Quantcast
Ge├ž Roma ─░mparatorlu─ču Tarihi MS 284-641 – Belgesel Tarih

Ekrem Hayri PEKER
Ekrem Hayri  PEKER
Ge├ž Roma ─░mparatorlu─ču Tarihi MS 284-641
  • 10 Aral─▒k 2023 Pazar
  • +
  • -
  • Ekrem Hayri PEKER /

Loading

Stephen MitchellÔÇÖin yazd─▒─č─▒ Turhan Ka├žarÔÇÖ─▒n terc├╝me etti─či, ilk bask─▒s─▒ 2016 y─▒l─▒nda yap─▒lan bu kitab─▒n ikinci bask─▒s─▒ 2020 y─▒l─▒nda yap─▒ld─▒. Bat─▒ ve Do─ču Roma tarihi ├╝zerine yaz─▒lan kitaplarda sadece bat─▒ T├╝rklerinin yan─▒ s─▒ra Do─ču T├╝rklerini de g├Âr├╝yoruz.

Do─ču RomaÔÇÖy─▒ y─▒k─▒lmaktan T├╝rkler kurtard─▒ desek yanl─▒┼č olmaz. Gerek Balkanlar─▒ istila eden T├╝rklerin kar┼č─▒s─▒na ba┼čka T├╝rkler ├ž─▒kar─▒lm─▒┼čt─▒r. S├ós├ónilerin sald─▒r─▒lar─▒ kar┼č─▒s─▒nda Do─ču Roma G├Âkt├╝rklerle ittifak yapt─▒. Daha sonra Arap istilas─▒na kar┼č─▒ da Hazar ─░mparatorlu─ču kurtar─▒c─▒ olmu┼čtur.

AttilaÔÇÖn─▒n ├Âl├╝m├╝nden sonra Bat─▒ Hun ─░mparatorlu─čuÔÇÖnun da─č─▒lmas─▒ Bat─▒ RomaÔÇÖn─▒n sonunu getirmi┼čtir. Hunlar─▒n kontrol etti─či BARBAR kavimleri serbest kald─▒lar. Bu kavimler, ─░talya, Fransa, ─░spanya ve TunusÔÇÖu istila ettiler, krall─▒klar kurdular.

Kitapta Hunlara ait ilk bilgi MS 376 y─▒l─▒na ait. ÔÇťHunlar 376 y─▒l─▒nda Don, Dinyeper ve DinyesterÔÇÖin b├╝y├╝k nehir vadilerinde Gotlar─▒n ya┼čad─▒klar─▒ topraklara girdiler.”

Romal─▒ tarih├ži Eunapius, ve Ammanius Hunlardan bahseden ilk tarih├žilerdir. Bu iki tarih├ži IV. yy’─▒n sonlar─▒na do─čru kaleme ald─▒klar─▒ eserlerinde Hunlar hakk─▒nda bilgi verirler. Eunapius Hunlarla ilgili b├Âl├╝m├╝nde s├Âzlerine ┼č├Âyle ba┼člar:

ÔÇťBir zamanlar ya┼čam─▒┼č Hunlar─▒n t├╝m AvrupaÔÇÖya yay─▒ld─▒klar─▒ ve ─░skit ├╝lkesinin kabilelerini tazyik ettikleriÔÇŽÔÇŁ yazm─▒┼čt─▒r.

Fragmanlar ad─▒ndaki eserinin giri┼činde, ÔÇť─░skitler, Hunlar taraf─▒ndan yenilip tarumar edilmi┼čler ve tamamen k├Âklerinden s├Âk├╝lm├╝┼člerdir. Esir edilenler kad─▒n ve ├žocuklar─▒yla birlikte katledildilerÔÇŽÔÇŁ.

