╝nlenen Ayasofya Vaizi Kad─▒zade Mehmet Efendi b├╝y├╝k destek verdi. Ancak padi┼čah─▒n ├Âl├╝m├╝nden sonra bu yasak gev┼čedi ve kalkt─▒.

Tanzimat d├Âneminde devletten maa┼č alan bir memur s─▒n─▒f─▒ do─čdu. Osmanl─▒ Devletinde gazete ve dergilerin ├ž─▒kmas─▒, memurlar─▒n gitti─či kahvehaneleri farkl─▒la┼čt─▒r─▒p, k─▒raathaneye d├Ând├╝. Memur say─▒s─▒n─▒n ta┼črada artmas─▒ k─▒raathanelerin ta┼čraya yay─▒lmas─▒n─▒ sa─člad─▒.

├ťlkede ilk gazete 1831ÔÇÖde resmi gazete olarak, Takvimi Vekayi olarak ├ž─▒kt─▒. 1840 y─▒l─▒ndan sonra ┼čah─▒slar─▒n gazete ve dergi ├ž─▒karmaya ba┼člad─▒lar. BursaÔÇÖda vilayet gazetesi olarak 1868 y─▒l─▒nda H├╝davendigar ad─▒yla yay─▒nlanmaya ba┼člad─▒. BursaÔÇÖda ilk dergiyi de tiyatro yazar─▒ Feraizcade Mehmet ┼×akir Efendi Nil├╝fer ad─▒yla yay─▒nlad─▒. Daha sonra T─▒rnovaÔÇÖdan BursaÔÇÖya gelip yerle┼čen Murat Emiri Efendi Bursa, Sanayi ve Fevaid adlar─▒nda ├╝├ž gazete ├ž─▒kard─▒. Bu yay─▒nlar BursaÔÇÖda ki kahvehanelerin bir k─▒sm─▒n─▒ k─▒raathaneye d├Ân├╝┼čt├╝rd├╝.

Bunca s├Âzden sonra ├Ânce Evliya ├çelebiÔÇÖden BursaÔÇÖn─▒n kahvelerini ├Â─črenelim.

Evliya ├çelebi’nin “Seyahatn├ómesi”nden al─▒nan b├Âl├╝m ile zaman yolculu─čunda Bursa’n─▒n o y─▒llar─▒na ─▒┼č─▒k tutuyor.

ÔÇťBursa’n─▒n yiyecek, i├žecek sat─▒c─▒lar─▒n─▒n c├╝mlesi M├╝slimdir. Bakkallar ├žar┼č─▒s─▒ p├ók ve temizdir. Ho┼čaf├ž─▒lar─▒ bu diyara mahsustur. Kayagan pazar─▒ndaki yemi┼č pazarc─▒lar─▒ d├╝kk├ónlar─▒n─▒ meyva dallar─▒yle s├╝slerler. ─░pek ├žarkac─▒lar─▒ da ba┼čka bir ├žar┼č─▒d─▒r.

Yetmi┼č be┼č kadar kahvehanesi vard─▒r. ├çalg─▒c─▒lar ve hanendeler yevmiye ├╝├ž defa H├╝seyin Baykara fas─▒llar─▒ ederler. Her kahvanede gazelhanlar vard─▒r ki insan─▒ mestederler. Meddahlar─▒n─▒n ba┼č─▒ Kurban Alisi Hamza nam─▒nda bir yeg├óne-i asr idi. K─▒ssahan Mahmud, Kara Firuz, Tireli Ali Bey Ebum├╝slim-i Teberdar’─▒ okumada g├╝ya sahib-i Siyer Veysi idiler. Kahvelerinin ulusu Ulu Cami dibindeki Emir kahvesidir. B├╝y├╝kler yeri, s├╝sl├╝ ve nak─▒┼čl─▒ bir kahve olup cihan─▒n sevgilisi rakkaslar─▒ vard─▒r. Kahve Ulu Cami dibinde olma─č─▒n m├╝ezzin Hayye Alessal├ót deyince kahvede kimse kalmaz, hepsi camiye giderler. Bursa ahalisi gayet musallidir. Kahveleri birer mekteb-i irfand─▒r. ┼×erefyar kahvesi, Serdar kahvesi, ├çin M├╝ezzin kahvesi me┼čhurlar─▒d─▒r. Doksan yerde me┼čhur bozahaneleri vard─▒r. Bursa ayan─▒nca bozahaneye girmek ay─▒p de─čildir. ├ç├╝nk├╝ kahvehaneler gibi bunlarda da hanende ve sazendeler vard─▒r.

Bursa ┼čehrinin umumi yollar─▒ ├žakmak ta┼člar─▒yle d├Â┼čenmi┼čtir. Kald─▒r─▒mlar─▒ muntazamd─▒r, gayet m├╝cell├ó ta┼člard─▒r, Y├╝zlerce y─▒llardan beri bir ta┼č─▒ rahnedar olmam─▒┼čt─▒r.ÔÇŁ

***

┼×imdi BursaÔÇÖn─▒n kahvehanelerini Emir SultanÔÇÖdan Ye┼čil K├╝lliyeÔÇÖye do─čru inerek dola┼čmaya ne dersiniz,

Ye┼čilÔÇÖde ├žay otuz-k─▒rk

Yolumuzun ├Ân├╝nde dikilen dev ├ž─▒nar─▒n yan─▒ndaki ah┼čap binan─▒n alt─▒ Gen├žlerbirli─či Spor Kl├╝b├╝ lokaliydi. Her zaman masalar─▒ doluydu, her ├že┼čit k├ó─č─▒t oyunu ve kumar oynan─▒rd─▒. Seksenli y─▒llarda y─▒k─▒l─▒p, yerine bir apartman dikildi, Gen├žlerbirli─či de tarihe kar─▒┼čt─▒.

Ye┼čil K├╝lliyesi, Sultan ├çelebi MehmetÔÇÖin an─▒s─▒na yap─▒lan bu muhte┼čem eser, y├╝zy─▒llar boyunca seyyahlar─▒n ilgi oda─č─▒ olma ├Âzelli─čini korudu. As─▒rlar boyu BursaÔÇÖya gelen seyyahlar eserlerinde sanki s├Âzle┼čmi┼č gibi buradaki muhte┼čem yap─▒lardan s├Âz ederlerdi. Altm─▒┼čl─▒ y─▒llar─▒n sonunda babamla buraya gelir, t├╝rbe, m├╝ze ve camiyi gezer, sonra yan yana ovaya bakan iki kahvehanenin birinde yorgunluk ├žay─▒m─▒z─▒ yudumlard─▒k. Genellikle, Ye┼čil ├žay bah├žesini tercih ederdik. Buray─▒ Ali Osman Kantar, yan─▒ndaki kahvehaneyi ─░smail Akp─▒nar i┼čletiyordu.

┼×imdi kebap├ž─▒ olan yer, ikinci kahvehanenin kapal─▒ yeriydi. Kahvehanelerin yan─▒ndan a┼ča─č─▒ya merdivenler inerdi. Uluda─č veya Karl─▒da─č gazozlar─▒m─▒z─▒ i├žerken Garson BasriÔÇÖnin, yandaki kahvehanenin garsonuyla kap─▒┼čmas─▒n─▒ izlerdik. Basri, ├žayyyÔÇŽ Diye ba─č─▒rmaya bir ba┼člar, dakikalarca uzat─▒rd─▒. Sonra Basri havaya kalkan elleri sayar, kafas─▒ndan ekleme yapar ve ├žaaaaaaaay otuz, k─▒rk, elli diye bir rakam s├Âylerdi. ─░smail Akp─▒narÔÇÖ─▒n ba┼č Garsonu ┼×uayip, BasriÔÇÖninn s├Âyledi─činin be┼č veya bazen on fazlas─▒n─▒ s├Âyleyerek oca─ča seslenirdi. Garson Basri alan─▒nda kendine rakip tan─▒m─▒yordu. Turistler Garson BasriÔÇÖnin resmini ├žekerler, bazen sesini teybe kaydederlerdi. 29 Ekim 1922 ÔÇśde Gazi Mustafa KemalÔÇÖin burada maiyetiyle kahve i├žti─či anlat─▒l─▒r.

YE┼×─░L KAHVELER─░
Can─▒m Ye┼čil kahveleri
Ve garson BasriÔÇÖnin
┼×iir ┼čiir, m─▒sra m─▒sra
D├Âk├╝len ├žay sesi
O ne heybetli ├ža─čr─▒┼čt─▒r yarabbim
Duyan─▒n dili bir kar─▒┼č d─▒┼čar─▒da
O ne leziz bir ├žayd─▒r ki
BursaÔÇÖn─▒n tad─▒n─▒ sunmakta
O muhabbet, o arkada┼čl─▒k
Doyumu imkânsız bir manzara
─░nsan hayat kelimesinin
Manas─▒na varmakta
Can─▒m ye┼čil kahveleri
Cana yak─▒n arkada┼čl─▒─č─▒yla
─░nsana mutluluk sa├žmakta
Nevzat ├çal─▒ku┼ču

YE┼×─░L ├çAY BAH├çES─░

Sadece o mu? Daha nice ├╝nl├╝ler Ye┼čilÔÇÖe gelip, yemye┼čil ovaya bakarak ├žaylar─▒n─▒ keyifle yudumlad─▒lar. 1955 y─▒l─▒nda BursaÔÇÖya gelen ─░smet ─░n├Ân├╝, MahfelÔÇÖde oturup ├žay i├žtikten sonra, partililerle beraber Ye┼čilÔÇÖe, ─░smailÔÇÖin kahvehanesine gidip, yemye┼čil ovaya bakarak ├žay─▒n─▒ yudumlam─▒┼č.

