Hakan YILMAZ
Hakan  YILMAZ
ÔÇťHilafet ve SaltanatÔÇŁ Kitab─▒n─▒n Akademik ve Etik Bir De─čerlendirmesi
  • 10 Mart 2022 Per┼čembe
  • +
  • -
  • Hakan YILMAZ /

Toplam: 993 , Bug├╝n: 2 Okuma

Osmanl─▒ klasik ├ža─č─▒n─▒n meseleleri ├╝zerinde makaleler yazman─▒n veya eser ne┼čretmenin, kaynak ve belgelerin zenginli─či, ├že┼čitlili─či ve bunlar─▒ sentezleyip tutarl─▒ sonu├žlar ├ž─▒karman─▒n g├╝├žl├╝─č├╝ nedeniyledir ki, eli kalem tutan herkesin kolayl─▒kla ├╝stesinden gelebilece─či bir i┼č olmad─▒─č─▒ konunun genel ya da ├Âzel meseleleri ├╝zerinde ├žal─▒┼čan herkes taraf─▒ndan ├žok iyi bilinir. Bu zorlu i┼če giri┼čenlerin geni┼č literat├╝r bilgisinin yan─▒ s─▒ra, her ┼čeyden ├Ânce ayr─▒nt─▒l─▒ ara┼čt─▒rma, kaynak ve belgeleri titizlikle g├Âzden ge├žirip nitelikli ve d├╝zg├╝n bir bi├žimde yorumlama, tenkid├« bak─▒┼č yetene─čine sahip olma ve verileri ÔÇťkendi g├Âr├╝┼č├╝ne uydurmaÔÇŁ de─čil, akademik metod ve yakla┼č─▒mlara uygun bir ├žizgide ortaya koymaÔÇŽ gibi ├Âzelliklere sahip olmas─▒ gerekir.

─░├žinde bulundu─čumuz y─▒l─▒n ilk ay─▒nda Feridun Emecen taraf─▒ndan, daha ├Ânce seri h├ólinde ne┼čredilmi┼č ├╝├ž kitab─▒n d├Ârd├╝nc├╝s├╝ olarak yay─▒mlanan Osmanl─▒ Klasik ├ça─č─▒nda Hilafet ve Saltanat kitab─▒n─▒n da (Kap─▒ Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul 2020, 508 s.), yazar─▒n─▒n ifadesiyle yukar─▒daki teknik ve y├Ântemlere uygun bir ├žizgide haz─▒rlanm─▒┼č oldu─čunun ÔÇťTakdimÔÇŁde ├Âzellikle alt─▒ ├žizilmi┼čtir (s. 7-9). Bu k─▒sa ÔÇťTakdimÔÇŁ metnini takiben ba┼člayan kitap metni ise ana hatlar─▒yla: ÔÇťHilafet ve Cihan┼č├╝mul SiyasetÔÇŁ (s. 13-213), ÔÇťAkt├Ârler, Asiler ve ─░majÔÇŁ (s. 217-371) ve ÔÇťTarihler ve Tarih├žilerÔÇŁ (s. 375-458) ba┼čl─▒klar─▒n─▒ ta┼č─▒yan ├╝├ž ana b├Âl├╝mden meydana gelmektedir.

Kitab─▒n esas─▒n─▒ te┼čkil eden ilk b├Âl├╝m, yazar─▒n 2013 y─▒l─▒nda s─▒n─▒rl─▒ kaynaklar ├žer├ževesinde yazd─▒─č─▒ bir makalenin geni┼čletilmi┼č ┼čeklini i├žeren bir girizg├óh niteli─čindeki ÔÇťKlasik D├Ânem Osmanl─▒ Hilafetine Yeni Bir Bak─▒┼čÔÇŁ ba┼čl─▒kl─▒ yaz─▒s─▒ndan meydana gelmektedir (s. 13-88). Bu metni takip eden yay─▒mlanm─▒┼č di─čer be┼č makaleden yaln─▒z ├╝├ž├╝ kitab─▒n ana konusu ile k─▒smen ili┼čkilendirilebilirse de (s. 89-175), Kanun├«ÔÇÖnin ┼čehz├ódelik d├Ânemi ve MacaristanÔÇÖdaki t├╝rbesi ile ilgili son iki makale (s. 177-213) as─▒l konu ile al├ókal─▒ de─čildir. Ayn─▒ durum yazar─▒n daha ├Ânce yay─▒nlad─▒─č─▒ sekiz makalesinden olu┼čan kitab─▒n─▒n ikinci b├Âl├╝m├╝ i├žin de ge├žerlidir; bu k─▒s─▒mdaki ÔÇť┼×ahkulu Baba Tekeli ─░syan─▒ÔÇŁ (s. 301-320) ve ÔÇťOsmanl─▒ ─░daresinde M─▒s─▒rÔÇŁ (s. 321-354) konulu iki makale d─▒┼č─▒nda kalan alt─▒ makalenin de, do─črudan ya da dolayl─▒ olarak kitab─▒n ana temas─▒ ile ili┼čkilendirilmesi m├╝mk├╝n g├Âz├╝kmemektedir. Kitab─▒n ├Âzellikle ├╝├ž├╝nc├╝ ve son b├Âl├╝m├╝ ise -ba┼čl─▒─č─▒ndan a├ž─▒k├ža anla┼č─▒laca─č─▒ ├╝zere- do─črudan Osmanl─▒ ve Modern T├╝rk tarih yaz─▒m─▒ ile ilgili olup ├žal─▒┼čman─▒n i├žeri─či ile hi├žbir ┼čekilde ├Ârt├╝┼čmemektedir. Bu son k─▒sm─▒n -ince de olsa- m├╝stakil ba┼čka bir yay─▒na d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lmesi, ├Ânceki iki b├Âl├╝mde ge├žen farkl─▒ makalelerin ise yazar─▒n konu ile al├ókal─▒ di─čer kitaplar─▒na eklenmesi, yay─▒n ne┼čir mant─▒─č─▒ a├ž─▒s─▒ndan ku┼čkusuz daha do─čru ve isabetli bir y├Ântemdir. Bu muhteva problemi dikkate al─▒nd─▒─č─▒nda, ilk bak─▒┼čta 500 k├╝s├╝r sayfal─▒k ├žok geni┼č hacimli bir kitap izlenimi uyand─▒ran kitab─▒n ana metninin, ilgin├ž bir ┼čekilde sadece 271 sayfal─▒k k─▒sm─▒n─▒n, yani ancak yar─▒s─▒ndan biraz fazlas─▒n─▒n i├žeri─čiyle al├ókal─▒ oldu─ču s├Âylenilebilir.

