Frans─▒z tarih├žilerin g├Âz├╝nden Osmanl─▒larÔÇÖ─▒n M─▒s─▒rÔÇÖ─▒ fethi

Frans─▒z tarih├žilerin g├Âz├╝nden Osmanl─▒larÔÇÖ─▒n M─▒s─▒rÔÇÖ─▒ fethi

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi.
Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu.
TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi.
Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒:
"Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey",
"├ľzbek Mektuplar─▒",
"Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler",
"Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi".
Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r.
E-Posta: ekrempeker@gmail.com
Ekrem Hayri PEKER

Fransa kral─▒n─▒n iste─či ile ÔÇťBA┼×LANGI├çTAN 1566 KADAR OSMANLI TAR─░H─░ÔÇŁ ba┼čl─▒─č─▒ ile bir tarih kitab─▒ haz─▒rlad─▒lar. Haz─▒rlanan kitap 1783 y─▒l─▒nda kral─▒n onay─▒yla ParisÔÇÖte bas─▒ld─▒. Kitab─▒ n haz─▒rlanmas─▒nda o d├Ânemin Osmanl─▒ m├╝verrihlerinin yazd─▒klar─▒ kitaplardan faydalanm─▒┼člard─▒r.┬á Haz─▒rlanan ├žal─▒┼čmada kaynak olarak Kemalpa┼čazadeÔÇÖnin Tev├órih-i ├éli-Osman kitab─▒n─▒ temel olarak ele alm─▒┼člard─▒r. K─▒saca yazar─▒ tan─▒tal─▒m.

Kemal Pa┼čazade

Kemal Pa┼čazade (1469 – ├Â. 16 Nisan 1534, ─░stanbul), As─▒l ad─▒ ┼×emseddin Ahmed bin S├╝leyman’d─▒r. Fatih Sultan Mehmet d├Âneminin ileri gelen devlet adamlar─▒ndan Kemal Pa┼ča’n─▒n torunudur. Bu nedenle ─░bn-i Kemal olarak tan─▒nm─▒┼čt─▒r.

Medrese e─čitimini tamamlad─▒ktan sonra m├╝derris oldu. Sonra Edirne kad─▒s─▒ oldu. Bu vazifeden Anadolu kazaskerli─čine atand─▒. I. Selim M─▒s─▒r seferinden d├Ând├╝kten sonra bu g├Ârevden azledildi. Sonra Edirne’de Dar-├╝l Hadis Medresesi ve ─░stanbul Beyaz─▒t Medresesi’nde m├╝derrislik yapt─▒.

1526’da Zenbilli Ali Cemali Efendi’nin vefat─▒ ├╝zerine ┼čeyh├╝lislaml─▒─ča getirildi. Bu g├Ârevde 8 y─▒l kald─▒. 16 Nisan 1536’da ─░stanbul’da vefat etti.Edirnekap─▒’da Emir Buhari Camii’nin yan─▒ndaki Mahmut ├çelebi zaviyesine defnedildi.

├çok iyi Arap├ža ve Fars├ža bilen, eserlerinin ├žo─čunu Arap├ža yazan bir bilgindir. Risale, makale, kitap olarak Arap├ža ve T├╝rk├že 200’den fazla eser yazm─▒┼čt─▒r. T─▒p, tarih, felsefe, ┼čiir, f─▒k─▒h konular─▒nda eserleri vard─▒r. On ciltlik bir Osmanl─▒ tarihi yazm─▒┼čt─▒r.

*

Meml├╗k devletinin asker kayna─č─▒ K─▒r─▒mÔÇÖdan gelen ├çerkes k├Âlelerdi. K─▒r─▒m Hanl─▒─č─▒ÔÇÖn─▒n ve ticari orta─č─▒ olan Cenevizlilerin en b├╝y├╝k gelir kaynaklar─▒ k├Âle ticaretiydi. D├Ânemin tarih├žisi Remmal Hoca bu d├Ânemde ya┼čananlar─▒ Tarih-i Sahip Giray Han kitab─▒nda t├╝m a├ž─▒kl─▒─č─▒yla yazm─▒┼čt─▒r. (Kaysuni-Zade Nidai Remmal Hoca, Tarih-i Sahip Giray Han). Fatih devrinde Kefe, Cenevizlilerden al─▒nd─▒ ve K─▒r─▒m Hanl─▒─č─▒ Osmanl─▒ DevletiÔÇÖne tabi oldu.

II.Beyaz─▒t d├Âneminde iki devlet aras─▒nda uzun s├╝ren ve Osmanl─▒lar a├ž─▒s─▒ndan neticesiz kalan bir sava┼č oldu. ├ľnce ┼×ehzade CemÔÇÖin, sonra ┼×ehzade KorkutÔÇÖun M─▒s─▒rÔÇÖa ka├žmas─▒ ili┼čkileri gerdi.

M─▒s─▒rÔÇÖ─▒n topraklar─▒ AnadoluÔÇÖnun i├žlerine kadar uzan─▒yordu. Bu da Osmanl─▒lar a├ž─▒s─▒ndan s─▒k─▒nt─▒ yarat─▒yordu.

Osmanl─▒lar ile M─▒s─▒r Meml├╗kleri aras─▒nda ilk sava┼č┬á Bayezit ve Kay─▒tbay zaman─▒nda oldu. Osmanl─▒┬á egemenli─či alt─▒ndaki topraklar─▒n geni┼čli─či ve askerlerinin say─▒s─▒ bak─▒m─▒ndan Meml├╝k Sultan─▒ndan ├╝st├╝nd├╝. Fakat buna kar┼č─▒l─▒k, M─▒s─▒rl─▒lar─▒n askerleri daha iyiydi ve M─▒s─▒r Sultan─▒ her y─▒l; ordusunu yeni ├çerkes dev┼čirmeleriyle yeniliyordu. ├çerkesler ise d├╝nyan─▒n O zamana kadar g├Âr├╝lm├╝┼č olan en sava┼č├ž─▒ kavmiydi. Kay─▒tbay, karde┼či CemÔÇÖe s─▒─č─▒nma hakk─▒ tan─▒makla ve kendisine yapt─▒─č─▒ para yard─▒m─▒yla BayezitÔÇÖin eline kendisine sava┼č ilan etmesi i├žin bir mazeret vermi┼čti.

Asya eyaletlerinden birinde h├╝k├╝m s├╝ren k├╝├ž├╝k bir bey olan Al├ó├╝ddevlel 267 topraklar─▒n─▒ geni┼čletmek sevdas─▒na kap─▒larak M─▒s─▒r Sultan─▒ÔÇÖna ait birka├ž ┼čehri ele ge├žirmeye ├žal─▒┼čt─▒, fakat kar┼č─▒ koyamad─▒─č─▒ ├çerkezlerl27l taraf─▒ndan bozguna u─črat─▒ld─▒.┬á Dulkad─▒ro─člu Beyli─či ile Osmanl─▒lar─▒n ili┼čkisi I. Bayezit d├Âneminde ba┼člam─▒┼čt─▒.

Bunun ├╝zerine Ala├╝ddevle, BayezitÔÇÖten yard─▒m istedi. Bunu elde etmek i├žin topraklar─▒n─▒ sultan ad─▒na dirlik olarak elinde bulundurmay─▒ kabul etti ve ayr─▒ca sikkelere ad─▒n─▒ koydurmay─▒ ve hutbede ad─▒n─▒n okunulmas─▒n─▒ sa─člamay─▒ vaat etti. Birka├ž Osmanl─▒ birli─činin yard─▒m─▒yla ├çerkeslere yeniden sald─▒rd─▒ ve de─či┼čik ┼čekilde sonu├žlanan bir├žok ├žarp─▒┼čmalardan sonra, G├╝lek, Sus, Adana, Kayseri ve Antep ┼čehirlerini ellerinden almay─▒ ba┼čard─▒.

Kay─▒tbay, Ala├╝ddevleÔÇÖnin kar┼č─▒s─▒na kom┼čusu K├Âr┼čahÔÇÖ─▒ ├ž─▒kard─▒. B├Âylece bu iki k├╝├ž├╝k bey, iki b├╝y├╝k sultan─▒n deste─činde, m├╝cadeleye giri┼čtiler.

H─▒ristiyan tarih├žileri, Ahmet Pa┼čaÔÇÖn─▒n SuriyeÔÇÖye g├Ân derildi─čini, M─▒s─▒rl─▒lar ve Araplar taraf─▒ndan ├çukurovaÔÇÖda yenilip esir edildi─čini yazm─▒┼člard─▒r. Ertesi y─▒l, Bayezit b├╝y├╝k bir donanma ve yeni bir orduyla M─▒s─▒r SultanÔÇÖ─▒n─▒n ├╝zerine y├╝r├╝d├╝. Memlk Sultan─▒, T├╝rkleri Toros da─člar─▒ civar─▒nda KilikyaÔÇÖda kar┼č─▒lad─▒ ve e┼čitsiz ┼čartlar alt─▒nda kendilerine sald─▒rd─▒. T├╝rkler yenilip ├žekildiler.M─▒s─▒r ordusu b├╝y├╝k kay─▒p verdi.

T├╝rk donanmas─▒ da daha parlak bir sonu├ž elde edemedi. Asi ─▒rma─č─▒n─▒n a─čz─▒nda f─▒rt─▒naya yakalanarak harap oldu. Bunun ├╝zerine Bayezit, M─▒s─▒r Sultan─▒yla bar─▒┼č yapt─▒ ve elinden alm─▒┼č oldu─ču b├╝t├╝n ┼čehirleri ve kaleleri geri verdi. Bu anlat─▒lanlar─▒n, T├╝rk tarih├žilerinden kaynaklanarak anlatt─▒klar─▒m─▒zla ve ilerde anlatacaklar─▒m─▒zla ba─čda┼čmayan bir yan─▒ yoktur. Kald─▒ ki, T├╝rk tarih├žilerinin olaylar─▒n nedenlerini daha iyi bildiklerini d├╝┼č├╝nmek do─čald─▒r.