├çay deyince ┼čekere de─činmemek olmaz. Kesme ┼čeker o y─▒llarda yayg─▒n de─čildi. Toz ┼čeker kullan─▒rd─▒k, bir de zor eriyen, kimi yerde kelle ┼×ekeri, kimi yerde Erzurum ┼×ekeri, daha eskilerin Rus ┼×ekeri dedikleri ┼čeker ├že┼čidi bulunurdu.┬á Erzurum-Kars y├Âresinden gelenler k─▒tlama tabir ettikleri usulle kullan─▒rlard─▒. Bir par├ža ┼čeker a─čza at─▒l─▒r, avurtta tutulur ve ├žay ├Âyle i├žilirdi.

ÔÇťYaz ak┼čamlar─▒ otururum
Ye┼čil Kahvesinde..
Haz─▒rlat─▒r─▒m demli─čimi,
Yakar─▒m cigaram─▒
Dalar─▒m g├╝lpembe ufka,
Yudumlayarak ├žay─▒m─▒ÔÇŽ
Bir g├╝zel efkarlan─▒r─▒mÔÇŽÔÇŁ

Ye┼čil kahvehanelerini anlatan bu sat─▒rlar, yitirdi─čimiz Bursal─▒ ┼čair Selami ├ťneyÔÇÖe ait. Art─▒k dalacak bir ufuk kalmad─▒.

Setba┼č─▒ Meydan─▒na inen Ye┼čil ve Namazg├óh caddelerinin birle┼čti─či k├Â┼čede Dikmenlerin bir apartman─▒ yer al─▒yor. DikmenlerÔÇÖin apartman─▒ bir d├Ânem yurt, bir d├Ânem dershane oldu. Apartman─▒n alt─▒nda d├Ânemin ├╝nl├╝ futbolcular─▒ndan HalukÔÇÖun i┼čletti─či bilardo salonu (Haluk Bilardo) hizmet veriyordu. Altm─▒┼čl─▒ y─▒llar─▒n ba┼č─▒nda burada bir karakol ve kar┼č─▒s─▒nda bir kahvehane vard─▒. Karakolun ├Ân├╝ndeki ├ž─▒nar─▒n alt─▒na karakolun komiseri bir masa atar ve gelip, ge├ženi kontrol ederdi.┬á ├ç─▒nar ve kar┼č─▒s─▒ndaki ah┼čap binadaki kahvehane yoldan daha y├╝ksek seviyedeydi.

BursaÔÇÖl─▒ Ayd─▒nlar─▒n MahfelÔÇÖi

Yolumuzun ├╝zerinde ise ├╝nl├╝ Mahfel k─▒raathanesi bizi kar┼č─▒lar. K─▒raathane deyimine denk d├╝┼čen, Bursal─▒ ayd─▒nlar─▒n topland─▒─č─▒ bir yerdi Mahfel, Demir ayakl─▒, yuvarlak mermer masalar─▒, demir sandalyeleriyle ├žay bah├žesi g├Âzde bir yerdi. MahfelÔÇÖe girenlerin koltu─čunun alt─▒nda veya elinde bir-iki gazete g├Âr├╝rd├╝n├╝z. Okunan gazeteler, yandaki masadakilerle de─či┼čtirilirdi.

Yazarlar─▒n, gazetecilerin topland─▒─č─▒ bir yerdi. ─░stanbulÔÇÖdaki Meserret K─▒raathanesi, K├╝ll├╝k, Le Bon, Tepeba┼č─▒ Bah├žesi, Nisuaz, ─░kbal K─▒raathaneleri gibiydi. Mahfelin bir b├Âl├╝m├╝ bilardo salonu olarak gen├žlere hizmet verirdi. Bazen bilardo oynan─▒rken, ├žuha y─▒rt─▒l─▒r. Salonda o anda garson yoksa hemen pencereden yan soka─ča ka├ž─▒l─▒rd─▒. Y─▒rtan uzun bir s├╝re o mek├óna u─čramazd─▒. Burada da ├žal─▒┼čan Sar─▒ Mustafa ÔÇô di─čer lakab─▒n─▒ yazamayaca─č─▒m- Garson BasriÔÇÖnin tek rakibiydi.

Mimar Zafer ├ťnver; ÔÇť├çocuklu─čumda Mahfel, R─▒dvanÔÇÖ─▒n kahvehanesi olarak bilinir ve se├žimlerde burada oy kullan─▒l─▒rd─▒. Babam, buraya oy kullanmaya geldi─činde beni de getirmi┼čti. Annemle, babam burada tan─▒┼čm─▒┼člard─▒. MahfelÔÇÖe, gen├žler ise MahfelÔÇÖin bilardo salonu, yan aral─▒─č─▒ndaki, Alt─▒parmak S├╝leymanÔÇÖ─▒n i┼čletti─či Ak─▒n Spor Lokaline gidilirdi. O y─▒llarda futbol kul├╝plerinin bulundu─ču lokallerin k─▒raathanelerden pek fark─▒ yoktu.

Mahfel bir ak┼čam tutu┼čuverdi. 18 Ocak 1999 gecesi ├ž─▒kan-nedeni bilinmeyen bir yang─▒nda k├╝l oldu Mahfel. Yang─▒n i├žin bodrumdan ├ž─▒km─▒┼č denildi. Yang─▒n─▒n ├╝zerinden y─▒llar ge├žtikten sonra tekrar a├ž─▒ld─▒. Ama Mahfel K─▒raathaneden, kafeye d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lm├╝┼čt├╝. MahfelÔÇÖe akademi havas─▒ veren o emekli ayd─▒nlar sessizce ├žekilip gittiler. Bir daha toplanmad─▒lar.

MahfelÔÇÖi H├╝seyin Organer i┼čletiyordu. 1967 y─▒l─▒nda Osman Enver ├ľzer i┼čletmeye ba┼člad─▒. Mahfelin kar┼č─▒s─▒nda Ferah K─▒raathanesi bulunuyordu. Y─▒k─▒l─▒p yeniden yap─▒ld─▒. Yeni yap─▒ pasajl─▒yd─▒. Kapal─▒├žar┼č─▒ yang─▒n─▒ndan sonra buras─▒ Kapal─▒├žar┼č─▒ esnaf─▒na tahsis edildi. ┼×ekerciler caddeye bakan kata, ayakkab─▒c─▒lar alt kata yerle┼čtirildiler. ├ťst kat k├╝├ž├╝k b├Âlmelere b├Âl├╝nd├╝. Kuyumcu ve sarraflar buraya yerle┼čtiler.

Sineman─▒n soka─č─▒nda Ferit ve Fethi Beylerin i┼čletti─či G├╝nayd─▒n K─▒raathanesi ve k─▒raathanede bir M├╝zik Dolab─▒ bulunuyordu. ─░├žinde plaklar olan m├╝zik dolab─▒ndan dinlemek istedi─činiz pla─č─▒ se├žer, metal para atard─▒n─▒z (ilk zamanlar 25 kuru┼čla ├žal─▒┼č─▒yordu) veya jeton atard─▒n─▒z. Bir kol pla─č─▒ al─▒r ve platforma yerle┼čtirir. Pikab─▒n i─čnesi iner ve m├╝zik sesi duyulmaya ba┼člard─▒. M├╝zi─čin sesi soka─ča da verilirdi. Bu k─▒raathane daha ├Ânce BursasporÔÇÖun ilk kuruldu─čunda merkezi olmu┼č.

Uzun g├Âr├╝┼čmelerden sonra, Ak─▒nspor, Acar ─░dmanyurdu, ├çelikspor, ─░stiklalspor ve P─▒narspor birle┼čerek 1 Haziran 1963 g├╝n├╝ D├Ânemin Bursa Valisi Bursa Valisi Fahrettin Akkutlu ba┼čkanl─▒─č─▒nda BursasporÔÇÖun kurulu┼čunu ger├žekle┼čtirdiler. 33 kurucu ├╝ye ba┼čkanl─▒k i├žin Salih Kirac─▒ba┼č─▒ÔÇÖn─▒ se├žtiler.

Salih Bey, ├çeliksporÔÇÖun ba┼čkan─▒yd─▒. Salih BeyÔÇÖin k─▒z─▒ s├╝nd├╝s T├╝rkmen; ÔÇť ├çeliksporÔÇÖun Kl├╝p binas─▒ MuradiyeÔÇÖde idi. ┼×imdi y─▒k─▒ld─▒. Babam BursasporÔÇÖun ba┼čkan─▒yken ma├žlara beraber giderdik. Ma├žlar─▒ babam─▒n yan─▒nda, saha kenar─▒ndan izlerdim. Babam─▒n ba┼čkan se├žilmesinde MuradiyesporÔÇÖun g├╝zel bir lokale sahip olmas─▒ geliyordu. Babam tak─▒m─▒n antren├Ârl├╝─č├╝ne Muhtar TuncaltanÔÇÖ─▒, tak─▒m kaptanl─▒─č─▒na ├ľzhan Varl─▒kÔÇÖ─▒ getirdiÔÇŁ. Salih Bey 1964 y─▒l─▒ndaki kongrede ├╝yelerin oylar─▒yla ba┼čkanl─▒─ča se├žildi.

