Hac─▒ TONAK
Hac─▒  TONAK
Gazi Mustafa Kemal Atat├╝rkÔÇÖ├╝n son yolculu─ču
  • 03 May─▒s 2018 Per┼čembe
  • +
  • -

Gazi Mustafa Kemal Atat├╝rkÔÇÖ├╝n ÔÇťson yolculu─čuÔÇŁ ┼č├╝phesiz, ├Âteki evrenÔÇÖe yahut ebedi alemÔÇÖe g├Â├ž├╝d├╝r. Milli Kurtulu┼č ve Milli Kurulu┼čÔÇÖun b├╝y├╝k ├Ânderi, atfedilen keskin g├Âr├╝┼č├╝ ve sezi┼či ile bu ÔÇťson yolculu─čunÔÇŁ pek de uzak olmad─▒─č─▒n─▒ aylar ├Âncesinden g├Ârebilmi┼čtir. Bu ├Âng├Âr├╝ye ba─čl─▒ olarak, en ba┼č─▒ndan itibaren kurulu┼čunu ├žok ├Ânemsedi─či ve yaln─▒zca isim se├žmek i├žin bile g├╝nler ve geceler harcamay─▒ g├Âze ald─▒─č─▒ Merinos ve Sun─čipek fabrikalar─▒n─▒n a├ž─▒l─▒┼č─▒n─▒ yapm─▒┼č; d─▒┼č politika stratejisinin merkezinde yer alan AntakyaÔÇÖn─▒n T├╝rkiyeÔÇÖye yeniden kazand─▒r─▒lmas─▒ yolundaki ad─▒mlar─▒ da h─▒zland─▒rm─▒┼čt─▒r. BursaÔÇÖdan d├Ân├╝┼č├╝nde, Serbest F─▒rka olay─▒n─▒n neden oldu─ču so─čuklu─ču bir yana b─▒rak─▒p Ege vapurunda kendisine e┼člik etmesini istedi─či eski silah arkada┼č─▒ Ali Fuat CebesoyÔÇÖa yolculuk s─▒ras─▒nda s├Âyledikleri, ├Ân├╝ndeki zaman─▒n h─▒zla azald─▒─č─▒n─▒n ayr─▒m─▒nda oldu─čunu ortaya koymaktad─▒r.

Antakya sorununda temelli ve geri d├Ân├╝┼čs├╝z ad─▒mlar─▒n at─▒ld─▒─č─▒na iyice emin olduktan sonra ├Ânce SavaronaÔÇÖya, ard─▒ndan Dolmabah├žeÔÇÖye ta┼č─▒nm─▒┼č; 5 Eyl├╝l g├╝n├╝ hasta yata─č─▒nda vasiyetini yazm─▒┼č, metin ├╝zerinde ├ževresindekilerle konu┼čmu┼č ve ayn─▒ g├╝n son ┼čeklini vererek imzalam─▒┼čt─▒r. Bundan yakla┼č─▒k 20 g├╝n sonra ilk koma hali gelmi┼č, hekimlerin m├╝dahalesine yan─▒t vererek bunu ayn─▒ gece atlatm─▒┼čt─▒r. 17 Ekim g├╝n├╝ ilkinden daha ciddi, daha a─č─▒r ikinci bir komaya girmi┼č, 19 Ekim g├╝n├╝ a├ž─▒larak bundan da ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. ├ç─▒kamad─▒─č─▒ son koma, ikincisinden de a─č─▒r olmak ├╝zere 8 Kas─▒m g├╝n├╝ gelmi┼č ve OÔÇśnu, 10 Kas─▒m g├╝n├╝ saat 9ÔÇÖu be┼č ge├že hayattan koparm─▒┼čt─▒r…

Gazi Mustafa Kemal Atat├╝rk’├╝n vefat─▒ ve vefat─▒na sebep hastal─▒k konusunda hekimlerin resmi raporlar─▒ vard─▒r ve bunlar kamuoyu ile payla┼č─▒lm─▒┼čt─▒r:┬á Buna g├Âre hastal─▒k, karaci─čer b├╝y├╝mesi ve bat─▒nda su toplanmas─▒ ile seyreden Sirozdur. Karaci─čerin g├╝nbeg├╝n i┼člevlerinden kaybederek yetersiz hale gelmesi, ├Âteki organlarda da sorunlara ve yetmezliklere yol a├žm─▒┼č ard─▒ndan koma hali, ard─▒ndan da ├Âl├╝m gelmi┼čtir!

Ne var ki T├╝rkiyeÔÇÖde 10 Kas─▒m 1938 g├╝n├╝ ba┼člam─▒┼č olmas─▒ gereken tart─▒┼čma, hekimlerin a├ž─▒k saptamalar─▒na ve bunlar─▒n ilan edilmesine kar┼č─▒n her y─▒l yeni ekler alarak s├╝rmektedir. Bas─▒n yay─▒n organlar─▒n─▒n 10 Kas─▒m tarihli n├╝shalar─▒na g├Âz at─▒ld─▒─č─▒nda g├Âr├╝len ┼čudur:

G├Âr├╝┼č belirtenlerden kimi bu ├Âl├╝mden ÔÇťMasonÔÇŁ te┼čkilat─▒n─▒, kimi ─░ttihat ve Terakki ├Ârg├╝t├╝ ile uzant─▒lar─▒n─▒, kimi hekimleri, kimi ├╝nl├╝ sofras─▒nda eksik olmayan i├žkiyi, kimi de on y─▒ldan fazla s├╝ren sava┼č ve cephe ortam─▒n─▒n yokluk ve yoksunluklar─▒n─▒ sorumlu tutmaktad─▒r.

