Ekrem Hayri PEKER
Ekrem Hayri  PEKER
Hayat─▒ filme ├žekilen Pilot Vecihi H├╝rku┼č’un Bursa g├╝nleri
  • 05 Temmuz 2020 Pazar
  • +
  • -
  • Ekrem Hayri PEKER /

Ad─▒na film ├ževrilmese gen├ž ku┼čaklar Vecihi H├╝rku┼čÔÇÖu tan─▒mayacaklar, tarihin tozlu sayfalar─▒ aras─▒nda kaybolup gitmese de unutulacakt─▒.

├ľnce hayat─▒ roman olan Vecihi H├╝rku┼čÔÇÖun hayat─▒na k─▒saca de─činelim, sonrada BursaÔÇÖdaki maceralar─▒na de─činelim.

─░┼č adam─▒ ve m├╝te┼čebbis. T├╝rk havac─▒l─▒k tarihinin en ├Ânemli isimlerinden biridir, T├╝rkiye’nin ilk u├žak tasar─▒mc─▒s─▒ ve ├╝reticisidir, T├╝rkiye’nin ilk yerli u├ža─č─▒n─▒ ├╝retmi┼čtir.

Vecihi H├╝rku┼č

6 Ocak 1896 tarihinde ─░stanbul’da do─čdu. I. D├╝nya Sava┼č─▒’na kat─▒ld─▒ Ye┼čilk├Ây’deki Tayyare Mektebi’ne girerek pilot olarak mezun oldu. Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda pilot br├Âvesi alarak 7. Tayyare B├Âl├╝─č├╝’nde Ruslara kar┼č─▒ harekata kat─▒lan Vecihi Bey, ba┼čar─▒l─▒ ke┼čif ve bombard─▒man u├žu┼člar─▒ yapm─▒┼č ve bu arada girdi─či bir hava muharebesinde bir Rus u├ža─č─▒n─▒ indirmi┼čtir. Vecihi H├╝rku┼č, u├žak d├╝┼č├╝ren ilk T├╝rk tayyarecidir.

Daha sonra Ruslara esir d├╝┼čen Vecihi Bey, Hazar Denizi’nin Azerbaycan k─▒sm─▒nda bulunan Nargin Adas─▒’ndan y├╝zerek ─░ran ├╝zerinden ka├žmay─▒ ba┼čarm─▒┼č ve yurda d├Ânerek 1918 y─▒l─▒ yaz ba┼č─▒nda Ye┼čilk├Ây’de konu┼članm─▒┼č bulunan 9. Harp Tayyare B├Âl├╝─č├╝’nde g├Ârev alm─▒┼čt─▒r. Bu b├Âl├╝kte g├Ârevli iken bir av u├ža─č─▒ tasar─▒m─▒ yapan Vecihi Bey’in bu projesi Mondros Ate┼čkes Antla┼čmas─▒’n─▒n imzalanmas─▒ ile yar─▒m kalm─▒┼čt─▒r.

Kurtulu┼č Sava┼č─▒’na kat─▒lan Vecihi Bey, ├Âzellikle ─░n├Ân├╝ ve Sakarya sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda ├žok ba┼čar─▒l─▒ ke┼čif ve destek u├žu┼člar─▒ yapt─▒─č─▒ gibi bir Yunan u├ža─č─▒n─▒ da indirmi┼čtir. Kurtulu┼č Sava┼č─▒’n─▒n ilk ve son u├žu┼čunu yapan pilottur. ─░zmir (Gaziemir Seydik├Ây) hava meydan─▒na ilk giren ve i┼čgal eden ki┼či odur.

Vecihi Bey’e k─▒rm─▒z─▒ ┼čeritli ─░stiklal Madalyas─▒ verilmi┼čtir. Ayr─▒ca TBMM taraf─▒ndan ├╝├ž kez takdirname verilmi┼čtir. ├ť├ž takdirname verilen tek ki┼čidir.

Sava┼čtan sonra ─░zmir’de yeni tayyarecileri e─čitmeye ba┼člar. ─░zmir Seydik├Ây Hava Mektebi’nde -bug├╝nk├╝ Gaziemir Hava Teknik Okullar Komutanl─▒─č─▒- u├žak yap─▒m─▒ projesine devam eder. 1923’te ganimet olarak Yunanlardan ele ge├žen motorlardan yararlanarak ilk T├╝rk u├ža─č─▒n─▒ imal eder. 28 Ocak 1925’te “VEC─░H─░ K-VI”ad─▒n─▒ verdi─či u├ža─č─▒n─▒ u├žurur ve izinsiz u├žtu─ču i├žin ceza al─▒r.

Vecihi H├╝rku┼č, 28 Ocak 1925’te ─░zmir’de ger├žekle┼čtirdi─či u├žu┼čun ├Âyk├╝s├╝n├╝, o y─▒llarda yay─▒mlanan Resimli Ay Dergisi’ne anlatm─▒┼č.

“─░lk T├╝rk tayyaresini nas─▒l yapt─▒m”

“Uzun m├╝ddet teredd├╝t devresi ge├žirdim. Nihayet arkada┼člar─▒m─▒n te┼čvikiyle bir tecr├╝be yapmaya karar verdim. Geceli g├╝nd├╝zl├╝ ├žal─▒┼čarak elimizde mevcut tayyarelerden tamamen farkl─▒, onlardan daha basit, fakat s├╝rat ve mukavemet itibar─▒yla onlardan ├╝st├╝n yeni bir proje v├╝cuda getirdim. Bu projeyi hayata ge├žirmek i├žin Kuvay─▒ Havaiye M├╝fetti┼čli─činin tasvip etmesi laz─▒md─▒. Projemi m├╝fetti┼čli─če verdim ve m├╝saade ettikleri takdirde bu proje dahilinde yeni sistem bir T├╝rk tayyaresi yapabilece─čimi bildirdim. M├╝fetti┼člik, projemi, eski bir tayyareci olan fen memuruna tetkik ettirdi. Fen memurlu─ču projeyi onaylad─▒. Tayyarenin in┼čas─▒na m├╝saade edildi. Hayat─▒mda o g├╝n kadar mesut oldu─čumu hat─▒rlam─▒yorum. B├╝sb├╝t├╝n yeni sistem bir tayyare yapacak, memleketime yeni bir ┼čey hediye edecektim. ─░stikbalde tayyarenin oynayaca─č─▒ m├╝him rol├╝ herkesten iyi bildi─čim i├žin bu hediyenin ileride k─▒ymet-i takdir edilece─čine kani idim. ─░n┼čaata ba┼člamak i├žin icap eden malzemeyi verdiler, derhal faaliyete ge├žtim.

