GemlikÔÇÖin sinema ge├žmi┼čine dair anekdotlar

GemlikÔÇÖin sinema ge├žmi┼čine dair anekdotlar

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi.
Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu.
TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi.
Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒:
"Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey",
"├ľzbek Mektuplar─▒",
"Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler",
"Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi".
Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r.
E-Posta: ekrempeker@gmail.com
Ekrem Hayri PEKER

Sinema nedir diye sorarsan─▒z cevab─▒m: ÔÇťA┼×K VE TUTKUDURÔÇŁ olurdu. Bu s├Âzlerin sahibi, Murat├çengelta┼č.

Size ├╝├ž ku┼čak sinemac─▒l─▒k yapan bir aileyi anlatmak istiyorum. Bu ilgin├ž bir ├Âyk├╝y├╝ ba┼člatan H├╝rriyet sakinlerinin Pembe ablas─▒, Pembe ├çengelta┼č ve e┼či Hasan ├çengelta┼č. Bu ├Âyk├╝y├╝ bu ├žiftin Murat ├çengelta┼čÔÇÖtan dinleyelim.

1955 y─▒l─▒nda do─čdum. Babam in┼čaat kalfas─▒yd─▒. O d├Ânem m├╝tahitlerin g├Ârevini kalfalar yapard─▒. Kalfalar, anahtar teslimi ev, i┼čhan─▒ yap─▒p, teslim ederlerdi. ├çak─▒rhamamÔÇÖdaki merdivenli ┼čelaleyi babam yapm─▒┼čt─▒. Ayr─▒ca, Uluda─čÔÇÖdaki B├╝y├╝k OtelÔÇÖi ve ├çelikpalas OteliÔÇÖnin banyo dairesini babam yapm─▒┼č. Babam, o d├Ânem fayton sahibiymi┼č.

Babam Hasan KalfaÔÇÖya bir g├╝n, H├╝rriyetÔÇÖte bir sinema yapt─▒rmak isteyen Sami Sar─▒p─▒nar gelir. Babama balkonsuz k─▒┼čl─▒k sinema yapt─▒r─▒r. Hasan Kalfa sineman─▒n bulundu─ču yerde oturuyordu.

Babam, 1955 y─▒l─▒nda sinemay─▒ yap─▒p, teslim eder. Ama Sami Bey, Hasan KalfaÔÇÖya kalan borcunu ├Âdeyemez. Babama borcu kar┼č─▒l─▒─č─▒ sinemay─▒ be┼č y─▒l i┼čletmesini teklif eder. ├çengelta┼č ailesi o zamanlar ├žok i┼č yapan Marmara, Tayyare ve Saray sinemalar─▒n─▒ g├Âz├Ân├╝nde tutarak yapt─▒klar─▒ masraf─▒ k─▒sa s├╝rede ├ž─▒karacaklar─▒n─▒ umarak bu teklifi kabul ederler. Hasan Bey, kalfal─▒k mesle─čini b─▒rakarak bu ┼čekilde sinemac─▒l─▒─ča ba┼člarlar. MudanyaÔÇÖda sahibi oldu─ču ta┼č ocaklar─▒n─▒ satan Hasan Kalfa, 40 bin lira verip, Alman mal─▒ Zeisskon marka bir film makinesi al─▒rlar. ├ľnden pervaneli bir makineymi┼č. Sinema ├╝├ž├╝nc├╝ y─▒ldan itibaren sinema para kazanmaya ba┼člam─▒┼č.

Evimiz sinemaya biti┼čikti. Sahnenin arkas─▒ndan evimize giderdik. 5. Y─▒lda sinema ├ževrede biliniyordu. ├çevre k├Âylerden sinemaya geliyorlard─▒. ├çengelta┼člar, kira s├╝resi bitince sinemay─▒ Sami BeyÔÇÖe teslim eder. Sami Bey, daha sonra sineman─▒n yan─▒na yazl─▒k bir sinemada eklemi┼č.

Babam ve annem ziraat okulunun arkas─▒nda 1962 y─▒l─▒nda yazl─▒k bir sinema a├žm─▒┼člar ama bir sezon sonra kapam─▒┼člar. Annem pembe ├çengelta┼č, T├╝rkiyeÔÇÖnin ilk kad─▒n futbol kul├╝b├╝ y├Âneticilerindendi. H├╝rriyet mahallesindeki gen├žlere destek olmak i├žin 1960 y─▒l─▒nda Alt─▒nok Spor Kul├╝b├╝n├╝ kurdu.ÔÇŁ

├çengelta┼č ailesinin sinema sevdas─▒ bu ┼čekilde ba┼člam─▒┼č. H├╝rriyetÔÇÖten sonra Gazc─▒larÔÇÖda, ┼čimdiki Cem Sultan LisesiÔÇÖnin oldu─ču yerde b├╝y├╝k bir yazl─▒k sinema a├žarlar ve ad─▒n─▒ Lale Sinemas─▒ koyarlar. Bu sinema 1500 ki┼čilikmi┼č. Daha sonra buras─▒ Konak Sinemas─▒ olur.

Pembe Han─▒m burada bir├žok filmin galas─▒n─▒ yapm─▒┼č. Murat ├çengelta┼č, Y─▒lmaz DuruÔÇÖnun bir b├Âl├╝m├╝ renkli bir filminin galas─▒n─▒ hat─▒rl─▒yor.

ÔÇťFilm de─či┼čimlerinde afi┼č asmak tam bir curcunayd─▒. S─▒rt─▒m─▒zda uzun merdivenler afi┼č asmaya Ko─čuk├ž─▒narÔÇÖa giderdik. ├ç─▒nar─▒n ├╝zerindeki panolara afi┼čleri asard─▒k. Bu semtte Sunar, yazl─▒k ├ťmit sinemas─▒, k├╝├ž├╝k bir k─▒┼čl─▒k sinema olan Bahar Sinemas─▒ bulunuyordu. Santral GarajÔÇÖa yak─▒n bir yerde bir kad─▒n─▒n i┼čletti─či Y─▒ld─▒z Sinemas─▒ vard─▒. Bu sinemalar bize rakip sinemalard─▒. Sinema yerini Meryem Han─▒mÔÇÖdan kiralam─▒┼čt─▒k. Be┼č y─▒l sonra BursaÔÇÖda sinema hayat─▒m─▒z─▒ noktalamak zorunda kald─▒k. Ailece tan─▒nan, bilinen sinemac─▒ olduk, fakat bir t├╝rl├╝ sabit bir sinema salonumuz olmam─▒┼čt─▒. GemlikÔÇÖte kiral─▒k bir sinema oldu─čunu duyunca ailem gidip buras─▒n─▒ kiralad─▒ ve Gemlik il├žesine ta┼č─▒nd─▒k.

1964 y─▒l─▒n─▒n kas─▒m ay─▒nda GemlikÔÇÖte ┼×irin Sinemas─▒ÔÇÖn─▒ i┼čletmeye ba┼člad─▒k. Sinema, Gemlik merkezine uzak bir yerdeydi. O y─▒llarda, Gemlikte ├╝├ž sinema bulunuyordu ama GemlikÔÇÖte n├╝fus, yedi bin ki┼čiydi. ┼×irin, Sunar ve Atlas sinemalar─▒ bulunuyordu. Atlas ve Sunar sinemalar─▒n─▒n yazl─▒k bah├želeri de vard─▒. Merkeze yak─▒n bir yerde Sunar sinemas─▒ daha sonra el de─či┼čtirdi ve ─░nci sinemas─▒ olarak devam etti. O zamanlar GemlikÔÇÖin merkezi bal─▒k pazar─▒yd─▒. Bizimde burada yazl─▒k bir sinema a├žmam─▒z gerekiyordu.┬á ┼×imdiki Atat├╝rk ─░lk OkuluÔÇÖnun bah├žesinin oldu─ču yerde di─čer yazl─▒k sinemalardan ├žok daha b├╝y├╝k, ├Âzel masal─▒ ve otoparkl─▒ yazl─▒k zevk sinemas─▒n─▒ a├žt─▒k. Sinema 1200 ki┼čilikti. Gemlik sinema tarihinin seyirci rekoru bu sinemada k─▒r─▒ld─▒. Makine dairesi ve perde aras─▒ndaki mesafe 78 metreydi. Perde 16×9 metrelik ebatlar─▒yla belki de T├╝rkiyeÔÇÖnin en b├╝y├╝k yazl─▒k sinema perdesiydi. Sinemalara ├ževre k├Âylerden hatta UmurbeyÔÇÖden seyirci gelirdi. Sinemam─▒z─▒n telefonu manyetoluydu numaras─▒ 329ÔÇÖdu. O y─▒llarda direk g├Âr├╝┼čme yoktu, ├Ânce santrali arar ve istedi─činiz numaray─▒ s├Âylerdiniz. GemlikÔÇÖte bu sinemalardan ba┼čka Suni ─░pek Fabrikas─▒ÔÇÖn─▒n sinemas─▒ vard─▒.┬á Burada cumartesiÔÇôpazar g├╝nleri film oynat─▒l─▒rd─▒, yabanc─▒ filmlerin ├žo─ču alt yaz─▒l─▒yd─▒. ├çal─▒┼čanlar fabrika y├Ânetiminin verdi─či fi┼člerle sinema salonuna girerlerdi.

├ťzerinde hoparl├Âr olan ve afi┼člerle s├╝slenmi┼č bir taksiyle Gemlik sokaklar─▒n─▒ ve yak─▒n k├Âyleri dola┼č─▒r, hoparl├Ârle filmde oynayan y─▒ld─▒zlar─▒n adlar─▒n─▒ sayard─▒k. A┼čk, macera, avant├╝r bu filmde diye anons yapard─▒k.

Bizim sinemam─▒z yabanc─▒ film oynat─▒rd─▒. Rakiplerimiz, ─░nci ve Atlas sinemalar─▒ yerli film oynat─▒yordu. Yazl─▒k ve k─▒┼čl─▒k iki sinemam─▒z ama tek makinemiz vard─▒. Yaz aylar─▒nda makineyi s├Âk├╝p, at arabas─▒yla ├Âb├╝r sinemaya ta┼č─▒rd─▒k. Bazen kay─▒─č─▒m─▒zla ta┼č─▒rd─▒k. Bal─▒k├ž─▒lara hava durumunu sorard─▒k. ÔÇśYa─čmur ya─čacakÔÇÖ derlerse makineyi hemen kapal─▒ sinemam─▒za ta┼č─▒y─▒p, filmi orada oynat─▒rd─▒k.

ÔÇťKumlaÔÇÖda Muhtar─▒n i┼čletti─či yazl─▒k Deniz sinemas─▒ vard─▒. ┬áBuras─▒ birka├ž sezon ├žal─▒┼čt─▒. Daha sonra KumlaÔÇÖya iki sinema daha a├ž─▒ld─▒, Yal─▒ ve Site Sinemalar─▒. Yal─▒ Sinemas─▒ 700-800 ki┼čilikti. Daha sonra birisi diskotek, birisi otopark oldu. Biz bunlara film veriyorduk. 1977 y─▒l─▒nda Karacaali k├Ây├╝ne yazl─▒k bir sinema a├žt─▒k ve bu sinemay─▒ 1987 y─▒l─▒na kadar i┼člettik.1986 y─▒l─▒nda KumlaÔÇÖda yazl─▒k Yal─▒ Sinemas─▒ÔÇÖn─▒n i┼čletmecili─čini ald─▒k, fakat bir sezon ├žal─▒┼čt─▒rd─▒k. Yer sahibiyle problem do─čunca kapatt─▒k.

1982 y─▒l─▒nda davet ├╝zerine ─░neg├ÂlÔÇÖe gittim. Sinemac─▒, Niyazi CamadanÔÇÖdan Y─▒ld─▒z ve Yazl─▒k Marmara Sinemas─▒n─▒ kiralad─▒m. ─░yi i┼čletmeci oldu─čum i├žin bir sinemay─▒ kiralay─▒nca, rakip G├╝ne┼č Sinemas─▒ÔÇÖn─▒n sahibi de bana gelip, sinemas─▒n─▒ kiralamam─▒ istedi. Kemal An─▒lÔÇÖdan G├╝ne┼č Sinemas─▒ÔÇÖn─▒ kiralad─▒m. Y─▒ld─▒z Sinemas─▒ÔÇÖn─▒ 1987 y─▒l─▒na, G├╝ne┼č Sinemas─▒ÔÇÖn─▒ 1998 y─▒l─▒na kadar i┼člettik. E┼čk─▒ya filmini burada oynatt─▒m. Daha sonra ─░neg├ÂlÔÇÖde belediye ait k├╝lt├╝r merkezini i┼člettim.

Seksenlerin ba┼č─▒nda 15-16 sinemay─▒ i┼čletiyordum. GemlikÔÇÖte (┼×irin ve Zevk), Karacabey Belediye sinemas─▒ ve Naz─▒m koruÔÇÖdan kiralad─▒─č─▒m Dilek Sinemas─▒), Mustafakemalpa┼čaÔÇÖda Belde┼čan Sinemas─▒ (Alaattin ├ç├Âkel ile birlikte), Band─▒rma (R├╝ya), Erdek m├╝zenin kar┼č─▒s─▒ndaki yazl─▒k sinema, Marmara ve Av┼ča adalar─▒nda yazl─▒k sinemalar, ─░neg├Âl (Y─▒ld─▒z, G├╝ne┼č ve yazl─▒k Marmara), ┬áOrhangazi (Emek ve Atlas sinemalar─▒), KaracaaliÔÇÖde yazl─▒k sinemaÔÇŽ

┼×irin Sinemas─▒ÔÇÖnda erotik filmler oynat─▒yorduk. Aileler i├žinde farkl─▒ bir sinema a├žarak yeni bir ba┼člang─▒├ž yapmak istiyordum. Fakat ne yapt─▒ysam aileleri ┼×irin sinemas─▒na d├Ând├╝remedim. Bunun ├╝zerine sinemas─▒n─▒n hemen yan─▒na 30 Aral─▒k 1995 tarihinde 84 ki┼čilik bir cep sinemas─▒ yap─▒p, i┼čletmeye a├žt─▒m. Sonunda d├╝┼č├╝nd├╝klerim ger├žekle┼čmi┼č oldu ve aileleri sinemaya d├Ând├╝rd├╝m. Bu yeni sineman─▒n ad─▒n─▒ Tutku Sinemas─▒ koydum. Sinemaya ba─čl─▒l─▒─č─▒m o denli fazlayd─▒ ki k─▒z─▒m─▒n ad─▒n─▒ da Tutku koydum. K─▒z─▒m─▒n ad─▒n─▒ sinemaya verdim.

Uzun s├╝re iki sinema yan yana ├žal─▒┼čt─▒rd─▒m. Bunun sebebi ailelerin zihnine bu iki sineman─▒n farkl─▒ sinemalar oldu─čunu sokmakt─▒. Bunu ger├žekle┼čtirdikten sonra, 10 Temmuz 1996 tarihinde ┼×irin Sinemas─▒ÔÇÖn─▒ kapatt─▒m.

2005 senesinde Tutku Sinemas─▒ÔÇÖn─▒n yan─▒na ek bir salon yap─▒nca problem do─čdu. Ayr─▒ bir ruhsat istenince buray─▒ kapat─▒p, 2007 y─▒l─▒nda Orhangazi BelediyesiÔÇÖne ait K├╝lt├╝r MerkeziÔÇÖnde bir sinema a├žt─▒m. Bir y─▒l sonra yine OrhangaziÔÇÖde a├ž─▒lan G├Âlpark AVMÔÇÖye ge├žtim.

***

Atlas Sinemas─▒ÔÇÖn─▒n sahibi ┼×evket ┼×en├Âzl├╝ÔÇÖyd├╝. Sinema 10 Eyl├╝l 2012 tarihinde y─▒k─▒ld─▒.

Sinemam─▒zda ├žok say─▒da sanat├ž─▒ gelip program yaparlard─▒. Sinemay─▒ kiralar, bilet fiyatlar─▒n─▒ onlar koyard─▒. D├Ânemin ├╝nl├╝ sanat├ž─▒lar─▒n─▒ getirirlerdi. Benim hat─▒rlad─▒klar─▒m: Cem Karaca, Bar─▒┼č Man├žo, Berkant, ÔÇťBayan bacakÔÇŁ Serpil ├ľr├╝mcer, Durul Gence Orkestras─▒, Vasfi U├žaro─člu orkestras─▒ ve 178 plak ve kasetini saklad─▒─č─▒m ├žok sevdi─čim sanat├ž─▒ Suat Say─▒n. Sinemalar─▒m─▒zda tiyatro oynamad─▒, sinemalar─▒m─▒zda hi├ž gala yapmad─▒k.

Filmleri ─░stanbulÔÇÖdaki Film ┼čirketlerinden al─▒rduk. Bu durum Bursal─▒ film da─č─▒t─▒c─▒lar─▒n─▒ ├žok k─▒zd─▒r─▒rd─▒. Bize film vermelerini ├Ânlemeye ├žal─▒┼č─▒rlard─▒. BursaÔÇÖda o y─▒llarda film da─č─▒t─▒m─▒ yapanlar, Ferruh Nayman, Yeni Film-Naz─▒m Konu, Tayyare Sinemas─▒ÔÇÖnda ofisi oan Selehattin Bey ve K─▒z LisesiÔÇÖne ├ž─▒kan yolda ofisleri bulunan Bursa Sinemac─▒─▒l─▒k Kollektif ┼×irketi. Bu ┼čirketin ortaklar─▒ Bahri E┼čiyok, mumin Sekman ve Hakk─▒ BeyÔÇÖdi. Bize film vermek istemezlerdi. Depocusunu kafaya alm─▒┼čt─▒k ellerindeki filmlerden istedi─čimizi 50 lira verip al─▒rd─▒k.

E┼čim Vesile Han─▒mÔÇÖla 1965 senesinde daha ├žocukken sinema sayesinde tan─▒┼čt─▒m. Evleri sineman─▒n makine dairesi kar┼č─▒s─▒ndayd─▒. Babam─▒ 26 Eyl├╝l 2002ÔÇÖde, annemi 14 Ocak 2003 tarihinde kaybettim. ├çok sevdi─čim sinema i┼čletmecili─čini, i┼čletti─čim ├╝├ž salonlu Gemlik Tutku sinemalar─▒n─▒ ├╝├ž├╝nc├╝ ku┼čak sinema i┼čletmecisi olarak o─člum Hasan ├çengelta┼čÔÇÖa devrettim. Sineman─▒n o parlak y─▒llar─▒n─▒ ├Âzlemle an─▒yorum. Sinema nedir diye sorarsan─▒z cevab─▒m: ÔÇťA┼×K VE TUTKUÔÇŁ dur olur.

1,497 total views, 1 views today

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi. Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: ekrempeker@gmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