BayezitÔÇÖin ├çerkezistanÔÇÖa girmesi

Bayezit, deneylerinden ┼čunu anlam─▒┼čt─▒ ki, ├çerkezlerin M─▒s─▒rÔÇÖdaki h├ókimiyetini silah zoruyla alt etmeye imk├ón yoktu. ├çerkezistan ayakta durduk├ža bu imparatorlu─ču y─▒kman─▒n olana─č─▒ yoktu. Meml├╗kleri zay─▒flatman─▒n tek ├žaresi ise her y─▒l M─▒s─▒rÔÇÖa giren bu askerlere ge├žit vermemekti. Bayezit, bu ama├žla M─▒s─▒r Sultan─▒ÔÇÖyla bar─▒┼č i├žinde ya┼čamak istiyormu┼č gibi yaparak askerlerini geri ├ža─č─▒rd─▒ ve

Bayezit, ├çerkezistanÔÇÖa sald─▒rd─▒, ├╝lkeyi ba┼čtanba┼ča ya─čmalad─▒ ve say─▒s─▒z tutsakla geri d├Ând├╝. Halk─▒n daha sonra ├╝lkeden ├ž─▒kmas─▒n─▒ ├Ânlemek i├žin de etraf─▒ndaki da─č ge├žitlerini kalelerle kapatt─▒. B├Âylece Kay─▒tbay’─▒n asker kayna─č─▒n─▒ kurutmu┼č oldu.

*

B├╝y├╝k tasar─▒lar─▒n─▒ ger├žekle┼čtirmek i├žin, Selim 1517 y─▒l─▒nda ─░stanbul’dan yola ├ž─▒karak o g├╝ne kadar e┼čine rastlanmam─▒┼č b├╝y├╝kl├╝kte bir ordunun ba┼č─▒nda Halep civar─▒nda ordug├óh kurdu. M─▒s─▒r Sultan─▒ Kansu Gavri, ayn─▒ derece kalabal─▒k bir orduyla bu ┼čehrin yak─▒nlar─▒nda kendisini kar┼č─▒lamaya geldi ve g├Ânderdi─či el├žiler arac─▒l─▒─č─▒yla dostlu─čunu iletti─či gibi ayr─▒ca ─░ranl─▒lara kar┼č─▒ birle┼čmelerini ├Ânerdi. Bu g├Âr├╝┼čmeler s─▒ras─▒nda, birtak─▒m ├çerkesler, M─▒s─▒r Sultan─▒ÔÇÖndan habersiz veya onun emriyle, T├╝rklerin ordug├óh─▒na g├Ât├╝r├╝lmekte olan develeri yakalay─▒p ta┼č─▒d─▒klar─▒ mallar─▒ ya─čmalad─▒lar. Bu hareketi bir hakaret sayan Selim, ─░ranl─▒lara kar┼č─▒ y├╝r├╝mekten o saat vazge├žerek Gavri KansuÔÇÖya sava┼č ilan etti ve M─▒s─▒rÔÇÖa sald─▒rd─▒.

Bu sava┼č─▒n, ona kat─▒lm─▒┼č olan se├žkin bir T├╝rk taraf─▒ndan yaz─▒lm─▒┼č olan tarihinden ├Â─črendi─čimize g├Âre, Selim ├Âteden beri M─▒s─▒r Sultan─▒’na kin beslemekteydi. 1516 y─▒l─▒nda Kansu GavriÔÇÖnin ┼×ah lsmailÔÇÖle bir anla┼čma imzalam─▒┼č oldu─čunu ├Â─črenen Sultan Selim, M─▒s─▒r ├╝zerine y├╝r├╝meye karar vermi┼čtir. Ye┼čil Ba┼člarÔÇÖla Ba┼č─▒n─▒n dertte oldu─čunu bildi─či i├žin Kansu Gavri’ye sava┼č ilan etmenin tam zaman─▒ oldu─čuna h├╝kmetmi┼čtir. May─▒s/ay─▒nda ordusunu AnadoluÔÇÖya ge├žirmi┼č ve Sinan Pa┼čaÔÇÖy─▒ ├Ânden g├Ândermi┼čtir. Sinan Pa┼ča t├╝fekli askerlerden ve toplardan olu┼čan bir birlikte Karaman’a geldi. ┼×ah ─░smail bunu haber al─▒r almaz, KansuÔÇÖya el├žiler g├Ândererek kuvvetleriyle o y├Âne do─čru y├╝r├╝mesini ├Â─č├╝tledi. B├Âylece ┼×ah ─░smail as─▒l ordunun ├╝zerine y├╝r├╝rken Kansu Gavri de Sinan Pa┼čaÔÇÖya sald─▒racakt─▒. Bu ├Âneriyi uygun g├Âren M─▒s─▒r Sultan─▒, kalabal─▒k bir ordunun ba┼č─▒nda HalepÔÇÖe geldi. Selim bunu ├Â─črenir ├Â─črenmez, Sinan Pa┼ča’n─▒n yard─▒m─▒na gelmek ├╝zere 5 Haziran’da ─░stanbulÔÇÖdan ayr─▒ld─▒. Yoldayken, Kazaskeri ve Zekeriya Pa┼ča’y─▒ el├ži olarak M─▒s─▒r Sultan─▒ÔÇÖna g├Ânderdi ve ans─▒z─▒n b├Âyle Halep’e kadar gelmi┼č olmas─▒n─▒n nedenini sordurdu. Tatmin edici bir cevap alamay─▒nca ┼×ah lsmailÔÇÖle birlik oldu─čunu anlad─▒.

Selim b├╝t├╝n ulemay─▒ toplad─▒ ve Tanr─▒ yasalar─▒n─▒n bu durumda neyi gerektirdi─čini sordu. ├ľnce bu dikeni koparman─▒z, sonra da Tanr─▒’n─▒n sizi sevk edece─či yere gitmeniz vaciptir fetvas─▒n─▒ ald─▒. Sultan bu cevap ├╝zerine sevin├žle HalepÔÇÖe gitti ve Peygamber DavudÔÇÖun t├╝rbesine yak─▒n g├╝zel bir ovada konaklad─▒. ─░┼čte Kazaskere g├Âre, T├╝rk-M─▒s─▒r sava┼č─▒n─▒n nedeni budur. Ne var ki, Kazasker taraf─▒ndan anlat─▒lanlar Sadi EfendiÔÇÖnin anlatt─▒klar─▒ndan bir├žok bak─▒mdan farkl─▒d─▒r. ┼×imdi Sadi Efendi’ye d├Ânelim.

M─▒s─▒r Sultan─▒ÔÇÖn─▒n ihanete u─čramas─▒

Bu s─▒ralarda, Selim, Sam Valisi Hay─▒r Bay ve Halep Valisi Gazel Bey (Canb├╝rdi Gazali)ÔÇÖden mektuplar ald─▒. Kansu Gavri’nin can d├╝┼čmanlar─▒ olan bu valiler Osmanl─▒ Sultan─▒’na efendilerinin zulm├╝nden, hasisli─činden, k─▒skan├žl─▒─č─▒ndan ve hayatlar─▒na kast edecek kadar ileri giden nank├Ârl├╝─č├╝nden yak─▒nd─▒lar. Sava┼č─▒n tam ortas─▒nda Gavri’yi terk edeceklerine ve SultanÔÇÖ─▒n tebaas─▒ olacaklar─▒na s├Âz verdiler. M├╝k├ófat olarak biri ├Âm├╝r boyu M─▒s─▒r Valili─čine, ├Âb├╝r├╝ ise Suriye Valili─čine getirilmeyi istediler. Selim zorluk ├ž─▒karmadan bu isteklerini kabul etti ve aralar─▒ndaki anla┼čmay─▒ yeminle ve imzas─▒yla onaylad─▒. Hainler M─▒s─▒r Sultan─▒ÔÇÖn─▒ i┼čleyerek sava┼čmaya karar vermesini sa─člamakta g├╝├žl├╝k ├žekmediler. Komutanlar─▒n─▒n ├Â─č├╝tlerini kahramanl─▒klar─▒na veren M─▒s─▒r Sultan─▒ Burcu Vaik adl─▒ bir yerde ordusunu muharebe d├╝zenine soktu ve T├╝rklerin ├╝zerine y├╝r├╝d├╝. T├╝rkler, kendilerine ne taraftan sald─▒r─▒l─▒rsa sald─▒r─▒ls─▒n, kar┼č─▒ koyabilecek ┼čekilde yerle┼čtirilmi┼člerdi. ├çerkeslerler oklar─▒n menziline girinceye kadar a─č─▒r ad─▒mlarla ilerlediler ve ondan sonra korkun├ž ├ž─▒─čl─▒klarla T├╝rklere arslanlar gibi sald─▒rd─▒lar. T├╝rkler, yi─čit├že direni┼člerine ra─čmen, sonunda geri ├žekilmek zorunda kald─▒lar.

├çerkesler zaferi kazanm─▒┼č olman─▒n sevinci i├žinde bulunduklar─▒ bir s─▒rada, sa─č kanatta Hay─▒r Bay’─▒n ve sol kanatta GazaliÔÇÖnin T├╝rklerin taraf─▒na ge├žtiklerini g├Âr├╝nce b├╝y├╝k bir ┼ča┼čk─▒nl─▒─ča u─črad─▒lar. Bununla birlikte, ├Âl├╝m├╝ yenilmenin utanc─▒na ye─č tutan ├çerkesler yeniden sald─▒r─▒ya ge├žmi┼čler ve T├╝rklerin ├╝st├╝nl├╝─č├╝ne ra─čmen onlar─▒ ├Âylesine s─▒k─▒┼čt─▒rm─▒┼člard─▒ ki, bir ara zaferi onlar─▒n kazand─▒─č─▒ bile san─▒lm─▒┼čt─▒r.