G├Âvdeyi yapt─▒k, ayaklar─▒ takt─▒k. Kuyru─čunu bitirmek ├╝zereydim. Muvaffak olmak ├╝midiyle gece sevincimden uyku uyuyam─▒yor, g├╝nd├╝z yorulmak bilmez bir faaliyetle ├žal─▒┼č─▒yordum. Art─▒k 5-10 g├╝ne kadar tayyare bitecek, eserim tamam olacakt─▒. Bu s─▒rada fen memuru istifa ediyordu. Bunun ├╝zerine tayyarenin in┼čas─▒ ertelendi. Bu karar beni ta kalpg├óh─▒mdan vurdu. O g├╝n beynime bir kur┼čun s─▒ksalard─▒ bu kadar m├╝teessir olmayacakt─▒m. Bu kadar me┼čakkatle dayand─▒ktan sonra, bu kadar ├╝mide d├╝┼čt├╝kten sonra birdenbire tamam olmak ├╝zere olan eserimi topraklar ├╝zerinde terk edip ├žekilmek bana ├žok ac─▒ geldi. G├╝nlerce tayyaremin yan─▒na gittim, eserimin yava┼č yava┼č ├Âl├╝┼č├╝ne ┼čahit oldum. ├ľl├╝me mahkum hasta ├žocu─ču yan─▒nda a─člayan bir baba vaziyetindeydim. Eserimi bitirmeme ra─čmen m├╝saade etmiyorlard─▒.”

“M├╝fetti┼člik, tayyarenin tecr├╝besine m├╝saade etmiyor, bir defa Heyet-i Fenniye taraf─▒ndan tetkikine l├╝zum g├Âsteriyordu. Tayyareyi ben yapm─▒┼čt─▒m, ├╝zerinde ben u├žacak, hayat─▒m─▒ ben tehlikeye koyacakt─▒m. Ben ne kadar sab─▒rs─▒zlan─▒yorsam, onlar o kadar so─čukkanl─▒l─▒k g├Âsteriyorlard─▒. Heyet-i Fenniye tayyareyi tetkik etti. U├žmas─▒na mani bir kusur g├Ârmedi fakat tecr├╝be yap─▒lmas─▒na da m├╝saade etmedi. Tetkikat bir aydan fazla s├╝rd├╝. Bir t├╝rl├╝ karar verilmiyor, tecr├╝be yapmama m├╝saade edilmiyordu. Izd─▒rab─▒mdan ├ž─▒ld─▒racak hale gelmi┼čtim. Ben tayyaremden emindim. Muvaffakiyetle u├žaca─č─▒mdan zerre kadar ┼č├╝phem yoktu. Bunu Heyet-i Fenniye’ye fenni delillerle ispat etmi┼čtim. O halde neden bu eserimin tecr├╝be edilmesine m├╝saade etmiyorlard─▒. Art─▒k tahamm├╝l├╝m kalmam─▒┼čt─▒. Bir g├╝n gizlice tayyaremi meydana ├ž─▒kard─▒m, motoruna gaz doldurdum, ├╝zerine atlad─▒m ve makineleri tahrik ederek havaland─▒m. Y├╝kseldik├že ruhum a├ž─▒l─▒yor, muvaffakiyetimden ci─čerlerim ┼či┼čiyordu. Eminim ki ilk tayyareyle u├žan mucitler bile bu kadar derin bir zevk duymam─▒┼člard─▒r. ─░┼čte alt─▒mdaki makine alar─▒ ┼čaduman (sevin├žli, bahtiyar)eden g├╝r├╝lt├╝lerle ilerliyor, semadan b├╝t├╝n cihana muvaffakiyetimi ilan ediyordu.

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  KafkasyaÔÇÖdan ─░spanyaÔÇÖya, AnadoluÔÇÖdan Orta Do─čuÔÇÖya dolmenler

Tayyarem y├╝kselir y├╝kselmez kararg├óhta bulunanlar hemen meydana ko┼čmu┼člar, ans─▒z─▒n havaya y├╝kselen bu tayyarenin hangi tayyare oldu─čunu tetkike koyulmu┼člar, nihayet benim u├žtu─čumu anlay─▒nca merak i├žinde beni beklemeye ba┼člam─▒┼člard─▒. Ben yere iner inmez arkada┼člar─▒m etraf─▒m─▒ ald─▒lar. Muvafakkiyetimi tebrik ettiler.

Fakat biz asker oldu─čumuzu unutmu┼čtuk. ─░├žimden gelen hisse mukavemet edemeyerek verilen emir hilaf─▒na tecr├╝beye kalk─▒┼čm─▒┼č, m├╝fetti┼čli─čin emrini dinlememi┼čtim. M├╝fetti┼člik derhal bir emri vaki ile on g├╝n hapse ve yar─▒m maa┼č─▒m─▒n katÔÇÖ─▒na karar verdi. Mektep s─▒ralar─▒nda iken ald─▒─č─▒m─▒z terbiye bize ya m├╝kafatla ya da cezayla kar┼č─▒lanaca─č─▒n─▒ ├Â─čretmi┼čti. Benim muvaffakiyetim cezayla m├╝kafat g├Âr├╝yordu. Bu icad─▒mdan dolay─▒ bir ikramiye ile taltif edilmem laz─▒m gelirken, 10 g├╝n hapse mahkum olmu┼čtum.