Bu sonuncusunun, ├Âzellikle Birinci D├╝nya HarbiÔÇÖnde, ├Ârne─čin ├çanakkale Sava┼č─▒ÔÇÖnda, asker i├žinde d├╝┼čman mermileri ile s├╝ng├╝lerinin sebep oldu─čundan ├žok daha fazla kay─▒plara yol a├žt─▒─č─▒ bilinmektedir. Mustafa Kemal Pa┼ča, askerleriyle ayn─▒ siperleri payla┼čan komutanlardand─▒. Dizanteri, tifo, tif├╝s gibi ├Âl├╝mc├╝l hastal─▒klar─▒n kol gezdi─či o siperlere her g├╝n, her saat ob├╝s ya─č─▒yordu. Her g├╝n, her saat h├╝cum bekleniyor veya h├╝cuma kalk─▒l─▒yordu. Bu ko┼čullarda hastalar─▒ cephe gerisine g├Ândermek, ├Âteki g├╝├žl├╝klerin yan─▒nda t├╝fek tutan her ele olan b├╝y├╝k gereksinim nedeniyle de m├╝mk├╝n olam─▒yordu. Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖn─▒n ├çanakkaleÔÇÖde ve sonras─▒nda Do─ču CephesiÔÇÖnde (Diyarbak─▒r, Bitlis), G├╝neyÔÇÖde NablusÔÇÖta (Filistin), ┼×amÔÇÖda, Y─▒ld─▒r─▒m Ordular─▒ grubunun ├žekildi─či HalepÔÇÖin kuzeyinde (Suriye) kaderini erat─▒n kaderinden ay─▒racak, erat─▒n kaderinden koruyacak ├Âzel ├Ânlemleri yoktu; kald─▒ ki bu, d├╝┼čmanla burun buruna ya┼čanan, ├žat─▒┼č─▒lan, sava┼č─▒lan ko┼čullarda m├╝mk├╝n de de─čildi. Osmanl─▒ ordusunda, Erkan-─▒ Harb-i UmumiyeÔÇÖnin merkez b├╝rokrasisi i├žinde yer almayan her komutan, eylemli olarak sava┼č i├žinde yer alan her asker ayn─▒ durumdayd─▒. K─▒sacas─▒ cephedekiler i├žin Siroz dahil, kanser dahil her hastal─▒─ča kap─▒lar ard─▒na kadar a├ž─▒kt─▒.

GE├ç KALAN TE┼×H─░S, ├ťM─░TS─░Z TEDAV─░

Kabul etmeli ki Mustafa Kemal Atat├╝rk gibi askeri ve siyasi bir ├Ânderin, g├╝n├╝m├╝z t─▒bb─▒n─▒n ÔÇťya┼čl─▒ÔÇŁ kabul etmedi─či bir ya┼čta hayata veda etmesi, ister istemez bir tak─▒m sorular─▒ ve tart─▒┼čmalar─▒ beraberinde getirecekti. Ne var ki 1938ÔÇÖde ne hekimlik ve eczac─▒l─▒─č─▒n dolay─▒s─▒yla tedavi ara├žlar─▒n─▒n ve ne de mikrobiyolojinin bug├╝nk├╝ seviyesinde olmad─▒─č─▒n─▒, ├Ârne─čin kanserin ├Ânemli ├Âl├ž├╝de gizemini korudu─čunu unutmamak gerekir. Nitekim ara┼čt─▒rmac─▒lar─▒n g├Âr├╝┼člerine ba┼čvurdu─ču hekimler, Atat├╝rkÔÇÖ├╝n vefat─▒na neden olan hastal─▒─č─▒ g├╝n├╝m├╝z├╝n t─▒bbi birikimi i├žinde tan─▒mlamalar─▒ istense ÔÇťkanserÔÇŁ diyeceklerini belirtmi┼člerdir (E. M├╝tercimler).

G├╝n├╝n ko┼čullar─▒nda ise hastal─▒─ča (Siroz) ili┼čkin kimi i┼čaretler, ├çinÔÇÖden geldi─či ├Âne s├╝r├╝len bir kar─▒nca t├╝r├╝yle ili┼čkilendirilmi┼č, ├Ânlem olarak da k├Â┼čk├╝n tepeden t─▒rna─ča ila├žlanmas─▒ yoluna gidilmi┼čtir.
Atat├╝rkÔÇÖ├╝n yak─▒nd─▒─č─▒ yorgunluk, i┼čtahs─▒zl─▒k, kilo kayb─▒ ve ├Âdem gibi g├╝n├╝m├╝zde hekimlerce karakteristik say─▒lan hastal─▒k belirtileri de iyi anla┼č─▒lamad─▒─č─▒ndan, re├žete olarak Yalova Termal tesislerinde dinlenme ve ├Âzel k├╝r uygun g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝.