├çerkeslerin ├╝st├╝nl├╝─č├╝n├╝n ├ževikliklerinden ileri geldi─čini ve ok ve m─▒zraklardan oldu─ču kadar yata─čan darbelerinden de sak─▒ncas─▒n─▒ bildiklerini g├Âren Selim, s├╝varisini durdurarak Yeni├žerileri ├Âne s├╝rd├╝ ve d├╝┼čman─▒n ├╝zerine ate┼č a├žmalar─▒n─▒ emretti.

Bu manevra ba┼čar─▒ sa─člad─▒ ve alaybozanlar─▒n etkisi o kadar b├╝y├╝k oldu ki, verdikleri ├Âl├╝ say─▒s─▒ndan pani─če kap─▒lan ├çerkesler yeniden muharebe saf─▒na girmek i├žin geri ├žekildiler. Fakat T├╝rkler toparlanmalar─▒na f─▒rsat vermeden sel gibi ├╝zerlerine sald─▒rd─▒lar ve hepsini bozguna u─čratt─▒lar. Kansu Gavri, yenilmeyi gururuna yediremeyerek, imparatorlu─čunun y─▒k─▒m─▒n─▒ g├Ârmektense ├Âlmeye karar verdi. En s─▒k saflar─▒n aras─▒na dald─▒, ├Ân├╝ne ne ├ž─▒kt─▒ysa y─▒k─▒p devirdi ve sava┼č├ž─▒lar─▒n aras─▒nda koyun s├╝r├╝leri aras─▒nda ko┼čar gibi oradan oraya ko┼čtu. Hi├žbir ay─▒r─▒m g├Âzetmeksizin ├Ân├╝ne ├ž─▒kan herkesi vurup ├Âld├╝r├╝yor, y├╝ksek sesle SelimÔÇÖi ├ža─č─▒r─▒yor ve teke tek d├Âv├╝┼čmek i├žin kendisine meydan okuyordu. Fakat Selim ortal─▒kta g├Âz├╝kmedi ve Gavri her rastlad─▒─č─▒ askerin o olabilece─čini sanarak korkun├ž bir k─▒y─▒ma giri┼čti. Nihayet, solu─ču kesilmi┼č ve kudurmu┼č bir halde, a─čz─▒ndan k├Âp├╝kler sa├ža sa├ža ├Âld├╝rd├╝─č├╝ askerlerin cesetleri ├╝zerine d├╝┼čerek ├Âld├╝. Olay─▒n en ilgin├ž y├Ân├╝, etraf─▒ndaki bunca k─▒l─▒ca ra─čmen tek bir yara bile almam─▒┼č olmas─▒yd─▒.

Di─čer tarih├žiler bu sava┼č─▒ ├žok k─▒sa bir ┼čekilde ├Âzetlemi┼člerdir. Sadece, SelimÔÇÖin ordusunu usta bir komutana yak─▒┼č─▒r ┼čekilde muharebe d├╝zenine soktuktan sonra bir kurnazl─▒─ča ba┼čvurdu─čunu;┬á Ali Bey’i pusuya yat─▒rd─▒─č─▒n─▒ ve iki ordu kar┼č─▒ kar┼č─▒ya d├Âv├╝┼č├╝rken M─▒s─▒rl─▒lara geriden sald─▒rd─▒─č─▒n─▒ ve b├Âylece iki ate┼č aras─▒nda kalan d├╝┼čman─▒n ├žok ge├žmeden bozguna u─črad─▒─č─▒n─▒ yazm─▒┼člard─▒r.┬á H─▒ristiyan tarih├žiler ise, Kazasker d─▒┼č─▒nda hi├žbir T├╝rk tarih├žisinin de─činmedi─či baz─▒ ├Âzellikler ├╝zerinde durmu┼člard─▒r. Bunlar─▒n anlatt─▒klar─▒ genel olarak Kazaskerin anlatt─▒klar─▒na uymaktad─▒r.

*

H─▒ristiyan tarih├žiler, sava┼č─▒n M─▒s─▒rl─▒lar taraf─▒ndan kaybedilmi┼č olmas─▒n─▒ b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de Kansu GavriÔÇÖnin ma─črurlu─čuna ve kendisini be─čenmi┼čli─čine ba─člar. Bunlara g├Âre, M─▒s─▒r Sultan─▒, SelimÔÇÖin kendisine sald─▒rmay─▒ ama├žlad─▒─č─▒n─▒ bir t├╝rl├╝ anlamak istememi┼č, ancak casuslar─▒ Sultan’─▒n Amonas da─č─▒n─▒ ge├žti─čini, ordusuyla iki g├╝nl├╝k yolda ordug├óh kurmu┼č oldu─čunu haber verdikleri zaman ger├že─či kabullenmek zorunda kalm─▒┼čt─▒r. Bu habere ┼ča┼č─▒rm─▒┼č ve muharebeyi kabul etmek mi yoksa ├žekilmek mi gerekti─či konusunda bir karar verememi┼čtir. ┼×am valisi Canb├╝rdi Gazali, emrindeki az say─▒da askerle bu kadar kalabal─▒k ve disiplinli bir orduyla sava┼čmay─▒ g├Âze almamas─▒n─▒, ┼čimdilik ┼×am’a ├žekilmesini ├Â─č├╝tlemi┼č, orada ordusunu kaledeki askerlerle takviye edebilece─čini, T├╝rklerin a─č─▒r sava┼č ara├ž ve gere├žleri y├╝z├╝nden hemen yeti┼čemeyeceklerini, b├Âylece sava┼č─▒ k─▒┼ča kadar uzatmas─▒ halinde d├╝┼čman─▒ yiyecek k─▒tl─▒─č─▒ nedeniyle g├╝├ž durumda b─▒rakabilece─čini, ─░ranl─▒lar─▒n yard─▒m─▒na gelmelerini sa─člamak i├žin vakit kazanm─▒┼č olaca─č─▒n─▒ ve ayr─▒ca bu s├╝re i├žinde Rodos ve K─▒br─▒sÔÇÖtan toplar da getirtebilece─čini s├Âylemi┼čtir.

Kansu’nun bu ├Â─č├╝tlere akl─▒ yatt─▒. Ancak sava┼čtan ba┼čka bir ┼čey d├╝┼č├╝nmeyen Meml├╗klerin ihtiyats─▒zca inat├ž─▒l─▒─č─▒ ve Halep Valisi Hay─▒r BayÔÇÖ─▒n sinsi telkinleri y├╝z├╝nden ba┼čka bir karara vard─▒. Hay─▒r Bay, birka├ž y─▒l ├Ânce karde┼čini zehirletmi┼č oldu─ču i├žin Kansu GavriÔÇÖye gizli bir d├╝┼čmanl─▒k beslemekteydi. B├Âylece Sultan ordusuyla y├╝r├╝y├╝┼če ge├žti ve Halep’e on mil uzakl─▒kta Singa nehri k─▒y─▒s─▒nda ordug├óh kurdu. Ordusunu d├Ârt kolorduya ay─▒rd─▒. Birinci kolordu, sava┼č onun eyaletinde yap─▒ld─▒─č─▒ i├žin Hay─▒r BayÔÇÖ─▒n komutas─▒ndayd─▒; ikincisi, ├ževikli─činden dolay─▒ Balvan, yani Atlay─▒c─▒ diye an─▒lan ┼×am Valisi SibayÔÇÖ─▒n ermindeydi. Gazali, gerekti─činde ilk ikisini desteklemek ├╝zere ├╝├ž├╝nc├╝y├╝ y├Ânetiyor, Kansu’nun kendisi ise yald─▒zl─▒ z─▒rhlar i├žinde d├Ârd├╝nc├╝ kolordunun ba┼č─▒nda yer al─▒yordu. SelimÔÇÖe gelince, Anadolu s├╝varisini sa─č kanada, Avrupa sipahilerini sola, Yeni├žerilerle top├žular─▒ da merkeze yerle┼čtirdi. ├ľnlerine, iki kanad─▒n aras─▒nda, yi─čit silah┼č├Ârlerini dizdi ve al─▒┼č─▒lagelene ayk─▒r─▒ olarak kendisi de onlarla birlikte sava┼čmak istedi.

Hay─▒r Bay d├╝┼čmana yakla┼č─▒r yakla┼čmaz, Avrupa s├╝varisine sald─▒rd─▒, sanki bu kanad─▒ ku┼čatmak istiyormu┼č gibi gerisine do─čru d├Ând├╝, ordu bakkallar─▒na ve sava┼č├ž─▒lar─▒ izleyen di─čer levaz─▒mc─▒lara h├╝cum ederek bunlar─▒ b├╝y├╝k bir k─▒y─▒ma u─čratt─▒. ├ľte yandan, Sibay, sa─č kanada cepheden sald─▒r─▒ya ge├žecek yerde, Meml├╗k lar─▒yla yandan sald─▒rd─▒, Anadolu s├╝varisine b├╝y├╝k kay─▒plar verdirdi ve hatta sanca─č─▒n bulundu─ču yere kadar dald─▒. B├Âylece bu kanad─▒ yard─▒ktan sonra, cepheden ve silah┼č├Ârlerin arkas─▒ndan ilerleyerek merkezi allak bullak etti. Selim, b├Âylece b├╝t├╝n umutlar─▒n─▒ ba─člad─▒─č─▒ bu birlikle ba─člant─▒s─▒n─▒n kesildi─čini g├Âr├╝nce bozguna u─črama tehlikesiyle kar┼č─▒ kar┼č─▒ya oldu─čunu anlad─▒. ├ťstelik sad─▒k Gazali Bey de Yeni├žerilere ┼čiddetle sald─▒r─▒yordu; Sibay’─▒ desteklemek i├žin d├╝┼čmana cepheden sald─▒rm─▒┼čt─▒. Anadolu s├╝varisi ├ž├Âkm├╝┼č ve yar─▒ yar─▒ya k─▒l─▒├žtan ge├žirilmi┼č oldu─ču i├žin toplan─▒p yeniden h├╝cuma ge├žemiyordu.