Hac─▒ K─üs─▒m el-Ba─čdad├« Seyahat-n├ómeÔÇÖsinin 750/1350ÔÇÖde Haydar bin K─üs─▒m taraf─▒ndan yaz─▒lan ilk n├╝shas─▒nda Orhan G├óz├«ÔÇÖyi ÔÇťHal├«fet├╝ÔÇÖl-ÔÇś├ólemÔÇŁ unv├ón─▒yla and─▒─č─▒ sat─▒rlar (vr. 26b, st. 11; vr. 27a, st. 8-9).

Kitab─▒n daha ├Ânce yay─▒mlanan ya da i├žerik d─▒┼č─▒ kalan makaleleri ayr─▒ birer de─čerlendirme konusu te┼čkil etti─činden, burada daha ├žok i├žeri─či ile do─črudan al├ókal─▒ olup yazar─▒n yeni bilgiler verdi─či ilk k─▒sm─▒n─▒ mercek alt─▒na almakla yetinece─čiz. ├ľnceki eserlerinde dikkati ├žekmeyen ├žok agresif ve ├Âfkeli bir ├╝sl├╗bun metne hakim oldu─ču bu ilk k─▒s─▒mda yazar─▒n, U─čur DemirÔÇÖin konu ile ilgili yeni bir makalesine ay─▒rd─▒─č─▒ m├╝phem ve belirsiz ifadeler i├žeren uzun dipnotlar─▒nda tam olarak neyi anlatmaya ├žal─▒┼čt─▒─č─▒, ele┼čtiri ya─čmuruna tuttu─ču makale g├Âr├╝lmeden ilk bak─▒┼čta hemen anla┼č─▒lmaz. Yazar bu dipnotlar─▒nda s├Âz konusu makaleye ┼čiddetle h├╝cum ederek, orada kendi metninin ilk ┼čeklini temsil eden, daha ├Ânce yay─▒mlanm─▒┼č eski makalesinde kulland─▒─č─▒ ÔÇťAna kaynaklarÔÇŁ─▒n ÔÇťdaha da ├že┼čitlendirilmi┼čÔÇŁ olmas─▒ d─▒┼č─▒nda bir ┼čey g├Ârmedi─čini s├Âyleyip kendi makalesine yeniden ÔÇťitibarÔÇŁ kazand─▒rmaya ├žal─▒┼č─▒r (s. 16, d.: 6). Kimi yorumlar─▒n─▒ ise b├╝sb├╝t├╝n isabetsiz kabul ederek, olduk├ža sert bir ├╝slupla ele┼čtirir ve bunu yaparken de baz─▒ ├Ânemsiz fiziksel hatalar─▒ ├Âzellikle ├Ân pl├óna ├ž─▒kar─▒r.

Hasan el-Bay├ót├«ÔÇÖnin C├óm-─▒ Cem-├éy├«nÔÇÖi ÔÇťSultan KorkudÔÇŁa de─čil ÔÇťCem SultanÔÇŁa sundu─čunu g├Âsteren, eserin tespit etti─čimiz iki yeni n├╝shas─▒n─▒n kapa─č─▒nda ve giri┼č k─▒sm─▒nda yer alan ├žok a├ž─▒k ve net ifadeler. Yap─▒ Kredi Sermet ├çifter Ktp., Yzm. nr.: 459/1, vr. 2b-3a (├╝stte); Berlin Staatsbibliothek, MS Or. Oct. nr. 1943/1, vr. 2a (altta).