MahfelÔÇÖin kar┼č─▒s─▒nda ┼čimdi ┼×ehir K├╝t├╝phanesiÔÇÖnin oldu─ču yerde, Ferah K─▒raathanesi bulunuyordu. Ferah K─▒raathanesinin hemen alt─▒nda, be┼č-alt─▒ basamak inilince Devrenge├ž SuyuÔÇÖnun akt─▒─č─▒ bir ├že┼čme bulunuyordu. Bu y├╝zden Devrenge├ž K─▒raathanesi de deniliyordu. K─▒raathanenin zemini ah┼čap ve k├Âpr├╝ye bitikti. Y─▒k─▒ld─▒, sonra iki katl─▒ bir bina yap─▒ld─▒. Bu bina ├žok farkl─▒ ama├žlarla kullan─▒ld─▒. ├ťst├╝ Milliyet├ži ├ľ─čretmenler Derne─či lokali sonra nik├óh dairesi oldu. Alt kat─▒nda Kapal─▒ ├çar┼č─▒ yang─▒n─▒nda zarar g├Âren esnaf i├žin d├╝kk├ónlar yap─▒ld─▒. ├ľnce kuyumcular geldi. Nurettin A┼čanÔÇÖ─▒n ┼čekerleme d├╝kk├ón─▒, alt katta ├ť├žel Market diye k├╝├ž├╝k bir bakkal d├╝kk├ón─▒ bulunuyordu.

├ťnl├╝ Cadde Kahveleri

├ťnl├╝ Cadde de bulunan Meddah kahvehaneleri altm─▒┼čl─▒ y─▒llara ula┼čmadan kapand─▒lar. Rahmetli Necip Artan; ÔÇť├ťnl├╝ CaddeÔÇÖye girdi─činizde soldaki k─▒raathanede Meddah Sururi ve Karag├Âzc├╝ Mustafa geceleri m├╝┼čterileri e─člendirirdiÔÇŁ diye yazar.

Elli y─▒llarda b├╝y├╝k kahvehanelerde MeddahÔÇÖlar g├Âsteri yap─▒p, halk─▒ e─člendirirdi. ┬á┬á┬á┬áMeddahlardan ba┼čka Kavuklu ve Pi┼čekarÔÇÖdan olu┼čan orta oyuncular─▒ vard─▒.┬á Altm─▒┼čl─▒ y─▒llarda geleneksel s├Âzl├╝ tiyatroyu s├╝rd├╝ren oyuncular─▒n en ├╝nl├╝s├╝ ─░smail D├╝mb├╝ll├╝ idi. Kantoyu da unutmamak laz─▒m. TV yay─▒ld─▒k├ža kanto daha tan─▒n─▒r oldu. Kantocular─▒n en ├╝nl├╝s├╝ Nurhan Damc─▒o─čluÔÇÖydu. Sandalye g├╝re┼či yapan sanat├ž─▒lar─▒ da unutmamal─▒y─▒z. ├ço─ču insan neden bahsetti─čimi anlamayaca─č─▒n─▒ biliyorum. Onun i├žin biraz anlatay─▒m. G├╝re┼č├žimiz ├╝st├╝n├╝ soyunur ve rakip olarak se├žti─či sandalyeyle usta i┼či bir g├╝re┼č ├ž─▒kar─▒rd─▒. G├Âsteri sonunda g├╝re┼č├žimiz kan-ter i├žinde kal─▒r, ama g├╝re┼či galip bitirirdi. Sonra parsay─▒ toplard─▒.

S├Ânmez ─░┼č Han─▒ÔÇÖn─▒n kar┼č─▒s─▒ndaki bo┼člukta bulunan Merkez k─▒raathanesi d├╝nden bu g├╝ne gelen kahvehanelerden. Caddeden y├╝r├╝meye devam etti─čimizde ilgin├ž bir kahvehane bulunuyordu. Demirta┼č Sanat OkuluÔÇÖnun kar┼č─▒s─▒nda b─▒├žak├ž─▒lar ├žar┼č─▒s─▒n─▒n yola bakan b├Âl├╝m├╝nde b├╝y├╝k bir esnaf kahvehanesi, i├žinde bir ├ž─▒nar a─čac─▒ ya┼čamaya ├žal─▒┼č─▒yordu. Esnaf dernekleri merkezi burada oldu─ču i├žin kalabal─▒k olurdu. Kar┼č─▒ s─▒ras─▒nda, Demirta┼č Pa┼ča Hamam─▒ÔÇÖn─▒n kar┼č─▒s─▒nda d├Ânemin ├╝nl├╝ futbol kl├╝plerinden Demirta┼č Sporun lokali bulunurdu.

***

Cadde ├╝zerinde Devlet TiyatroÔÇÖsunu ge├žti─činizde ┼čimdi k├Âk├╝ bile kalmam─▒┼č ├ž─▒nar─▒n oldu─ču yerde ├ç─▒narl─▒ Kahve bulunuyormu┼č. ├ç─▒nar─▒n alt─▒nda, G├ÂkdereÔÇÖden gelen esintinin serinli─činde ├žaylar yudumlan─▒rm─▒┼č. ├ç─▒nar─▒n alt─▒nda ├žay─▒n─▒z─▒ yudumlarken gelip, ge├ženleri seyrederdiniz. ─░dam yap─▒laca─č─▒ kahve erkenden a├ž─▒l─▒yormu┼č. ├ç─▒nar─▒n ├Ân├╝nde ibreti ├ólem i├žin h├╝k├╝ml├╝ infaz edilir ve ilam─▒ ├ž─▒nara ├žak─▒l─▒rm─▒┼č. Resmige├žit yap─▒ld─▒─č─▒ g├╝nler buras─▒ t─▒kl─▒m, t─▒kl─▒m olurmu┼č.

Cadde ├╝zerindeki Vak─▒flar ─░┼č Han─▒ÔÇÖn─▒n arkas─▒nda bulunan Orhon SokakÔÇÖta bulunan ve Ya┼čar ├ľzt├╝rkÔÇÖ├╝n i┼čletti─či bah├želi bir kahve olan Roma K─▒raathanesiÔÇÖne ├žal─▒┼čan veya emekli olmu┼č ├ževre esnaf─▒ ve emekli memurlar giderdi. G├╝n├╝m├╝zde kapal─▒ olan bu kahvehanenin ├Âyk├╝s├╝n├╝ bu Kahvenin ├Âyk├╝s├╝n├╝ kahveyi a├žanlardan Berber Behzat ├çavdarÔÇÖdan dinleyelim; ÔÇť Arsas─▒ mezbelelik bir yerdi. BelediyeÔÇÖden ald─▒k. Molozlar─▒n─▒ temizledik. Kalebodurla dekor yapt─▒─č─▒m─▒z geni┼č bir ├žay oca─č─▒ yapt─▒k. Yepyeni kare masalara ye┼čil ├žuhalar serdik. Kap─▒n─▒n kar┼č─▒s─▒ndaki ├žay oca─č─▒n─▒n davlumbaz─▒n─▒ Bursa Havayollar─▒ u├ža─č─▒yla ─░stanbulÔÇÖdan getirttik. P─▒r─▒l p─▒r─▒l bir kahvehane kurduk, ona g├Âre de m├╝┼čterimiz vard─▒.

Kahveci daimi m├╝┼čterisinin ne i├žti─čini bilirdi. Kap─▒dan i├žeri girer, girmez oca─ča X beye yandan ├žarkl─▒ veya okkal─▒ diye seslenir. Erbab─▒ bunun kahveyi anlatt─▒─č─▒n─▒ bilir. Tek ┼čekerli demek, demli ├žay demekti. Kahvehaneye gitmeyen ├žok insan Teravi Namaz─▒ÔÇÖndan sonra kahvehaneye gelir, sahura kadar sohbet ederlerdi.┬á Buras─▒n─▒ i┼člerimin yo─čunlu─čundan dolay─▒ buray─▒ Ya┼čar ├ľzt├╝rkÔÇÖe devrettim.ÔÇŁ

Hanlar─▒n alt katlar─▒ kahvehane olurdu. BursaÔÇÖda baz─▒ otellerin alt katlar─▒ k─▒raathane veya kahvehaneydi. Atat├╝rk Caddesi ├╝zerindeki vitrin pencereli lobisi ve k─▒raathanesi ile Luca Palas Oteli buna bir ├Ârnekti.

├çak─▒rhamamÔÇÖdaki Kadifeli Kahvehaneye, memurlar, emekliler, ├Âzellikle asker emeklileri gelirdi. MaksemÔÇÖde bulunan ve 19. Y├╝zy─▒ldan bug├╝ne gelen ki ├çinkolu Kahve de ├žok me┼čhurdu.

Cadde ├╝zerindeki Teyyare Sinemas─▒n─▒n ├╝zerindeki ┼×ehir Kulub├╝, ├ľ─čretmenler derne─či ve yine yol ├╝zerindeki Da─čc─▒l─▒k Kul├╝b├╝ÔÇÖn├╝n m├╝davimleri ayr─▒yd─▒.

─░stanbul Bankas─▒ÔÇÖn─▒n oldu─ču binan─▒n ikinci kat─▒ daha sonra Bursa Gazeteciler Lokali a├ž─▒lm─▒┼č.