Bu g├╝├ž ve tehlikeli durumda, Sinan Pa┼ča s├╝varilerinin ba┼č─▒nda ilerledi. Bu T├╝rklere sava┼ča devam etmek i├žin b├╝y├╝k cesaret verdi. Bu arada Selim’in toplar─▒ da Meml├╗klere ate┼č ederek askerler aras─▒nda b├╝y├╝k bir k─▒r─▒ma yol a├žt─▒. Fakat Hay─▒r Bay’─▒n kendilerini terk etmi┼č olmas─▒na ra─čmen, Meml├╗kler cesaretlerini ve so─čukkanl─▒l─▒klar─▒n─▒ yitirmediler. S─▒ms─▒k─▒ kenetlenerek d├╝┼čman─▒ ezip ge├žtiler, ├žok say─▒da askeri hunharca ├Âld├╝rd├╝kten sonra ordug├óhlar─▒na ├žekildiler Yard─▒mlar─▒na gelmekte olan Gavri, geri ├žekilmelerine ┼ča┼č─▒rd─▒ ve Hay─▒r Bay’─▒n ihaneti kar┼č─▒s─▒nda da b├╝y├╝k bir ├╝z├╝nt├╝ye kap─▒ld─▒. Halep Valisi d├╝┼čman saflar─▒na ge├žmemi┼č olmasayd─▒ T├╝rkler hi├ž ku┼čkusuz yenilmi┼člerdi. D├╝┼čman Gavri’ye sald─▒rd─▒ ve beraberindeki askerler ka├žmaya ba┼člad─▒lar. ┼×i┼čman ve ├žok ya┼čl─▒ olan M─▒s─▒r Sultan─▒ at─▒ndan d├╝┼čt├╝ ve ayaklar alt─▒nda ├ži─čnendi. Bu ├╝nl├╝ sava┼č─▒n tarihi 17 A─čustos 1516’d─▒r. Tam iki y─▒l ├Ânce ayn─▒ g├╝n Selim, ┼×ah ─░smailÔÇÖi ├çald─▒ran ovas─▒nda yenmi┼čti. M─▒s─▒rl─▒lar, sultanlar─▒ndan ba┼čka yi─čit Meml├╗klar─▒ndan on binini, T├╝rkler ise ├╝├ž bin atl─▒ kaybettiler.

HalepÔÇÖin teslim olmas─▒

Zaferden sonra, Halep halk─▒ anahtarlar─▒n─▒ Selim’e teslim ettiler. Sultan, kendilerini ├žok iyi kar┼č─▒lad─▒ ve ┼čehrin ileri gelenlerine birer hil’at verdirdi. Ertesi cuma g├╝n├╝ camiye gitti ve hutbede ad─▒n─▒n okundu.

┼×amÔÇÖa girdi─či g├╝n Beni ├ťmeyye (Emev├«ler) Camii’nde cuma namaz─▒ k─▒ld─▒rd─▒ ve ayr─▒ca kendi saadet ve ikbali i├žin dua ettirdi. Daha sonra ├╝nl├╝ MuhiddinÔÇÖin┬á ┼čehir d─▒┼č─▒ndaki kabrini ziyaret etti. Mezar─▒n etraf─▒n─▒ temizletti ve ├╝zerinde ┼ču kitabe yaz─▒l─▒ olan bir mermer ta┼č─▒ bulundu; Burada ─░spanya’y─▒ fethetmi┼č olan ┼×eyh Muhiddin Arabi g├Âm├╝l├╝d├╝r. Sultan, ├╝zerine muhte┼čem bir kubbe yapt─▒rd─▒ ve yak─▒n─▒na da bir cami ve imaret in┼ča ettirdi. Bir de her t├╝rl├╝ vergiden ba─č─▒┼č─▒k bir vak─▒f kurdurarak gelirini her g├╝n yoksullara yemek da─č─▒t─▒lmas─▒na tahsis etti.

*

Seferin bu k─▒sm─▒ di─čer tarih├žiler ve ├Âzellikle s├Âz├╝ ge├žen Kazasker taraf─▒ndan ba┼čka bi├žimde anlat─▒lm─▒┼čt─▒r. Simdi onlar─▒n anlatt─▒klar─▒n─▒ aktaral─▒m; Selim birka├ž g├╝n ┼×amÔÇÖda kald─▒ktan sonra, iki Rumeli beyi olan Mehmet Bey ile ─░skender BeyÔÇÖe askerleriyle, M─▒s─▒r berzah─▒n─▒n giri┼čindeki Gazze ┼čehrine do─čru y├╝r├╝melerini emretti. Yolda s─▒k s─▒k Ma─čribilerin ve Araplar─▒n sald─▒r─▒s─▒na u─črad─▒lar. Bunlar─▒n y├╝r├╝y├╝┼če ge├žtikleri haberi KahireÔÇÖye ula┼č─▒nca, k─▒sa bir s├╝re ├Ânce bu ┼čehre gelmi┼č olan El Gazali ad─▒nda yi─čit bir kumandan olan yeni Sultan’dan be┼č bin Meml├╗k askeriyle bunlara sald─▒rmak i├žin izin ald─▒. Sultan’─▒n ad─▒ Tumangey (Tumanbay) idi ve daha ├Ânce B├╝y├╝k Dividdar veya Ba┼čvekilÔÇÖdi. GazzeÔÇÖde bulunan T├╝rkler, El Gazali’nin y├╝r├╝y├╝┼če ge├žti─čini haber al─▒nca b├╝y├╝k bir endi┼čeye kap─▒ld─▒lar. Fakat Selim, Sinan Pa┼čaÔÇÖy─▒ on be┼č bin askerin ba┼č─▒nda yard─▒ma g├Ânderdi ve bu kumandan d├╝┼čman gelmeden GazzeÔÇÖdeki T├╝rklere kat─▒ld─▒.

─░ki ordu kap─▒┼čt─▒. ├çerkesler sald─▒r─▒m─▒za cesaretle g├Â─č├╝s gerdiler. Sabah─▒n ├╝├ž├╝nden ├Â─čle vaktine kadar iki taraf birka├ž kez kar┼č─▒l─▒kl─▒ dize gelir gibi oldu ve ├žok kay─▒p verdi. Sonunda d├╝┼čman yenildi. Askerlerimiz zaferi kazand─▒lar ve b├╝y├╝k bir ganimet ele ge├žirdiler. Meml├╝kÔÇÖlar ka├žt─▒lar ve ordunun bir k─▒sm─▒ taraf─▒ndan takip edildiler. Ordunun geri kalan k─▒sm─▒ Pa┼ča ile birlikte GazzeÔÇÖye d├Ând├╝. Sinan Pa┼ča, ├Âld├╝r├╝len b├╝t├╝n ileri gelenlerin ba┼člar─▒na saman doldurttu ve ├Âtekilerininkini de zaferini kutlamak i├žin palmiyelere ast─▒rd─▒.

Sultan sevin├ž i├žinde ┼×am’dan ayr─▒larak Solaklar─▒n ├Âld├╝r├╝ld├╝─č├╝ Peneti’ye gitti. Bu ┼čehri ya─čmalay─▒p yakt─▒. Oradan Kud├╝s’e gitt. GazzeÔÇÖye yakla┼čt─▒─č─▒m─▒zda, yi─čit Rumelililer, d├╝┼čmandan ald─▒klar─▒ ganimetlerle y├╝kl├╝ olarak, ┼čehre bir ok at─▒m─▒ uzakl─▒kta Sultan’─▒n huzuruna ├ž─▒kt─▒lar. G├Ârd├╝kleri muhte┼čem manzara kar┼č─▒s─▒nda Ma─čribilerin g├Âzleri kama┼čt─▒. Ordu iki kola ayr─▒ld─▒; Sultan orta yerde durarak tebrikleri kabul etti. Sinan Pa┼ča’y─▒ g├Âr├╝nce kendisine ve askerlerine b├╝y├╝k sevgi g├Âsterileriyle te┼čekk├╝r etti ve de─čerli arma─čanlar verdi.

Selim d├Ârt g├╝n GazzeÔÇÖde kald─▒ktan sonra Kasali’ye y├╝r├╝d├╝ ve vadide T├╝rklere kar┼č─▒ gelmi┼č olanlar─▒n intikam─▒n─▒ almak i├žin bu ┼čehri ya─čmalad─▒. Ya─čmurlar bu y├Âredeki yollar─▒ d├╝zg├╝nle┼čtirmi┼čti. Do─čruca Kahire yoluna sapt─▒k.ÔÇŁ

Buraya kadar Kazaskeri izledikten sonra, ba┼čka tarih├žilere dayanarak ┼čunlar─▒ da ekleyelim: Bir ├ž├Âlden ge├žmek gerekiyordu ve r├╝zg├ór─▒n etkisiyle kumlar, denizde dalgalar gibi ├žalkalan─▒yordu. Fakat ├╝├ž g├╝n s├╝ren ┼čiddetli bir ya─čmur ve bunu izleyen r├╝zg├órs─▒z, sakin bir hava yolu o kadar d├╝zle┼čtirmi┼čti ki, ordu, ilerleyi┼či s─▒ras─▒nda Araplar─▒n sald─▒r─▒s─▒na u─črad─▒─č─▒ halde, sekiz g├╝n i├žinde Kahire yak─▒nlar─▒na vard─▒.