Fakat bu ceza art─▒k benim i├žin ehemmiyetini kaybetmi┼čti. Ben tecr├╝bemi yapm─▒┼č ve teredd├╝tler i├žinde bulunan Heyet-i Fenniye’ye tayyaremin m├╝kemmeliyetini tasdik ettirmi┼čtim. Benim i├žin en b├╝y├╝k m├╝kafat buydu.”

*

Daha sonra askeri havac─▒l─▒ktan ayr─▒larak u├žak tasar─▒m─▒ ve yap─▒m─▒ ├žal─▒┼čmalar─▒na devam etmi┼čtir.

Vecihi H├╝rku┼č, AvrupaÔÇÖdaki geli┼čmeleri yerinden takip edebilmek i├žin zaman zaman yurt d─▒┼č─▒na ├ž─▒karak fabrika ziyaretleri yapt─▒. T├╝rkiyeÔÇÖye d├Ân├╝┼čte 19 Ekim 1925ÔÇÖde Tayyare Cemiyeti idare kurulu istifa etmi┼č, cemiyetin tasar─▒ ve projeleri suya d├╝┼čm├╝┼č, elindeki tayyare, vas─▒ta ve elemanlar─▒ hava kuvvetlerine verilerek havac─▒l─▒kla ilgisi kesilmi┼č oluyordu. H├╝rku┼čÔÇÖun da tekrar hava kuvvetlerinde g├Ârev almas─▒ istenince istifa etmi┼čtir.┬á Milli Savunma Bakanl─▒─č─▒ KayseriÔÇÖde Tayyare ve Motor Anonim ┼×irketi (Tomta┼č) ad─▒nda bir fabrika kurmak i├žin faaliyete ge├žer.

H├╝rku┼č Tomta┼čÔÇÖ─▒n teklifini kabul ederek AlmanyaÔÇÖya gider. H├╝rku┼č AlmanyaÔÇÖda Ju A-20 tayyarelerinde baz─▒ noksanl─▒klar bulur, onlar─▒n d├╝zeltilmesi ile Ju A-35 ÔÇślerin yap─▒m─▒n─▒ da ├╝stlenir.

H├╝rku┼č yurda d├Ând├╝kten sonra, Tomta┼č emrinde biri 14 ki┼čilik 3 motorlu Ju-23, di─čeri alt─▒ ki┼čilik tek motorlu Ju F-13 yolcu tayyareleriyle Ankara -Kayseri aras─▒nda u├žu┼č yapar.

Milli havac─▒l─▒─č─▒m─▒z i├žin g├╝zel bir ba┼člang─▒├ž olan Tomta┼č ne yaz─▒k ki 1928 y─▒l─▒na kadar ├žal─▒┼čmalar─▒na devam edebildi. K├Ât├╝ y├Ânetimi y├╝z├╝nden 1928ÔÇÖde iflas etmi┼čtir.

Bir y─▒ll─▒k aradan sonra H├╝rku┼č T├╝rk Hava Kurumundaki eski g├Ârev yeri olan Teknik ┼čubeye d├Âner. 1930 y─▒l─▒ sanayi kongresi AnkaraÔÇÖda toplanm─▒┼č, HalkeviÔÇÖnde de yerli mallar sergisi a├ž─▒lm─▒┼čt─▒r. H├╝rku┼č burada yerli mal─▒ u├žaklar─▒n─▒n resim ve maketleri ile Vecihi K-XI u├žak modelinin minyat├╝r├╝n├╝ sergiler ve b├╝y├╝k ilgi g├Âr├╝r. Kurumda bo┼č durmaz, yeni model ve tiplerini tasarlamaya devam eder.

Vecihi H├╝rku┼č

1930’da Kad─▒k├Ây’de bir keresteci d├╝kk├ón─▒n─▒ kiralayarak, 3 ay i├žinde ilk T├╝rk sivil u├ža─č─▒n─▒, ikinci u├ža─č─▒ VEC─░H─░ XIV’├╝ in┼ča etti. ─░lk u├žu┼čunu 27 Eyl├╝l 1930’da Kad─▒k├Ây Fikirtepe’de b├╝y├╝k bir kalabal─▒k ve bas─▒n toplulu─ču ├Ân├╝nde yapm─▒┼čt─▒r. Bu u├žu┼čtan sonra VEC─░H─░ XIV ile ├Ânce Ye┼čilk├Ây’e, sonra Ankara’ya u├žmu┼čtur. U├žabilirlik Sertifikas─▒ i├žin ─░ktisat Bakanl─▒─č─▒na ba┼čvurmu┼č, 14 Ekim 1930’da ÔÇťTayyarenin teknik vas─▒flar─▒n─▒ tespit edecek kimse bulunmad─▒─č─▒ndan gereken vesika verilmemi┼čtirÔÇŁ cevab─▒n─▒ alm─▒┼č. Bunun ├╝zerine bakanl─▒k nezdinde yap─▒lan giri┼čimler sonucu u├ža─ča istenen belgenin al─▒nmas─▒ amac─▒yla u├ža─č─▒ s├Âkerek demiryollar─▒ndan kiralad─▒─č─▒ vagonla ├çekoslovakyaÔÇÖya g├Ânderilmesi i├žin m├╝saade alm─▒┼čt─▒r. H├╝rku┼č, 6 Aral─▒k 1930ÔÇÖda PragÔÇÖa gelmi┼čtir. Tayyareye ait statik raporu gibi resmi evrak ├Ânce ├çek diline ├ževrilmi┼č, u├žak gelince tekrar monte edilerek u├ža─č─▒n malzemeleri ve her t├╝rl├╝ teknik kontrol├╝ yap─▒ld─▒ktan sonra u├žu┼ču istenmi┼č, her t├╝rl├╝ u├žu┼č ┼čekilleri ile u├žu┼čun kontrol├╝ tamamlanm─▒┼čt─▒r.