Ammianus, Hunlar─▒ vah┼či hayvanlara benzetir, ÔÇťBu vah┼či ─▒rk, kom┼čular─▒n─▒n topraklar─▒nda katliamlar ve haydutluklar yaparak Alan topraklar─▒na ula┼čt─▒larÔÇŁ diye yazar. (Amnius Marcellinus, The Later Roman Empire) S:124-125ÔÇŁ

  1. y├╝zy─▒l─▒n ba┼č─▒nda Hunlar liderlerinin kontrol├╝nde MacaristanÔÇÖ─▒n do─čusunda daimi olarak yerle┼čmi┼člerdi. (S.124-125)

Hunlar─▒n ve di─čer Cermen kabilelerinin TunaÔÇÖy─▒ a┼čmalar─▒n─▒n sebebi TunaÔÇÖn─▒n kuzeyindeki iklim ┼čartlar─▒n─▒n de─či┼čmesinde aranmal─▒d─▒r. (s.126)

─░llirya ve Balkanlar─▒ istila ederek Selanik kap─▒lar─▒na kadar gelen Gotlar, Roma sahra ordusuna destek veren Alan ve Hun sava┼č├ž─▒lar─▒n─▒n deste─či ile bozguna u─črat─▒l─▒r. (s:140)

Romal─▒ komutan Eutropius 395-398 y─▒llar─▒ aras─▒nda AnadoluÔÇÖyu istila ederek AnkaraÔÇÖya kadar gelen, bir kolu da Kud├╝sÔÇÖe kadar ilerleyen Hunlar─▒ yenmeyi ba┼čar─▒r. Hunlar AnadoluÔÇÖyu terk ederler. (S,144)

Tarih├žiler, Hunlar─▒n ku┼čatma ara├žlar─▒ yapt─▒klar─▒n─▒ yazarlar.

Do─ču Roma imparatoru Arcasius d├Âneminde Gotlar─▒n bir b├Âl├╝m├╝ Gainus ├Ânderli─činde isyan ettiler. Yenilen Gainus TunaÔÇÖn─▒n ├Âtesine ka├žar. Burada Hun h├╝k├╝mdar─▒ Uld─▒z ile ├žarp─▒┼č─▒r. Yenilen GainusÔÇÖun kafas─▒ kesilerek imparatora g├Ânderilir. (s:145)

Romal─▒ tarih├ži Priskus, ÔÇťRomal─▒lar AtillaÔÇÖn─▒n t├╝m talimatlar─▒na boyun e─čdilerÔÇŁ ┬ádiye yazar. (s:154)

Attila 451 y─▒l─▒nda toplad─▒─č─▒ kuvvetlerle GalyaÔÇÖy─▒ istilaya kalkar. Aetius, Vizigot ve Ostrogotlar─▒n deste─či ile Catalauni ovas─▒nda durdurulur. AetiusÔÇÖun ordusunda Hun askerleri bulunuyordu. Attila ertesi y─▒l ordusuyla Roma kap─▒lar─▒nda g├Âr├╝n├╝r. (s:165)

169-ÔÇŽIordanes, , AttilaÔÇÖn─▒n ├Âl├╝m├╝nden sonra Cermen kabile gruplar─▒n─▒n Hunlara kar┼č─▒ ├╝st├╝nl├╝k kurmaya ba┼člad─▒─č─▒n─▒, Hunlar─▒n yenildi─či Nedao Sava┼č─▒n─▒ yazar.

Do─ču Roma ─░mparatoru ─░ustinianusÔÇÖun saltanat─▒n─▒n ilk y─▒llar─▒nda 527 y─▒l─▒nda K─▒r─▒m Bo─čaz─▒ yak─▒nlar─▒nda ya┼čayan Hunlar─▒n kral─▒ Gord, CostantinopolisÔÇÖe geldi. Burada Hristiyan olan Gord, ├╝lkesine d├Ând├╝─č├╝nde halk─▒ ona isyan ederler.

500ÔÇÖl├╝ y─▒llarda KafkasyaÔÇÖdaki Hunlar g├╝├žlerini korumaktad─▒r. Kafkas bo─čazlar─▒n─▒ korumay─▒ Sasaniler ├╝stlenir. Do─ču Roma bunun i├žin SasanilerÔÇÖe para ├Âderler.

180-Bulgarlar 490ÔÇÖl─▒ y─▒llarda Trakya ve ─░llyricumÔÇÖda yeni bir tehdit olarak ortaya ├ž─▒kt─▒lar. Do─ču RomaÔÇÖn─▒n buna tepkisi TrakyaÔÇÖda ─░stanbulÔÇÖun 60 kilometre bat─▒s─▒na do─čru uzanan CostantipolisÔÇÖin uzun surunu g├╝├žlendirmek oldu.

184-┬á Roma-Sasani ili┼čkisinde ana fakt├Âr her iki taraf─▒n her iki tarafta bulunan ortak Hun korkusuydu. Kidarit ve Eftalit Hunlar─▒na d├╝zenli hara├ž ├Âd├╝yorlard─▒.┬á Do─ču Roma 467 y─▒l─▒na kadar hara├ž ├Âdediler.

KafkasyaÔÇÖya ├žekilen Hunlar Do─ču Roma ve ─░ran i├žin tehlike olmaya devam ettiler. Daha sonra G├Âkt├╝rkler Do─ču Roma s─▒n─▒r─▒na dayand─▒.

200- Do─ču Romal─▒lar Hunlara kar┼č─▒ Kafkas ge├žitlerinin savunulmas─▒ i├žin geleneksel ├Âdemeyi yapmaya devam ettiler.

210-G├Âkt├╝rkler Do─ču Roma s─▒n─▒rlar─▒na dayand─▒lar. Iustianus, Sasani h├╝k├╝mdar─▒ H├╝srevÔÇÖle anla┼čma yapt─▒. Anla┼čmadan sonra Vandallar─▒n ele ge├žirip krall─▒k kurdu─ču TunusÔÇÖu ele ge├žirmek i├žin 553 y─▒l─▒nda bir filoyla asker g├Ânderdi. BelisariusÔÇÖun komuta bu orduda 400 Herul ve 600 atl─▒ Hun ok├žusu bulunuyordu.

241-AetiusÔÇÖun 430ÔÇÖlardan 450ÔÇÖlere kadar bat─▒daki h├ókimiyeti, komuta etti─či Hunlardan olu┼čan ├žok say─▒da paral─▒ askere dayan─▒yordu.

279-Roma imparatoru Costantius 385 y─▒l─▒nda Sarmatlar─▒ ve Quadlar─▒ vah┼čice katlettiler.

285- Amminiaus, kitab─▒nda Hunlara ve Alanlara geni┼č yer ay─▒r─▒r. Bu iki halk,┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Dinyeper ve Dinyester nehirleri aras─▒na yerle┼čen Got kabilelerinin yerlerinden oynat─▒lmas─▒n─▒n ve TunaÔÇÖn─▒n g├╝neyine g├Â├ž etmelerinin sorumlusu olarak d├╝┼č├╝n├╝l├╝yordu.┬á Amminiaus,ÔÇÖun nakletti─čine g├Âre buz okyanusunun yak─▒n─▒ndaki Azak Denizinin do─čusunda ya┼čayan Hunlar, anormal derecede yabaniydiler. ├çocukken yanaklar─▒nda a├ž─▒lan kesikten dolay─▒ Hunlar─▒n y├╝zlerinde derin bir b─▒├žak yaras─▒ izi vard─▒ ve y├╝zleri had─▒mlar─▒n gibi k─▒ls─▒zd─▒.┬á ÔÇťG├Âr├╝n├╝┼čleri, ne kadar tart─▒┼č─▒l─▒r olsa da, insand─▒r, fakat ya┼čam bi├žimleri o kadar kabad─▒r ki yemek pi┼čirmezler ve mevsimlik g─▒da bilmezler. Her t├╝r yaban─▒l bitkilerin k├Âkleriyle veya her t├╝rl├╝ hayvan─▒n yar─▒ pi┼čmi┼č etini yiyerek ya┼čarlar. (Ammanius, 41.2.3, ├žev. Hamilton)

Hunlar, kelimenin tam anlam─▒yla at ├╝zerinde ya┼č─▒yorlar, da─člar─▒ ve ormanlar─▒ dola┼č─▒yorlar, zorluklara kar┼č─▒ kay─▒ts─▒z ve hi├žbir zaman topra─č─▒ i┼člemek i├žin yerle┼čmiyorlard─▒.

ÔÇŽHunlar m├╝thi┼č ok├žulard─▒.

296-Hunlar di─čer Cermen halklar─▒ndan farkl─▒yd─▒lar ve Ammanius,┬á Hunlar─▒ uzun kafal─▒ Alanlarla k─▒yaslayarak farkl─▒ g├Âr├╝n├╝┼člerini vurguluyordu. Alanlar ilk ya─čmalar─▒ndan itibaren hunlara kat─▒lm─▒┼člard─▒.

Zosimus, Hun gruplar─▒n─▒n kendilerinin de imparatorluk s─▒n─▒rlar─▒n─▒ a┼čt─▒klar─▒na ve 380ÔÇÖli y─▒llarda I. Theodius ve II. Valentiniaus taraf─▒ndan Roma ordusuna asker al─▒nd─▒klar─▒na dair veriler vard─▒r.

AmmaniusÔÇÖa g├Âre Hunlar krallar─▒ veya genel bir liderleri olmadan ├Ânde gelen adamlar─▒n─▒n zay─▒f liderli─či alt─▒nda gruplar halinde dola┼č─▒yorlard─▒.

─░lk Hun ya─čmas─▒ Balkanlarda de─čil, KafkasyaÔÇÖdan Anadolu ve SuriyeÔÇÖye kadar yap─▒lm─▒┼čt─▒r.

├ça─čda┼č kaynaklar─▒n ad─▒n─▒ zikretti─či ilk Hun Lideri Uld─▒z, 400 y─▒l─▒nda Do─ču Roma imparatoruna kar┼č─▒ darbe giri┼čiminde bulunan Got lider GainusÔÇÖ─▒n yakalan─▒p ba┼č─▒n─▒n kesilmesinde ba┼črol├╝ oynam─▒┼čt─▒r.

287- Uld─▒z alt─▒ y─▒l sonra ─░talyaÔÇÖy─▒ i┼čgal eden Cermenleri yenen bir Hun kuvvetinin ba┼č─▒nda 428 ve 432ÔÇÖde Romal─▒lar─▒n saf─▒nda yeniden ortaya ├ž─▒kt─▒.

293-Hunlar 425, 430 ve 436ÔÇÖda Vizigotlara, ┬á428 ve 432ÔÇÖde Franklara ve 436-437ÔÇÖde Bat─▒ GalyaÔÇÖda Burgonlara kar┼č─▒ kullan─▒lm─▒┼člard─▒r.

Attila ve BledaÔÇÖn─▒n Hunlar─▒ birle┼čtirdikten sonra 440ÔÇÖdan Roma ile i┼čbirli─či yapmay─▒ reddettiler.

289- sonraki 12 y─▒l i├žinde Hunlar, sava┼čs─▒z Do─ču ve Bat─▒ RomaÔÇÖya isteklerini kabul ettirdiler.

407- MR 440ÔÇÖda Pazar kenti olan Margus pazar─▒nda Hunlar ve Romal─▒lar aras─▒nda kavga ├ž─▒kar. Hunlar, kent piskoposunu Hun kraliyet mezarl─▒─č─▒ndan de─čerli e┼čyalar─▒ talan etmekle su├žluyorlard─▒. Hunlar, esas talepleri olan ka├žaklar─▒n iadesinin yan─▒ s─▒ra talan edilen de─čerli e┼čyalar─▒ istiyorlard─▒. Hunlar Margus kentini ele ge├žirip ya─čmalad─▒lar.

566-BelisariusÔÇÖun 559ÔÇÖda Anastasia surlar─▒n─▒ a┼čan Kutrigurlara kar┼č─▒ bir zafer kazand─▒. Bu zafer ─░stanbulÔÇÖda zafer alay─▒ ile kutlan─▒r.

576-─░talyaÔÇÖy─▒ ele ge├žiren Got komutan─▒ TotilgaÔÇÖya kar┼č─▒ Narses komutas─▒nda bir ordu sevk edilir. Bu orduda 2500 Lombard, 3000 atl─▒ Herul sava┼č├ž─▒lar─▒ ve ├žok say─▒da Hun, 400 Gepid ve di─čer halklardan

581-V.y├╝zy─▒l boyunca Kuzey Kafkasya Hunlar─▒ HazarÔÇÖdan AralÔÇÖa kadar uzanan devasa hatta ya┼čam─▒┼č olan Eftalitler (Ak hunlar) devaml─▒ tehdittiler.

ÔÇŽBarbarlara kar┼č─▒ savunma esas Kafkas ├Âtesi ge├žitlerinde konu┼članm─▒┼č olan Sasani birliklerine b─▒rak─▒lm─▒┼čt─▒. S├Âz konusu savunma, k─▒smen Romal─▒lar─▒n yapt─▒─č─▒ ├Âdenek yard─▒mlar─▒yla ve HazarÔÇÖ─▒n bat─▒s─▒nda ve bilhassa do─čusunda ├Âzenli savunma sistemiyle s├╝rd├╝r├╝l├╝yor.

593-─░ranÔÇÖ─▒n sald─▒r─▒lar─▒ndan bunalan IustinianusÔÇÖun halefi II. Iustinus 572ÔÇÖde Bat─▒ G├Âkt├╝rkleriÔÇÖyle ─░ranÔÇÖa kar┼č─▒ ittifak pe┼čindeydi.┬á┬á┬á┬á┬á Bat─▒ G├Âkt├╝rkler, Asya bozk─▒rlar─▒ndan ─░ranÔÇÖa kar┼č─▒ y├╝kselen AkhunlarÔÇÖ─▒n (Eftalitler) yerini al─▒yordu.

596-ÔÇŽBat─▒ G├Âkt├╝rk kuzey s─▒n─▒rlar─▒ boyunca bar─▒┼č─▒ korumak i├žin Sasanilerden devasa miktarlarda koruma paras─▒ talep ettiler. Sasaniler buna sava┼čla kar┼č─▒l─▒k verdiler.

601-(Balkanlara, Do─ču Avrupa ve K─▒r─▒mÔÇÖa gelen) Yeni T├╝rk kavimleri Procopius taraf─▒ndan Hun olarak an─▒lan Bulgarlar beraberlerinde getirdikleri Slavlarla y─▒l─▒nda Bat─▒ G├Âkt├╝rklerÔÇÖle ─░ranÔÇÖa kar┼č─▒ bir ittifak olu┼čturdu.

602-Procopius 539 y─▒l─▒ndaki b├╝y├╝k bir Hun istilas─▒n─▒ ayr─▒nt─▒lar─▒yla verir. Bu halklar Bulgarlar ve KutigurlarÔÇÖd─▒r. Bulgarlar─▒n baz─▒ kollar─▒ AnadoluÔÇÖya kadar girdiler.

603-Bizans bu istilaya kar┼č─▒ Azak DeniziÔÇÖnin do─čusunda bulunan UtigurlarÔÇÖ─▒ KutrigurlarÔÇÖa sald─▒rtt─▒. Bu sald─▒r─▒dan sonra iki bin Kutrigur Do─ču RomaÔÇÖya s─▒─č─▒nd─▒lar ve TrakyaÔÇÖya yerle┼čtirildiler.

Son Kutrigur sald─▒r─▒s─▒ 559ÔÇÖda oldu. Slavlar ve Kutrigurlardan olu┼čan bir kuvvet CostantinopolisÔÇÖin uzun surlar─▒na kadar TrakyaÔÇÖy─▒ istila ettiler.

604-Daha sonra Avarlar sahneye ├ž─▒kt─▒. Avarlar, Lombardlarda anla┼č─▒p Gepidleri yok ettiler. Bu sava┼čtan sonra PanonniaÔÇÖy─▒ terk ederk ─░talyaÔÇÖn─▒n kuzeyine g├Â├ž ettiler ve buraya yerle┼čtiler (Bug├╝nk├╝ Lombardiya)

605- ÔÇŽAvarlar, Slavlar─▒n Balkanlara yerle┼čmesinin yolunu a├žt─▒lar ve b├Âylece Balkanlar─▒n demografik yap─▒s─▒n─▒ de─či┼čtirdiler.

619-ÔÇŽHeraclius 627ÔÇÖde Bat─▒ G├Âkt├╝rklerle ─░ranÔÇÖa kar┼č─▒ ittifak olu┼čturdu.

621-MS 626 y─▒l─▒nda Sasanilerle anla┼čan Avarlar ─░stanbulÔÇÖu ku┼čatt─▒lar. Uzun s├╝ren ku┼čatma ba┼čar─▒s─▒zl─▒kla neticelendi. Avarlar bu tarihten sonra g├╝├žlerini kaybettiler. Avar-Slav koalisyonu par├žaland─▒.

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar. Bursa Mustafakemalpa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: [email protected]

FACEBOOK - YORUM YAZ

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Ekrem Hayri Peker

BU MAKALELER İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR!

  • YEN─░