Termal Otel’de, 22 Ocak 1938 g├╝n├╝ Atat├╝rk’├╝ muayene eden Dr. Nihat Re┼čat Belger, kar─▒nca ─▒s─▒r─▒klar─▒ ve ├Âteki allerjen ├Âyk├╝lerini bir yana b─▒rak─▒p ciddi bir karaci─čer rahats─▒zl─▒─č─▒ndan ku┼čkuland─▒ ve Atat├╝rk’e Siroz te┼čhisi koydu. Bu ilk te┼čhisti ve yaz─▒k ki gecikmi┼č bir te┼čhisti. Dr. Belger, Atat├╝rk’e hastal─▒kla ba┼ča ├ž─▒kabilmenin biricik yolunun perhiz oldu─čunu hat─▒rlatt─▒ ve buna ÔÇťbilÔÇÖa kayd─▒-─▒ ┼čartÔÇŁ (kay─▒ts─▒z ┼čarts─▒z) uymas─▒n─▒ tavsiye etti. Atat├╝rk, Termal Otel’de bir s├╝re s─▒k─▒ perhize ve ├Âzel k├╝r tedavisine boyun e─čdiyse de bu uzun s├╝rmedi. ├ç├╝nk├╝ isim babas─▒ oldu─ču, ayr─▒ca proje a┼čamas─▒ndan ba┼člayarak AÔÇÖdan ZÔÇÖye her a┼čamas─▒yla yak─▒ndan ilgilendi─či ve faaliyete ge├žirilmesini sab─▒rs─▒zl─▒kla bekledi─či iki ├Ânemli sanayi tesisinin a├ž─▒l─▒┼č─▒ gelip ├žatm─▒┼čt─▒. Dr. BelgerÔÇÖin ve arkada┼člar─▒n─▒n ┼čiddetli kar┼č─▒ koyu┼člar─▒n─▒ dinlemedi; iki tesisin ├Ânceden ilan edilmi┼č a├ž─▒l─▒┼č─▒n─▒ ertelemeyi hi├ž d├╝┼č├╝nmemi┼čti, a├ž─▒l─▒┼č g├╝n├╝ orada olmamay─▒ da hi├ž d├╝┼č├╝nmedi.

Kald─▒ ki doktorlar ne derse desin, kendisini hi├ž olmad─▒k ┼čekilde iyi ve sa─čl─▒kl─▒ hissediyordu. Bu arada doktorlar─▒n s─▒k─▒ perhizi sonu├žlar─▒n─▒ g├Âstermi┼č, kilo bile alm─▒┼čt─▒. BursaÔÇÖya gitmemesi i├žin ortada hi├žbir sebep g├Ârm├╝yordu.

Cumhurba┼čkan─▒ Gazi Atat├╝rk, 1 ┼×ubat 1938 sabah─▒ beraberinde Ba┼čbakan Celal Bayar, ─░├ži┼čleri Bakan─▒ ┼×├╝kr├╝ Kaya, Bay─▒nd─▒rl─▒k Bakan─▒ Ali ├çetinkaya, Ekonomi Bakan─▒ ┼×akir Kesebir, Orgeneral Fahrettin Altay ve s─▒n─▒f arkada┼č─▒ Emekli General Ali Fuat Cebesoy oldu─ču halde, YalovaÔÇÖdan hareket etti. ├ľnce OrhangaziÔÇÖye u─črayarak, burada halkla k─▒sa bir g├Âr├╝┼čme yapt─▒. Ard─▒ndan GemlikÔÇÖe ge├žerek, Sun─čipek ad─▒n─▒ koydu─ču fabrikaya geldi. Fabrikan─▒n a├ž─▒l─▒┼č─▒n─▒ yapt─▒ ve y├Âneticilerinden ├╝retimine ve ├žal─▒┼čmas─▒na ili┼čkin bilgi ald─▒. ├ťnitelerin ├žal─▒┼č─▒r halini g├Âzlemledi, ├╝retimin ├že┼čitli a┼čamalar─▒n─▒ yak─▒ndan g├Ârd├╝ ve fabrikan─▒n onur defterine ┼čunlar─▒ yazd─▒:

ÔÇť1.2.1938
S├╝merbank Sun─čipek fabrikas─▒n─▒n ziyaretinden duydu─čum bahtiyarl─▒k b├╝y├╝kt├╝r. Bu de─čerli kurumun millet i├žin kutlu olmas─▒n─▒ dilerim.
K.ATAT├ťRKÔÇŁ


MER─░NOSÔÇÖUN A├çILI┼×INDA

Gazi Atat├╝rk ve beraberindekiler, Sun─čipekÔÇÖin a├ž─▒l─▒┼č─▒ndan sonra saat 16.00ÔÇÖy─▒ ge├že BursaÔÇÖya, Cumhuriyet alan─▒na geldiler ve burada halk─▒n co┼čkun sevgi g├Âsterisiyle kar┼č─▒land─▒lar. Cumhurba┼čkan─▒ Gazi Atat├╝rk, Tayyare sinemas─▒ ├Ân├╝nde otomobilinden inerek bir s├╝re halk─▒n aras─▒nda y├╝r├╝d├╝. Durumundan memnundu, ama hekimlerin s─▒k─▒ s─▒k─▒ya uyard─▒─č─▒ Ba┼čbakan Bayar ve ├Âteki yetkililer bir an ├Ânce k├Â┼čke gitmesi ve dinlenmesi gerekti─či konusunda ─▒srar edip durmaktayd─▒lar. Uyar─▒lara kulak verdi─činden mi, yoksa yoruldu─čundan m─▒ bilinmez; Ulucami ├Ân├╝nde yeniden otomobiline binerek ├çekirge yolundaki k├Â┼čk├╝ne gitti.