H├╝rku┼č, 23 Nisan 1931’de ├çekoslovakyal─▒ yetkililer taraf─▒ndan u├žu┼č m├╝saadesini alm─▒┼čt─▒r. 25 Nisan 1931’de ├çekoslovakyaÔÇÖdan u├žarak T├╝rkiye’ye gelmek i├žin yola ├ž─▒k─▒p 5 May─▒s 1931ÔÇÖde T├╝rkiye’ye gelmi┼čtir.

Vecihi H├╝rku┼č, 1931 y─▒l─▒nda, T├╝rk Tayyare Cemiyeti yarar─▒na T├╝rkiye turu yapm─▒┼čt─▒r. Ancak yard─▒mc─▒s─▒ makinisti HamitÔÇÖin i┼čine son verilir, H├╝rku┼čÔÇÖa ├Âdenen u├žu┼č tazminat─▒ kesilir. Ayr─▒ca Vecihi XIV u├ža─č─▒ u├žu┼čtan men edilir. Bu durum H├╝rku┼čÔÇÖun TTCÔÇÖnden tekrar ayr─▒lmas─▒na neden olur.

1932’de Vecihi Sivil Tayyare Mektebi isimli ilk T├╝rk Sivil Havac─▒l─▒k Okulu’nu a├žm─▒┼čt─▒r. Okulda ilk T├╝rk kad─▒n pilotu olan Bedriye G├Âkmen ile birlikte 12 pilot yeti┼čtirmi┼čtir. ─░stanbul Kalam─▒┼č-Kad─▒k├Ây’de T├╝rkiye’nin ilk sivil u├ža─č─▒ VEC─░H─░ XIV, ilk e─čitim ve spor u├ža─č─▒ VEC─░H─░ XV, 160 beygirlik Mercedes u├žak motorlu deniz k─▒za─č─▒ VEC─░H─░ SK-X ├╝retilmi┼čtir.

Nuri Demira─č, bir tayyare yap─▒m─▒ i├žin 5000 TL vermi┼č, b├Âylece 1933’te Vecihi H├╝rku┼č taraf─▒ndan NUR─░ BEY ad─▒ verilen VEC─░H─░ XVI kabin u├ža─č─▒ yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Vecihi Bey zor ko┼čullarda e─čitim yaparken baz─▒ kurumlar─▒n, ├Ârne─čin TEKEL ─░daresi’nin ve T├╝rkiye ─░┼č Bankas─▒’n─▒n reklamlar─▒n─▒ yapm─▒┼č, baz─▒ vatansever yetkili kurulu┼člar─▒n da yard─▒mlar─▒ oldu.

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  KaracabeyÔÇÖin Eski Rum K├Âyleri

1937 y─▒l─▒nda T├╝rk Hava Kurumu, H├╝rku┼č’u m├╝hendislik e─čitimi almas─▒ i├žin, Almanya’daki m├╝hendislik okula g├Ânderdi. 1939 y─▒l─▒nda mezun olarak ├╝lkesine d├Ânen Vecihi H├╝rku┼č’a iki y─▒lda m├╝hendis olunmas─▒n─▒n imk├óns─▒zl─▒─č─▒ gerek├žesiyle u├žak m├╝hendisi ruhsat─▒ verilmedi. Bunun ├╝zerine Vecihi H├╝rku┼č, Dan─▒┼čtayÔÇÖa ba┼čvurdu ve mezuniyet karar─▒n─▒ kabul ettirdi.

T├╝rk Hava KurumuÔÇÖnda da y├Ânetim de─či┼čmi┼č, vazifeleri ba┼čkalar─▒na verilmi┼čtir. H├╝rku┼č, VanÔÇÖa tayin edilince istifa ederek kurumdan ayr─▒l─▒r.

*

Havac─▒l─▒ktan uzun bir ayr─▒l─▒ktan sonra 1947ÔÇÖde Kanatl─▒lar Birli─čiÔÇÖni kurdu. Gen├žlerin b├╝y├╝k ilgi g├Âsterdi─či bir kurulu┼č oldu. 1948ÔÇÖde T├╝rk Hava KurumuÔÇÖndan Magister tipi bir ├Â─črenim u├ža─č─▒ temin ettiler. Kanatl─▒lar adl─▒ bir dergi ├ž─▒kartt─▒lar. B├╝y├╝k ├žo─čunlu─ču ├╝niversite ├Â─črencileri olan Kanatl─▒lar Birli─či fazla ya┼čayamad─▒.

1951ÔÇÖde be┼č arkada┼č─▒yla birlikte havadan zirai ila├žlama yapmak ├╝zere T├╝rk Kanad─▒ ad─▒ ile bir ┼čirket kurmu┼č, ─░ngiltereÔÇÖye giderek Auster tipi ├╝├ž u├žak alm─▒┼člar. T├╝rkiyeÔÇÖye d├Ând├╝kten sonra ortaklar aras─▒nda ├ž─▒kan anla┼čmazl─▒k ├╝zerine H├╝rku┼č, haklar─▒ndan vazge├žerek ┼čirketten ayr─▒lm─▒┼čt─▒r.

1952ÔÇÖde Paro mamas─▒n─▒n reklam─▒n─▒ yapmak i├žin tekrar ─░ngiltereÔÇÖye giderek Proctor V tipi d├Ârt ki┼čilik hafif turist tipi tayyare al─▒r. Bu tayyare ile de─či┼čik m├╝esseselerin reklam─▒n─▒ yapt─▒. Paro bebek mamas─▒, Puro sabunu gibi g─▒da ve malzemeleri ufak k├ó─č─▒t para┼č├╝tlerle u├žaktan da─č─▒tarak, kanatlar─▒na takt─▒─č─▒ patiskalar ├╝zerine bankalar─▒n isimlerini yazarak reklamc─▒l─▒k yapt─▒.

29 Kas─▒m 1954ÔÇÖde H├╝rku┼č Hava Yollar─▒n─▒ kurdu. T├╝rk Hava Yollar─▒ÔÇÖn─▒n seferden kald─▒rd─▒─č─▒ u├žaklardan 8 tayyareyi Ziraat Bankas─▒ndan kredi ile alm─▒┼čt─▒. Birtak─▒m g├╝├žl├╝klerle u─čra┼čarak hava yollar─▒n─▒n sefer yapmad─▒─č─▒ yerlere seferler koyarak, izin vermediklerinde gazete ta┼č─▒yarak ├žal─▒┼čmak istedi, ama sabotajlar, u├žaklar─▒n─▒n par├žalanmas─▒ ve sonunda u├žu┼čtan men edilerek u├žamad─▒. Bu durum, M├╝nir ├ľzkul-Adile Na┼čitÔÇÖli filmlerde de ge├žer.

Elinde kalan son u├ža─č─▒n─▒ da Maden Tetkik Arama Enstit├╝s├╝ÔÇÖn├╝n emrinde kullanarak G├╝ney Do─ču AnadoluÔÇÖda toryum, uranyum ve fosfat arayarak zor do─ča ko┼čullar─▒nda ├žal─▒┼čt─▒.

Hayat─▒n─▒n sonlar─▒nda ├žok s─▒k─▒nt─▒ ├žekmi┼čtir. T├╝rk havac─▒l─▒k tarihinin en ├╝retken ve giri┼čimci ki┼čilerinden olan Vecihi H├╝rku┼č, Ankara’da 16 Temmuz 1969 tarihinde G├╝lhane Asker├« T─▒p Akademisi Hastanesi’nde vefat etmi┼čtir.

Vecihi H├╝rku┼čÔÇÖun hayat─▒ hakk─▒nda ayr─▒nt─▒l─▒ bilgi edinmek isteyenler, Yap─▒ Kredi Bankas─▒ yay─▒nlar─▒ aras─▒nda 2000 y─▒l─▒nda ├ž─▒kan ÔÇťBir Tayyarecinin An─▒lar─▒:Ya┼čant─▒ÔÇŁ adl─▒ kitab─▒ okuyabilirler. 2018 y─▒l─▒nda Vecihi H├╝rku┼čÔÇÖun hayat─▒, ÔÇťVecihi: G├Âklerdeki KahramanÔÇŁ ad─▒yla filme al─▒nd─▒.

*

T├╝rkiyeÔÇÖde Allah vergisi yetene─če sahip baz─▒ insanlar vard─▒. Hepsi devlet taraf─▒ndan ya bat─▒r─▒ld─▒, kimileri de Kamil Tolon gibi rahmetli Ba┼čbakan Adnan MenderesÔÇÖin dostu olmas─▒na ra─čmen desteklenmedi.

─░lk akl─▒ma gelenler, silah ve m├╝himmat yapan Nuri K─▒ll─▒gil, ┼×akir Z├╝mre, Yapt─▒─č─▒ u├žaklar ├žok konu┼čulan Nuri Demira─č.

Nuri Demira─čÔÇÖ─▒n fabrikas─▒ 1947 y─▒l─▒nda kapand─▒. Kapanmasa ne olurdu derseniz, KAPATILIRDI.

Demokrat Parti KayseriÔÇÖdeki u├žak fabrikas─▒n─▒ kapatmad─▒ m─▒? Yetmezmi┼č gibi ├Âzel sekt├Âr├╝n m├╝himmat ├╝retmesini yasaklamad─▒ m─▒? Orta Do─ču ve Balkanlardaki en b├╝y├╝k bomba ve m├╝himmat ├╝reticisi ┼×akir Z├╝mre, batmamak i├žin soba ├╝retti.

Makine yapma konusunda b├╝y├╝k bir yetenek olan; ellili y─▒llarda, dokuma makinas─▒, bi├žer-d├Â─čer, ├žama┼č─▒r makinas─▒, kurutma makinas─▒, elektrik motoru gibi bir├žok ┼čey yapt─▒ ama devlet destek vermedi.

Ellili y─▒llarda Bursa T├╝rkiyeÔÇÖnin be┼činci b├╝y├╝k kentiydi. Her ne kadar ─░stanbulÔÇÖa yak─▒n g├Âz├╝kse de MudanyaÔÇÖdan deniz yoluyla ula┼č─▒m be┼č saati buluyordu. Karayoluyla 8-9 saati buluyordu. En k─▒sa ula┼č─▒m havayoluydu. Bursa-─░stanbul aras─▒ havadan 25 dakika s├╝r├╝yordu. Ye┼čilk├ÂyÔÇÖden ─░stanbul merkezi de bir saat. Kara ve deniz yoluna g├Âre ├žok k─▒sayd─▒.

Bursa Tayyare Cemiyeti, toplad─▒─č─▒ ba─č─▒┼člarla havaalan─▒ olmaya en m├╝sait yer olarak g├Ârd├╝─č├╝ Yunuseli k├Ây├╝ndeki arazileri sat─▒n alarak toprak pistli bir havaalan─▒ a├žt─▒.┬á ─░kinci D├╝nya Sava┼č─▒ y─▒llar─▒nda havaalan─▒ askeri ama├žlar i├žin yenilendi ve in┼ča edilen iki beton pistle askeri havaalan─▒ olarak devreye al─▒nd─▒. Daha sonra bir hava ula┼č─▒m okulu a├ž─▒ld─▒. (Bug├╝nlerde yanl─▒┼č isimlendirmeyle Yunuseli Havaalan─▒ olarak bilinen, Eski Bursa Havaalan─▒ i┼čte bu havaalan─▒d─▒r. Havaalan─▒ olarak korunmak istenmedi─či gibi, 2020 itibar─▒yla, imara a├ž─▒lmas─▒ ve binlerce konut yap─▒lmas─▒ g├╝ndemdedir.)

Bu k─▒sa bilgiden sonra ellili y─▒llara d├Ânelim.

29 Kas─▒m 1954ÔÇÖde H├╝rku┼č Hava Yollar─▒n─▒ kurdu. T├╝rk Hava Yollar─▒ÔÇÖn─▒n seferden kald─▒rd─▒─č─▒ u├žaklardan 8 tayyareyi Ziraat Bankas─▒ndan kredi ile ald─▒. U├žaklar─▒ elden ge├žirdikten ve pilot bulduktan sonra. U├žaklar─▒n kredisini ├Âdemek i├žin ┼čehirler aras─▒nda yolcu, y├╝k, gazete ta┼č─▒maya ba┼člad─▒.

Firmas─▒n─▒ tan─▒tmak i├žin H├╝rku┼č u├žaklar─▒ b├╝y├╝k kentlerde g├Âsteriler yaparlar. Yolcu ta┼č─▒mac─▒l─▒─č─▒ i├žin ├Âncelikle BursaÔÇÖy─▒ hedefler. ─░stanbul-Bursa aras─▒nda dolmu┼č u├žak kald─▒rmak i├žin giri┼čimde bulunur.

28 Mart 1955 Hakimiyet

BursaÔÇÖya gelen H├╝rku┼č u├žaklar─▒ bas─▒n mensuplar─▒na i├žin g├Âsteri u├žu┼ču yapacakt─▒r. ANT gazetesinde konuyla ilgili olarak 3 May─▒s Pazar g├╝n├╝ yap─▒lacak u├žu┼čun plan─▒n─▒ yazar.

─░LG─░N─░Z─░ ├çEKEB─░L─░R  Muy M├╝barek
30 Nisan 1955 ANT

ANT gazetesi okur say─▒s─▒n─▒ artt─▒rmak i├žin bir promosyon kampanyas─▒ d├╝zenler. Promosyonu duyurmak i├žin el ilanlar─▒n─▒ u├žakla ┼čehir ├╝zerinde da─č─▒tmak i├žin H├╝rku┼č acentas─▒yla anla┼č─▒rlar. 9 May─▒s Cumartesi g├╝n├╝ u├žakta, pilotla beraber gazetenin sahibi Dervi┼č Sami Ta┼čmanÔÇÖ─▒n karde┼či Recai Ta┼čman bulunuyordu.

ANT gazetesinin promosyonlar─▒n─▒ havadan atarken u├žak stadyumun yan─▒ndaki tellere tak─▒l─▒r ve d├╝┼čer. Pilot Fevzi ve gazeteci Recai Ta┼čman yaralan─▒r. Kaza yerel bas─▒nda b├╝y├╝k yer al─▒r. Bursa bas─▒n─▒nda y─▒llar boyu konu┼čulur.

10 May─▒s 1955 ANT

13 May─▒s 1955 Hakimiyet

11 Haziran 1955 tarihli Yeni Ant gazetesinde H├╝rku┼čÔÇÖa ait u├žak havaland─▒ktan sonra kayboldu─čunu okuyoruz. Bu kay─▒p gazetelerce g├╝nlerce haber olur.

Gazetelerde ├že┼čitli komplo teorileri yaz─▒lmaya ba┼člar. 12 Haziran tarihli Hakimiyet, ÔÇťU├žak BoluÔÇÖya m─▒ ka├ž─▒r─▒ld─▒?ÔÇŁ

ÔÇťSo─čuk Sava┼čÔÇŁ y─▒llar─▒ ya┼čanmaktad─▒r. ┬á1950-1951 y─▒llar─▒ aras─▒nda Bulgaristan T├╝rkiyeÔÇÖye yakla┼č─▒k 150 bin ki┼čiden fazla insan─▒ T├╝rkiyeÔÇÖye mecburi g├Â├že zorlar. Ama├ž, T├╝rkiyeÔÇÖyi zor durumda b─▒rakmakt─▒r. Bu s├╝re├žte T├╝rkiyeÔÇÖye ├žok say─▒da casus sokulur. G├Â├žmen olmak, bazen casus olmakla e┼čde─čer tutulurdu.

 

┬á17 Haziran tarihli gazetede u├žak SuriyeÔÇÖde mi man┼četi ├Ân sayfada yer al─▒yordu. Yeni Ant gazetesi de bu konuda rakibinden geri kalmaz. Pilotu Bulgar ajan─▒ ilan eder.

19 Haziran 1955 Haziran tarihli Hakimiyet gazetesinin ├╝├ž├╝nc├╝ sayfas─▒n─▒ neredeyse tamam─▒nda, gazetenin ba┼č yazar─▒ Musa Ata┼čÔÇÖ─▒n konuyla ilgili tam sayfa yaz─▒s─▒ yer al─▒yordu.

20 Haziran tarihli Hakimiyet gazetesinde kay─▒p u├ža─č─▒n pilotu FevziÔÇÖnin vesikal─▒k bir resmi ve alt─▒nda u├ža─č─▒n denize d├╝┼čm├╝┼č olabilece─či ihtimalinden s├Âz edilir.

25 Haziran tarihli Yeni ANT gazetesi so─čuk sava┼č y─▒llar─▒n─▒n bak─▒┼č─▒n─▒ yans─▒tan bir ba┼čl─▒kla ├ž─▒kar.

Bu kay─▒p u├žak gazetelerce g├╝nlerce haber olur. Daha sonra unutulur. Aylar sonra u├žak bulunur.

Kaybolan H├╝rku┼č u├ža─č─▒ aylar sonra bulunur. U├žak Karacabey ormanlar─▒na d├╝┼čm├╝┼čt├╝r. 21 A─čustos 1956 tarihli gazetelerde haber olur.

21 A─čustos 1955 Hakimiyet

25 A─čustos 1955 Hakimiyet pilotun ac─▒ sonunu verir. Kazadan sonra zavall─▒ pilot, s├╝r├╝nerek 1500 metre gitmi┼č ve orada vefat etmi┼č.

Kay─▒p pilotun Suriye, daha BulgaristanÔÇÖa ka├žt─▒─č─▒n─▒, kom├╝nistlerle alakal─▒ oldu─čunu, casusu oldu─čunu iddia eden, her t├╝rl├╝ iftiray─▒ savuran gazeteler maalesef bu yazd─▒klar─▒n─▒ d├╝zeltme ihtiyac─▒ hissetmediler. Tabii ki bu durum Vecihi H├╝rku┼čÔÇÖun firmas─▒na b├╝y├╝k zarar verdi.

B├╝rokrasinin yaratt─▒─č─▒ aksakl─▒klarla bo─ču┼čan Vecihi H├╝rku┼č, son bir kez daha yolcu ta┼č─▒mac─▒l─▒─č─▒na kalk─▒┼č─▒r. Hedef iki u├ža─č─▒n─▒ kaybetti─či BursaÔÇÖd─▒r.

22 Haziran tarihli Hakimiyet gazetesinde, ÔÇťH├╝rku┼č u├žaklar─▒ sefere ba┼čl─▒yor M├╝nakalat (Ula┼čt─▒rma) vekaletiyle ile H├╝rku┼č anla┼čt─▒ÔÇŁ ba┼čl─▒kl─▒ haberde iki y─▒ld─▒r faaliyet g├Âstermeyen H├╝rku┼č hava yolu ┼čirketinin ─░stanbul-Bursa ars─▒nda yolcu ta┼č─▒yaca─č─▒n─▒ yaz─▒yordu.

Yerel bas─▒n─▒n u├žaklara ilgisi oldu─čunu belirtmi┼čtik. Vecihi H├╝rku┼čÔÇÖun 28 y─▒l ├Ânce yapt─▒─č─▒ u├žak, ikinci sayfada ÔÇťBir T├╝rk tayyareci bir tayyare yapt─▒ÔÇŁ ba┼čl─▒─č─▒yla haber olur. (26 Eyl├╝l 1958 Yeni ANT)

Kazalar, iftiralar ve durdurulan u├žu┼člar, banka bor├žlar─▒ H├╝rku┼č firmas─▒n─▒n dayanma g├╝c├╝n├╝ yok etmi┼čti. 23 Ekim tarihli Hakimiyet gazetesi H├╝rku┼č havac─▒l─▒─č─▒n sonunu haber verir. H├╝rku┼č u├žaklar─▒na haciz konmu┼čtur. Anla┼č─▒lan ÔÇťSo─čuk Sava┼čÔÇŁ y─▒llar─▒nda sivil havac─▒l─▒k istenmiyordu.

Bu haber Bursa yerel bas─▒n─▒nda31.12.1960 tarihine kadar Vecihi H├╝rku┼čÔÇÖla ilgili son haber olur.

  • Ekrem Hayri PEKER

NOT: Yaz─▒da Hakimiyet Milletindir gazetesi Hakimiyet olarak kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Ba┼čl─▒klar─▒nda g├Âr├╝lece─či gibi Hakimiyet kelimesinde (^) inceltme i┼čareti kullan─▒lmam─▒┼čt─▒r. ├çok zor ┼čartlarda hurufat kutusundan harfleri bulup dizen, baz─▒lar─▒n─▒ bulamayan, bazen yeni bir haber i├žin sil ba┼čtan tekrar harfleri dizen dizgicilere, yanl─▒┼člar─▒ d├╝zelten musahhihlere duydu─čum sayg─▒dan baz─▒ hatalara dokunmad─▒m.

KAYNAKÇA

  • ANT Gazetesi
  • Bursa Hakimiyet Gazetesi
  • Hakimiyet Gazetesi
  • Kald─▒r─▒m, Selen, Ge├žmi┼čten bug├╝ne T├╝rk Hava Yollar─▒
  • Mente┼č, Niyazi, Bursa Hikayeleri-2, Bursa-1999
  • Olay Gazetesi
  • www.trt.com.tr
  • Vikipedi
  • Yeni Ant Gazetesi

Toplam Okuma: 457 , Bug├╝n: 4 

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar. Bursa Mustafakemalpa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: [email protected]

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
Her Y─▒l T├╝rk Festivali D├╝zenlenen ┼×irin ─░talyan K├Ây├╝: Moena

Her Y─▒l T├╝rk Festivali D├╝zenlenen ┼×irin ─░talyan K├Ây├╝: Moena

10 A─čustos 2020, Her Y─▒l T├╝rk Festivali D├╝zenlenen ┼×irin ─░talyan K├Ây├╝: Moena i├žin yorumlar kapal─▒
T├╝rkiyeÔÇÖden 3 bin kilometre uzakta bir k├Ây var: T├╝rkiye

T├╝rkiyeÔÇÖden 3 bin kilometre uzakta bir k├Ây var: T├╝rkiye

9 A─čustos 2020, T├╝rkiyeÔÇÖden 3 bin kilometre uzakta bir k├Ây var: T├╝rkiye i├žin yorumlar kapal─▒
Yay ├žeken b├╝t├╝n halklar─▒n bulu┼čtu─ču Turan Kurultay─▒

Yay ├žeken b├╝t├╝n halklar─▒n bulu┼čtu─ču Turan Kurultay─▒

9 A─čustos 2020, Yay ├žeken b├╝t├╝n halklar─▒n bulu┼čtu─ču Turan Kurultay─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
AtillaÔÇÖn─▒n Avrupa seferleri ve FransaÔÇÖdaki bilinmeyen ota─č─▒

AtillaÔÇÖn─▒n Avrupa seferleri ve FransaÔÇÖdaki bilinmeyen ota─č─▒

9 A─čustos 2020, AtillaÔÇÖn─▒n Avrupa seferleri ve FransaÔÇÖdaki bilinmeyen ota─č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Kaderin Birle┼čtirdi─či iki T─▒bbiyeli ve Ya┼čar Kemal

Kaderin Birle┼čtirdi─či iki T─▒bbiyeli ve Ya┼čar Kemal

9 A─čustos 2020, Kaderin Birle┼čtirdi─či iki T─▒bbiyeli ve Ya┼čar Kemal i├žin yorumlar kapal─▒
─░spanyaÔÇÖn─▒n Sax Kasabas─▒nda 1920ÔÇÖden buyana T├╝rkevi var

─░spanyaÔÇÖn─▒n Sax Kasabas─▒nda 1920ÔÇÖden buyana T├╝rkevi var

9 A─čustos 2020, ─░spanyaÔÇÖn─▒n Sax Kasabas─▒nda 1920ÔÇÖden buyana T├╝rkevi var i├žin yorumlar kapal─▒
─░ngu┼č Bayra─č─▒ ve Maan Simgesi

─░ngu┼č Bayra─č─▒ ve Maan Simgesi

9 A─čustos 2020, ─░ngu┼č Bayra─č─▒ ve Maan Simgesi i├žin yorumlar kapal─▒
Kocaeli Vilayetine isk├ón edilen Kafkas g├Â├žmenleri

Kocaeli Vilayetine isk├ón edilen Kafkas g├Â├žmenleri

9 A─čustos 2020, Kocaeli Vilayetine isk├ón edilen Kafkas g├Â├žmenleri i├žin yorumlar kapal─▒
Mustafa Kemal ve ├ľmer Muhtar

Mustafa Kemal ve ├ľmer Muhtar

9 A─čustos 2020, Mustafa Kemal ve ├ľmer Muhtar i├žin yorumlar kapal─▒
┼×aban Yalaz─▒ kitaplar─▒

┼×aban Yalaz─▒ kitaplar─▒

9 A─čustos 2020, ┼×aban Yalaz─▒ kitaplar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
ÔÇťD├Ârt O─člum Cephede Durur, Topal─▒m Kahr─▒m─▒ ├çekerÔÇŁ

ÔÇťD├Ârt O─člum Cephede Durur, Topal─▒m Kahr─▒m─▒ ├çekerÔÇŁ

7 A─čustos 2020, ÔÇťD├Ârt O─člum Cephede Durur, Topal─▒m Kahr─▒m─▒ ├çekerÔÇŁ i├žin yorumlar kapal─▒
Bursa – HisarÔÇÖda nostaljik bir gezinti

Bursa – HisarÔÇÖda nostaljik bir gezinti

6 A─čustos 2020, Bursa – HisarÔÇÖda nostaljik bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
Te┼čkilat-─▒ MahsusaÔÇÖdan, Bursal─▒ G├╝rc├╝ ─░brahim Hakl─▒er

Te┼čkilat-─▒ MahsusaÔÇÖdan, Bursal─▒ G├╝rc├╝ ─░brahim Hakl─▒er

5 A─čustos 2020, Te┼čkilat-─▒ MahsusaÔÇÖdan, Bursal─▒ G├╝rc├╝ ─░brahim Hakl─▒er i├žin yorumlar kapal─▒
Te┼čkilat-─▒ MahsusaÔÇÖn─▒n liderlerinden Ku┼č├žuba┼č─▒ E┼čref

Te┼čkilat-─▒ MahsusaÔÇÖn─▒n liderlerinden Ku┼č├žuba┼č─▒ E┼čref

5 A─čustos 2020, Te┼čkilat-─▒ MahsusaÔÇÖn─▒n liderlerinden Ku┼č├žuba┼č─▒ E┼čref i├žin yorumlar kapal─▒
S├Âzde Ermeni Soyk─▒r─▒m─▒ ─░ddialar─▒na Hollanda’dan Tarihi Belge

S├Âzde Ermeni Soyk─▒r─▒m─▒ ─░ddialar─▒na Hollanda’dan Tarihi Belge

30 Temmuz 2020, S├Âzde Ermeni Soyk─▒r─▒m─▒ ─░ddialar─▒na Hollanda’dan Tarihi Belge i├žin yorumlar kapal─▒
Orhan G├óz├« Taraf─▒ndan KirmastiÔÇÖde Kurulan ─░lk Osmanl─▒ Ar┼čivi

Orhan G├óz├« Taraf─▒ndan KirmastiÔÇÖde Kurulan ─░lk Osmanl─▒ Ar┼čivi

29 Temmuz 2020, Orhan G├óz├« Taraf─▒ndan KirmastiÔÇÖde Kurulan ─░lk Osmanl─▒ Ar┼čivi i├žin yorumlar kapal─▒
A├žl─▒ktan Toprak Yiyen Bozcah├Ây├╝k K├Âyl├╝leri

A├žl─▒ktan Toprak Yiyen Bozcah├Ây├╝k K├Âyl├╝leri

17 Temmuz 2020, A├žl─▒ktan Toprak Yiyen Bozcah├Ây├╝k K├Âyl├╝leri i├žin yorumlar kapal─▒
Cem SultanÔÇÖ─▒n hazin hikayesi ve FransaÔÇÖda 5 y─▒l kald─▒─č─▒ ┼čato

Cem SultanÔÇÖ─▒n hazin hikayesi ve FransaÔÇÖda 5 y─▒l kald─▒─č─▒ ┼čato

17 Temmuz 2020, Cem SultanÔÇÖ─▒n hazin hikayesi ve FransaÔÇÖda 5 y─▒l kald─▒─č─▒ ┼čato i├žin yorumlar kapal─▒
Te┼čkilat-─▒ Mahsusa

Te┼čkilat-─▒ Mahsusa

14 Temmuz 2020, Te┼čkilat-─▒ Mahsusa i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar