Quantcast
‘Hakimiyet Kay─▒ts─▒z ┼×arts─▒z Milletindir’ – Belgesel Tarih

Prof. Dr. Hilmi ├ľZDEN
Prof. Dr. Hilmi  ├ľZDEN
‘Hakimiyet Kay─▒ts─▒z ┼×arts─▒z Milletindir’
  • 22 Nisan 2024 Pazartesi
  • +
  • -
  • Prof. Dr. Hilmi ├ľZDEN /

Loading

Mustafa Kemal Atat├╝rk’├╝n Cumhuriyet ilan edilmeden ├Ânce T├╝rk Milletinin Cumhuriyeti anlamas─▒ ve haz─▒rlanmas─▒ a├ž─▒s─▒ndan bir dizi yurt i├ži yolculuklar yapm─▒┼č ve bu yolculuklarda d├╝┼č├╝ncelerini hem y├Âneticilerle hem de halkla payla┼čm─▒┼čt─▒r. 1923 y─▒l─▒ Eski┼čehir konu┼čmalar─▒ndaki ┼ču sat─▒rlar onun mill├« h├ókimiyete vermi┼č oldu─ču ├Ânemi de─čerlendirmemiz a├ž─▒s─▒ndan ├žok ├žarp─▒c─▒d─▒r.

Yer: Eski┼čehir Adliyesidir.

Mecelle hakk─▒nda Hakim Cevdet Beyle (Bidayet Reisi) yapt─▒─č─▒ konu┼čma┬á Ahmet Cevdet Pa┼čaÔÇÖn─▒n Mecellesi (Osmanl─▒ Modernle┼čme D├Ânemi Hukuk Eseri) ├╝zerinedir:

ÔÇťBidayet Reisi: Bendeniz hukuki fikrimi arz edeyim. Malumu ├óliniz, Cevdet Pa┬ş┼čaÔÇÖn─▒n Mecelle’si memleketimizde tatbik ediliyor ve bunun esas─▒ f─▒k─▒h h├╝k├╝mlerimiz┬şden ve ┼čeriattan al─▒nm─▒┼čt─▒r.

Gazi Mustafa Kemal Pa┼ča: Cevdet Pa┼ča Mecellesi’nden, MecelleÔÇÖnin f─▒k─▒h h├╝k├╝m┬şleri esaslar─▒na dayand─▒─č─▒ndan bahsediyorsunuz, en ziyade dayand─▒─č─▒ esas kural nedir?

Bidayet Reisi (Devamla): Kuran─▒ Kerim’dir

Gazi Mustafa Kemal Pa┼ča: Cevab─▒n─▒z─▒ kolayla┼čt─▒ray─▒m, zaman ile h├╝k├╝mlerin de┬ş─či┼čmesi…ÔÇŁ[1]

Burada Mustafa Kemal Pa┼ča MecelleÔÇÖnin zaman de─či┼čince h├╝k├╝mlerin de─či┼čece─čini hat─▒rlatmas─▒ g├Âr├╝lmektedir. ├ç├╝nk├╝ Atat├╝rk sadece Mecelle de─čil tarihte haz─▒rlanm─▒┼č bir├žok hukuk sistemine h├ókim asker, ayd─▒n ve lider bir ki┼čiliktir. MecelleÔÇÖnin 39. Maddesi: Ezman─▒n tagayy├╝r├╝ ile ahk├ómÔÇÖ─▒n tagayy├╝r├╝ ink├ór olunamaz (Zaman─▒n de─či┼čmesiyle h├╝k├╝mlerin de de─či┼čmesi ink├ór olunamaz)[2] ┼čeklindedir.

ÔÇťKanunlar─▒n De─či┼čtirilmesi L├╝zumu

Bidayet Reisi (Devamla): Evet efendim, zaman─▒n de─či┼čmesi ile h├╝k├╝mlerin de─či┼č┬şmesi ink├ór edilemez. Mecelle yap─▒l─▒rken o zaman i├žin insanlar─▒n i┼člerine en uygun olanlar konulmu┼č. H├ólbuki gitgide ihtiya├ž ba┼čkala┼čm─▒┼čt─▒r ve bu ihtiya├žlar eldeki esaslar ile tatmin olunam─▒yor. En m├╝him meseleler eldeki kanunlar─▒n ├žok dar olma┬şs─▒ndan ve h├ókimlerin mevcut kanunla i┼č g├Ârmesi mecburiyetinden ve kanunlar─▒n da ihtiya├žlara k├ófi bulunmamas─▒ndan do─čmaktad─▒r.

Gazi Mustafa Kemal Pa┼ča: Ne yapal─▒m?

Bidayet Reisi (Devamla): B├╝t├╝n kanunlar, toplumsal hayat─▒m─▒za ve memleket ih┬ştiya├žlar─▒na g├Âre tanzim edilmelidir.

Gazi Mustafa Kemal Pa┼ča: Evet! Toplumsal, iktisadi hayat ve medeniyet ├óleminin ula┼čt─▒─č─▒ derecelere g├Âre ─▒slah laz─▒md─▒r. Bizim milletimizin adalet hususundaki derecesi hi├žbir vakitte ba┼čka milletlerden a┼ča─č─▒ kalmam─▒┼čt─▒r. Belki onlardan ziyade adaleti tecel┬şli ettirmi┼čtir. Biz en ileri ve medeni devletin kanunlar─▒na e┼čde─čer ve benzer kanunlar ya┬şpabiliriz. Eski ihtiya├žlara g├Âre yap─▒lm─▒┼č ┼čeyleri ihtiya├ž ilerledik├že yenilemek laz─▒md─▒r. Noksan vas─▒talarla arzu olunan ┼čeyleri temin etmeye imk├ón yoktur.

Bidayet Reisi: ├édet muhkemdir, diye bir kaide vard─▒r. Kanunlar─▒ o daire d├óhilinde ─▒slah laz─▒md─▒rÔÇŁ[3].

Mustafa Kemal Atat├╝rk Yeni H├╝k├╝met ┼×eklimizi Eski┼čehir Halk─▒na anlat─▒rken g├Âr├╝┼člerini ┼ču ┼čekilde ├Âzetler:

ÔÇťEfendiler! Bizim bug├╝nk├╝ kuvvetimizin ruhu ve asl─▒, yeni ┼čeklimizdedir. Arzu buyurursan─▒z biraz izah edeyim: Biz bug├╝n do─črudan do─čruya milletin ruhuna, vic┬şdan─▒na, e─čilimlerine uygun olan maddi ve esasl─▒ noktalara dayan─▒yoruz. H├╝k├╝meti┬şmiz bir ┼čahs─▒n g├Âr├╝┼č├╝ne tabi olmaktan uzakt─▒r. H├╝k├╝metimiz ┼čahsi g├Âr├╝┼člerin elde edilmesine alet olmakta de─čildirÔÇŁ[4].

H├╝k├╝metimizin ┼×ekil ve Mahiyeti ve Te┼čkilat─▒ Esasiye Kanunu

ÔÇťBu noktada bir ┼čey hat─▒r─▒ma geldi: Bizim h├╝k├╝metinizin ┼čeklini ve mahiyetini an┬şlamayanlar veya anlamak istemeyenler vard─▒r. Bu teredd├╝d├╝ gidennek i├žin Te┼čkilat─▒ Esasiye Kanunu’nun ruhunu iyi tahlil etmek laz─▒md─▒r. Hakikaten Te┼čkilat─▒ Esasiye Kanunu’nun bilhassa baz─▒ maddelerinin bilinmesi elzemdir. Mesela, birinci maddeyi beraber inceleyelim ve tahlil edelim: Madde, iki f─▒kray─▒ ihtiva ediyor; H├ókimiyet ka┬şy─▒ts─▒z ┼čarts─▒z milletindir birinci f─▒krad─▒r. Efendiler! Bilirsiniz ki, irade denilen bir ┼čey vard─▒r. Bir insan─▒n iradesi oldu─ču gibi, insanlardan meydana gelen herhangi bir top┬şlumun da iradesi vard─▒r. ─░rade; vicdan─▒n e─čilimi, arzusu demektir. Yani bu manevi bir ┼čeydir. K├╝lli iradeyi yaratana b─▒rakarak ┼čeriat lisan─▒ ile ifade etmek isterseniz buna c├╝zi irade deyiniz! Bu manevi olan iradenin tecellisi i├žin bir vas─▒ta laz─▒md─▒r ve var┬şd─▒r ki, ona h├ókimiyet derler!.. H├ókimiyetine sahip olmayan bir insan veya bir toplum hi├žbir vakit iradesini kullanamaz! H├ókimiyetini herhangi birisine veren bir insan kendi iradesinin kullan─▒laca─č─▒ndan ve tatbik olunaca─č─▒ndan emin olamaz. Bunun i├žin insanlar, milletler kendi iradelerini, kendi vicdanlar─▒n─▒n e─čilimlerini icra ve tatbik et┬şmek isterlerse h├ókimiyetlerini mutlaka ellerinde tutmak mecburiyetindedirler. ┼×imdi┬şye kadar milletimizin ba┼č─▒na gelen b├╝t├╝n felaketler kendi talih ve mukadderat─▒n─▒ ba┼č┬şka birisinin eline terk etmesinden ├ž─▒km─▒┼čt─▒rÔÇŁ[5]. Cengiz ├ľzak─▒nc─▒ÔÇÖya g├Âre buradaki Atat├╝rkÔÇÖ├╝n ÔÇťk├╝lli ve c├╝zi iradeÔÇŁ farkl─▒l─▒─č─▒n─▒ vurgusu ÔÇťLA─░KL─░─×─░N ─░SLAM├Ä TEMEL─░N─░ÔÇŁ de olu┼čturmaktad─▒r.

Atat├╝rkÔÇÖ├╝n ÔÇťK├╝lli (AllahÔÇÖ─▒n) iradeÔÇŁ ve ÔÇťC├╝zi (insan ve toplumlar─▒n) iradeÔÇŁ ayr─▒m─▒n─▒ ┼čeriat kavram─▒ndan hareketle yapmas─▒ a├ž─▒s─▒ndan ÔÇť┼čeriat nedir ne de─čildirÔÇŁ a├ž─▒klamas─▒n─▒ da burada a├ž─▒klamam─▒z gerekmektedir:

ÔÇť┼×eriat Nedir Ne de─čildir?

Geni┼č suyolu, y├Ântem, tav─▒r, kural gibi anlamlar─▒ olan ┼čeriat bu ┼čekliyle Kur’an’da tek bir yerde ge├žmektedir. Casiye suresi 18 ayet. Ayn─▒ k├Âkten ve ayn─▒ anlamda bir de ┼×ira s├Âzc├╝─č├╝ vard─▒r ki onun ge├žti─či yer Maide Suresi 48 ayettir. ┼×ira, yol ve y├Ântem anlam─▒ndaki minhac┬á s├Âzc├╝─č├╝ ile birlikte kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. ┼č├Âyle deniyor. ÔÇť Sizden her biri i├žin bir yol/ ┼čeriat ve bir y├Ântem belirledik. Allah dileseydi sizi elbette bir tek ├╝mmet yapard─▒. Ama size vermi┼č olduklar─▒yla sizi imtihana ├žeksin diye ├Âyle yapmam─▒┼čt─▒r. O halde hay─▒rlarda yar─▒┼č─▒n! O size tart─▒┼čm─▒┼č oldu─čunuz ┼čeylerin esas─▒na bildirecektirÔÇŁ( Maide, 48)(Ya┼čar Nuri ├ľzt├╝rk Meali)[6] ÔÇťBiz, herbiriniz i├žin bir ┼čeriat ve yol belirledik. E─čer Allah dileseydi sizi tek bir ├╝mmet yapard─▒, fakat size verdiklerinde sizi denemek istedi. ├ľyleyse iyiliklere ko┼čun. Hepinizin d├Ân├╝┼č├╝ Allah’ad─▒r. O, ihtilafa d├╝┼čt├╝─č├╝n├╝z ┼čeyleri size haber verirÔÇŁ Elmal─▒l─▒ Hamdi Yaz─▒r Meali (Maide, 48).

Bu ayetten anla┼č─▒l─▒yor ki ┼čeriat, insandan insana, toplumdan topluma de─či┼čen tav─▒rlar─▒, tarzlar─▒, y├Ântemleri, kabulleri ifade etmektedir. Her peygamberin ayr─▒ bir ┼čeriati vard─▒r; Hz Muhammed’in de izledi─či bir ┼čeriat─▒ vard─▒r. Casiye 18. Bunu a├ž─▒k├ža ifade etmektedir. Bir dinin i├žindeki de─či┼čik birey ve gruplar─▒n─▒ da birer ┼čeriati vard─▒r olacakt─▒r. ├ľrne─čin, her mezhebin dinden anlad─▒─č─▒ bir ┼čeriattir. O halde ┼čeriat, Allah kat─▒nda de─či┼čmez, aksi ve ba┼čkas─▒ kabul edilmez tek yol ve ger├žek olan ─░slam’─▒n( Ali ─░mran, 19) i├žinde ki┼čilerin, z├╝mrelerin ve toplumlar─▒n dinden anlad─▒klar─▒na g├Âre olu┼čturulmu┼č yorumlar ve kurallar b├╝t├╝n├╝d├╝r. Allah kat─▒nda din ise sadece ve sadece ─░slamÔÇÖd─▒r, yani peygamberlerin tebli─č ettikleri de─či┼čmez, zaman ├╝st├╝ ilkeler b├╝t├╝n├╝. Kat─▒nda din olarak sadece ─░slamÔÇÖ─▒ kabul eden Tanr─▒, ┼čeriat─▒n her birimize g├Âre de─či┼čen bir din anlay─▒┼č─▒n─▒ ifade etti─čini a├ž─▒k├ža bildirmektedir ki, hi├ž kimse dinden kendisinin anlad─▒─č─▒n─▒ dinin kendisi ilan etmeye kalkmamal─▒d─▒r[7].

┼×eriat, ─░slam veya Kur’an ile e┼čitlenemez. ┼×eriat, mezhep kabulleriyle, nihayet f─▒k─▒hla e┼čitlenebilir. ┼×eriati ─░slamÔÇÖla e┼čitlemek isteyen anlay─▒┼č, bir├žok kabul├╝n├╝n Kur’an’la ve zamanla ├želi┼čti─či anla┼č─▒lm─▒┼č bulunan ├Ârfleri din yapmay─▒ ama├žlayan anlay─▒┼čt─▒r. ├ľnce ┼čeriat ile dini e┼čitlemekte, sonra da devrini bitirmi┼č yorumlardaki bir tak─▒m kurallar─▒ din diye halk─▒n ├Ân├╝ne koymaktad─▒r[8]. Bu tespiti yapt─▒ktan sonra tekrar Gazi Mustafa Kemal Atat├╝rkÔÇÖ├╝n Eski┼čehir konu┼čmalar─▒na bakabiliriz:

ÔÇťHarbi Umumi’ye Nas─▒l Girdik

En yak─▒n bir misali hat─▒rlayal─▒m! Mesela Harbi Umumi’ye girmede milletin irade┬şsinin alakas─▒ var m─▒yd─▒? Millette Harbi Umumi’ye girmek i├žin kalpten e─čilim var m─▒yd─▒? Ben zannediyorum ki, yoktu. ├ç├╝nk├╝ Harbi Umumi’ye girmeden evvelki de┬şvirlerin her biri bir felaketle neticelenen safhalar ile dolu idi. Kati zaruret olmad─▒k├ža millet istemezdi ki, harp olsun! Bununla beraber, harbe girmi┼č ise kabahat kendisinin de─čildir diyebilir miyiz? Hay─▒r! Kabahat, ne yaz─▒k ki, kendisindedir. ├ç├╝nk├╝ h├ókimi┬şyetini ba┼čka ellere vermi┼čtir!ÔÇŁ[9]

ÔÇťFerdi Saltanat

Bu kadar ac─▒ tecr├╝beler ge├žiren milletin -ki art─▒k namus ve hayat─▒n─▒ muhafazaya karar vermi┼čtir- bundan sonra h├ókimiyetini bir ┼čahsa vermesi katiyen m├╝mk├╝n olma┬şyacakt─▒rÔÇŁ[10].

ÔÇťMilli H├ókimiyet ve Tatbik Vas─▒talar─▒

H├ókimiyet kay─▒ts─▒z ┼čarts─▒z milletindir ve milletin kalacakt─▒r. Sonraki c├╝mlede; ida┬şre usul├╝ halk─▒n mukadderat─▒n─▒ bizzat ve fiilen idare etmesi esas─▒na dayanmaktad─▒r de┬şnilmektedir. Bundan, b├╝t├╝n millet fertleri i┼čini g├╝c├╝n├╝ terk ile devlet idaresiyle u─čra┬ş┼čacakt─▒r, manas─▒ ├ž─▒kar─▒lmas─▒n! Bu bittabi fiilen m├╝mk├╝n de─čildir. Hakikaten bug├╝nk├╝ toplumsal hayat─▒n, vatanlar─▒n─▒n geni┼čli─či ve hayat─▒n devam ettirilmesinin teminindeki i┼člerin ├žoklu─ču nazar─▒ dikkate al─▒n─▒rsa buna hem imk├ón ve hem de l├╝zum yoktur. Maddedeki ikinci f─▒kra; idare usul├╝ndeki prensibimizi ifade etmektedir. Buna g├Âre millet mukadderat─▒na yaln─▒z ve ancak millet h├ókim olacakt─▒r. Milleti temsil eden, mil┬şl├« iradeyi millet nam─▒na s─▒n─▒rl─▒ ve belli bir zaman i├žin manevi ┼čahsiyetinde tecelli et┬ştiren Millet Meclisi dahi en nihayet millet taraf─▒ndan yenilenmeye maruzdur. Aslolan millettir. H├ókimiyet onun oldu─ču gibi, idare hakk─▒ da onundurÔÇŁ[11].

Sonu├ž olarak Gazi Mustafa Kemal Cumhuriyeti in┼ča ederken T├╝rk Milletinin iradesine Mill├« M├╝cadele de g├Âsterdi─či hassasiyet gibi sava┼č sonras─▒nda da g├Âstermeye devam etmi┼čtir. Atat├╝rkÔÇÖ├╝n yurt gezileri ve sab─▒rla T├╝rk halk─▒n─▒ ayd─▒nlatmaya ├žal─▒┼čmas─▒ onun temel liderlik ├Âzelliklerindendir. Halk─▒n─▒ asla aldatmam─▒┼č, onlar─▒ k├╝├ž├╝k g├Ârmemi┼čtir. Sadece T├╝rk Milletine de─čil d├╝nya halklar─▒na ├Ârnek olmu┼čtur. ├ç├╝nk├╝ Mill├« iradenin kar┼č─▒s─▒nda ferd├« saltanatlar─▒n─▒n yery├╝z├╝nden silinece─čine inanmaktad─▒r. Enbiya suresi/105. Ayette ÔÇťMuhakkak ki yery├╝z├╝ne iyi ve yararl─▒ i┼čler yapan [s├ólih├╗n] kullar─▒m v├óris olacakt─▒rÔÇŁ buyrulmaktad─▒r. Atat├╝rk’├╝n ÔÇťYurtta Sulh Cihanda SulhÔÇŁ vecizesi┬á bu ayeti kerimeyi d├╝┼č├╝nd├╝rmektedir. Sedat ┼×enermenÔÇÖin hat─▒rlatmalar─▒ ile sulh, ─▒slah ve salih ayn─▒ k├Âktendir. Her s├Âz, fikir ve icraat─▒nda Mustafa Kemal Atat├╝rkÔÇÖ├╝n ÔÇťk├ómil bir insanÔÇŁ, m├╝nevver (ayd─▒nlanm─▒┼č) ve m├╝nevvir[12] (ayd─▒nlatan) bir ki┼čilik oldu─ču da g├Âr├╝lmektedir.

 

D─░PNOTLAR

[1] Atat├╝rkÔÇÖ├╝n B├╝t├╝n Eserleri (ABE), Kaynak Yay─▒nlar─▒, 2004, ─░stanbul, cilt,14.,┬á S.246.

[2] Cengiz ─░lhan, Mecelle, Hukukun Doksan Dokuz ─░lkesi, Tarih Vakf─▒, ─░stanbul, 2009, s. 41.

[3] Atat├╝rkÔÇÖ├╝n B├╝t├╝n Eserleri (ABE) cilt,14.,┬á S.246.

[4] Atat├╝rkÔÇÖ├╝n B├╝t├╝n Eserleri (ABE) cilt,14.,┬á S.248.

[5] Atat├╝rkÔÇÖ├╝n B├╝t├╝n Eserleri (ABE) cilt,14.,┬á S.249.

[6] Ya┼čar Nuri ├ľzt├╝rk, ─░mam─▒ Azam savunmas─▒, ┼×ehit bir ├ľnder i├žin Apolocya,┬á ─░nk─▒lap Yay─▒nlar─▒ 2010, ─░stanbul,┬á s.165.

[7] Ya┼čar Nuri ├ľzt├╝rk, a. g. e.,s 165.

[8] Ya┼čar Nuri ├ľzt├╝rk, a. g. e.,s 166.

[9] Atat├╝rkÔÇÖ├╝n B├╝t├╝n Eserleri (ABE) cilt,14.,┬á S.249.

[10] Atat├╝rkÔÇÖ├╝n B├╝t├╝n Eserleri (ABE) cilt,14.,┬á S.251.

[11] Atat├╝rkÔÇÖ├╝n B├╝t├╝n Eserleri (ABE) cilt,14.,┬á S.251.

[12] M├╝nevvir-i ezhan: Zihinleri ayd─▒nlatan

Prof. Dr. Hilmi ├ľZDEN

Hilmi ├ľzden, 1959 y─▒l─▒nda d├╝nyaya geldi. Konya ve Eski┼čehirÔÇÖde ─░lk ve Orta ├Â─črenime devam etti. Y├╝ksek ├ľ─črenimini Ankara ├ťniversitesi T─▒p Fak├╝ltesinde tamamlad─▒ktan sonra, iki y─▒l mecburi hizmet ve on alt─▒ ay askerlik g├Ârevlerini takiben Sa─čl─▒k Ocaklar─▒nda, K├Ây Hizmetleri 14. B├Âlge M├╝d├╝rl├╝─č├╝nde tabip olarak ├žal─▒┼čt─▒. 1995 y─▒l─▒nda Eski┼čehir Osmangazi ├ťniversitesi T─▒p Fak├╝ltesi Anatomi Anabilim Dal─▒nda Prof. Dr. G├╝rsel ORTU─× ve Prof. Dr. Nedim ├ťNAL dan─▒┼čmanl─▒klar─▒ndaÔÇťOmurgan─▒n Torakal B├Âl├╝m├╝ÔÇÖnde Medulla Spinalis ├çaplar─▒n─▒n Manyetik Rezonans Tekni─či ─░le ├ľl├ž├╝m├╝ ve De─čerlendirilmesiÔÇŁisimli tezi tamamlayarak Anatomi doktoru ├╝nvan─▒ ald─▒. 2005 y─▒l─▒nda ESOG├ť taraf─▒ndan Nottingham ├ťniversitesine g├Ânderildi ve Dr. Lopa LeachÔÇÖin yan─▒nda angiogenesis ├╝zerine ├žal─▒┼čt─▒. Yurt i├žinde s─▒├žan ve farelerde transplantasyon, embriyonik k├Âk h├╝cre ve mikrocerrahi ├╝zerine ├žal─▒┼čmalar yapan ekiplerde g├Ârev ald─▒. 2013 y─▒l─▒nda, Eski┼čehir T├╝rk D├╝nyas─▒ Ba┼čkenti Ajans─▒ Dan─▒┼čma Kurulunda ESOG├ť temsilcisi oldu. ┼×u anda EST├ťDAM (ESOG├ť T├╝rk D├╝nyas─▒ Uygulama ve Ara┼čt─▒rma Merkezi) m├╝d├╝r├╝ olarak da g├Ârev yapmaktad─▒r. Anatomi sahas─▒nda yurt i├ži ve yurt d─▒┼č─▒ ├žal─▒┼čmalar─▒ bulunan yazar ESOG├ť T─▒p Fak├╝ltesi Anatomi Anabilim dal─▒nda ├Â─čretim ├╝yesidir. Evli ve iki ├žocuk babas─▒d─▒r. E-Posta: [email protected]

FACEBOOK - YORUM YAZ

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
hilmi ├Âzden
  • YEN─░