┼×inasi ├çelikkolÔÇÖu dinleyelim; Belediyenin kar┼č─▒s─▒nda Romans ├žay bah├žesinin yan─▒nda Da─čc─▒l─▒k kul├╝b├╝ bulunuyordu. B├╝y├╝k Amcam Rahmi ├çelikkolÔÇÖun o─člu, Erdin├ž ├çelikkol ilk defa burada sahneye ├ž─▒k─▒p, ┼čark─▒ s├Âyledi. 1953 y─▒l─▒nda M├╝zeyyen Senar ve Recep Birgit burada bir konser verdiler. Babam─▒n ricas─▒yla karde┼čim Erdin├ž ├çelikkol sahneye ├ž─▒k─▒p, ÔÇťBakm─▒yor ├çe┼čmi Siyah─▒mÔÇŁ ┼čark─▒s─▒n─▒ s├Âyledi. ├çok be─čenildi. Erdin├ž ├çelikkol 14 ya┼č─▒ndayd─▒. Bursa Musiki CemiyetiÔÇÖnde m├╝zik dersleri al─▒yordu.

Romans ├çay Bah├žesi okumu┼č kesim gelirdi. Burada konser ve d├╝─č├╝n yap─▒l─▒r, o zaman etraf─▒na perde ├žekilirdi. Ellili y─▒llarda ├╝nl├╝ sanat├ž─▒lar buraya gelip, program yaparlard─▒.

Baz─▒ merakl─▒lar aradan bakar veya ├Ân├╝ne dikilip m├╝zi─či dinlerlerdi. Burada Rock and Roll gecesi yap─▒lm─▒┼č.

***

Kahvehaneleri gezmeye ara verip, biraz Romans ├çay Bah├žesinde soluklan─▒p, bir ├žay i├žerken eski kahvelerin i├žinde neler bulunurdu, bir d├╝┼č├╝nelim.

Baz─▒ eski mahalle kahvehanelerinde pekte tabir edilen oturma s─▒ralar─▒ ve has─▒r oturma yerli tabureler oldu─čunu hat─▒rl─▒yorum. ├ço─ču kahvehanede ├ž─▒plak tahta masalar oldu─čunu hat─▒rl─▒yorum. ─░lerleyen y─▒llarda Uluda─č Gazoz Fabrikas─▒n─▒n veya kola firmalar─▒n─▒n da─č─▒tt─▒─č─▒ polyester masa ├Ârt├╝leri serilmeye ba┼čland─▒. Baz─▒ k─▒raathaneler o d├Ânemde ├Âzel masa yapt─▒r─▒r veya pahal─▒ bir kuma┼č olan kadifeyle kaplarlard─▒. Bir k─▒sm─▒n─▒n ad─▒ bu y├╝zden Kadifeli KahveÔÇÖye ├ž─▒km─▒┼čt─▒. Hocahasan Mahallesindeki K─▒rm─▒z─▒l─▒ KahveÔÇÖnin masalar─▒ k─▒rm─▒z─▒ kadifeyle kapl─▒yd─▒. ├çak─▒rhamamÔÇÖdaki Kadifeli KahveÔÇÖnin kadife ├Ârt├╝leri k─▒rm─▒z─▒yd─▒.

Temiz CaddeÔÇÖye d├Ând├╝─č├╝n├╝zde sa─čda Arap H├╝seyinÔÇÖin i┼čletti─či kahveye a─čabeylik yerine ablal─▒─č─▒ tercih etmi┼č olan Hikmet Abla tak─▒l─▒rd─▒, burada ┼čark─▒ s├Âylerdi.

KAHVELERİN İÇİ NASILDI?

Kahvehanelerin ortas─▒nda genelde b├╝y├╝k bir d├Âk├╝m soba bulunurdu. Baz─▒ kahvehanelerde s├╝sl├╝ sobalar veya ├žinili sobalar bulunurdu.

Duvarlarda olmazsa olmazlar─▒ Atat├╝rk ve Mare┼čal Fevzi ├çakmakÔÇÖ─▒n ├žer├ževeli resimleri as─▒l─▒yd─▒. Bazen bu resimlere Kaz─▒m Karabekir Pa┼čaÔÇÖn─▒n resimleri eklenirdi. Bilhassa Erzurum ve ├ževresinden gelenlerin devam etti─či kahvelerde Do─čunun Fatihi diye an─▒lan pa┼čan─▒n resimleri bulunurdu. San─▒r─▒m siyaset├ži kimli─či ├Âne ├ž─▒kt─▒─č─▒ndan ─░smet Pa┼čaÔÇÖn─▒n resimlerine seyrek rastlan─▒l─▒rd─▒.

Bu resimlere ilave d├Ânemin filim y─▒ld─▒zlar─▒ olan T├╝rkan ┼×oray, Leyla Sayar, Fatma Girik, Ayhan ─▒┼č─▒k, Y─▒lmaz G├╝ney gibi sanat├ž─▒lar─▒n resimleri duvarlar─▒ s├╝slerdi. Behiye Aksoy ve G├Ân├╝l Yazar ┼čark─▒c─▒lar─▒n resimlerinin yerini arabesk s├Âyleyen sanat├ž─▒lar─▒n resimleri ald─▒.

Futbol yay─▒l─▒nca tutulan il veya il├že tak─▒mlar─▒n─▒n resimleri de duvarlar─▒ s├╝slemeye ba┼člad─▒.

Radyo G├╝nleri

├ľnce radyo vard─▒. Buras─▒ Ankara Radyosu diye ba┼člard─▒. Ajans saatlerinde kahvede b├╝t├╝n sesler kesilir, f─▒s─▒lda┼čanlar uyar─▒l─▒rd─▒. ├ľnce radyonun k─▒zmas─▒n─▒ bekler, sonra da c─▒z─▒rt─▒n─▒n kesilmesini beklerdik. Radyolar elektrik yayg─▒n olmad─▒─č─▒ i├žin batarya denilen pillerle ├žal─▒┼č─▒rd─▒.

Yeni┼čehirÔÇÖin gibi suba┼č─▒ k├Ây├╝nde kald─▒─č─▒m─▒z okul lojman─▒n─▒n elektri─či yoktu. K├Âyde de elektrik yoktu. D├Ârt k├Â┼če ve silindir ┼čeklinde batarya dedi─čimiz piller radyoya ba─član─▒r, onun verdi─či ak─▒mla radyo ├žal─▒┼č─▒rd─▒. ├çabuk bitiyordu, babam Yeni┼čehirÔÇÖe gitti─činde batarya al─▒rd─▒. Biten bataryalar─▒ karde┼čimle par├žalay─▒p, i├žinden ├ž─▒kard─▒─č─▒m─▒z tek pillerle askercilik oynard─▒k. ─░neg├ÂlÔÇÖe tayin oldu─čumuz 1962 y─▒l─▒nda ├žo─ču evde elektrik yoktu. Ta┼č─▒nd─▒─č─▒m─▒z eve babam elektrik ba─člatm─▒┼čt─▒.

─░neg├ÂlÔÇÖde radyo yayg─▒nla┼čmaya ba┼člam─▒┼čt─▒. Bir yandan elektrik kullan─▒m─▒ yayg─▒nla┼č─▒yor, di─čer yandan radyolar nispeten ucuzluyordu. Elektri─čin yayg─▒nla┼čmas─▒ yazl─▒k sinemalar─▒ da yayg─▒nla┼čt─▒rd─▒.

Siyasi ortam, Yass─▒ Ada duru┼čmalar─▒, se├žimlerÔÇŽ Radyolu kahveler di─čerlerinden daha fazla m├╝┼čteri ├žekiyordu.

Sonra pikaplar ├ž─▒kt─▒, kahveciler m├╝┼čterilerine be─čendikleri, bulduklar─▒ plaklar─▒ ├žalmaya ba┼člad─▒lar. Bazen m├╝┼čteriler dinlemek istedikleri plaklar─▒ yanlar─▒nda getiriyorlard─▒. Yetmi┼čli y─▒llara do─čru m├╝zik dolaplar─▒ ├ž─▒kt─▒. Paray─▒ at─▒yordunuz, se├žti─činiz pla─č─▒n d├╝─čmesine bas─▒yordunuz. Bir kol se├žti─činiz pla─č─▒ d├Âner platforma koyard─▒. 1971 y─▒l─▒nda m├╝hendislik okumaya gitti─čim Eski┼čehirÔÇÖde g├Ârd├╝─č├╝m├╝ hat─▒rl─▒yorum.

Teyp daha ├žabuk yay─▒ld─▒, plak de─či┼čtirme derdi yoktu. Kaset bitti─činde ├Âb├╝r y├╝z├╝n├╝ de─či┼čtirmek, bitince yenisini takmak yetiyordu.

Televizyon sineman─▒n yerini tutmaya ba┼člay─▒nca radyo, pikap ve teyplerin pabucu dama at─▒ld─▒. Televizyondan ma├ž yay─▒nlar─▒ ba┼člay─▒nca, kahvehanelerdeki resimler futbola do─čru y├Ânlenmeye ba┼člad─▒lar.

***

Duvarlar─▒n olmazsa olmazlar─▒ndan birisi de Saatli Maarif takvimiydi. Her Kahvehanede bulunurdu desek m├╝bala─ča olmaz.

K─▒raathane deyip, i├žinde okunacak bir yay─▒n bulunmamas─▒ d├╝┼č├╝n├╝lemezdi ama kahvehanelere gazetelerin yayg─▒n olarak girmesi altm─▒┼čl─▒ y─▒llar─▒n sonlar─▒n─▒ buldu. H├╝rriyet, Terc├╝man,┬á G├╝nayd─▒n, G├╝n, Yeni ─░stanbul, D├╝nya gibi ulusal gazetelerin yan─▒ s─▒ra mahalli gazeteler ve Tan benzeri gazeteler de girmeye ba┼člad─▒.

Kahvecinin yeri kahvehaneden bel hizas─▒ndaki bir tezg├óhla ayr─▒l─▒rd─▒. Tezg├óhta bir havlu veya tepsi ├╝zerine dizilmi┼č bardaklar, ├žay tabaklar─▒, ├žay ka┼č─▒klar─▒, d─▒┼čar─▒ya servis yap─▒ld─▒─č─▒ zaman bardaklar─▒ ├Ârten kapaklar, kahve fincan ve fincan altl─▒klar─▒ ve bunlar─▒ servis etmekte kullan─▒lan tepsilerÔÇŽ B├╝y├╝k bir ┼čeker kutusu veya kesme ┼čeker kutusu bulunurdu. Tezg├óh─▒n bir b├Âl├╝m├╝nde ├že┼čme ve evye bulunurdu. Evyenin i├žinde i├ži su dolu bir le─čene kirli ├žay bardaklar─▒, tabaklar─▒ at─▒l─▒r, birikince y─▒kan─▒r ve tezg├óhtaki yerlerine konulurdu.

Ayr─▒ca kasa g├Ârevini g├Âren k├╝├ž├╝k bir ├žekmeceli dolap bulunurdu. Duvara yap─▒lm─▒┼č uzun tezg├óhtaysa ocak, pirin├žten yap─▒lm─▒┼č iki-├╝├ž g├Âzl├╝ su kazan─▒ ve ├╝zerlerinde ├žay demlikleri bulunurdu. Kazan─▒n yan─▒nda b├╝y├╝k bir ├žay kutusu olurdu. Tezg├óh─▒n ├╝zerinde ├žay bardak ve tabaklar─▒, kahve fincanlar─▒ ve altl─▒klar─▒, ├že┼čitli boylarda cezveler, alt raflarda portakal-limon gibi oralet ├že┼čitleri, ┼čerbet malzemeleri, Baz─▒ kahveciler ayran yaparlard─▒. Bu ayranlar g├╝─č├╝mlere konulur ve isteyen olunca servis yap─▒l─▒rd─▒. K─▒┼č aylar─▒nda portakal s─▒kma presleri tezg├óh─▒n ├╝zerinde olurdu.┬á K─▒┼č aylar─▒nda i├žilen ─▒hlamur ve ada ├žay─▒ kavanozlarda bulunurdu.

├ľnceleri kahvehanelerin duvarlar─▒nda peykeler olurdu. Sandalyelerin yerini has─▒r ve tahta tabureler bulunuyordu. Sonra Masa ve sandalyeler kullan─▒lmaya ba┼člad─▒. Tahta masalar ├Ârt├╝lerle ├Ârt├╝ld├╝. Masalara sigara i├ženler i├žin k├╝l tablalar─▒ konuldu.

Kimi k─▒raathanelerin duvarlar─▒nda b├╝y├╝k aynalar bulunurdu. Kimi kahvehanelerde kimisi k├╝├ž├╝k, kimisi b├╝y├╝k f─▒skiyeli havuzlar bulunurdu.

Altm─▒┼čl─▒ y─▒llarda kahvehanelerde sat─▒lan i├žecek ├že┼čidi s─▒n─▒rl─▒yd─▒. ├çay, kahve, soda, ┼čerbet, s─▒cak su i├žine ┼čeker ve limon s─▒k─▒larak yap─▒lan kant, Renkli ┼čerbetler, ayran, limonata, k─▒┼č─▒n ─▒hlamur ve yerel gazozlar. ├ľnce Oralet girdi (Portakal ve limon), sonra Fruko ve kola ├že┼čitleri.

D─▒┼čar─▒ya servis yap─▒l─▒rken ask─▒ dedi─čimiz tablaya ├žaylar konulur, ├╝zerleri so─čumamas─▒ i├žin ├Âzel olarak yap─▒lm─▒┼č birer kapak ├Ârt├╝l├╝rd├╝.

***

├ľnceleri sadece kahve ve sonralar─▒ ├žay i├žilen bu yerlere ├Ânce domino, dama ve tavla girdi. K├ó─č─▒t oyunlar─▒ ├žok sonralar─▒ kahvelere girdi. Bildi─čim kadar─▒yla kimisini kendimde oynad─▒─č─▒m oyunlar─▒ sayay─▒m. Pi┼čti, blum, pisyedili, yirmibir, batak, ellibir, konken. King oynayanlara ├žok sonra rastlad─▒m. Ta┼č okey kahvelere ├žok sonra girdi. Ta┼člar─▒n kondu─ču tahtalara ─▒staka denirdi. Bazen oyuncular ─▒stakalarla birbirlerine girerlerdi.

Kahvehanelerde kumar olarak oynanan oyunlar─▒n ba┼č─▒nda yan─▒k, konken ve yirmibir gelirdi. Yan─▒k her kahvede oynanmazd─▒. B├╝y├╝k kahvehanelerde kumarc─▒lar i├žin ├Âzel odalar bulunurdu. Tabi ki bu odalara her m├╝┼čteri giremezdi. En yayg─▒n kumar okeydi. Zar at─▒larak oynanan barbut, genellikle y─▒lba┼č─▒ geceleri oynan─▒rd─▒. Spor kl├╝plerinin lok├ólleri kahvehanelere g├Âre daha se├žkin oyun yerleriydi. Buralara polis seyrek u─črard─▒.

Ramazan ay─▒nda kahvehaneler sahura kadar a├ž─▒k durdu─ču i├žin oyunculara g├╝n do─čard─▒. ├ťstelik gen├žlere sahura kadar d─▒┼čar─▒da kalmalar─▒na izin verilirdi. K─▒┼č─▒n sigara duman─▒ndan g├Âz g├Âz├╝ g├Ârmezdi.

Kimi kahveler ├ó┼č─▒k kahveleriydi. Duvarlarda bir-iki saz as─▒l─▒ olurdu. Saza, t├╝rk├╝ ve mani okumaya merakl─▒ m├╝┼čteriler saz─▒ al─▒p, ├žalarlard─▒. Kimi zaman bir-iki ├ó┼č─▒k kahvede bulur, at─▒┼čmaya ba┼člarlard─▒. Ses kesilir, sadece ├ó┼č─▒klara kulak verilirdi. Bu kahvelerde oyun olmazd─▒. K├Âyl├╝ pazar─▒ndaki bulunan sazc─▒lar kahvesi g├╝n├╝m├╝zde ya┼čayan bir ├Ârnek.

Ulucamiyi ge├žince ├ž─▒nar─▒n hemen alt─▒nda ├ç─▒naralt─▒ Nargile K─▒raathanesi nargile tiryakilerine hizmet veriyordu. Nargilelerin pirin├ž aksanlar─▒ P─▒r─▒l p─▒r─▒l parlard─▒. T├Âmbeki denen t├╝t├╝n konulur, ├╝zerine kor yerle┼čtirilir, birka├ž nefes ├žekilir ve m├╝┼čterilere servis edilirdi. Kimi m├╝davim kendi nargilesini getirirdi. Gen├ž garsonlar bir ellerinde i├ži k├╝l dolu yuvarlak kaplarda dola┼č─▒r, ate┼č diye seslenen nargile ├žeken m├╝┼čteriye do─čru ko┼čard─▒. Bu sesi yaz aylar─▒nda gitti─čim ├ľzgende ├žok duyard─▒m. Ate┼č diye ba─č─▒ranlar ve ko┼ču┼čturan gen├ž garsonlar. Kor konulur, nargileci birka├ž nefes ├žeker, sonra arkada┼člar─▒yla sohbetine devam ederdi. ├ľzgenÔÇÖ bir set gibi y├╝kselirdi. Setin alt─▒nda dikd├Ârtgen ┼čeklinde ve ─▒┼č─▒kland─▒r─▒lm─▒┼č b├╝y├╝k bir havuz bulunurdu. Setin ├╝st├╝nde havuza bakan masalar ├žok reva├žtayd─▒. Yer bulmak neredeyse imk├óns─▒zd─▒.

A.Ziya Ger├žeks├Âz, BursaÔÇÖda Ya┼čam dergisinde (A─čustos 2015) ─░kinci D├╝nya Sava┼č─▒ y─▒llar─▒nda Ulucami ┼čad─▒rvanlar─▒yla, G├╝m├╝┼č├ž├╝ler aras─▒nda ├çayc─▒ VeyselÔÇÖin kahvesinden s├Âz eder. KahveÔÇÖnin asmal─▒ ├žarda─č─▒n─▒n alt─▒nda kimi tabureye oturmu┼č, kimi has─▒ra oturmu┼č, uzanm─▒┼č m├╝┼čteriler nargile fokurdat─▒rken, ├žaylar─▒n─▒ i├žerken ho┼čsohbet insanlar─▒ can kula─č─▒ ile dinlerlermi┼č.

MaksemÔÇÖdeki ├çinkolu Kahve BursaÔÇÖn─▒n as─▒rl─▒k kahvelerindendi. MaksemÔÇÖden HeykelÔÇÖe inen caddenin ├╝zerindeydi. Mahalle sakinlerinden 1933 do─čumlu Sadi Oymak; ÔÇťKahve gibi kahveydi. BursaÔÇÖn─▒n tan─▒nm─▒┼č esnaflar─▒, memurlar─▒, emeklileri gelirdi. Bah├žesi G├ÂkdereÔÇÖye bakard─▒. Biz cesaret edip giremezdik. Ellili y─▒llar─▒n sonunda kapand─▒. Altm─▒┼čl─▒ y─▒llar─▒n ba┼č─▒nda harap bir vaziyette duruyordu. Sonra y─▒k─▒l─▒p, yerine apartman dikildi.(12 Ekim 2014).