*

Halep yak─▒n─▒ndaki son yenilgiden kurtulmu┼č olan ├çerkesler Kahire’ye d├Ând├╝klerinde aralar─▒nda anla┼čarak Tumanbay’─▒ ba┼člar─▒na Sultan olarak se├žtiler. Soylu bir ├çerkes ailesinden geldi─či i├žin kendisine M├╝luku E┼čref unvan─▒n─▒ verdiler. Yeni h├╝k├╝mdar eli silah tutan herkesi toplad─▒ ve birka├ž yedek Arap birli─čiyle k─▒rk bin ki┼čilik ├žok ├ževik bir ordu te┼čkil ederek Ridaniye adl─▒ bir yerde ordug├óh kurdu. Burada sipere girdi, istihk├ómlar kazd─▒rd─▒, toplar getirtti, zaferi kazanmak i├žin akla ne gelirse hepsini yapt─▒. SelimÔÇÖin, ilk zaferinin yaratt─▒─č─▒ sarho┼člukla, ordug├óh─▒na sald─▒rmaktan ├žekinmeyece─čine ve b├Âylece kendisi i├žin kurdu─ču tuza─ča d├╝┼čece─čine inan─▒yordu. Fakat casuslar vas─▒tas─▒yla durumu zaman─▒nda haber alan Selim TumanbayÔÇÖ─▒n tuza─č─▒na d├╝┼čmedi. Ve askerlerinin say─▒s─▒ d├╝┼čmana oranla ├žok ├╝st├╝n oldu─čundan, ordusunun k├╝├ž├╝k bir k─▒sm─▒na bir d├Ân├╝┼č yapt─▒rarak Cebeli Maktab da─č─▒n─▒n arkas─▒na g├Ânderdi. B├Âylece bu askerler verilecek bir i┼čaret ├╝zerine ├çerkezslere geriden sald─▒racak ve ├žember i├žine alacaklard─▒.

Meml├╝klerin yenilmesi 923 /1517

H.923 y─▒l─▒ Cemaziy├╝levvel ay─▒n─▒n ilk g├╝nlerinde, tarihin kaydetti─či en kanl─▒ ve en ├žetin sava┼člardan biri yap─▒ld─▒. Her yandan sar─▒lm─▒┼č olan ├çerkesler, say─▒ca ezici bir ├╝st├╝nl├╝─č├╝ olan bir d├╝┼čmana kar┼č─▒ koyarlar. S─▒k s─▒k devrilmekle beraber, her seferinde yeni bir ┼čiddetle sava┼čmay─▒ s├╝rd├╝r├╝rler. Sultanlar─▒ ba┼člar─▒ndad─▒r ve kendilerine ├Ârnek olmaktad─▒r; hep tehlikenin en b├╝y├╝k oldu─ču yerdedir. Saflar birbirine kar─▒┼č─▒r ve her yandan oluk gibi kan akar. Sonunda askerlerinin bir k─▒sm─▒n─▒n ├Âld├╝─č├╝n├╝, bir k─▒sm─▒n─▒n esir al─▒nd─▒─č─▒n─▒ ve zaferin T├╝rklerden yana oldu─čunu g├Âren Tumanbay, se├žkin bir birli─čin ba┼č─▒nda, elinde k─▒l─▒c─▒, d├╝┼čman saflar─▒n─▒ yarar ve BekarÔÇÖ─▒n o─člu ┼×eyh ArabÔÇÖa s─▒─č─▒n─▒r. Bu mutlak zaferi T├╝rklere ├žok pahal─▒ya mal olmu┼čtur. Asr─▒n─▒n kahraman─▒ olan Sinan Pa┼čaÔÇÖy─▒ kaybetmi┼člerdir. Selim, Pa┼čaÔÇÖn─▒n ├Âl├╝m├╝nden o kadar b├╝y├╝k bir ├╝z├╝nt├╝ duymu┼čtur ki, KahireÔÇÖnin fethinden sonra bile onu s─▒k s─▒k anm─▒┼č ve y├╝re─či s─▒zlayarak ┼č├Âyle demi┼čtir: ÔÇťEvet, M─▒s─▒rÔÇÖ─▒ ald─▒m ama YusufÔÇÖu kaybettim! YusufÔÇÖsuz M─▒s─▒r ise ne i┼čime yarar?ÔÇŁ (Had─▒m Sinan Pa┼čaÔÇÖn─▒n k├╝├ž├╝k ad─▒ YusufÔÇÖtur).

Ba┼čka tarih├žiler bize M─▒s─▒rÔÇÖ─▒n kaderini belirleyen bu sava┼č─▒ daha b├╝y├╝k ayr─▒nt─▒larla anlat─▒rlar. ─░ki ordu sava┼ča ba┼člar ba┼člamaz, emrinde on iki bin Meml├╝k askeri ve ├žok say─▒da Arap s├╝varisi bulunan Tumanbay s├╝varisine d├╝┼čman─▒n kanatlar─▒n─▒ ku┼čatmas─▒n─▒ ve gerisine sald─▒rmas─▒n─▒ emretmi┼čti. Bu arada, iki taraf─▒n da toplar─▒ ate┼č ediyordu. Fakat M─▒s─▒rl─▒ top├žular─▒n ├žo─ču ├Âld├╝r├╝ld├╝ ve toplar─▒ etkisiz hale getirildi. Ba┼člar─▒nda bir├žok H─▒ristiyan asker bulunan Selim’in toplar─▒ ise ├žok daha iyi kullan─▒l─▒yordu. ├çarp─▒┼čmalar ├žok ge├žmeden bir genel sava┼ča d├Ân├╝┼čt├╝ ve iki ordu her yandan birbirine girip g├Â─č├╝s g├Â─č├╝se d├Âv├╝┼čmeye ba┼člad─▒. Tumanbay muharebe birli─činin ba┼č─▒nda SelimÔÇÖe kar┼č─▒ sava┼čt─▒. Meml├╗kÔÇÖlerin kanatlar─▒ T├╝rklerin kanatlar─▒yla ├žarp─▒┼č─▒rken, Araplar yi─čit├že geriden sald─▒rd─▒lar. ├ľyle ki, d├Ârt bir yanda sava┼č─▒l─▒yor, korkun├ž silah sesleri ve ├ž─▒─čl─▒klar ortal─▒─č─▒ ├ž─▒nlat─▒yordu.

GazzeÔÇÖde u─črad─▒─č─▒ yenilginin ├Âc├╝n├╝ almak isteyen Gazali Bey, Yunus Pa┼ča kumandas─▒ndaki sol kanat ├╝zerine g├Âr├╝lmemi┼č bir ┼čiddetle sald─▒rd─▒┬á ve ilk saflar─▒ yard─▒. Bu s─▒rada Araplar da geriden sald─▒r─▒ya ge├žmi┼člerdi. B├Âylece, ┼čimdiye kadar hi├ž ka├žmam─▒┼č olan bu Avrupa askeri geri ├žekilmek zorunda kald─▒. ├ťnl├╝ Sinan Pa┼ča imdatlar─▒na yeti┼čti. Fakat Bidon (Bedevi, y-n.) ve Meml├╝kÔÇÖlar Sinan Pa┼čaÔÇÖy─▒ ve askerlerinin hepsini ├Âld├╝rd├╝. Be┼č y├╝z se├žkin Yeni├žeri b├Âylece bir anda ku┼čat─▒ld─▒ ve k─▒l─▒├žtan ge├žirildi. ├ľte yanda, Asya s├╝varisinin ba┼č─▒nda bulunan Mustafa, M─▒s─▒rl─▒lar─▒n sol kanad─▒n─▒ ├Âyle s─▒k─▒┼čt─▒r─▒yordu ki SelimÔÇÖin aralar─▒nda b├╝y├╝k bir k─▒y─▒ma yol a├žan toplar─▒n─▒n da yard─▒m─▒yla saflar─▒n─▒ da─č─▒tmay─▒ ve nerede ise bozguna u─čratmay─▒ ba┼čard─▒. Uzun boylu ve son derece kuvvetli olan Tumanbay, T├╝rk s├╝varisinin ana birli─činin i├žine dald─▒ ve rastlad─▒─č─▒ herkesi ├Âld├╝rerek piyadenin bulundu─ču yere kadar geldi. ├ľte yandan, daire bi├žiminde s─▒ralanm─▒┼č olan Araplar da g├Ârevlerini m├╝kemmel bir ┼čekilde yap─▒yorlard─▒. Selim korkusuz Yeni├žerileriyle ilerledi ve sava┼č─▒ b├╝y├╝k bir h─▒┼č─▒mla yeniden ba┼člatt─▒. ├çarp─▒┼čmalar sabah─▒n saat d├Ârd├╝nden g├╝ne┼č bat─▒ncaya kadar s├╝rd├╝. Sonunda d├╝┼čman─▒n say─▒ ├╝st├╝nl├╝─č├╝ kar┼č─▒s─▒nda tam bir bozguna u─čramaktan korkan Tumanbay geri ├žekilme emrini verdi, ordug├óh─▒n─▒ ve toplar─▒n─▒ b─▒rakarak KahireÔÇÖye do─čru ├žekildi .

Divitdar ve kahraman Bidon esir al─▒nd─▒lar ve ertesi g├╝n├╝ Selim, birincisinin ├Âl├╝mc├╝l bir yara alm─▒┼č ve ikincisinin de bir baca─č─▒n─▒ kaybetmi┼č olmas─▒na ald─▒r─▒┼č etmeden, ikisinin de ba┼č─▒n─▒ kestirdi. Bu sava┼č─▒n tarihi 24 Ocak 1517ÔÇÖdir.

KahireÔÇÖyi tahkim etmesi

Yi─čit Tumanbay, talihinin ters gitmesine ra─čmen, cesaretini kaybetmedi ve ordusundan arta kalanlarla Kahire ve Nil nehri aras─▒nda mevzilendi. Askerlerinin azl─▒─č─▒n─▒ telafi i├žin sekiz bin Ma─čribi k├Âlesini, Yahudileri, Araplar─▒ ve Meml├╗klar─▒n ├žocuklar─▒n─▒ silahland─▒rd─▒. Toplar─▒ olmad─▒─č─▒ndan ve ovada sava┼čmaya yeterli kuvvetleri bulunmad─▒─č─▒ndan, T├╝rkleri geceleyin basmay─▒ kararla┼čt─▒rd─▒. Yaz─▒k ki, niyeti SelimÔÇÖin kula─č─▒na gitti ve b├Âylece T├╝rkler gafil avlanmaktan kurtuldular; Sultan her tarafta b├╝y├╝k ate┼čler yakt─▒rd─▒ ve M─▒s─▒rl─▒lar b├╝y├╝k kay─▒plar vererek p├╝sk├╝rt├╝ld├╝ler. Tumanbay bu kez Kahire’ye ├žekildi ve halk─▒n yard─▒m─▒yla kap─▒lar─▒ ve giri┼č yollar─▒n─▒ tahkim etti. B├╝t├╝n kuvvetlerini do─ču kap─▒s─▒ndan kaleye giden b├╝y├╝k caddede toplad─▒ ve kaleye de askerler yerle┼čtirdi. Di─čer yollar─▒, ├žok dar ve kullan─▒┼čs─▒z, b├╝y├╝k toplar─▒n ├žekilmesine ve ├žok say─▒da askerin tehlikesizce ge├žmesine elveri┼čsiz olduklar─▒ i├žin ihmal etti.

Meml├╝klar─▒n haz─▒rl─▒klar─▒n─▒ g├╝n├╝ g├╝n├╝ne ve do─čru olarak ├Â─črenen Selim, ertesi sabah do─čarken Bab─▒ Zuil denilen ana kap─▒dan ┼čehre girdi. Bu s─▒rada s├╝varisi de ├že┼čitli y├Ânlerden ilerliyor ve Yeni├žeriler de b├╝y├╝k caddeden ge├žiyorlard─▒. ├çok ge├žmeden, iki taraf─▒n s├╝varileri birbirlerine sald─▒rd─▒lar ve ortal─▒k korkun├ž ┼čekilde kar─▒┼čt─▒. Fakat Osmanl─▒ piyadesi birka├ž topla yard─▒ma geldi ve d├╝┼čmana b├╝y├╝k kay─▒plar verdirdi. Buna ra─čmen, T├╝rkler barikatlarda cesur bir direnmeyle kar┼č─▒la┼čt─▒lar ve son derece kanl─▒ bir ├žarp─▒┼čmadan sonra birbirlerini ezmek durumunda kalan T├╝rkler, y─▒─č─▒nlar halinde ├╝st├╝ ├Ârt├╝l├╝ hendeklere yuvarland─▒lar ve d├╝┼čman─▒n i├žlerine yerle┼čtirmi┼č olduklar─▒ sivri kaz─▒klar─▒n ├╝st├╝ne d├╝┼čerek ├Âld├╝ler. Kad─▒nlar ve ├žocuklar bile sava┼ča kat─▒ld─▒lar ve evlerin ├žat─▒s─▒ndan T├╝rklerin ├╝zerine ta┼člar att─▒lar ve kaynar sular d├Âkt├╝ler. ├ľte yandan, hem Meml├╗klerden hem de T├╝rklerden nefret eden bir├žok M─▒s─▒rl─▒, hangi taraf sava┼č─▒ kazanacak gibi g├Âr├╝n├╝yorsa k├óh onlara k├óh bunlara sald─▒r─▒yorlard─▒. Sokaklarda oluk gibi kan ak─▒yor ve kal─▒n toz tabakas─▒n─▒ ├žamur haline getiriyordu.

Sava┼č iki g├╝n iki gece s├╝rm├╝┼č ve yorgun d├╝┼čm├╝┼č olan Meml├╝kler, say─▒lar─▒ da az oldu─čundan, geri ├žekilmeye ba┼člam─▒┼člard─▒. Fakat ├╝├ž├╝nc├╝ g├╝n, art─▒k ba┼čka ├žareleri kalmad─▒─č─▒n─▒ anlayarak, yeniden b├╝y├╝k bir ┼čiddetle sava┼čmaya ba┼člad─▒lar. O kadar ki, T├╝rkleri epeyce geri ├žekilmek zorunda b─▒rakt─▒lar ve sahra toplar─▒ndan baz─▒lar─▒n─▒ ele ge├žirerek bunlar─▒ ba┼čar─▒yla T├╝rklere kar┼č─▒ kulland─▒lar. S├Âylendi─čine g├Âre, bu durum kar┼č─▒s─▒nda zaferden umudunu kesen ve Yusuf Pa┼čaÔÇÖn─▒n bir pencereden at─▒lan ta┼čla ba┼č─▒ndan yaralanarak yere d├╝┼č├╝─č├╝n├╝ ve ├Âld├╝─č├╝n├╝ g├Âren Selim, evlerin ate┼če verilmesini emretmi┼č. B├Âylece, M─▒s─▒rl─▒lar alevlerin ortas─▒nda aman dilerlerken T├╝rkler geri ├žekilme emrini bekleyerek sava┼č─▒ gev┼četmi┼čler. Fakat ┼čehrin bir k├Â┼česinde bunlar olup biterken, ba┼čka bir k├Â┼če sinde Mustafa d├╝┼čman─▒ kovmay─▒ ba┼čarm─▒┼č ve Meml├╗kler ka├žmak zorunda kal─▒rlarsa kullanmak ├╝zere geni┼č bir alana b─▒rakm─▒┼č olduklar─▒ ├žok say─▒da at─▒ ele ge├žirmi┼čti. Bu haber T├╝rklere yeniden cesaret verdi ve Meml├╗kleri ise ├Âyle bir umutsuzlu─ča d├╝┼č├╝rd├╝ ki s─▒rtlar─▒n─▒ d├Ân├╝p ka├žmaya ba┼člad─▒lar ve KahireÔÇÖyi SelimÔÇÖe terk ettiler. Bunun ├╝zerine Selim yang─▒n─▒n s├Ând├╝r├╝lmesi i├žin emir verdi.

Kazaskerin anlatt─▒─č─▒na g├Âre, yang─▒n s├Ând├╝r├╝ld├╝kten sonra, ├çerkesler sava┼ča devam etmi┼čler ve T├╝rkler ├╝zerine oklar ya─čd─▒rmaya ba┼člam─▒┼člard─▒r. ├çarp─▒┼čmalar ayn─▒ ┼čiddetle b├╝t├╝n g├╝n devam etmi┼č ve sokaklar kan deryas─▒na d├Ânm├╝┼čt├╝r. Gece oldu─čunda, yorgun ve zay─▒f d├╝┼čm├╝┼č olan ├çerkezler bir camiye ├žekilmi┼čler ve buradan sanki bir kalede imi┼čler gibi kendilerini ├╝├ž g├╝n ├╝├ž gece yi─čit├že savunmu┼člard─▒r. Sonunda, T├╝rkler, camiyi ele ge├žirmi┼člerdir. Tumanbay k─▒l─▒k de─či┼čtirerek ka├žmay─▒ ba┼čarm─▒┼čt─▒r. Selim gelip i├žerde kalan baz─▒ zavall─▒lar─▒ yakalam─▒┼čt─▒r. Ordu ise ┼čehri ya─čmalam─▒┼č ve ├žok say─▒da esir alm─▒┼čt─▒r. Bunlar─▒n hepsinin ba┼člar─▒ kesilmi┼čtir.

*

El Gazali, Araplardan asker toplamak i├žin KahireÔÇÖden ├ž─▒km─▒┼č ve ┼čimdi yeniden ┼čehrin yak─▒nlar─▒na d├Ânm├╝┼čt├╝. Bu arada Selim bir duyuru yay─▒nlayarak ├╝├ž g├╝n i├žinde teslim olacak b├╝t├╝n ├çerkeslerin canlar─▒n─▒n ba─č─▒┼članaca─č─▒n─▒ bildirmi┼čti. Bundan sonra, Selim, ba┼čta b├╝y├╝k beyaz sancak ve arkas─▒nda davullar, borazanlar ve nakkareler oldu─ču halde SultanÔÇÖ─▒n saray─▒na gitti. Burada ka├žmaya ├žal─▒┼čan birka├ž Meml├╝kÔÇÖun ihaneti ortaya ├ž─▒kt─▒. Bunlar yakalanarak kimi hemen orada idam edildi, kimi ise birka├ž g├╝n hapsedildikten sonra Nil nehrinde bo─čuldu. Selim El GazaliÔÇÖyi ve bir beylerbeyini KaitaÔÇÖya (El Katiya) g├Ândererek bu ┼čehrin ya─čmalanmas─▒ ve k├Âlelerin, ordu i├žin yiyecek istemeye gelmi┼č olan askerlere hakaret ettikleri i├žin, cezaland─▒r─▒lmas─▒ i├žin emir verdi. ┼×ehir ya─čma edildi ve Ma─čribiler ├Âld├╝r├╝ld├╝. Bu ibret kom┼ču ┼čehirlerin halk─▒n─▒ yola getirdi. Kazasker ┼č├Âyle devam etmektedir: Hepimiz Nil ─▒rma─č─▒n─▒ ge├žip Cize’ye ├žekilmi┼č olan Tumanbay’─▒n ne yapaca─č─▒n─▒ merak ediyorduk. ├ľte yandan, Tumanbay da T├╝rklerin giri┼čimlerini ├Â─črenmek i├žin can at─▒yordu. Gizlice Kahire’ye el├žiler g├Ândererek halk─▒ el alt─▒ndan T├╝rklere kar┼č─▒ k─▒┼čk─▒rtmay─▒ denedi. Bu s─▒ralarda, Ma─čribi ve Arap beylerinden biri olan ├ľmer, gizlice Selim’in elini ├Âpmeye ve kendisine olup bitenlerden haber vermeye geldi. Sultan kendisini Cize y├Âresinde bir sanca─č─▒n ba┼č─▒na getirdi. Her yere muhaf─▒zlar kondu. Nil k─▒y─▒lar─▒na toplar yerle┼čtirildi, b├Âylece gelip ge├ži┼č ├Ânlendi. Daha sonra, M─▒s─▒r Sultan─▒’na, Kahire Kad─▒s─▒yla birlikte ileri gelenlerden iki ki┼činin g├Ânderilmesine ve Selim’e sayg─▒lar─▒n─▒ sunmak ├╝zere Kahire’ye gelmesi i├žin kendisine ├ža─čr─▒da bulunulmas─▒na karar verildi. Selim bu ┼čartla kendisine b├╝y├╝k bir sancak ve Kahire Beyli─čiÔÇÖni vermeyi vaat etti. Fakat ├çerkezler el├žileri yakalayarak ├Âld├╝─▒d├╝ler.

*

Selim bu suikast haberini al─▒r almaz, Nil ├╝zerine k├Âpr├╝ler kurulmas─▒n─▒ ve MustafaÔÇÖn─▒n b├╝t├╝n orduyla y├╝r├╝y├╝┼če ge├žmesini emretti. Bunu ├Â─črenen Tumanbay derhal be┼č bin ├çerkes ve on bin Arab─▒n ba┼č─▒nda ilerledi. O kadar ├žabuk y├╝r├╝d├╝ ki, bir g├╝n ve bir gecede T├╝rklerle nerede ise burun buruna geldi. Bu arada, Rumeli askerinin bir k─▒sm─▒ Nil’i ge├žmi┼čti; kalanlar ise, d├╝┼čman─▒n bu kadar ├žabuk gelebilece─čine ihtimal vermediklerinden hen├╝z kar┼č─▒ k─▒y─▒ya ge├žmemi┼čler. Fakat Sultan─▒n ota─č─▒ etraf─▒nda n├Âbet tutmakla g├Ârevli olanlar atlar─▒n─▒n kald─▒rd─▒─č─▒ toz bulutundan ├çerkezlerin yakla┼čmakta oldu─čunu g├Âr├╝nce, hemen atlar─▒na bindiler ve Selim, Mustafa’ya haber g├Ândererek onun da ayn─▒ ┼čeyi yapmas─▒n─▒ istedi. ├çerkesler sanca─č─▒n bulundu─ču yere gelinceye kadar ├Ânlerine ne ├ž─▒kt─▒ysa devirip ge├žtiler. Takviye alm─▒┼č olan T├╝rkler burada ├çerkesleri p├╝sk├╝rtt├╝ler. Fakat ├žok ge├žmeden ├çerkesler geri d├Ân├╝p T├╝rkleri ├Âyle bir k─▒l─▒├žtan ge├žinmeye ba┼člad─▒lar ki oluk oluk kanlar akt─▒. Ma─čribiler sadece ├çerkeslerin arada bir soluk alabilmeleri i├žin d├Âv├╝┼č├╝yorlard─▒ ve durum T├╝rklerin aleyhinde gibi g├Âr├╝n├╝yordu. Buna ra─čmen a─č─▒r kay─▒plar verme pahas─▒na da olsa s─▒k─▒ durdular. ‘

Bulundu─ču yerden olup bitenleri izleyebilen ve T├╝rklerin sava┼č─▒ kaybetme tehlikesiyle kar┼č─▒ kar┼č─▒ya bulunduklar─▒n─▒ g├Âren Mustafa, yata─čan─▒n─▒ ├žekerek d├Ârtnala TumanbayÔÇÖ─▒n bulundu─ču tarafa do─čru ko┼čtu. Amac─▒ onu ├Âld├╝rmek, sonra da kendisini feda etmekti. Avrupa askeri komutanlar─▒n─▒n bu cesaretinden ├Ârnek alarak kendisini izlediler. E─čer cesaretlerini kaybetmi┼č olsalard─▒ ├Âlmeleri i┼čten bile de─čildi. Sava┼č b├╝y├╝k bir ┼čiddetle yeniden ba┼člay─▒nca, Tumanbay T├╝rklerin ne pahas─▒na olursa olsun zaferi kazanmaya kararl─▒ olduklar─▒n─▒ anlad─▒. O zaman b├╝y├╝k bir h├╝k├╝mdarken zavall─▒ bir k├Âle durumuna d├╝┼čt├╝─č├╝n├╝, bir zamanlar b├╝t├╝n zenginlikler onunken ┼čimdi yoksulluk i├žinde bulundu─čunu d├╝┼č├╝nerek, ya┼čl─▒ g├Âzlerini g├Âky├╝z├╝ne kald─▒rarak ├Âyle y├╝rekler ac─▒s─▒ bir ┼čekilde halinden yak─▒nd─▒ ki, kendisini dinleyenler g├Âzya┼člar─▒n─▒ tutamad─▒lar. Nihayet ka├žmaya ba┼člad─▒ ve gece g├╝nd├╝z ko┼čtuktan sonra bir k├Âpr├╝ ba┼č─▒na geldi ve burada biraz dinlendi. Mustafa, Rumeli askerinin ba┼č─▒nda kendisini takip etti. Selim ise KahireÔÇÖye d├Ând├╝.

D├Ârt g├╝n d├Ârt gece Mustafa Pa┼ča taraf─▒ndan kovalanan Tumanbay nihayet yorgunluktan takati kesilerek bir Ma─čribi ├žiftli─čine s─▒─č─▒nmak zorunda kald─▒. Ayn─▒ derecede yorgun d├╝┼čm├╝┼č ve Tumanbay’─▒ yakalamaktan art─▒k umudu kesmi┼č olan T├╝rkler, ├žiftlikteki adamlara haber g├Ândererek SultanÔÇÖ─▒ muhafaza alt─▒na almalar─▒n─▒, daha uza─ča gitmesine engel olmalar─▒n─▒, yoksa evlerini ya─čmalay─▒p yakacaklar─▒n─▒ bildirdiler. ├çiftli─čin sahibi olan ┼×eyh Essaim bu emirleri di─čer Ma─čribilere iletti onlar da TumanbayÔÇÖ─▒ ve yan─▒ndakileri ku┼čatarak ka├žmalar─▒na engel oldular. Fakat T├╝rkler gelince Tumanbay ve adamlar─▒ kendilerini civardaki bir g├Âle att─▒lar; T├╝rkler kimini k─▒l─▒├žtan ge├žirdi, kimini esir ald─▒lar. Tumanbay diz boyu suyun i├žindeydi. ├ç─▒kar─▒p pa┼čaya g├Ât├╝rd├╝ler, o da hemen bir tatar yola ├ž─▒kararak padi┼čaha haber g├Ânderdi.

Tatar sevin├ž g├Âsterileriyle kar┼č─▒land─▒ ve b├╝t├╝n sancakbeyleri ile di─čer ileri gelenler SelimÔÇÖin elini ├Âpt├╝ler. Tumanbay, SelimÔÇÖin huzuruna ├ž─▒kar─▒lmad─▒; s─▒k─▒ g├╝venlik tedbirleri alt─▒nda padi┼čah─▒n ota─č─▒n─▒n yan─▒nda bir ├žad─▒ra konuldu. Bu arada Mustafa Pa┼ča Nil civar─▒ndaki bir ├žiftlikte Ma─čribilere kar┼č─▒ bir sava┼č daha verdi. Bu Ma─čribiler, birka├ž Meml├╝k’la birlikte, baz─▒ T├╝rkleri soymu┼člar ve ├Âld├╝rm├╝┼člerdi. Mustafa Pa┼ča, ├žiftli─či yakt─▒ktan sonra, daha birka├ž g├╝n orada kald─▒ ve sonra Padi┼čahÔÇÖ─▒n yan─▒na d├Ând├╝. Selim yak─▒nlar─▒na dan─▒┼čt─▒ktan sonra, TumanbayÔÇÖ─▒n bir kat─▒ra bindirilerek b├╝t├╝n Kahire sokaklar─▒nda dola┼čt─▒r─▒lmas─▒n─▒ ve sonra da Bab├╝lvelet ad─▒ verilen kap─▒da as─▒lmas─▒n─▒ emretti. Padi┼čahÔÇÖ─▒n ferman─▒ hemen yerine getirildi. l┼čte b├Âylece Meml├╝k ─░mparatorlu─ču sona erdi ve Sultan Selim b├╝y├╝kl├╝─č├╝n├╝n doru─čuna vard─▒. KazaskerÔÇÖin anlatt─▒klar─▒ burada bitmektedir.