Yazar─▒n bu garip tav─▒rlar─▒n─▒n ger├žek sebebi, ancak DemirÔÇÖin makalesine g├Âz at─▒ld─▒─č─▒nda anla┼č─▒l─▒r: ┼×├óban ┼×if├ó├« eserinde pek ├žok m├╝ellif gibi ─░bn Arab├«ÔÇÖyi ismini zikretmeden, herkes├že bilinen me┼čhur ÔÇť┼×eyh-i EkberÔÇŁ lakab─▒ ile anm─▒┼č; bu kadar me┼čhur bir unvandan ÔÇťbihaberÔÇŁ olan yazar da ilgin├ž bir ┼čekilde burada kastedilenin ÔÇť┼×eyh MerÔÇś├«ÔÇŁ oldu─čunu sanm─▒┼č; DemirÔÇÖin bu bariz hatay─▒ g├Âsterip d├╝zeltmesi ise (kr┼č. Demir, ÔÇťHilafetin Osmanl─▒ya Devri Meselesi ve Buna Dair Bir Literat├╝r De─čerlendirmesiÔÇŁ, T├╝rk ─░ncelemeleri Dergisi, Sy.: 40, s. 90, d.: 7) yazar taraf─▒ndan kendisini ve eski makalesini ÔÇť├Ânemsizle┼čtirmeÔÇŁ ┼čeklinde alg─▒lanm─▒┼čt─▒r (s. 17, d.: 6).

Yazar, konunun i├žeri─či hakk─▒nda bilgi vermemeye ├Âzellikle dikkat etti─či uzun dipnotunun sonunda, ├Âncesindeki t├╝m ├ž─▒k─▒┼č ve serzeni┼člerini: ÔÇťÔÇŽyaz─▒m─▒n geni┼čletilmi┼č h├ólinde tashihini yapmay─▒ d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝m baz─▒ z├╝hulleri benden ├Ânce davranarak ├Âzel ┼čekilde tebar├╝z ettirmesinin takdirini ise okuyucuya b─▒rak─▒yorum.ÔÇŁ ┼čeklinde ilgin├ž bir c├╝mle ile tamamlar (s. 17, d.: 6). Halbuki ilm├« bir yanl─▒┼č─▒ ÔÇťtebar├╝z ettirmekÔÇŁ, sadece kendi hesab─▒na de─čil biraz ÔÇťbilimÔÇŁ ad─▒na da d├╝┼č├╝n├╝ld├╝─č├╝nde su├ž olmay─▒p, aksine akademik meselelerin do─čru bir ┼čekilde tespitine ├Ânemli katk─▒lar sa─člamaktad─▒r. Eski zamanlardaki gibi ÔÇťtarih├žiÔÇŁli─činin yan─▒s─▒ra ÔÇťm├╝neccimÔÇŁ de olamayan bir kimsenin, ileride yazar─▒n─▒n ÔÇťtashihÔÇŁ edip etmeyece─čini bilmedi─či ilm├« bir ÔÇťz├╝hulÔÇŁ├╝n├╝ d├╝zeltmeyip ortada b─▒rakmak gibi bir zorunlulu─ču da yoktur. B├Âyle bir durumda ÔÇťtakdirÔÇŁ okuyucuya b─▒rak─▒ld─▒─č─▒nda okuyucunun da verece─či h├╝k├╝m ayn─▒d─▒r. ├ľzetle bu ilgin├ž ├ž─▒k─▒┼člar─▒ndan yazar─▒n; ilm├« en bariz ve g├Âze batacak bir hatas─▒n─▒n bile d├╝zeltilmesine tahamm├╝l├╝ olmad─▒─č─▒, ÔÇťakademikÔÇŁ tarih├žili─čin olmazsa olmaz─▒ niteli─čindeki ÔÇťilm├« tenkidÔÇŁi do─črudan bir ÔÇťhakaretÔÇŁ ya da ÔÇťa├ž─▒k aramaÔÇŁ ┼čeklinde alg─▒lad─▒─č─▒ anla┼č─▒lmaktad─▒r.