├çinkolu Kahvenin ├Ân├╝nden P─▒narba┼č─▒ suyu ge├žerdi. ├çok su ka├ža─č─▒ oldu─ču i├žin kakvenin ├Ân├╝ndeki k├╝nkler tamir rdilir, bir k─▒sm─▒ de─či┼čtirilir. Kayna─č─▒n suyu att─▒─č─▒ 1938 y─▒l─▒nda ta┼čma olur ve P─▒narba┼č─▒ semtinde bir├žok evi su basar. Fazla su k├╝├ž├╝k bir kanalla Cilimboz DeresiÔÇÖne ak─▒t─▒larak sorun ├ž├Âz├╝l├╝r.

Maksem CamiÔÇÖsini ge├žip, Molla ArapÔÇÖa d├Ând├╝─č├╝n├╝zde bah├žesinde ├ž─▒narlar─▒n y├╝kseldi─či Uluda─č K─▒raathanesinin en ├Ânemli ├Âzelli─či sahibiydi. Kahvenin ├Âzelli─či sahibiydi. Sahibi EcevitÔÇÖe benzetildi─či i├žin Ecevit diye ├ža─čr─▒l─▒r ve kahvesinin ad─▒ EcevitÔÇÖin kahvesi diye bilinirdi.

TophaneÔÇÖdeki ├žay bah├žesi daha ├žok turistlere hitap ederdi. Okul gezileriyle gelen ├Â─črenciler burada mola verirdi. D├╝rb├╝n kiralayanlar olurdu, al─▒p ovay─▒ seyrederdiniz.

* * *

├ç─▒naralt─▒ Nargile K─▒raathanesiÔÇÖnin kar┼č─▒s─▒nda, EmlakbankÔÇÖ─▒n aras─▒nda bir meslek erbab─▒n─▒n kahvehanesi bulunurdu,┬á ─░n┼čaat Ustalar─▒ K─▒raathanesi. ├çalg─▒c─▒lar─▒n toplanma yeri, Day─▒o─člu Hamam─▒ kar┼č─▒s─▒ndayd─▒. Belirli meslek guruplar─▒n─▒n topland─▒─č─▒ kahvehaneler olurdu ve onlar─▒ arayanlar oraya gelirdi.

Tahtakale da─č il├želerinden gelenlerin gelip, kald─▒─č─▒ hanlar─▒n altlar─▒ b├╝y├╝k kahvehaneler bulunur. Bu kahvehaneler ayn─▒ zamanda hem┼čerilerin bulu┼čma yerleri idi.

K─▒z─▒layÔÇÖ─▒n kar┼č─▒s─▒nda bulunan ┼×elale ├çay Bah├žesini Hazin Kalkanc─▒ i┼čletiyordu.

Kamberlerdeki Ma┼čac─▒ Y─▒lmazÔÇÖ─▒n i┼čletti─či M├╝zisyenler KahvesiÔÇÖni anmadan ge├žemeyece─čim.

KU┼×├çU KAHVELER─░

TahtakaleÔÇÖnin ara sokaklar─▒ndan birinde Kanarya sevenler kahvesiydi. Etibank CaddesiÔÇÖnde i├žinde g├╝vercinlerin bulundu─ču bir kahve vard─▒. Ku┼čseverler buraya gelirler, bir birlerine ku┼člar─▒n─▒ g├Âsterirler. Ku┼č al─▒┼čveri┼čleri buralarda yap─▒l─▒rd─▒.

Belirli d├Ânemlerde buralarda b├╝lb├╝l ├Ât├╝┼čl├╝ kanarya yar─▒┼čmalar─▒ yap─▒l─▒rd─▒. Dereceye girenlere ├Âd├╝ller verilirdi, bu yar─▒┼čmalar gazetelerde yer al─▒rd─▒.

G├╝vercinciler biraya geldiklerinde g├╝vercinlerini yar─▒┼čt─▒r─▒rlard─▒. Kimileri taklac─▒ g├╝vercin merakl─▒s─▒yd─▒. Kimi zaman yar─▒┼čan g├╝vercinlerden birisi di─čerini al─▒p, kafesine g├Ât├╝r├╝rd├╝. Giden g├╝vercinin sahibi mahcup ve ├╝zg├╝n bir ┼čekilde kahvehaneden ayr─▒l─▒p giderdi. Bazen de merakl─▒lar─▒ taklac─▒ g├╝vercinlerini yar─▒┼čt─▒r─▒rlard─▒.

Dernekle┼čme yayg─▒nla┼č─▒nca spor ku├╝plerinin yapt─▒─č─▒ gibi derneklerde lokaller a├žmaya ba┼člad─▒lar.┬á Kahvehaneler, k─▒raathaneler yeni bir d├Ân├╝┼č├╝me u─črad─▒lar.

Seksenli y─▒llarda TahtakaleÔÇÖnin ara sokaklar─▒nda dola┼č─▒rken ÔÇťK├╝mes Hayvanlar─▒n─▒ Koruma Derne─čiÔÇŁ┬á┬á┬á┬á tabelas─▒n─▒ g├Ârebilirdiniz. Evet, k├╝mes hayvanlar─▒n─▒ da ├žok sevenler de vard─▒. G├╝n├╝m├╝z bas─▒n─▒nda rastlamad─▒─č─▒m─▒z┬á ÔÇťHoroz D├Âv├╝┼č├╝ yapanlar bas─▒ld─▒ÔÇŁ haberlerini okumak do─čald─▒.

Horozlar merakl─▒lar─▒ taraf─▒ndan d├Âv├╝┼č i├žin ├Âzellikle yeti┼čtirilirdi. Kahvenin ortas─▒nda tahtadan yap─▒lm─▒┼č yakla┼č─▒k bir metre y├╝ksekli─činde bir daire bulunurdu. D├Âv├╝┼čler haftada bir yap─▒l─▒rd─▒. D├Âv├╝┼čecek horozlar dairenin i├žine at─▒l─▒r, seyirciler d├Âv├╝┼čen horozlar─▒n ├╝zerinde bahis oynarlard─▒. D├Âv├╝┼čte yaralanan horozlar─▒n baz─▒lar─▒ ald─▒klar─▒ yaralardan ├Âl├╝rlerdi.

***

K─▒z─▒layÔÇÖ─▒n kar┼č─▒s─▒nda d├╝─č├╝n ve toplant─▒lar─▒n yap─▒ld─▒─č─▒ ┼čelale ├žay bah├žesi bulunuyordu. Yaz-k─▒┼č a├ž─▒kt─▒. Bug├╝nk├╝ kafelere yak─▒nd─▒.

Alt─▒parmak Caddesi boyunda i├žinden ├ž─▒nar a─čac─▒n─▒n y├╝kseldi─či Arap ┼×├╝kr├╝ AilesiÔÇÖnden Erg├╝n De─či┼čmezÔÇÖin ├žal─▒┼čt─▒rd─▒─č─▒ ├ž─▒nar a─ča├žl─▒ bah├želi kahvehanesi vard─▒, kahve hane ┼čimdi yok, y─▒k─▒ld─▒ ve ├ž─▒nar a─čac─▒n─▒n alt─▒na banklar kondu. Cadde ├╝zerinde ┼čimdi Y Yap─▒ kredi Bank olan yerde Ege Kahvehanesi ve hemen kar┼č─▒s─▒nda ├ľzen Kahvehanesi bulunuyordu. Bu kahvehanenin arka bah├žesi bir zamanlar yazl─▒k ─░pek Sinemas─▒ olarak kullan─▒ld─▒, ┼čimdilerde ise otopark olarak hizmet veriyor.

Kahvede Bilardo Ma├ž─▒

Bur├ž Sinemas─▒ÔÇÖn─▒n oldu─ču yerde ┼čimdi y─▒k─▒lm─▒┼č binalar─▒n birisinin ├žekme kat─▒nda,┬á Kl├╝p 16ÔÇÖn─▒n yan─▒nda eski futbolculardan Haluk ve NecatiÔÇÖnin i┼čletti─či bilardosu olan kahvehane cadde ├╝zerindeydi. Necati (G├Â├žmen) ├žok h─▒zl─▒ ko┼čabilen bir futbolcuydu, neredeyse toptan h─▒zl─▒yd─▒. Kahvehanenin kasas─▒nda NecatiÔÇÖnin babas─▒, eski sola├ž─▒klardan Tahsin Amca otururdu. Merdivenlerden a┼ča─č─▒ya inildi─činde yine ayn─▒ ki┼čilere ait olan salonda ping pong masalar─▒ bulunurdu.

Bu kahvehanede futbolcular aras─▒nda iddial─▒ bilardo ma├žlar─▒ yap─▒l─▒rd─▒. Ortaya ├žaylar─▒n so─čumamas─▒ i├žin ├Ârt├╝len kapaklardan birisinin i├žine para konulur, kapak masan─▒n ortas─▒na konulur. Kapa─č─▒ deviren i├žine ceza olarak ayn─▒ miktarda para koyard─▒. Oyunu BursasporÔÇÖun ├╝nl├╝ kalecisi Lefko┼čeÔÇÖli Osman kazan─▒rd─▒. Deli Vahit lakapl─▒ Vahit buraya gelirdi. (Aktaran, Serdar Tanman 21/03/2014)

Alt─▒parmak CaddesiÔÇÖnden MuradiyeÔÇÖye giden yolun ba┼č─▒nda bulunan tarihi de─čirmende d├Ânence Kafe a├ž─▒lm─▒┼čt─▒.

Mahalle Kahveleri

Dostum Cahit akaÔÇÖn─▒n a─čz─▒ndan mahalle kahvelerini gezelim (15/10/2014), ÔÇť Bir mahallenin k├╝lt├╝r├╝n de kahvelerin ├Ânemi nedir diye sorsalar acaba ne deriz? Kahvehaneler Aile reislerine g├╝n├╝n ┼čartlar─▒ i├žinde ya┼čam─▒ kalitele┼čtirecek bilginin, ilmin aktar─▒ld─▒─č─▒, ├╝lke g├╝ndeminin gazete, radyo haberlerinin tart─▒┼č─▒ld─▒─č─▒, m├╝cadelelinin zorluklar─▒ ve i┼člerine emek g├╝c├╝n├╝n yard─▒mlar─▒n istendi─či imece yerleriydiler. Mahallelerde, mahallenin ad─▒ ile b├╝t├╝nle┼čmi┼č, ├žukur kahve, k─▒rm─▒z─▒ kahve, asmal─▒ kahve adlar─▒n─▒ ta┼č─▒yan kahvehaneleri vard─▒ ile an─▒lard─▒. Ba┼čka bir mahalleden di─čer bir mahalledeki ki┼čiyi arayacaksa hep kahvehane de randevu verilir ya da arad─▒─č─▒ ki┼či kahveciye sorulurdu.

Bursa da 1960 ve 1980 y─▒llardan bildi─čim ve gidip g├Ârd├╝─č├╝m Mahalle kahvehaneleri ┼č├Âyle s─▒ralayacak olursam. Setba┼č─▒ÔÇÖndan Namazg├óhÔÇÖa ├ž─▒karken dolmu┼č duraklar─▒n ├Ân├╝ndeki bir kahvehane bulunuyordu. Yeni Mahallede Tatar g├Â├žmenlerin ve Balkan muhacirlerinin yerle┼čti─či yerde kar┼č─▒l─▒kl─▒ iki adet kar┼č─▒l─▒kl─▒ kahvehane bulunuyordu. Bu g├╝nlerde o kahvehanelerde biri ayn─▒ yerinde ama o ah┼čap yap─▒ yerine betonarmeye b─▒rakt─▒.

Yolumuza devam edince Teferr├╝├ž kav┼ča─č─▒nda bir kahvehane bulunuyordu. Mollaarap dolmu┼č duraklar─▒n son dura─č─▒ bu kahvehane ├Ân├╝ndeydi. Mollaarap yolunda devem ederken yine ├╝├ž kahve bulunurdu. Birine gen├žler, di─čerine ihtiyarlar giderdi. ├ť├ž├╝nc├╝s├╝ne orta ya┼čl─▒lar giderdi. Balaban okuluna giderken solda P─▒t─▒r Kahvehanesi hala mevcut yerinde duruyor. BalanbeyÔÇÖdeki D├Ârt├želik ilkokulu ├Ân├╝nde ki kahvehane hala mevcut.

MollaarapÔÇÖtan ─░pek├žili─če giderken Talimhane futbol sahas─▒n─▒n ├╝st k├Â┼česinde Gen├žler Kahvehanesi ve kar┼č─▒s─▒ndaki CamiÔÇÖnin ├Ân├╝nde de bir kahvehane bulunuyordu. E┼črefiler ├çocuk Esirgeme Kurumu ├Ân├╝nden ge├žip TemenyeriÔÇÖnde hala ayni yerde ├ç─▒nar alt─▒nda park─▒n kar┼č─▒s─▒na kalan Bah├želi Kahvehane yerinde sanki meydan okurcas─▒na ben buraday─▒m diyor. Bu bahsetti─čim Kahvehaneler Heykel ├Ân├╝nden kalkan Namazg├óh, Yeni mahalle, Mollaarap, Temenyeri, ─░pek├žilik Mahallelerinin dolmu┼člar─▒n─▒n g├╝zerg├óh─▒nda g├Ârmeye al─▒┼čt─▒─č─▒m─▒z o y─▒llar─▒n mahalle ve semt kahvehaneleri idi.

Heykel, Emir Sultan hatt─▒nda ├žal─▒┼čan dolmu┼člara binip ge├žerken g├Ârd├╝─č├╝m ve hala kahvehane mek├ónlar─▒n bulundu─ču Turistlik bir yer olan Ye┼čil Cami ├Ân├╝ndeki iki adet bah├želi kahvehaneler, ┼×ibleÔÇÖye giderken Cami ├Ân├╝nde hala semt kahvesi ve Emir Sultan Cami ├Ân├╝ndeki semt kahvehaneleri mevcut duruyorlar. Meydanc─▒k f─▒r─▒n─▒n yan─▒nda Davutkad─▒ yolu ├╝zerindeki meydanc─▒k kahvehanesi birka├ž basamakla ├ž─▒k─▒lan ulu ├ž─▒narl─▒ bah├želi m├╝kemmel bir yer idi.

Demirta┼čpa┼ča hamam─▒ ├╝st├╝nde ve ayni atla an─▒lan tiryaki nargilecilerin tak─▒ld─▒─č─▒ Demirta┼čpa┼ča kahvehanesi vard─▒ ama ┼čimdi yok. Hemen alt─▒nda balk─▒r imalat─▒ kazan, g├╝─č├╝m yapan d├╝kk├ón da yok olmu┼č. Demirta┼čpa┼ča Hamam─▒n─▒ tamir edip bug├╝n hizmete soktular. O g├╝nlerde Demirta┼čspor lokali olan yer ise hala kahvehane olarak a├ž─▒k.

Benim mahallem Ahmet Pa┼ča idi, Mahallenin Camisinin ad─▒ da Ahmet Pa┼ča, kar┼č─▒s─▒nda mahallenin ad─▒ ile an─▒lan kahvehanesi bah├žesinde ulu ├ž─▒nar a─čac─▒ ├Ân├╝nde de mahalle ├že┼čmesi vard─▒. Hala ayni yerde kahvehane, ├že┼čme var ama ulu ├ž─▒nar yok. Camiden 200 metre a┼ča─č─▒da yine ├Ân├╝nde ulu ├ž─▒nar─▒ olan k├Â┼čede bir kahvemiz daha vard─▒ oda yerinde ve de ├ž─▒nar─▒ da ├Ân├╝nde mevcut. Hoca Hasan mah. Camisi bat─▒s─▒ndaki semt kahvesi hala yerinde mevcut ve de kuzeyinde Garaja giderken camiden 300 metre a┼ča─č─▒da ├Ân├╝nde ├ž─▒nar─▒ olan bir kahvehane daha vard─▒ oda yerinde duruyor.ÔÇŁ

***

Bursa insan─▒n akl─▒ndan hala ├ž─▒kmayan ve g├╝n├╝m├╝zde bile adres olarak tarif edilen ─░ntizam Mah. Me┼čhur kahvehanesi K─▒rm─▒z─▒ Kahve ├Ân├╝ndeki ├ž─▒nar─▒ ad─▒ ile yeni betonarme binas─▒na a├ž─▒k duruyor. Ge├žmi┼č y─▒llarda burada m├╝┼čteri bekleyen Faytonlar s─▒ralan─▒rd─▒. Selimiye Camisinin k├Â┼česindeki cami kahvehanesi yerini 6 ay ├Ânce yenilenmeye terk etti. O zamanlar mahallesine girmeye ├žekindi─čimiz ├ç─▒rpan Mahallesi, semt kahvelerinin ya┼čad─▒─č─▒ semtlerden.

Hocahasan MahallesiÔÇÖndeki asmal─▒ k─▒raathane asmas─▒ in┼čaat yap─▒l─▒rken kesildi─či i├žin sadece ad─▒yla devam ediyor. Ge├žmi┼č y─▒llarda okur-yazar say─▒s─▒ azd─▒. Burada ve daha ba┼čka kahvehanelerde elinde bir gazete olan birisinin yan─▒na toplanm─▒┼č ├žok say─▒da insan─▒n b├╝y├╝k bir merak i├žinde ÔÇťBir pehlivan─▒n hayat─▒n─▒ anlatanÔÇŁ tefrikay─▒ dinledi─čini g├Âr├╝rd├╝n├╝z.

Caddede y├╝r├╝meye devam edelim. Yaz─▒c─▒o─člu Sinemas─▒ÔÇÖn─▒ ge├žince Erol Bilardo,┬á Dostlar Birahanesi ve ┼čimdiki park─▒n k├Â┼česinde, Garanti Bankas─▒ ┼čubesinin oldu─ču yerde bah├želi Karadeniz K─▒raathanesi bulunuyordu. K─▒raathane, kar┼č─▒ s─▒rada bulunan SSK memurlar─▒n─▒n ├Â─čle tatillerinde geldikleri yerdi. K─▒raathanenin ├Ân├╝nde BursaÔÇÖn─▒n me┼čhur b├Ârek├žilerinden ─░brahim Usta tezg├óh a├žard─▒.

ÔÇť─░brahim Usta, her g├╝n ├Â─čleden sonra kalkar, yapt─▒─č─▒ hamuru ba┼č─▒n─▒n ├╝zerinde d├Ând├╝rerek,┬á incecik a├žar, tepsiye koyar, yufkalar─▒n aralar─▒na malzemeleri koyard─▒. Tepsi 7.5 kilo gelirdi. MuradiyeÔÇÖye ├ž─▒karken sa─čdaki simit├ži f─▒r─▒n─▒nda pi┼čirilmeye g├Ât├╝r├╝l├╝r. Sabah 04ÔÇÖde b├Ârek tepsisi al─▒n─▒p, arabaya konur. Do─čru Merinos Fabrikas─▒ÔÇÖn─▒n ├Ân├╝ne gidi┼č. MerinosÔÇÖta saat 06ÔÇÖda vardiya de─či┼čirdi. B├Âreklerin yar─▒s─▒ orada sat─▒l─▒rd─▒, Oradan Karadeniz K─▒raathanesiÔÇÖnin ├Ân├╝ne geli┼č, B├Ârekler saat on-onbir gibi biterdi. Ahmet UstaÔÇÖda uyumaya evine giderdi.

Alt─▒parmakÔÇÖtan MuradiyeÔÇÖye ├ž─▒kal─▒m. II. Murat Caddesi ├╝zerinde yer alan 12 ┬ánolu kap─▒ ├çelik SporÔÇÖun lokaline a├ž─▒l─▒rd─▒. Lokalin bah├žesinden stadyum iyi g├Âz├╝kmedi─či i├žin pek ma├ž seyredilmezdi. ┼×imdi Spor Bakanl─▒─č─▒ÔÇÖna aitmi┼č.

Cadde de daha ├Ânce var olan hanlar y─▒k─▒lm─▒┼č ama baz─▒ kahvehaneler ayakta. ├ľnce Pi├ž AliÔÇÖnin kahvehanesiÔÇÖne (┼čimdi ├çardak Kahvehanesi) ula┼č─▒rs─▒n─▒z. Onu ge├žince zamana kar┼č─▒ direnen TuranÔÇÖ─▒n kahvehanesi sizi kar┼č─▒lar. Bu tarihi kahvenin bah├žesi stadyumun ├╝st├╝ kapanmadan ├Ânce ma├ž seyretmeye gelenlerle dolard─▒. Bunun i├žin bir ├╝cret ├Âderlerdi. Bug├╝n kap─▒s─▒nda ganyan bayisi yazsa da, bah├žesini kafeye ├ževirse de k─▒raathane ├Âzelli─čini hala korumakta.

├ľzgen ve G├ÂlÔÇÖde Semaver Keyfi

K├╝lt├╝rparkÔÇÖtaki ├ľzgen, Ender ve sonraki y─▒llarda a├ž─▒lan G├Âl ├žay bah├želerinde yaz ak┼čamlar─▒ oturacak yer bulunmazd─▒. ├çaylar bardakla de─čil, semaver usul├╝ sipari┼č verilirdi. Gelen semaverden kendimiz servis yapard─▒k. Toplum ayr─▒┼č─▒nca ├žay bah├želeri de ayr─▒┼čt─▒. ├ľzgen ├çay Bah├žesiÔÇÖne Sol ve Demokrat g├Âr├╝┼čl├╝ler, G├Âl ├çay Bah├žesiÔÇÖne genelde sa─č g├Âr├╝┼čl├╝ler giderdi.

├ľzgen bir set gibi yukar─▒da kal─▒rd─▒. Alt─▒nda dikd├Ârtgen ┼čeklinde i├žinde kay─▒k y├╝zecek b├╝y├╝k bir havuz vard─▒. Havuzun kenarlar─▒nda bulunan renkli lambalar yand─▒─č─▒nda su rengarenk bir g├Âr├╝n├╝m al─▒rd─▒. Mahfelin ├Ân├╝ndeki setin ├╝st├╝ne konan masalar parka gelen ailelerin en g├Âzde yerlerinden biriydi. Daha karanl─▒k basmadan bu masalar kap─▒┼č─▒l─▒rd─▒.

Oturanlar hemen bir semaver s├Âylerlerdi. Semaverlerin alt─▒nda suyu s─▒cak tutmas─▒ i├žin korlar─▒n konuldu─ču bir g├Âz olurdu. Muhabbet uzar, su so─čursa biraz daha kor koydurabilirdiniz. Semaverin ├╝zerindeki demlikteki ├žay bitene kadar gece yar─▒lan─▒rd─▒. ├ço─ču zaman bir semaver daha istenirdi.

Ramazan ay─▒nda iftar vaktini bize ├Ânce ramazan topu verirdi ─░ftardan sonra b├╝y├╝klerin ├žo─ču kahvehaneye giderdi. Sahura kadar a├ž─▒k olan kahvehaneler Teravi namaz─▒ndan sonra dolup ta┼čard─▒. K├ó─č─▒t oyunlar─▒, ta┼čl─▒ okey,┬á ├žanak ve di─čer de─či┼čik oyunlar,┬á demiryolu alt─▒ndaki baz─▒ semt kahvehanelerinde tombala oynan─▒rd─▒.

Mahalle kahvehanelerinde oyun oynanmas─▒na g├╝r├╝lt├╝ oldu─čundan dolay─▒ yayg─▒n de─čildi. Ya┼čl─▒lar domino veya dama oynarlard─▒. Gelenler daha ziyade sohbet i├žin gelirlerdi. Gen├žlerin gittikleri kahvehanelerde oyun serbestti.

Kahvehanedeki sohbetlerin konusu pahal─▒l─▒k, bulunamayan ihtiya├ž maddeleri, ekme─če yap─▒lan zamlar, ┼čik├óyet edilen belediye hizmetleri, maa┼č zamlar─▒, kamuda ├žal─▒┼čan i┼č├žilere verilen ikramiyelerin ne zaman ├Âdenece─či ve siyasetti.┬á Radyolu y─▒llarda radyodan yay─▒nlanan ÔÇťMeclis SaatiÔÇŁ p├╝r dikkat izlenirdi. Siyasi tart─▒┼čmalar─▒n ┼čiddeti artar, bazen ge├žici k├╝sl├╝klere sebep olurdu.

├çekirge Meydan─▒ÔÇÖnda Be┼čikta┼čÔÇÖdan BursasporÔÇÖa gelen ve att─▒─č─▒ golle Be┼čikta┼čÔÇÖ─▒n yenilmesine sebep olan ve bu y├╝zden baba katili lakab─▒ tak─▒lan M├╝fit G├╝rsuÔÇÖnun kahvehanesi eski futbolcular─▒n yan─▒ s─▒ra, futbol merakl─▒lar─▒n─▒n da tercih etti─či bir yerdi.

Sahi Bursal─▒ olup da, H├╝sn├╝g├╝zel ├çay Bah├žesinde sevgilisi veya bir dostuyla, ├žay i├žerek ovay─▒ seyretmeyen ka├ž ki┼či kald─▒ acaba. O zaman bin bir ├že┼čit ye┼čilin tonunu g├Âr├╝rd├╝n├╝z. Ovadan k─▒vr─▒larak akan Nil├╝fer ├çayÔÇÖ─▒nda y├╝z├╝l├╝r, bal─▒k tutulurdu. Bursa d─▒┼č─▒ndan gelen misafirleri gezmeye g├Ât├╝rd├╝─č├╝m├╝z iki yerden birisi buras─▒yd─▒ (di─čeri Ye┼čilÔÇÖdeki ├žay bah├želeriydi).

Kıraathaneler Gitti, Kafeler Geldi  

Garaj─▒n yan─▒nda, Emekli Sand─▒─č─▒ binas─▒n─▒n alt─▒nda b├╝y├╝k bir kahvehane bulunuyordu.. Garaj─▒ yapan ÔÇťEmekli Sand─▒─č─▒ÔÇŁ y├Âneticileri g├Âze girmek i├žin, kahvehanenin i┼čletmesini rahmetli Cemal G├╝rselÔÇÖin o─čluna vermi┼člerdi. Rahmetli di─čer cumhurba┼čkanlar─▒n─▒n, ba┼čbakanlar─▒n yapmad─▒─č─▒n─▒ yapm─▒┼č ve yay─▒nlad─▒─č─▒ bir genelge ile ÔÇťBenim o─člum ve karde┼čim yok, kimse bunlara yard─▒mc─▒ olmas─▒nÔÇŁ diye yazm─▒┼čt─▒.

├çocuklu─čumuzda kahvelere sadece tan─▒d─▒klar─▒m─▒z─▒ ├ža─č─▒rmak i├žin girerdik. Gen├žlere hitap eden kahvehaneler ayr─▒yd─▒. Ramazan ay─▒nda kahvehaneler sahura kadar a├ž─▒k durdu─ču i├žin oyunculara g├╝n do─čard─▒. ├ťstelik gen├žlere sahura kadar d─▒┼čar─▒da kalmalar─▒na izin verilirdi. K─▒┼č─▒n sigara duman─▒ndan g├Âz g├Âz├╝ g├Ârmezdi.

├ťniversitelerin ve televizyonlar─▒n yayg─▒nla┼čmas─▒, kad─▒n ve erkeklerin beraber gidebildikleri ├žay bah├želerini getirdi. ├çay bah├želeri k─▒sa s├╝rede gen├žlerin bulu┼čtu─ču tek yer olan pastanelerin kafeye d├Ân├╝┼čmesini sa─člad─▒.

K─▒raathanelerin m├╝┼čterisi olan k├╝lt├╝rl├╝ kesim de gen├žlerin topland─▒─č─▒ bu yerlere biraz so─čuk baksalar da k─▒raathane k├╝lt├╝r├╝n├╝n y─▒llar i├žinde yok olmas─▒ sonucu onlarda kafelere y├Ânelmeye ba┼člad─▒lar. K─▒raathanelerin ad─▒ birka├ž eski kahvehanenin tabelalar─▒nda kald─▒.

3,004 total views, 1 views today

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi. Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: ekrempeker@gmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