Gece olunca Bursal─▒lar gen├žlik dolu, tutkulu, co┼čkulu bir fener alay─▒ d├╝zenledi. Cumhuriyet alan─▒ndan mar┼člar ve t├╝rk├╝lerle hareket eden alay, Alt─▒parmak ├╝zerinden bug├╝nk├╝ Atat├╝rk K├Â┼čk├╝ M├╝zesi ├Ân├╝ne geldi ve Gazi i├žin tezah├╝rata ba┼člad─▒. Gazi, k├Â┼čk├╝n balkonuna ├ž─▒karak fener alay─▒na kat─▒lan halk─▒ selamlad─▒.

Ertesi g├╝n (2 ┼×ubat), saat 16.00ÔÇÖda Atat├╝rk ve beraberindekiler
Merinos fabrikas─▒na geldiler. Konferans salonunda k─▒sa bir dinlenmenin ard─▒ndan belediye Ba┼čkan─▒ Ne┼čet Kiper, BursaÔÇÖn─▒n ve Bursal─▒lar─▒n Atat├╝rkÔÇÖe ve devrimlere ba─čl─▒l─▒─č─▒n─▒ belirten bir konu┼čma yapt─▒. Ba┼čbakan Celal Bayar da, Merinos fabrikas─▒n─▒n BursaÔÇÖya sa─člayaca─č─▒ yararlar─▒ vurgulayan bir s├Âylev verdi.

BayarÔÇÖ─▒n s├Âylevinin ard─▒ndan Atat├╝rk ve beraberindekiler otomobillerine binerek fabrikan─▒n bah├žesindeki bir yolu izleyerek ana giri┼č kap─▒s─▒na geldi. Burada S├╝merbank Genel M├╝d├╝r├╝ Nurullah Esat S├╝mer, Atat├╝rkÔÇÖe, pamuk bir yast─▒k ├╝zerinde, ÔÇťSBÔÇŁ harflerinin (S├╝mer ve BankÔÇÖ─▒n ilk harfleri) ┼čekli verilmi┼č MerinosÔÇÖun ÔÇťalt─▒n anahtarÔÇŁ─▒n─▒ sundu. Atat├╝rk kap─▒n─▒n i├žeri do─čru a├ž─▒lmas─▒ gerekti─čini s├Âyleyerek anahtar─▒ kilide soktu ve ├ževirdi. Ayn─▒ anda fabrika ├žal─▒┼čmaya ba┼člad─▒. Gezi ve incelemelerin ard─▒ndan Atat├╝rk, fabrikan─▒n onur defterine ┼čunlar─▒ yazd─▒:

ÔÇťS├╝merbank Merinos fabrikas─▒, ├žok k─▒ymetli bir eser olarak milli
sevinci art─▒racakt─▒r. Bu eser yurdun, hususiyle Bursa b├Âlgesinin end├╝stri inki┼čaf─▒na (geli┼čimine) ve b├╝y├╝k milli ihtiyac─▒n giderilmesine yard─▒m edecektir. Eserin ba┼čar─▒lmas─▒ndan Ekonomi bakanl─▒─č─▒n─▒ tebrik ederim. S├╝merbank direkt├Ârl├╝─č├╝ne te┼čekk├╝r ve fabrikay─▒, g├Ârd├╝─č├╝m gibi y├╝ksek bilgi ve tam d├╝zenli idarede direkt├Âr├╝ne ba┼čar─▒lar temenni ederim.
K. ATAT├ťRKÔÇŁ

Onur defterinin imzalanmas─▒n─▒n ard─▒ndan Atat├╝rk ve yan─▒ndakiler fabrikadan ayr─▒l─▒rken, AnafartalarÔÇÖda emir erli─čini yapan G├╝ll├╝ce K├Ây├╝ Muhtar─▒ Ali, arac─▒n yolunu keserek kendini tan─▒tt─▒. Atat├╝rk, bir s├╝re Muhtar Ali ile sohbet etti ve bu kar┼č─▒la┼čmadan ├žok memnun oldu─čunu s├Âyledi.

Son Balo (Bursa) —Canland─▒rma—

SON BALO VE ZEYBEK
O gece Bursa belediyesi salonunda, Cumhurba┼čkan─▒ Gazi Atat├╝rk onuruna bir balo d├╝zenlenmi┼čti. Atat├╝rk, rahats─▒zl─▒─č─▒n─▒n artm─▒┼č olmas─▒na kar┼č─▒n 22.30 sular─▒nda baloya kat─▒ld─▒.