Yazar─▒n buna benzer bir ba┼čka agresif g├Ândermesi ÔÇťTakdimÔÇŁin ├╝├ž├╝nc├╝ paragraf─▒nda, ancak bu kez yukar─▒dakinden ├žok daha sert ve ├Âfkeli bir ├╝sl├╗pla kendini g├Âsterir: ÔÇťYeri gelmi┼čken son zamanlarda her ┼čeyi bildi─čini sanan, ilmi tenkidin nas─▒l olmas─▒ gerekti─činden ÔÇśbihaberÔÇÖ, akademi d├╝nyas─▒ d─▒┼č─▒ndan gelen ve bu d├╝nyada yer edinmek i├žin kendisini g├Âstermeye ├žal─▒┼čan baz─▒ ki┼čilerin sald─▒rgan ├╝sl├╗bunun yayg─▒n h├óle gelmemesinin en b├╝y├╝k temennim oldu─čunu ifade etmek zorunday─▒m.ÔÇŁ (s. 8) Ne var ki burada da yazar, muhatab─▒n─▒n kim ve meselenin arka pl├ón─▒n─▒n ne oldu─čunu ilgin├ž bir ┼čekilde saklay─▒p gizli tutma ├žabas─▒ndad─▒r. Kitab─▒n─▒n ba┼č taraf─▒n─▒ adet├ó belli bir ismin tenkidine d├Ân├╝┼čt├╝ren yazar, onun kendisine y├Âneltti─či ilm├« ele┼čtiriye de sebep kabul etti─či bu ┼čahs─▒n kim oldu─ču ve nerede, hangi konu sebebiyle kendisine ÔÇťsald─▒rd─▒─č─▒ÔÇŁ konusunda isim ve bilgi vermekten ├Âzenle ka├ž─▒n─▒p, kulland─▒─č─▒ m├╝phem ifadeleri ortada b─▒rakmakla ÔÇťakademik anlay─▒┼ča uygun olmayaÔÇŁn bir ├žizgiye sapm─▒┼čt─▒r (Buna paralel akademik olmayan bir ba┼čka uygunsuz referans ├Ârne─či i├žin, bk. s. 27, d.: 27). Hakarete varan bu a─č─▒r isnad ve su├žlamalar─▒n kime, hangi gerek├že ile y├Âneltildi─čini ÔÇťokuyucuÔÇŁ anlayamad─▒─č─▒ i├žin, haliyle i├žeri─čini bilmedi─či bir meseleyi objektif bir ┼čekilde anlay─▒p de─čerlendirmesi ve herhangi bir y├Ânde ÔÇťtakdirÔÇŁ belirtmesi de m├╝mk├╝n olamamaktad─▒r.

Hil├ófetin Osmanl─▒ literat├╝r├╝ndeki ba┼člang─▒├ž a┼čamas─▒na e─čildi─či k─▒s─▒mda yazar, Osmanl─▒ sultan─▒ OrhanÔÇÖ─▒ ÔÇťhalifeÔÇŁ olarak niteleyen Seyyid K─üs─▒m Ba─čd├ód├« Seyahat-n├ómesiÔÇÖni daha ├Ânce ├Ânemli bir kaynak olarak zikrederken, bu ├žal─▒┼čmas─▒nda birdenbire eski yakla┼č─▒m─▒ndan ├žark ederek ├╝zerinde ÔÇťcidd├« ┼č├╝phelerÔÇŁ ve ÔÇť├Ânemli teredd├╝tlerÔÇŁ bulundu─čunu iddia etmi┼č (s. 27 + dipnot: 27); ancak ilm├« hi├žbir delile dayand─▒ramay─▒p i├žini dolduramad─▒─č─▒ bu iddia, kendisinden ba┼čka hi├ž kimseyi ba─člamayan ki┼čisel bir ÔÇť┼č├╝pheÔÇŁ ve ÔÇťteredd├╝tÔÇŁ olmaktan ├Âteye ge├žememi┼čtir. Bu noktada yazar─▒n, kitapta eserin tarih├« ├Ânemine i┼čaret eden eski makalelerindeki at─▒flar─▒ da sessizce ortadan kald─▒rarak, bu yeni iddias─▒ i├žin kendine uygun bir altyap─▒ kurmaya ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ dikkati ├žekmektedir.

Yahy├ó-z├óde ─░br├óhimÔÇÖin HilyeÔÇÖ-i H├ók├ón├«ÔÇÖsinin unvan yapra─č─▒ ve eserin Kayseri ÔÇťRa┼čidÔÇŁ de─čil, S├╝leymaniye (├Âncesinde: Millet) Ktp. ÔÇťRe┼čidÔÇŁ Efendi koleksiyonunda yer ald─▒─č─▒n─▒ g├Âsteren k├╝t├╝phane kayd─▒ (vr. 1a).