T├╝rk yazarlar─▒na dayanan Cantemir Tarihinde, Tumanbay├«n Kahire den ka├žmas─▒ndan yakalanmas─▒na kadar olup bitenler hakk─▒nda hi├žbir ayr─▒nt─▒ yoktur. Bu olay─▒ ve M─▒s─▒r Sultan─▒ÔÇÖn─▒n ├Âl├╝m├╝nden ├Ânce olup bitenleri Cantemir ┼č├Âyle anlatm─▒┼čt─▒r:

ÔÇťTumanbay ya┼čad─▒k├ža M─▒s─▒rÔÇÖ─▒n fethi sallant─▒dayd─▒; Kahire civar─▒nda bulunuyor ve Selim ├╝lkeden ayr─▒l─▒r ayr─▒lmaz ortal─▒─č─▒ kar─▒┼čt─▒rmak i├žin f─▒rsat kolluyordu. Selim kendisinden gelebilecek her t├╝rl├╝ tehlikeyi ├Ânlemek i├žin, ┼×eyh Arab’a zengin arma─čanlarla el├žiler g├Ânderdi ve d├╝┼čman─▒n─▒ kendisine teslim etmesini istedi; ayr─▒ca Osmanl─▒ ─░mparatoru’nun dostlu─čunu kazanman─▒n ├Âfkesini kazanmaktan daha iyi oldu─čunu hat─▒rlatt─▒. SelimÔÇÖin ├Âfkesinden ├žekinen ya da arma─čanlar─▒yla elde edilen ┼×eyh, TumanbayÔÇÖ─▒ teslim etmekten utanmad─▒. Bu, devletler hukukuna ve ├Âzellikle Arap RaiÔÇÖne ayk─▒r─▒, al├žak├ža bir hareketti. Ancak Tumanbay’─▒n meziyetleri bu al├žak ruhlu adam─▒ etkilememi┼č olmas─▒na kar┼č─▒l─▒k, d├╝┼čman─▒ kendisini takdir etmek b├╝y├╝kl├╝─č├╝n├╝ g├Âstermi┼čtir. Tumanbay huzuruna getirildi─činde, Selim yi─čitli─čine sayg─▒ duymu┼č ve ba─člar─▒n─▒ ├ž├Âzd├╝r├╝p onu sofras─▒na oturtmaktan kendini alamam─▒┼čt─▒r. B├Âylece Tumanbay kahramanl─▒─č─▒ sayesinde ma─črur ve muzaffer bir h├╝k├╝mdar─▒n sayg─▒s─▒n─▒ kazanmas─▒n─▒ bilmi┼čtir. Bir s├╝re SelimÔÇÖle gerek resmi gerek ├Âzel olarak konu┼čmu┼č, sohbet etmi┼č, M─▒s─▒rÔÇÖ─▒n durumu, yasalar, halk─▒n ├Âzellikleri, ├Ârf ve ├ódetleri hakk─▒nda kendisine bilgi vermi┼čtir.

Fakat ├žok ge├žmeden bu h├╝k├╝mdar da, kaderin elinde oyuncak olan herkesin ba┼č─▒na gelen felaketten nasibini alm─▒┼čt─▒r. TumanbayÔÇÖ─▒n cesaretine ve kahramanl─▒─č─▒na hayranl─▒k duyan, ruh asaletini, temkinini, a─č─▒rba┼čl─▒l─▒─č─▒n─▒ takdir eden Selim, onu ├Âld├╝rtmeyi yak─▒┼č─▒ks─▒z buldu. Kendisini M─▒s─▒r Valili─či’ne atamay─▒ d├╝┼č├╝nd├╝ ve dostlu─čunu kazanmak istedi. Halk homurdanmaya ba┼člad─▒. Bu kadar b├╝y├╝k bir yetkiyle donat─▒lmas─▒ halinde Tumanbay’─▒n SelimÔÇÖin ayr─▒lmas─▒ndan sonra M─▒s─▒rÔÇÖ─▒n ger├žek efendisi olaca─č─▒, Araplar─▒n da yard─▒m─▒yla ├çerkesleri yeniden g├╝├žlendirece─či ve T├╝rk garnizonlar─▒n─▒ kovaca─č─▒ s├Âylendi. Ba┼člang─▒├žta Selim bu s├Âzlere ald─▒r─▒┼č etmedi ve bunlar─▒ d├╝┼čmanlar─▒n─▒n k├Ât├╝ niyetine yordu. Fakat yak─▒nmalar─▒n artt─▒─č─▒n─▒ g├Âr├╝nce i┼či k├Âk├╝nden halletmeye karar verdi. ┼×ehs├╝varo─člu Ali BeyÔÇÖin, ├çerkesler taraf─▒ndan hunharca bo─čulmu┼č olan babas─▒n─▒n ac─▒s─▒n─▒ h├ól├ó y├╝re─činde ta┼č─▒d─▒─č─▒n─▒ biliyordu. TumanbayÔÇÖ─▒ Kahire’nin Bab─▒ Zuveyla kap─▒s─▒nda asmakla onu g├Ârevlendirdi ve ┼č├Âyle dedi: ÔÇśBug├╝ne kadar merhametimin ne kadar engin oldu─čunu kan─▒tlad─▒m. Fakat mademki halk ya k├Ât├╝l├╝k olsun diye ya da kendisini sevdi─či i├žin bu zavall─▒ adam─▒ diline dolam─▒┼č duruyor, cezas─▒n─▒ o ├žeksin!ÔÇÖ Ali Bey, Rebiy├╝levvel ay─▒n─▒n sonunda kendisine verilen bu g├Ârevi b├╝y├╝k bir istekle yerine getirdi.

M─▒s─▒rl─▒lar bu manzara kar┼č─▒s─▒nda deh┼čet i├žinde kald─▒lar. Fakat bu onlar i├žin ayn─▒ zamanda gizli bir sevin├ž kayna─č─▒ oldu. Uzun zamandan beri ├çerkeslerin m├╝stebit egemenli─čine kar┼č─▒ duyduklar─▒ kini saklam─▒┼č olan M─▒s─▒r halk─▒, ak─▒n ak─▒n SelimÔÇÖe ko┼čup kendisine sonsuza dek ba─čl─▒l─▒klar─▒n─▒ sundu. Sultan halk─▒n hi├žbir ├çerkesi saklamamas─▒ ┼čart─▒yla bir genel af ilan etti. Bu karar halka duyurulur duyurulmaz, millet ├çerkes av─▒na ├ž─▒kmaya ba┼člad─▒ ve hepsi gizlendikleri yerlerden ├ž─▒kar─▒larak zincire vurulup g├Ât├╝r├╝ld├╝ler. Selim ertesi g├╝n, ┼čehrin d─▒┼č─▒nda, Nil k─▒y─▒lar─▒nda muhte┼čem bir taht kurdur anahtarlar─▒m teslim etti ve H├╝k├╝mdarl─▒─č─▒n─▒ tan─▒d─▒. Sultan, Mekke ┼×erifi’ni mevkiine yak─▒┼č─▒r bir ┼čekilde kar┼č─▒lad─▒ ve cesareti, dindarl─▒─č─▒ ve bilgisiyle temay├╝z etmi┼č olan o─člunu kendisine halef tayin etti. ┼×erif, itibar─▒n─▒ kullanarak, g├Â├žebe Arap kabilelerinin l SelimÔÇÖe ba─č─▒ml─▒l─▒klar─▒n─▒ sa─člad─▒. Bunlar ilerde Osmanl─▒ padi┼čahlar─▒na sad─▒k kalacaklar─▒na dair bir senet imzalad─▒lar ve rehine olarak reislerinden bir├žo─čunu ─░stanbulÔÇÖa g├Ânderdiler.ÔÇŁ

 

KAYNAKÇA:

-Budayev, N. M., Memlûk tarihinden Bir Yaprak, Kim Bu Çerkesler, İstanbul-2009, Selenge Yayınları

-Clout, Andre, K├Âlelerin ─░mparatorlu─ču Meml├╗klerin M─▒s─▒r─▒, ─░stanbul-2005, Epsilon

-Ero─člu, Haldun, Osmanl─▒ÔÇÖda Muhalefet, ─░stanbul-2016, Bilge K├╝lt├╝r Sanat

-Goodwin, Jason, Ufuklar─▒n Efendisi Osmanl─▒lar, ─░stanbul-1999, Sabah Kitaplar─▒

-Hammer, B├╝y├╝k Osmanl─▒ Tarihi, ─░stanbul, Sabah Kitaplar─▒

Histoire ├ťniversitesi Tarih B├Âl├╝m├╝ (Fransa), Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču Tarihi, Ba┼člang─▒├žtan 1566ÔÇÖya Kadar-─░stanbul,-2000,┬á Nokta Kitap

-Hoca Sadettin Efendi, Tac├╝ÔÇÖt Tevarih-4, 1979, K├╝lt├╝r Bakanl─▒─č─▒

– ─░nalc─▒k, Halil, Devlet-i Aliyye I, ─░stanbul-2010, T. ─░┼č Bankas─▒ K├╝lt├╝r Yay─▒nlar─▒

– Kaysuni-Zade Nidai Remmal Hoca, Tarih-i Sahip Giray Han

-Kemalpa┼čazade, Tev├órih-i ├éli-Osman, ─░stanbul-2015, ├çaml─▒ca Bas─▒n Yay─▒n

-Selaniki Mustafa Efendi, Selaniki Tarihi, Ankara-1999, TTK

-Smirnov, V.D., Osmanl─▒ D├Ânemi K─▒r─▒m Hanl─▒─č─▒, ─░stanbul-2016, Selenge Yay─▒nlar─▒

762 total views, 1 views today

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi. Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: ekrempeker@gmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Ekrem Hayri Peker

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