Bursa Belediye Ba┼čkan─▒ Ne┼čet Kiper, GaziÔÇÖnin BursaÔÇÖya geldi─činde ├žo─čunlukla misafir oldu─ču k├Â┼čk├╝yle birlikte ├çelik PalasÔÇÖtaki hisselerini Bursa BelediyesiÔÇÖne devretti─čine ili┼čkin ┼ču ba─č─▒┼č mektubunu okudu:

ÔÇťBursa, 2 ┼×ubat 1938
Bay Ne┼čet Kiper
Bursa Belediyesi Reisi

Bu defa BursaÔÇÖy─▒ ziyaretim m├╝nasebetiyle BursaÔÇÖn─▒n resmi ve hususi b├╝t├╝n te┼čekk├╝lleri ve g├╝zel ┼čehrinizin b├╝t├╝n vatanda┼člar─▒ taraf─▒ndan hakk─▒mda izhar edilen sevgi ve sayg─▒dan ├žok duyguland─▒m. Modern bir zihniyetle ve temiz bir konforla v├╝cuda getirilen ├çelik PalasÔÇÖta beni konuklayan Bursal─▒lar─▒n y├╝ksek misafirperverliklerinden ├žok m├╝tehass─▒soldum. Burada T├╝rk milletinin siyasi ve medeni y├╝ksekli─čini g├Âsterenparlak deliller g├Ârd├╝m. Bundan m├╝tevellit tahass├╝s ve te┼čekk├╝rlerimin Bursal─▒lara ibla─č─▒n─▒ rica ederim.
Bursa kapl─▒calar─▒n─▒n b├╝y├╝k ve medeni ihtiya├žlar─▒ndan birini kar┼č─▒layan ├çelik Palas OteliÔÇÖnin, Bursa BelediyesiÔÇÖnin de himmet ve muavenetiyle daha fazla inki┼čaf edebilmesini temin i├žin, bu otelin ait oldu─ču ┼čirketteki (34 840) T├╝rk liral─▒k hissemi BelediyeÔÇÖye terk ediyorum.
Ayn─▒ zamanda vaktiyle Bursa BelediyesiÔÇÖnin (1923) tarihinde bana hediye etmi┼č oldu─ču otel bah├žesine muttas─▒l k├Â┼čk├╝ de, b├╝t├╝n m├╝┼čtemil├ót─▒ ile BelediyeÔÇÖye hibe ettim. Bu k├Â┼čk, otelin bir aneksi olarak kullan─▒lacak ve Bursa Belediyesi bu k├Â┼čk├╝n bedelini takdir ettirerek ┼čirketten o miktar hisse senedi m├╝bayaa edecektir.
K. ATAT├ťRKÔÇŁ

Mektubun okunmas─▒, balo salonunda co┼čkun g├Âsterilere neden oldu. Alk─▒┼člar s├╝rmekte iken Av. Hulusi K├Âymen, ortaya ├ž─▒karak Atat├╝rkÔÇÖe hitaben ├Âv├╝c├╝ co┼čkulu bir konu┼čma yapt─▒.

BURSAÔÇÖYI SEVEN ─░LK T├ťRK DE─×─░L─░M

Gazi Atat├╝rk, Kiper ve K├ÂymenÔÇÖin i├žten konu┼čmalar─▒na ┼č├Âyle yan─▒t verdi:

ÔÇťDe─čerli hatip arkada┼člar─▒m─▒z─▒n s├Âzleri, benim ├╝zerimde ├žok b├╝y├╝k
hassasiyet uyand─▒rd─▒. Bunun derecesini ifade etmek bence m├╝mk├╝n
de─čildir.
Fakat BursaÔÇÖy─▒ ve Bursal─▒lar─▒ seven ilk T├╝rk ben de─čilim. Tarihte ve cihanda en b├╝y├╝k imparatorluk kurmu┼č olan T├╝rkler de, evvela dikkat nazarlar─▒n─▒ BursaÔÇÖya, bu de─čerli ┼čehre ├ževirmi┼člerdir. Onun i├žin de─čerini anlam─▒┼č ve ifade etmi┼čsem ├žok bahtiyar─▒m.
Bursa, ink─▒lap hayat─▒m─▒zda nice m├╝┼čk├╝l anlar ge├žirmi┼čtir. Fakat Bursal─▒lar, yetenek ve g├╝├žleriyle bu zor zamanlar─▒ kolayl─▒kla atlatm─▒┼člar, biz de kendilerine kavu┼čmak bahtiyarl─▒─č─▒na n├óil olduk.
Bug├╝n o bahtiyarl─▒─č─▒n safhalar─▒ndan birini idrak etmekle mutlu oldu─čumu ifade edebilirim.ÔÇŁ

Bu, Bursal─▒lara son sesleni┼či olacakt─▒.
Atat├╝rk, kat─▒ld─▒─č─▒ son balo olan BursaÔÇÖdaki bu baloda ├Âl├╝me meydan okurcas─▒na canl─▒ ve umursamaz bir tutum sergiledi. Dans etti, bir ara orkestradan ÔÇťSar─▒ zeybekÔÇŁ ├žal─▒nmas─▒n─▒ istedi ve dizlerini yere vura vura co┼čkuyla zeybek oynad─▒.