Ba┼čka bir noktada yazar, Yahy├ó-z├óde ─░br├óh├«mÔÇÖin XVII. y├╝zy─▒lda C├óm-─▒ Cem-├éy├«nÔÇÖe baz─▒ il├óve ve eklentiler yaparak kendi zaman─▒na kadar getirdi─či ve II. OsmanÔÇÖa sundu─ču HilyeÔÇÖ-i H├ók├ón├«ÔÇÖ adl─▒ eserinin i├žeri─činden s├Âz ederken: ÔÇťOnun d├Âneminde kaleme al─▒nm─▒┼č olan bir eserde Osmanl─▒ atalar─▒n─▒n silsilen├ómesi NuhÔÇÖun o─čluna dayand─▒r─▒l─▒rken bir ├Âl├ž├╝de ima yoluyla da olsa hilafet/saltanat─▒n k├Âkte olan b├╝t├╝nle┼čmeyle desteklenmeye ├žal─▒┼č─▒ld─▒─č─▒ a├ž─▒kt─▒r.ÔÇŁ ┼čeklinde bir anlam ├ž─▒karm─▒┼č (s. 64); hatta bunu daha da genel bir ├žizgiye ta┼č─▒yarak: ÔÇťOsmanl─▒lar─▒n atalar─▒n─▒n kimler oldu─ču yolundaki ilk kronik yazarlar─▒n─▒n ortaya koydu─ču silsilelerin mant─▒─č─▒ÔÇŁn─▒n da bu oldu─ču fikrini ortaya atm─▒┼čt─▒r (s. 64-65). Dipnot ve bibliyografyaya kaydetti─či gibi ÔÇťS├╝leymaniye Ra┼čidÔÇŁ de─čil (kr┼č. s. 65, d.: 135; s. 469), ÔÇťRe┼čidÔÇŁ Efendi koleksiyonunda yer alan bu n├ódir eserin (zira ÔÇťRa┼čidÔÇŁ Efendi kitapl─▒─č─▒ S├╝leymaniyeÔÇÖde de─čil, KayseriÔÇÖdedir) teÔÇÖlif sebebini a├ž─▒klamaya ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ yerde de, art─▒k modas─▒ ge├žmi┼č olan ve spek├╝lasyondan ba┼čka hi├žbir temele dayanmayan, her ┼čeyi ÔÇťsiy├ós├« sebeplerÔÇŁe ba─člama klasi─čini devreye sokarken; Hilye-i H├ók├ón├«ÔÇÖnin ad─▒ ├╝st├╝nde bir ÔÇťSilsile-n├ómeÔÇŁ oldu─ču, ÔÇťEb-i S├ón├«ÔÇŁ (─░kinci baba) olarak tan─▒nan Hazret-i NuhÔÇÖun yaln─▒z Osmanl─▒larÔÇÖ─▒n ve II. OsmanÔÇÖ─▒n de─čil, t├╝m insanl─▒─č─▒n; o─člu YafesÔÇÖin ise sadece Osmanl─▒ h├ónedan ├╝yelerinin de─čil, t├╝m T├╝rklerÔÇÖin atas─▒ oldu─ču ger├že─čini ilgin├ž bir ┼čekilde g├Âz ard─▒ etmi┼čtir. Oysa t├╗fan ger├žekle┼čti─či s─▒rada d├╝nyadan farkl─▒ bir gezegende ya┼čamayan, ba┼čka bir cinsten olmay─▒p ÔÇťinsanÔÇŁ t├╝r├╝ne mensup olan her ÔÇťinsanÔÇŁ pe┼činen ÔÇť─░nsanl─▒─č─▒n ikinci atas─▒ÔÇŁ Nuh PeygamberÔÇÖin silsilesindendir. II. OsmanÔÇÖ─▒n en d├╝┼č├╝k tebaas─▒na mensup s─▒radan herhangi bir T├╝rk bile ÔÇťN├╗hÔÇÖun o─člu Y├ófesÔÇŁin soyundan t├╝redi─čine g├Âre, bu mant─▒kla Sultan -├╝stelik Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n en ihti┼čaml─▒ ├ža─č─▒nda- acaba kime kar┼č─▒ neyi me┼črula┼čt─▒rma gayretine giri┼čecektir?

Seyyid K─üs─▒mÔÇÖ─▒n Orhan G├óz├« hakk─▒nda kulland─▒─č─▒ ÔÇťHal├«feÔÇŁ vasf─▒n─▒, baz─▒ sikkelerinde ad─▒ ge├žen y├╝z y─▒l ├Ânce ya┼čam─▒┼č eski bir HalifeÔÇÖye ÔÇťba─čl─▒ oldu─čuÔÇŁ (!) ┼čeklinde yorumlay─▒p kendince ÔÇťmahall├«ÔÇŁ il├ón eden yazar; HilyeÔÇÖde -├Âne s├╝rd├╝─č├╝ gibi- ÔÇťHal├«feÔÇŁ ya da ÔÇťSultanÔÇŁ olmay─▒p, ya┼čad─▒klar─▒ devirde farkl─▒ ÔÇťHal├«feÔÇŁlerin hizmetinde bulunduklar─▒ a├ž─▒k├ža belirtilen bu atalara acaba hangi makul gerek├žeyle ÔÇťHil├ófetÔÇŁ kisvesi giydirmi┼č, hatta bununla da yetinmeyip II. OsmanÔÇÖa bir de onlar─▒n eliyle ÔÇťme┼čruiyetÔÇŁ verdirmi┼čtir? Veya y├╝z y─▒l ├Ânce ÔÇť├Âlm├╝┼čÔÇŁ eski bir ÔÇťHalifeÔÇŁye ba─člamak i├žin Sultan OrhanÔÇÖa atfetti─či ÔÇťbiatÔÇŁ hakk─▒n─▒, acaba hangi ge├žerli bahane ile bu atalar─▒n kendi zamanlar─▒ndaki ÔÇťHalifeÔÇŁlerden esirgemi┼čtir?

Yahy├ó-z├óde ve Osmanl─▒ kroniklerindeki soya─čac─▒ metinlerini basit ve temelsiz bir iddia ile de─čerden d├╝┼č├╝rmeye ├žal─▒┼čan yazar, bu kroniklerdeki bilgilerin kayna─č─▒n─▒ te┼čkil eden Bay├ót├«ÔÇÖnin O─čuz-n├óme men┼čeÔÇÖli monografisini de yine ayn─▒ ÔÇťme┼črula┼čt─▒rmaÔÇŁ yapay iddias─▒na ba─člamaya ├žal─▒┼čarak: ÔÇťSultan Korkud i├žin kaleme al─▒nan C├óm-─▒ Cem ├óyin gibi O─čuznameden istihra├ž edilmi┼č olan di─čer silsilenameler, bir ├Âl├ž├╝de Osmanl─▒ saltanat─▒n─▒n atadan dededen gelen h├╝k├╝mdarl─▒─č─▒n─▒, k├Âken itibar─▒yla ─░slami anlamda me┼črula┼čt─▒rma ameliyesi/vazifesi g├Ârmekteydi.ÔÇŁ yorumunu yapar (s. 65). Burada da yazar─▒n eserin hem ┼čekli, hem de i├žeri─či hakk─▒nda akademik anlamda b├╝y├╝k bir bilgi zaaf─▒ i├žerisinde oldu─ču hemen g├Âze ├žarpar. ├ç├╝nk├╝ sunuldu─ču ┼čehzadenin ad─▒ zaten isminin i├žinde a├ž─▒k├ža yer alan bu eser, yazar─▒n zannetti─či gibi ÔÇťSultan KorkudÔÇŁa de─čil, -herkesin ├žok iyi bildi─či ├╝zere- onun otuz y─▒l ├Ânce ├Âlen amcas─▒ merhum ÔÇťCem SultanÔÇŁa sunulmu┼čtur. Yazar─▒n ├Âne s├╝rd├╝─č├╝ gibi, bu ris├óle e─čer ┼×ehz├óde ÔÇťCemÔÇŁe de─čil de ÔÇťKorkudÔÇŁa sunulmu┼č olsayd─▒, ad─▒n─▒n ÔÇťC├óm-─▒ CEM-├éy├«nÔÇŁ de─čil ÔÇťC├óm-─▒ KORKUD-├éy├«nÔÇŁ olmas─▒ gerekirdi ki, b├Âyle bir isimlendirme ku┼čkusuz edeb├« a├ž─▒dan da pe┼činen mant─▒ks─▒z ve anlams─▒z olurdu.

├ľte yandan II. OsmanÔÇÖa sunulan HilyeÔÇÖnin temel asl├« kayna─č─▒ olan bu eserde de, Osmanl─▒ atalar─▒n─▒n kahir ekseriyeti yazar─▒n sand─▒─č─▒ gibi ÔÇťHalifeÔÇŁ olarak de─čil, tam aksine ÔÇťHalifeÔÇŁ ve ÔÇťSultanÔÇŁlar─▒n emir ve n├Âkerleri olarak g├Âsterilmi┼čtir ki, bu da yazar─▒n bariz bir yan─▒lg─▒dan ├Âteye ge├žmeyen ÔÇťme┼čruiyetÔÇŁ iddias─▒n─▒ b├╝sb├╝t├╝n ├žaptan d├╝┼č├╝r├╝p ciddiyetsizle┼čtirmektedir. Yaln─▒z h├ónedan silsile-n├ómelerinde de─čil, -tarikat p├«rlerinin ┼čecereleri d├óhil- istisnas─▒z t├╝m soy cetvellerinde ÔÇť─░nsanl─▒─č─▒n ortak ikinci atas─▒ÔÇŁ olan Nuh Peygamber ve haleflerinin, do─čal olarak Bay├ót├«ÔÇÖnin ve Yahy├ó-z├ódeÔÇÖnin Silsile-n├ómeÔÇÖlerinde de yer almas─▒n─▒n ÔÇťhil├ófet/saltanat─▒n k├Âkte olan b├╝t├╝nle┼čmeyle desteklenmesiÔÇŁ ile al├ókas─▒ nedir? ÔÇťAkademi d├╝nyas─▒ i├žinden gelenÔÇŁ yazar─▒n, bu iddiay─▒ hangi ÔÇťakademikÔÇŁ rit├╝ele dayanarak ortaya att─▒─č─▒n─▒ a├ž─▒klamas─▒ gerekmektedir. Osmanl─▒ co─črafyas─▒ndan bile olmayan, ┼×ehz├óde CemÔÇÖle ilk kez HaccÔÇÖda kar┼č─▒la┼čan TebrizÔÇÖli bir m├╝ellif; daha yeni tan─▒┼čt─▒─č─▒ ve ÔÇťSultanÔÇŁ dahi olamam─▒┼č bir ┼čehzadenin hen├╝z ortada olmayan ÔÇťh├╝k├╝mdarl─▒─č─▒ÔÇŁn─▒ acaba hangi mant─▒kl─▒ gerek├žeyle ÔÇťme┼črula┼čt─▒rmaÔÇŁ derdine d├╝┼čecektir? Yazar─▒n ÔÇťakademik anlamda acemili─či yans─▒tan bir zaaf eseriÔÇŁ olmaktan ├Âteye ge├žemeyen bu gibi y├╝zeysel iddialar─▒n─▒n tarih├« ve mant─▒k├« a├ž─▒dan hi├žbir temele oturtulamayaca─č─▒ ┼č├╝phesizdir.

HilyeÔÇÖ-i H├ók├ón├«ÔÇÖde Osmanl─▒larÔÇÖ─▒n atalar─▒n─▒n ÔÇťhalifeÔÇŁ de─čil, halife ve sultanlar─▒n emir ve n├Âkerleri olarak g├Âsterildi─čine delil niteli─čindeki biyografi ├Ârnekleri. S├╝leymaniye Ktp. Re┼čid Efendi, nr.: 615, vr. 16b-17a.

Kitapta s├Âz├╝ edilen yeni ÔÇťkaynaklarÔÇŁa gelince; yazar─▒n bu ana metne ekledi─či ve son b├Âl├╝mdeki bir makalesinde de g├Âze ├žarpan, daha ├Ânce i├žeri─čine y├Ânelik ne┼čriyat yap─▒l─▒p tarih├« ├Ânemine dair de m├╝stakil bir makale yaz─▒lm─▒┼č olan D├óvud-─▒ Kayser├«ÔÇÖnin el-─░th├ófuÔÇÖs-S├╝leym├ón├«ÔÇÖsini (bu konuda, bk. ─░hsan Fazl─▒o─člu ve bizim daha ├Ânce yay─▒mlanan makalelerimiz) ÔÇťakademi d├╝nyas─▒ i├žinden gelerekÔÇŁ referans g├Âstermeksizin ilk kez kendisi kullan─▒yormu┼č g├Âr├╝nt├╝s├╝ i├žinde vermi┼č (s. 26, 382); ilm├« ve tarih├« ├Ânemini ├žoktan vurgulam─▒┼č olan daha ├Ânceki ├žal─▒┼čmalardan ise hi├ž s├Âz etmemi┼čtir. Buna benzer ┼čekilde, yine y─▒llar ├Ânce (2010 y─▒l─▒nda) Edirne K├╝t├╝phanesiÔÇÖnde ke┼čfedilip bir makale ile bilim d├╝nyas─▒na zaten tan─▒t─▒lm─▒┼č olan, kimi akademik ara┼čt─▒rmalarda hakk─▒ndaki bu ilk makaleye at─▒flar bile yap─▒lan Murad H├╝d├óvendig├órÔÇÖa sunulmu┼č n├ódir kaynaklardan Tuhfet├╝ÔÇÖl-Guz├ótÔÇÖ─▒ da ilgin├ž bir ┼čekilde kendisine m├ól etmi┼č (s. 382); b├Âylece ÔÇťakademi d├╝nyas─▒ i├žindeÔÇŁ bir ┼čekilde edindi─či yerini ÔÇťakademi d├╝nyas─▒ d─▒┼č─▒ndanÔÇŁ toplad─▒─č─▒ ba┼čkas─▒na ait verilerle nitelikli hale getirerek, bu d├╝nya i├žerisinde ÔÇťkendisini g├ÂstermekÔÇŁ istemi┼čtir. Yine 2015 y─▒l─▒ A─čustos ay─▒ sonlar─▒nda kendisiyle s├Âzl├╝ olarak payla┼č─▒lan, ilkin ayn─▒ y─▒l ├ž─▒karmak ├╝zere oldu─ču bir kitab─▒na ├žala-kalem ekleyip, bu yeni kitab─▒na ald─▒─č─▒ bir makalede de aynen tekrar etti─či, ancak hakk─▒nda kendisine s├Âylenilenden ba┼čka bir mal├╗mata sahip olmad─▒─č─▒ i├žin referans─▒n─▒ bile veremedi─či: ÔÇťOrhan BeyÔÇÖin o─člu S├╝leyman Pa┼ča ad─▒na yaz─▒lm─▒┼č din├« kitaplarda da gaz├ó/gaz├« terimlerinin kaydedildi─čiÔÇŁ bilgisi de (s. 382), kitaptaki ÔÇťakademi d├╝nyas─▒ d─▒┼č─▒ndanÔÇŁ ┼čif├óhen dev┼čirilmi┼č, ba┼čkalar─▒n─▒ kenara itip ÔÇťkendini g├ÂstermeÔÇŁ ama├žl─▒ etik olmayan bu giri┼čimler kapsam─▒na dahil edilebilir. Yazar, istifini hi├ž bozmadan ─▒srarla devam ettirdi─či, ÔÇťakademiÔÇŁnin temel etik de─čerlerine ayk─▒r─▒ olan bu al─▒┼čkanl─▒─č─▒na son vermedi─či taktirde, ÔÇťakademik bir anlay─▒┼ča uygun olmaya ├Âzellikle dikkat etti─čiÔÇŁ iddias─▒ bo┼č bir ÔÇťiddiaÔÇŁ olmaktan ├Âteye ge├žemeyecektir.

De─čerlendirmemize burada son verirken; ÔÇťakademi d├╝nyas─▒ d─▒┼č─▒ndaÔÇŁ oldu─ču bah├ónesiyle ba┼čkas─▒n─▒n alanla ilgili yeni ke┼čif ve bulgular─▒n─▒n ├╝st├╝ne konma ├žabas─▒na ÔÇťme┼čruiyetÔÇŁ kazand─▒rmaya ├žal─▒┼čan; kendisini ÔÇťakademi d├╝nyas─▒ i├žindeÔÇŁ g├Ârd├╝─č├╝ h├ólde, hen├╝z ÔÇťakademiÔÇŁ eti─činden ve ba┼čkalar─▒n─▒n ilm├« ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒n nas─▒l kullan─▒lmas─▒ gerekti─činden dahi ÔÇťbihaberÔÇŁ olan b├Âylesi bir ├╝sl├╗bun daha da a┼č─▒r─▒ h├óle gelmemesinin en b├╝y├╝k temennimiz oldu─čunu ifade etmek zorunday─▒z.

  • Hakan Y─▒lmaz*

* Ara┼čt─▒rmac─▒-Yazar & Yeni├ža─č Tarihi Uzman─▒, [email protected]

Hakan YILMAZ

Hakan YILMAZ / Ara┼čt─▒rmac─▒-Yazar & Yeni├ža─č Tarihi Uzman─▒ 21 ┼×ubat 1977ÔÇÖde ─░stanbulÔÇÖun Beyo─člu il├žesinde d├╝nyaya geldi. Sakarya ├ťniversitesi Sosyal Bilimler Enstit├╝s├╝ Tarih Anabilim Dal─▒ Yeni├ža─č Tarihi Bilim Dal─▒ÔÇÖnda ba┼člad─▒─č─▒ Y├╝ksek Lisans (Master) e─čitimini ÔÇť─░bn Kem├ól (Kem├ól Pa┼ča-z├óde): T─ür─źßŞź-i ─░bn Kem─ül / VI. Defter (─░nceleme-Transkripsiyon-T─▒pk─▒bas─▒m)ÔÇŁ ba┼čl─▒kl─▒ teziyle tamamlad─▒. Kurulu┼č devri Osmanl─▒ tarihi ve Yeni├ža─č tarihi ile ilgili yeni bulgular ve bilimsel tart─▒┼čmalara y├Ânelik makaleleri 2004 y─▒l─▒ndan beri farkl─▒ akademik ve pop├╝ler dergilerde yay─▒mlanmakta olup, uzmanl─▒k alan─▒ ile ilgili farkl─▒ sahalarda ara┼čt─▒rma ve ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ s├╝rd├╝rmektedir. e-posta: [email protected] | [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Hakan Y─▒lmaz
  • YEN─░
D.Ahsen Batur’a Veda

D.Ahsen Batur’a Veda

Ekrem Hayri PEKER, 7 A─čustos 2022
Muradiye’de Cinayeti G├Ârd├╝m

Muradiye’de Cinayeti G├Ârd├╝m

Ekrem Hayri PEKER, 20 Temmuz 2022
T├╝rkler

T├╝rkler

Hasip ├ľZT├ťRK, 11 Temmuz 2022
─░stanbul: ├ť├ž ┼×ehrin Hikayesi

─░stanbul: ├ť├ž ┼×ehrin Hikayesi

Mesut YILMAZ, 28 Haziran 2022
Barak Ellerinin Talihsiz Ezo’su

Barak Ellerinin Talihsiz Ezo’su

Dr. Halil ATILGAN, 29 May─▒s 2022
3 Dilde Resimli Mimarl─▒k ve Restorasyon Terimleri S├Âzl├╝─č├╝

3 Dilde Resimli Mimarl─▒k ve Restorasyon Terimleri S├Âzl├╝─č├╝

A.G├╝l├žin K├ť├ç├ťKKAYA, 29 May─▒s 2022
Babaeski Semiz Ali Pa┼ča K├╝lliyesi

Babaeski Semiz Ali Pa┼ča K├╝lliyesi

A.G├╝l├žin K├ť├ç├ťKKAYA, 29 May─▒s 2022
Integration of Historic Landmarks into New City Concept in Edirne, Turkey

Integration of Historic Landmarks into New City Concept in Edirne, Turkey

A.G├╝l├žin K├ť├ç├ťKKAYA, 29 May─▒s 2022
Kafkasya Nart Destanlar─▒ ve N├Ârobilim

Kafkasya Nart Destanlar─▒ ve N├Ârobilim

Prof. Dr. Hilmi ├ľZDEN, 29 May─▒s 2022
Muhte┼čem Kanuni – Nicolae Jorga

Muhte┼čem Kanuni – Nicolae Jorga

Mesut YILMAZ, 27 May─▒s 2022
Unutulmu┼č bir kurtar─▒c─▒: Philipp Schwartz

Unutulmu┼č bir kurtar─▒c─▒: Philipp Schwartz

Prof. Dr. Nadir Paksoy, 15 May─▒s 2022