BURSAÔÇÖYA VE BURSALILARA VEDA
Atat├╝rk geceyi k├Â┼čk├╝nde ge├žirdi. 3 ┼×ubat sabah─▒, M├╝mtaz Sokullu, Dr. Edip R├╝┼čt├╝ Aky├╝rek ve Nurettin ├ľ─č├╝n├žÔÇÖten olu┼čan ve Bursa Belediyesi ad─▒na te┼čekk├╝r ziyaretinde bulunan bir kurulu kabul etti. ├ľ─čleden sonra saat 15.00ÔÇÖte ─░stanbulÔÇÖa gitmek ├╝zere ├çelik PalasÔÇÖtan ayr─▒ld─▒.
Mudanya yoluna dizilmi┼č yurtta┼člar onu son kez g├Ârd├╝klerini biliyormu┼č gibi sevgiyle selaml─▒yordu. MudanyaÔÇÖya ula┼čt─▒─č─▒nda arac─▒ndan indi, bir s├╝re Mudanyal─▒larla sohbet etti ve onlarla birlikte ─░skeledeki Ege vapuruna kadar y├╝r├╝d├╝. O gece vapurda, saat 23.00 sular─▒nda hastaland─▒. Kamaras─▒na ├žekildi, s─▒n─▒f arkada┼č─▒ Ali Fuat CebesoyÔÇÖu yan─▒na ├ža─č─▒rd─▒, onun elini tutarak, belki de ya┼čam─▒ boyunca ilk kez umutsuzluk i├žinde ┼č├Âyle konu┼čtu:

ÔÇťYatakta uzun zaman kalacak olursam ├žok s─▒k─▒laca─č─▒m, ancak sizin gibi arkada┼čl─▒─č─▒m─▒z mektep hayat─▒ndan ba┼člayan eski dostlar─▒mla oyalanabilece─čim. Beni yaln─▒z b─▒rakmay─▒n─▒z Fuat Pa┼ča…ÔÇŁ

Ali Fuat Pa┼ča, b├Âyle durumlarda arkada┼člardan beklenen yan─▒tlar verdi:
ÔÇťBundan daha m├╝him hastal─▒klardan kurtulmu┼čtunuz. Ma┼čallah b├╝nyeniz sa─člamd─▒r, bunu da atlatacaks─▒n─▒z .ÔÇŁ

Atat├╝rk, bu son Bursa gezisinin ard─▒ndan bir s├╝re dinlendi. Doktor ┬áBergerÔÇÖin uygulad─▒─č─▒ rejime uydu, kapl─▒ca k├╝rlerini de devam ettirdi.
Sa─čl─▒k durumundaki ciddiyet h├╝k├╝meti de tela┼čland─▒rd─▒. Ba┼čbakan Cel├ól Bayar, Avrupa’dan iki hekim getirilmesini ├Ânerse de Atat├╝rk o g├╝nlerdeki Hatay Sorunu y├╝z├╝nden hastal─▒─č─▒n─▒n d─▒┼čar─▒da duyulmas─▒n─▒n iyi olmayaca─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝n├╝ belirtti ve bunu reddetti. T├╝rk doktorlar─▒n kapsaml─▒ bir muayene yapmas─▒n─▒ kabul etti. Nihayet 6 Mart 1938 g├╝n├╝ be┼č doktor ├çankaya K├Â┼čk├╝’nde Atat├╝rk’e bir kons├╝ltasyon yapt─▒lar ve siroz hastal─▒─č─▒ te┼čhisini yenilediler. Atat├╝rk’├╝n kesinlikle alkol├╝ kesmesi gerekti─čini ve yo─čun ├žal─▒┼čma temposunu biraz d├╝┼č├╝rmesini istediler. Atat├╝rk bu ├Ânerilere olumlu yan─▒t verdi. Bu muayeneden bir s├╝re sonra Ba┼čbakan Cel├ól Bayar’─▒n tavsiyesi ├╝zerine Paris T─▒p Fak├╝ltesi’nden Prof. Dr. Noel Fissenger Ankara’ya davet edildi. Frans─▒z doktor, Atat├╝rk’├╝ muayene etti ve di─čer doktorlar─▒n tan─▒ ve ├Ânermelerine uyan saptamalarda bulundu. Vard─▒─č─▒ sonu├žlar─▒ iletirken, sevimli bir ifade ile ┼č├Âyle konu┼čtu:

“Efendim, b├╝y├╝k sava┼člar kazanm─▒┼č olabilirsiniz ancak bu olayda vaka sizsiniz ve ben de sizin komutan─▒n─▒z─▒m, l├╝tfen bu hususu unutmay─▒n─▒z.”

Gazi Atat├╝rk, FissengerÔÇÖin muayenesinden memnun olmu┼čtu, daha ├Ânce hi├ž olmad─▒─č─▒ ┼čekilde tavsiyelerini ciddi ┼čekilde uygulad─▒.

BURSALILARA SON MESAJLARI

Gazi Atat├╝rk BursaÔÇÖya bu son gezisini tamamlarken Ba┼čbakan Celal Bayar ve ─░├ži┼čleri Bakan─▒ ┼×├╝kr├╝ Kaya arac─▒l─▒─č─▒yla iki deme├ž yay─▒nlatarak BursaÔÇÖya ve Bursal─▒lara son mesajlar─▒n─▒ iletti. Ba┼čbakan Celal BayarÔÇÖ─▒n kaleme ald─▒─č─▒ ilk mesaj ┼č├Âyleydi (Y─▒lmaz Akk─▒l─▒├ž, Atat├╝rk ve Bursa):
ÔÇťCumhurba┼čkan─▒ Atat├╝rkÔÇÖ├╝n BursaÔÇÖy─▒ onurland─▒rmalar─▒ dolay─▒s─▒yla resmi ve ├Âzel b├╝t├╝n kurumlar ve BursaÔÇÖn─▒n b├╝t├╝n de─čerli vatanda┼člar─▒ taraf─▒ndan Ulu ├ľnderÔÇÖe yap─▒lan minnet ve ┼č├╝kran, ba─čl─▒l─▒k ve inan g├Âsterileri, B├╝y├╝k Liderimizi pek ├žok duyguland─▒rm─▒┼č ve T├╝rk ulusunun siyasal y├╝ksekli─činin parlak kan─▒t─▒ olan bu sevgi ve sayg─▒ g├Âsterileri, h├╝k├╝meti de ├Âzellikle m├╝te┼čekkir b─▒rakm─▒┼čt─▒r
Liderimiz Atat├╝rk, derin sevgi ve duygular─▒n─▒n Bursal─▒lara ula┼čt─▒r─▒lmas─▒na beni g├Ârevli k─▒ld─▒lar. Bu onurlu g├Ârevi yerine getirirken, kendimin ve h├╝k├╝met arkada┼člar─▒m─▒n takdir ve te┼čekk├╝rlerini de eklerim.
Ba┼čbakan
Celal BayarÔÇŁ

─░├ži┼čleri Bakan─▒ ┼×├╝kr├╝ Kaya arac─▒l─▒─č─▒yla Bursa Valisi ┼×efik SoyerÔÇÖe
g├Ânderilen mesaj ise ┼č├Âyleydi:

ÔÇťBay ┼×efik Soyer
Bursa Valisi

Cumhurba┼čkan─▒ Atat├╝rk ve Ba┼čbakan BursaÔÇÖya var─▒┼člar─▒nda yap─▒lan kar┼č─▒lamada ve bug├╝n Merinos Fabrikas─▒ÔÇÖn─▒n a├ž─▒l─▒┼č t├Âreninde g├Ârd├╝kleri d├╝zen ve olgunlu─ču takdir buyurmu┼člard─▒r.
Bu takdirlerinin size ula┼čt─▒r─▒lmas─▒yla beni g├Ârevlendirdiler. BursaÔÇÖdaki y├Âneticilerin b├Âylelikle takdir edilmelerinden b├╝y├╝k bir haz duydum. Ki┼čili─činizde arkada┼člar─▒m─▒ kutlar, daha b├╝y├╝k ba┼čar─▒lar dilerim.
─░├ži┼čleri Bakan─▒
┼×├╝kr├╝ KayaÔÇŁ

HATAY VE SON YOLCULUK
Gazi Atat├╝rk’├╝n hastal─▒─č─▒, ├Âzellikle de FransaÔÇÖdan ├╝nl├╝ bir hekimin davet edilmesi nedeniyle d├╝nya bas─▒n─▒nda yank─▒ buldu. Hastal─▒─č─▒n─▒n a─č─▒r oldu─čuna dair haberler ve ├Âl├╝m├╝ halinde T├╝rkiyeÔÇÖnin siyasi rotas─▒n─▒n ne olaca─č─▒, cumhurba┼čkan─▒n─▒n kim olaca─č─▒ ├╝zerine yorumlar yap─▒l─▒yordu. Atat├╝rk ne kadar sa─čl─▒kl─▒ oldu─čunu kan─▒tlamak ister gibi 19 May─▒s 1938 g├╝n├╝ Ankara Stadyumu’nda halk─▒n kar┼č─▒s─▒na ├ž─▒kt─▒. O g├╝n son defa Ankaral─▒lar─▒n kar┼č─▒s─▒ndayd─▒. Kutlamalar ├žok parlak ge├žti hatta o g├╝n├╝n an─▒s─▒na Ankara Stadyumu’nun ad─▒ 19 May─▒s Stadyumu olarak de─či┼čtirildi.

Atat├╝rk bu t├Ârenden sonra Mersin’e ve AdanaÔÇÖya gitti. Askeri ge├žit t├Ârenleri yapt─▒rd─▒ ve hem sa─čl─▒kl─▒ oldu─čunu, hem de askeri konularla yak─▒ndan ilgilenmeye devam etti─čini g├Âsterdi. Bu arada Fransa, Hatay konusunda GaziÔÇÖnin istedi─či do─črultudaki karar─▒n─▒ a├ž─▒klad─▒, yakla┼č─▒k bir ay sonra da T├╝rk askeri HatayÔÇÖa girdi.

Hastal─▒─č─▒n her a┼čamas─▒nda y├Ânetim sorunlar─▒yla ilgilenmekten geri kalmayan Atat├╝rkÔÇÖ├╝ bu gezi iyice yormu┼čtu; 26 May─▒s 1938 g├╝n├╝ Ankara’dan ayr─▒larak ─░stanbul’a geldi ve 1 HaziranÔÇÖdan itibaren art─▒k ┬ábir hastane kabul etti─či SavaronaÔÇÖda kalmaya ba┼člad─▒. 25 TemmuzÔÇÖda Dolmabah├že Saray─▒’na ge├žti. 5 Eyl├╝l g├╝n├╝ vasiyetnamesini yazd─▒, imzalad─▒. Doktor Fissenger ve T├╝rk doktorlar su alma i┼člemi uygulad─▒, kar─▒ndan 6 litre su ald─▒lar. 26 Eyl├╝l g├╝n├╝ ilk komaya girdi. ─░kinci g├╝n yak─▒nlar─▒na uzun bir r├╝ya g├Ârd├╝─č├╝n├╝ ifade ederek ÔÇťDemek ki ├Âl├╝m b├Âyle olacakÔÇŁ dedi (Afet ─░nan). 18 Eyl├╝lÔÇÖde Ba┼čbakan BayarÔÇÖdan ÔÇť─░kinci Be┼č Y─▒ll─▒k ─░ktisadi Kalk─▒nma Program─▒ÔÇŁa ili┼čkin sunum ald─▒.
Yorulmamas─▒ gerekti─či uyar─▒lar─▒, ÔÇťMemleketin en m├╝him ve esasl─▒ i┼člerini konu┼čuyoruz. Bunlar beni yormuyor. Bilakis hayat veriyorÔÇŁ s├Âzleriyle yan─▒tlad─▒. Ekim ay─▒nda bir kez daha su al─▒nd─▒, ard─▒ndan da ┬á18 Ekim 1938 g├╝n├╝ a─č─▒r bir koma geldi, bunu 22 Ekim g├╝n├╝ atlatt─▒.
Ancak ├žok yorgun ve halsizdi. Art─▒k tamamen yata─ča ba─članm─▒┼čt─▒. ├çok sevdi─či denizi (Atat├╝rk denizi ve a─čac─▒ severdi) bile g├Ârmek istemiyor, odas─▒n─▒n pancurlar─▒ genellikle kapal─▒ kal─▒yordu.
Cumhuriyetin on be┼činci y─▒ld├Ân├╝m├╝ kutlamalar─▒na kat─▒lamad─▒. Bayram konu┼čmas─▒n─▒ Ba┼čbakan Bayar okudu. TBMM be┼činci d├Ânem d├Ârd├╝nc├╝ yasama y─▒l─▒n─▒ a├ž─▒┼č konu┼čmas─▒n─▒ da 1 Kas─▒m 1938’de gene Bayar okudu. 7 Kas─▒m 1938 g├╝n├╝ son defa Atat├╝rk’├╝n karn─▒ndan su al─▒nma i┼člemi yap─▒ld─▒. 8 Kas─▒m 1938 ak┼čam─▒ saat 19.00’da son komaya girdi. 9 Kas─▒m g├╝n├╝ ve gecesi bu a─č─▒r koma devam etti. Atat├╝rk, 10 Kas─▒m 1938 per┼čembe sabah─▒ saat 9’u 5 ge├že, ─░stanbul Dolmabah├že Saray─▒’nda hayat─▒n─▒ kaybetti.

Naa┼č─▒ 16 Kas─▒m 1938 g├╝n├╝ Dolmabah├že Saray─▒ t├Âren salonunda katafalka konuldu. ─░stanbul halk─▒ B├╝y├╝k ├ľnder’in ├Ân├╝nden sayg─▒yla ge├žti.
Atat├╝rk’├╝n cenaze namaz─▒ 19 Kas─▒m 1938 g├╝n├╝ Dolmabah├že Saray─▒’nda k─▒ld─▒r─▒ld─▒. Ayn─▒ g├╝n ├žok b├╝y├╝k bir kalabal─▒kla cenaze Yavuz Z─▒rhl─▒s─▒ ile ─░zmit’e oradan da ayn─▒ g├╝n├╝n ak┼čam─▒ 20.30’da Ankara’ya u─čurland─▒. Ertesi g├╝n (20 Kas─▒m 1938) Ankara’da Cumhurba┼čkan─▒ ─░smet ─░n├Ân├╝ taraf─▒ndan kar┼č─▒lanan cenaze TBMM ├Ân├╝nde haz─▒rlanan katafalka konuldu.

Ankara halk─▒ Atat├╝rk’├╝n ├Ân├╝nden sayg─▒ ge├ži┼člerini yapt─▒. 21 Kas─▒m 1938 g├╝n├╝ yabanc─▒ devletlerden gelenlerin de kat─▒ld─▒─č─▒ ├žok b├╝y├╝k bir cenaze t├Âreni ile Atat├╝rk’├╝n cenazesi Ankara Etnografya M├╝zesi’ndeki ge├žici kabrine konuldu. Atat├╝rk’├╝n ebedi istirahatgah─▒ An─▒tkabir’in yap─▒m─▒na 1944 y─▒l─▒nda ba┼čland─▒, 1953 y─▒l─▒nda tamamlanabildi. ├ľl├╝m├╝nden 15 y─▒l sonra 10 Kas─▒m 1953’te Gazi Atat├╝rk’├╝n cenazesi Ankara Etnografya M├╝zesi’nden al─▒narak t├Ârenle An─▒tkabir’e getirildi.

2,147 Toplam, 1 okuma bug├╝n

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
1914ÔÇŽ Osmanl─▒ i├žin sava┼č tam tamlar─▒ ├žalarken!

1914ÔÇŽ Osmanl─▒ i├žin sava┼č tam tamlar─▒ ├žalarken!

21 Ekim 2019, 1914ÔÇŽ Osmanl─▒ i├žin sava┼č tam tamlar─▒ ├žalarken! i├žin yorumlar kapal─▒
NostaljiÔÇŽ ─░neg├Âl Sinemalar─▒ÔÇŽ

NostaljiÔÇŽ ─░neg├Âl Sinemalar─▒ÔÇŽ

20 Ekim 2019, NostaljiÔÇŽ ─░neg├Âl Sinemalar─▒ÔÇŽ i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒

K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒

20 Ekim 2019, K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en

─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en

20 Ekim 2019, ─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en i├žin yorumlar kapal─▒
Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca

Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca

20 Ekim 2019, Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar