Horasan T├╝rk Halk ─░nan├žlar─▒ (I)

Horasan T├╝rk Halk ─░nan├žlar─▒ (I)

Do─ču Beyaz─▒t G├╝rkan Sempozyumlar─▒
T├╝rk Halk ─░nan├žlar─▒nda Kurt

┬áBu yaz─▒ kat─▒lm─▒┼č bulundu─čumuz birisi T├╝rkiyeÔÇÖde Di─čeri ─░ranÔÇÖda iki m├╝teakip uluslar aras─▒ sempozyum m├╝nasebetiyle derledi─čimiz bilgilerden olu┼čmu┼čtur. Tespitlerimiz aras─▒nda do─čal olarak halk inan├žlar─▒ ├Ân plana ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Daha evvel ─░ranÔÇÖda birisi Kum merkezli ve di─čeri G├╝ney Azerbaycan merkezli seyahatlerimiz olmu┼čtu. Bu defa ─░ran T├╝rkmenistanÔÇÖ─▒ veya Bat─▒ T├╝rkistanÔÇÖda bulunduk.

─░ran T├╝rkmenleri T├╝rkmen ansiklopedisi haz─▒rlamaktad─▒r. Vermi┼č oldu─čumuz Malazgirt Sava┼č─▒ (Anadurdi Kerim) Tu─črul Bey ve Halifeler┬á K├╝t├╝phanesi (Almaz Yazverdiyev) Horasan ve EsderabatÔÇÖta T├╝rkmenler (Esatullah Mattufi) G├╝nbet Kenti Tarihi (─░brahim Ketle) Yabku Tarihi (Annadurdi ├ťnsuri) Sivas Y├Âresinde T├╝rkmen Halk ┼×airleri (Do─čan Kaya) T├╝rkiyeÔÇÖde T├╝rkmen K├╝lt├╝r Envanteri / Teorik Bibliyografya Denemesi 1995-2005 (Ya┼čar Kalafat) Anayurttan AnadoluÔÇÖya T├╝rkmen G├Â├žleri (Tufan G├╝nd├╝z) Estarabat ve T├╝rkmen Varl─▒─č─▒ (Cem┼čit Kaimi) Tu─črulÔÇÖun D├╝nya G├Âr├╝┼č├╝ (H. Alyar) Karakoyunlu T├╝rkmen Devleti (Aras Polat Akayev) AnadoluÔÇÖda Varsak T├╝rkmenleri (Ahmet G├Âkbel) X-XI. As─▒rlarda Orta AsyaÔÇÖda Do─ču Sel├žuklular─▒ (Lokman Baymatar) gibi bildiriler bu ansiklopediye girecekler.

Sempozyum program─▒nda yer alan C. T├╝rkel, ─░. ├ťnver, A. Atar, A. Ta┼čk─▒n, A ┼×amil, M, Uslu, B. M. Gerey, A. B. Soyyer, M. Ar─▒kan, H. Kurbanov, M. ┼×ahin, N. ┼×ahin, U. ├çayc─▒, M.N. S─▒nac─▒, ─░. Yasin, P. D├Ânmez, Z. Ta┼čtan, E. Mehmetova kat─▒lamam─▒┼člarken sempozyumda ayr─▒ca ba┼čka t├╝r gruplarda bildiriler vermi┼čtir. Protokol konu┼čmalar─▒ aras─▒nda T├╝rkmen milletvekili Dr. ─░riÔÇÖde bir konu┼čma yapm─▒┼čt─▒r. T├╝rkmen Sahra PartisiÔÇÖnden ─░ran parlamentosuna 2 T├╝rkmen milletvekili daha girmi┼čtir. T├╝rkmen ansiklopedisi i├žin biz ayr─▒ca ÔÇťRuhmane T├╝rkmenistan ve T├╝rkmenba┼č─▒ÔÇŁ,ÔÇŁ Halkbilimi ─░tibariyle T├╝rkmen Milli K├╝lt├╝r├╝nde Devaml─▒l─▒kÔÇŁ isimli evvelce Serhat K├╝lt├╝r├╝ dergisinin Fahretin K─▒rzo─člu hat─▒ra say─▒s─▒nda yer alan 2 yaz─▒m─▒z─▒, T├╝rk D├╝nyas─▒ T├╝rkmen Halk ─░nan├žlar─▒ BalkanlarÔÇÖdan Ulu─č T├╝rkistanÔÇÖa , T├╝rk Halk ─░nan├žlar─▒ ve ─░ran T├╝rkl├╝─č├╝ isimli 3 kitab─▒m─▒z─▒ arma─čan ettik. A. G├ÂkbelÔÇÖin K─▒p├žak kitab─▒ ile bizim T├╝rkmen Halk ─░nan├žlar─▒ kitab─▒m─▒z─▒n Fars├žaÔÇÖya ├ževrilerek yay─▒nlanmas─▒ ├╝zerinde durulmaktad─▒r.

G├╝listan televizyon kanal─▒ birka├ž arkada┼č─▒m─▒zdan bu arada da bizden m├╝lakat ald─▒. Daha ziyade ─░ranÔÇÖa ka├ž─▒nc─▒ kez geldi─čimiz, neden geldi─čimiz, sempozyumun amac─▒ gibi konular ├╝zerinde duruldu. Ayr─▒ca baz─▒ T├╝rkmen yerel gazeteleri ve ├╝niversitenin ayda bir ├ž─▒kmakta olan dergisine tebli─čimizin ├Âzetini verdik. TRT ─░ntÔÇÖin Ka┼čkayiler konusunda yapm─▒┼č oldu─ču k├╝lt├╝r program─▒ burada bir hayli olumlu etki yapm─▒┼č Esatullah Mattufi MerdaniÔÇÖnin 5000ÔÇÖi bulan kelime derlemesi ├žal─▒┼čmas─▒n─▒ g├Âr├╝┼čt├╝k. Burada herhangi bir resmi makamdan hi├žbir bask─▒ g├Ârmedik.

Biz G├╝rkan sempozyumuna, 1. Uluslar aras─▒ A─čr─▒ Da─č─▒ ve NuhÔÇÖun Gemisi Sempozyumuna (7-11 Eyl├╝l 2005) ┬ákat─▒ld─▒ktan sonra i┼čtirak ettik. Burada ÔÇťDo─ču Anadolu Halk K├╝lt├╝r├╝ÔÇÖnde KurtÔÇŁ konulu bir bildiri verdik. Kurtla ilgili tespitlerimiz bu sempozyum m├╝nasebetiyle de geli┼čme imkan─▒ buldular. Kars y├Âresinde varl─▒─č─▒ bilinen ÔÇťSende kurt b├╝z├╝─č├╝ m├╝ var? Her toplumda kabul g├Âr├╝yorsun s├Âz├╝n insana batm─▒yor.ÔÇŁ s├Âz├╝n├╝n Sivas y├Âresinde de varl─▒─č─▒n─▒ ├Â─črendik.

Kurtla ilgili ba┼čka halk inan├žlar─▒ da derledik. Yasin K─▒l─▒├žÔÇÖ─▒n aktard─▒─č─▒ tespitinde; bir g├╝n k├Âpek kurda S├╝leyman peygamber ziyafet veriyormu┼č biz de gidip nasiplenelim der. Kurt bu teklifi kabul eder. Ziyafet yerine var─▒ld─▒─č─▒nda k├Âpek S├╝leyman peygamberin ayaklar─▒n─▒ yalar kuyru─čunu sallayarak dalkavuklu─čun her ├že┼čidine ba┼čvurur. Bu manzaray─▒ hayretler i├žerisinde izleyen kurt, k├Âpe─če sana yaz─▒klar olsun bir lokma ekmek i├žin bu kadar dalkavuklu─ča de─čer mi ben r─▒zk─▒m─▒ Rabbimden isteyece─čim diyerek ziyaret yerini terk eder ve AllahÔÇÖtan r─▒zk─▒n─▒ ister. Bunun ├╝zerine g├Âkten kendisine lava┼č ekme─či ve kudret helvas─▒ g├Ânderilir. Kurdun bu hareketi b├Âlgede mertli─če ├Ârnek olarak g├Âsterilmektedir.

Kudret helvas─▒ ─░slam kaynaklar─▒ ve T├╝rk halk inan├žlar─▒nda da yer almaktad─▒r. Kurtla k├Âpe─čin yaltaklanarak beslenme konusundaki ihtilaf─▒ kurdun boynunun neden kal─▒n oldu─čuna dair anlat─▒lan hik├óyelerde de yer almaktad─▒r.

├ç─▒ld─▒r y├Âresindeki bir anlat─▒ya g├Âre a─čz─▒ ba─članm─▒┼čken ba─č─▒ a├ž─▒lm─▒┼č kurt belirli bir yerde durur g├Âzlerini g├Âky├╝z├╝ne diker e ulur. Ulumas─▒ bitince g├Âkten kendisine helva ve ekmek ya─čarm─▒┼č. (Kaynak ki┼či: Ali Murat Aktemur, Do─ču Beyaz─▒t 9.9.2005)

Mustafa AksoyÔÇÖun S─▒ra├ž T├╝rkmenleri aras─▒nda halk k├╝lt├╝r├╝ tespitleri yaparken derledi─či bir bilgiye g├Âre; S─▒ra├ž T├╝rkmenleriÔÇÖnden bir fakir kad─▒n ├že┼čmeden su al─▒rken ├že┼čmeye bir kurt gelir ve a─čz─▒ ile getirdi─či eti orada b─▒rak─▒r gider. Eti al─▒p yiyen kad─▒n etten hamile kal─▒r. S─▒ra├žlar buradan ├žo─čal─▒rlar. S─▒ra├žlarÔÇÖ─▒n bug├╝n de ba─čl─▒ olduklar─▒ oca─č─▒n ad─▒ ÔÇťKurt O─člu Oca─č─▒ÔÇŁd─▒r. ZileÔÇÖde bug├╝n soyismine kurt, kurtlu, kurdo─člu olan pek ├žok aile vard─▒r ve kendilerini Kurdo─člu Oca─č─▒ÔÇÖn─▒n varisi bilirler.(Kaynak Ki┼či: Dr. Mustafa Aksoy, k├╝lt├╝r tarih├žisi 12.9.2005 Tebriz) Biz daha evvel tespitini yapt─▒─č─▒m─▒z bir bilgiye g├Âre at izi, nal yerinin kutsal kabul edildi─čini g├Ârm├╝┼čt├╝k. Bu tespitimizi kurt izi ile ilgili ayn─▒ mahiyetteki inan├žlar izlemi┼čti. Bu kere Tahsin ParlakÔÇÖ─▒n bir tespitine ┼čahit olduk. T. Parlak kitab─▒na pi┼čmi┼č tu─čla par├žalar─▒nda kurt izlerini alm─▒┼čt─▒. Korkut Ata Devlet ├ťniversitesi Uluslararas─▒ Korkut Ata Mimarisi ─░lmi Ara┼čt─▒rma Merkezi ne┼čretti─či kitaba bu tespiti alm─▒┼čt─▒r. (Tu─čfanÔÇÖdan Tu─čran DeniziÔÇÖne Tu─čran DeniziÔÇÖnden G├╝n├╝m├╝ze AralÔÇÖ─▒n S─▒rlar─▒) ParlakÔÇÖ─▒n verdi─či bilgiler aras─▒nda bu t├╝r kurt izleri ─░slami inan├žl─▒ halk─▒n t├╝rbe duvarlar─▒na ta┼č─▒nd─▒─č─▒ hususu da vard─▒r. Topkap─▒ M├╝zesiÔÇÖnde Hz. MuhammedÔÇÖin ayak izlerine ait ta┼č─▒n bulundu─čunu biliyoruz. Keza ─░ranÔÇÖda ─░mam R─▒zaÔÇśn─▒n ayak izleri oldu─čuna inan─▒lan ÔÇťKadengahÔÇŁ─▒n ziyaret oldu─ču da bilinmektedir. Kurt izinin kutsal kabul edilmi┼č olu┼ču kurda atfedilen kutsiyetin ├Ânemini g├Âstermektedir. Halk inan├žlar─▒m─▒zda ÔÇťu─čurlu ayakÔÇŁ,ÔÇŁkademli olmakÔÇŁ inan├žlar─▒ bu inan├ž sisteminin bir par├žas─▒d─▒r. Ka┼čkayi T├╝rkleriÔÇÖnde kurt ile inan├žlar─▒ biz evvelce muhtelif vesilelerle yazm─▒┼čt─▒k. Ka┼čkayi halk inan├žlar─▒na dair Esatullah MendaniÔÇÖden yeni bilgiler derledik. Bu konulara ilerde de─činece─čiz. S├Âz inan├žlar─▒m─▒zda kurt bahsine a├ž─▒lm─▒┼č iken Ka┼čkayilerÔÇÖdeki kurt ile ilgili yeni tespitlerimizi aktarmak istiyoruz. Kurt t├╝k├╝(kurt k─▒l─▒)na Ezrail t├╝k├╝(t├╝y├╝) denilmektedir. Bu k─▒l kurdun aln─▒nda bulunmaktad─▒r. Kurdu ├Âld├╝r├╝p o t├╝y├╝ k─▒l─▒ kopar─▒p evine getiren kimsenin evine ├Âl├╝m mele─činin girmeyece─či inanc─▒ vard─▒r.

Ka┼čkayi(Ka┼č+kai) T├╝releriÔÇÖnde kurdun pen├žesi u┼čaklar─▒n(├žocuklar─▒n) nennisine(be┼čiklerine) as─▒l─▒r. Kurt pen├žesinin be┼čikte yatmakta olan ├žocu─ču korudu─čuna inan─▒l─▒r.

Kurdu di─čer hayvanlar─▒n avlan─▒lmas─▒nda oldu─ču gibi silahla pusu kurarak veya izleyerek avlamak m├╝mk├╝n de─čildir. Kurdu avlamak i├žin ondanm─▒┼č gibi g├Âr├╝nmek gerekir. Bunun i├žin avc─▒ ÔÇťkurt kurt kurtÔÇŁ diye seslenir. Bu beni tan─▒yan birisi yabanc─▒ de─čil dermi┼č ve g├╝venini kazand─▒ktan sonra kurt vurulabilirmi┼č ┼čeklinde bir inan├ž vard─▒r. Esatullah MendaniÔÇÖye g├Âre Ka┼čkayiler Asena taifesindendirler. Ka┼čkayi T├╝rkleri aras─▒nda ismi kurt olan bir Ka┼čkayi z├╝mresi vard─▒r. ─░ran T├╝rkmenleriÔÇÖnde ve Ka┼čkayi T├╝rkleriÔÇÖnde kurt a─čz─▒ba─člama inan├ž ve uygulamas─▒ ya┼čamaktad─▒r. Ka┼čkayi T├╝rkleriÔÇÖnde ihl├ós, kulabbinrasi, kulabbinfelak sureleri okunur ve her okunu┼čta ├žak─▒ b─▒├ža─č─▒na ├╝flenir. ├çak─▒n─▒n a─čz─▒ ba─član─▒r (├žak─▒ b─▒├ža─č─▒ kapat─▒l─▒r.) ÔÇťBu b─▒├žak ile birlikte kurun da a─čz─▒ ba─čland─▒.ÔÇŁ denilir.

Kurban S. Badah┼čanÔÇÖdan al─▒nan bilgi de ─░ran T├╝rkmenleri kurdun a─čz─▒n─▒ ba─člamak i├žin bildi─či dualar─▒ okur, b─▒├ža─ča ├╝fler ve bu b─▒├ža─č─▒ topra─ča saplarlar. B├Âylece k─▒rda kalm─▒┼č koyun,e┼ček ve di─čer evcil hayvanlar korunmu┼č olur. Kurt onlara zarar verememi┼č olur. Ayr─▒ca ─░ran T├╝rkmenleriÔÇÖnden ÔÇťkurdu anarsan kurtla kar┼č─▒la┼č─▒rs─▒nÔÇŁ inanc─▒ vard─▒r.Adeta an─▒l─▒nca yan─▒ a┼č─▒nda olmak

Kurt izinin kutsall─▒─č─▒ Ergenekon Destan─▒nÔÇÖdaki izi takip edilerek kurtulu┼ču sa─člayan bozkurtu d├╝┼č├╝nd├╝r├╝yor. Kurdun mert├že sava┼č─▒larak alt edilemeyece─či inanc─▒ da bize ilgin├ž gelmi┼čtir. Kurt taifesi veya boyuna biz di─čer T├╝rk kesimlerinin i├ž yap─▒lanmalar─▒nda da rastlam─▒┼čt─▒k. Kurt a─čz─▒ ba─član─▒rken toprak k├╝lt├╝ ile ba─člant─▒ kurulmas─▒ da bizim i├žin yeni say─▒l─▒r. Kurdu anarsan kurtla kar┼č─▒la┼č─▒rs─▒n inanc─▒n─▒n izah─▒┬á bize g├Âre, ├žekinilen veya yar─▒m─▒ umulan g├╝├žlerin an─▒lmas─▒ ile onlar─▒n gelebilecekleri inanc─▒yla yap─▒labilir.ÔÇŁYeti┼č ya pir!ÔÇŁ ÔÇť─░yi saatte olsunlarÔÇŁ gibiÔÇŽ

Do─čan Kaya, kurt konusu konu┼čulurken K├Âro─čluÔÇÖndan baz─▒ par├žalar okudu;

ÔÇťOsmanl─▒ ko┼čumu gelir kurt gibi

Ka├ž get Acemo─člu kalma bu yolda

Ba┼č─▒r geder yurdun kalar pulÔÇŁ

X

ÔÇťOlan Acemo─člu ka├žmaz bu yerden

Ba┼č─▒ gider yurdu kalar kanl─▒ kurt gibiÔÇŁ

Bu arada edindi─čimiz bilgiye g├Âre Celal Ayd─▒nl─▒ K├Âro─čluÔÇÖnun Bekta┼či kolu varyant─▒n─▒ bulmu┼čtur. Bu konuda Eli ┼×amil Temmuz ay─▒ndaki Erzurum SempozyumuÔÇÖnda verdi─či bilgide a├ž─▒klama yapm─▒┼čt─▒.

Bu seyahat m├╝nasebetiyle Emel Esin hocam─▒z─▒n ÔÇťT├╝rk Kozmolojisine Giri┼čÔÇŁ ve ÔÇťOrta AsyaÔÇÖdan Osmanl─▒ÔÇÖya T├╝rk Sanat─▒nda ─░konografik MotiflerÔÇŁ isimli yeni kitaplar─▒n─▒ edindik. Bu iki eserde de kurt i├žerikli bilgiler vard─▒. Temininde yard─▒mc─▒ olan Mustafa Aksoy dostuma te┼čekk├╝r ediyorum.

 

Di─čer taraftan ─░ranÔÇÖ─▒n T├╝rkmen ┼čehirlerinden GummbetikavusÔÇÖda ki devlet m├╝zesinde b├Âlgede yap─▒lm─▒┼č arkeoloji ara┼čt─▒rmalar─▒ndan ├ž─▒kar─▒lm─▒┼č madenden kurt heykelci─či vard─▒r. Ahmet G├Âkbel hocan─▒n ÔÇť─░nan├ž Tarihi A├ž─▒s─▒ndan SivasÔÇŁ isimli kitab─▒ ise Anadolu inan├ž tarihi ├žal─▒┼čmalar─▒ itibariyle nefis bir metodoloji format─▒ niteli─čindeydi. Bu kitap da ilgililere teslim edildi.

Sivas ve Kayseri y├Âresinde s├Âylenilen bir darb─▒ meseli de Do─čan Kaya hocam─▒zdan ├Â─črendik. Buna g├Âre ÔÇťKurt, ulusundan g├Ârd├╝─č├╝n├╝ i┼čler.ÔÇŁ Kurt, kurtvari ya┼čam tarz─▒n─▒ b├╝y├╝klerinden ├Â─črendi─čini yaparak meydana getirir. ÔÇť─░lk ile alamete kurt ile k─▒yameteÔÇŁ s├Âz├╝ Do─ču Anadolu T├╝rk halk k├╝lt├╝r├╝nde de ya┼čamaktad─▒r. K─▒yamet ile kurdu bir arada m├╝teala eden bizim ba┼čka tespitlerimiz de olmu┼čtur.

─░ran ve T├╝rkiyeÔÇÖde kurtla ilgili s├Âylenene bir s├Âze g├Âre ÔÇťBurada ├Âyle k─▒┼č olur ki kurt d├╝nyay─▒ g├Ât├╝r├╝r.ÔÇŁ Bununla ortam─▒n amans─▒zl─▒─č─▒ anlat─▒l─▒r. AzerbaycanÔÇÖdaki kurtla ilgili bir s├Âzde de ÔÇťAdam var ki diyerler kurt kimidir(gibidir) doymur.ÔÇŁ

Bize hediye edilen kitaplar aras─▒nda ÔÇťBe┼čikten Mezara K─▒rg─▒z T├╝rkleriÔÇÖnde Gelenek ve ─░nan─▒┼člarÔÇŁ isimli kitap da vard─▒. Kemal Polat bu ├žal─▒┼čmas─▒na K─▒rg─▒z T├╝rk halk inan├žlar─▒n─▒ ayr─▒nt─▒l─▒ olarak incelerken T├╝rk halk inan├žlar─▒ ├žal─▒┼čmalar─▒na yeni katk─▒larda da bulunmu┼čtur.

─░ran T├╝rkmenistan─▒ÔÇÖnda; T├╝rkmenistan Tarihi 2,3. ciltleri, Taganderdi-Tagu-PurmantÔÇÖ─▒n ┼×ordantapuldu-Go┼čgular, Gumbetikavus 2004 isimli eseri, Atalar S├Âz├╝ isimli eserler Kurban Suhhat ┼×ifai T├╝rkmen edebiyat─▒, Fars├ža-T├╝rkmence yaz─▒ kurallar─▒, Hadi HarmaniÔÇÖnin Baz─▒ Mandegan isimli eseri Ma┼čat Gulu Guzel, Atalar Nakal─▒ isimli ├žal─▒┼čmas─▒ G├╝listan-Deryekinigah isimli dok├╝man arma─čan edildi. ─░ran T├╝rkmenistanÔÇÖ─▒nda T├╝rkmenlerin kitap bast─▒rma imkan─▒ var. Ayr─▒ca A┼čkaabatÔÇÖta eski harflerle T├╝rkmence bas─▒m da yap─▒labilmektedir.

Ba┼čkanl─▒─č─▒n─▒ Araz Muhammen Sarl─▒ÔÇÖn─▒n yapt─▒─č─▒ Mahdumgulu Enstit├╝s├╝ÔÇÖn├╝n bug├╝ne kadar 300 civar─▒nda yay─▒n─▒ olmu┼č ve 5 y─▒ldan beri faaliyet g├Âstermektedir. Dini literat├╝r de iletmek istemektedirler. Haz─▒rlanmakta olan T├╝rkmen ansiklopedisi tarih, dil, din, edebiyat, folklor, co─črafya b├Âl├╝mlerinden olu┼čacak veya bu konularda bilgiler i├žerecektir.

Araz Mehmet di─čer ad─▒yla Si─črus Babeya─čni ┼čuurlu bir k├╝lt├╝r milleiyet├žisidir. Daimi adresi Gumbet-G├╝listan fakat G├╝rkanÔÇÖda ├žal─▒┼čmaktad─▒r. Azerbaycan T├╝rkiye ve T├╝rkmenistan gibi ─░ran d─▒┼č─▒ T├╝rklerle ve ─░ranÔÇÖdaki yerel T├╝rkmen ┼čuurlanmas─▒n─▒n d─▒┼č─▒nda kalan Hala├ž, Ka┼čkayi, Ka├žar, Av┼čar gibi T├╝rk kesimlerle milli, teknik temas─▒ kuran gen├ž bir akademisyendir. T├╝rkmen ansiklopedisinin faal elemanlar─▒ndan ayn─▒ zamanda Mahtumgulu Ara┼čt─▒rma ve Yay─▒nevinin idarecilerinden T├╝rkmenlerÔÇÖin ├ž─▒karmakta olduklar─▒ yaprak dergisinin y├Âneticilerindendir. Sempozyumun d├╝zenlenme fikri b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de kendisine aittir. T├╝rkiyeÔÇÖden beklentileri aras─▒nda yay─▒n g├Ânderilmesi ─░ran T├╝rkmenleriÔÇÖnin de T├╝rkiyeÔÇÖdeki sempozyum t├╝r├╝ faaliyetlere davet edilmeleri, ─░ran T├╝rkmen b├Âlgesinden gen├žlere de T├╝rkiyeÔÇÖnin ├╝niversite e─čitimi kontenjan─▒ndan pay ayr─▒lmas─▒ gibi hususlar vard─▒r.

─░ran T├╝rkleriÔÇÖnin ├╝zerindeki kimli─čini ya┼čama bask─▒s─▒ 4-5 y─▒ld─▒r k─▒smen kald─▒r─▒lm─▒┼č bir tak─▒m k├╝lt├╝rel etkinlikler g├Âsterebiliyorlar. Fars alfabesinin d─▒┼č─▒nda yeni bir alfabe olu┼čturmu┼člar. Bu alfabe daha ziyade T├╝rkiye ve T├╝rkmenistan alfabeleri ile paralellik arzediyor. Fars alfabesi do─čal olarak kullan─▒l─▒rken 34 harfli bu alfabe ile de 2 y─▒ld─▒r yay─▒n yapmaya ├žal─▒┼č─▒yorlar. Y├╝ksek tahsil yapma imkanlar─▒ var. Her t├╝rl├╝ vatanda┼čl─▒k haklar─▒n─▒ kullanabiliyorlar. Ancak T├╝rkmen kimli─či ile de─čil parlamentoya girmi┼č bulunan T├╝rkmen Sahra partisiÔÇÖnden 3 T├╝rkmen milletvekili T├╝rkmen kimliklerini resmen kullanam─▒yorlar. K├╝lt├╝rel etkinlik g├Âsterirlerken prensip olarak siyaset yapmay─▒ aralar─▒nda yasaklam─▒┼člar. G├╝listanÔÇÖ─▒n G├╝rkan , Kumbetikavus b├Âlgesinde 1 milyon ve HorasanÔÇÖ─▒n Me┼čet b├Âlgelerinde 1.5 milyon olmak ├╝zere ─░ranÔÇÖda toplam 2.5 milyon T├╝rkmen bulundu─ču ifade edilmektedir. T├╝rkmenlere sa─članan bu demokratik serbestli─čin ─░ranÔÇÖda muhtemel bir S├╝nni direncini k─▒rmaya muat─▒f oldu─ču ifade edilmektedir. ─░ran halk─▒n─▒n %20sinin S├╝nni oldu─ču bu kesimi bir k─▒s─▒m Araplar Bel├╝├žler, b├╝y├╝k ├žo─čunlu─ču ile K├╝rtler ve T├╝rkmenler olu┼čturmaktad─▒r. Bir di─čer iddia ise T├╝rkmenlere g├Âsterilen bu serbestli─čin sebebi ─░ran T├╝rk├ž├╝ potansiyeli T├╝rkmen-Azeri olarak b├Âlmektir. ─░ranÔÇÖda S├╝nni inan├žl─▒l─▒k ortak paydas─▒nda muhalefet olu┼čturmak olduk├ža zordur. Zira S├╝nni kesimin etnik farkl─▒l─▒klar─▒, dil ayr─▒l─▒klar─▒ ve co─črafi yerle┼čim b├Âlgeleri tamamen farkl─▒d─▒r. T├╝rkmenlerÔÇÖe sa─članan bu avantaj─▒n ─░ran T├╝rkmenistan dostlu─čunun devaml─▒l─▒─č─▒n─▒ sa─člamaya muhalif oldu─čunu s├Âyleyenler de bulunmaktad─▒r. Zira T├╝rkmenler T├╝rkmenistan s─▒n─▒r─▒ndan Hazar DeniziÔÇÖne kadar olan b├Âlgede ya┼čamaktad─▒rlar. G├╝listan ve Horasan gibi eyaletlerin halk─▒ tamamen T├╝rkmen olan ┼čehirleri de vard─▒r. T├╝rkmenler bu b├Âlgeyi Sel├žuklular d├Ânemi evveli itibariyle yurt tutmu┼člar sonradan yerle┼čme de─čillerdir. Ekonomik durumlar─▒ ise ─░ran ekonomik hayat ortalamas─▒n─▒n alt─▒nda de─čildir.

T├╝rkmenler T├╝rkiyeÔÇÖden k├╝lt├╝r alan─▒nda destek bekliyorlar. ÔÇťT├╝rk ─░┼čbirli─či ve Kalk─▒nma Ajans─▒ 10.000 ├Â─črenci projesinden ─░ran T├╝rkmenlerine ayr─▒ kontenjan ayr─▒ls─▒n.ÔÇŁ┬á Diyorlar. T├╝rkiyeÔÇÖde yap─▒lan sempozyum gibi faaliyetlere davet edilmek mast─▒r ve doktoralar─▒n─▒ T├╝rkiyeÔÇÖde yapabilmek ve her alanda ├Âzellikle T├╝rkl├╝k bilimi i├žerikli yay─▒n g├Ânderilmesini istiyorlar.

T├╝rkmen Ansiklopedisi ara┼čt─▒rma merkezi ve Mahdum Kulu Ara┼čt─▒rmalar─▒ Kurumu T├╝rkmen i┼čadamlar─▒ndan da destek g├Ârmektedir. Daimi yay─▒n organlar─▒ olan yaprak 19-20 say─▒ ├ž─▒km─▒┼č olup yay─▒n hayat─▒na devam etmektedir. Kat─▒ld─▒─č─▒m─▒z sempozyuma T├╝rkmenistanÔÇÖdan da Ma┼čat Gulu Guzel ve k─▒z─▒ olmak ├╝zere iki T├╝rkolog kat─▒lm─▒┼čt─▒. Di─čer kat─▒l─▒mc─▒lardan bir tarih├ži vard─▒. AzerbaycanÔÇÖdan kat─▒lmas─▒ beklenen 10 T├╝rkologa son anda vize verilmedi─či i├žin ─░ranÔÇÖa giremedikleri a├ž─▒kland─▒.

Yaprak Dergisi ─░ran T├╝rkmen k├╝lt├╝r├╝n├╝ ara┼čt─▒racak kimseler i├žin bir hazinedir. Say─▒lar─▒ndan birisini T├╝rkmen musikisi ve musiki┼činaslar─▒na ay─▒rm─▒┼čt─▒r. Akt├╝el k├╝lt├╝rel konular, tarihi, edebi, felsefi ve sair konularda yap─▒lm─▒┼č ara┼čt─▒rmalara yer vermektedir. Mahdum gulu ve di─čer T├╝rkmen fikir ve sanat adamlar─▒na dair her say─▒s─▒nda bilgi bulmak m├╝mk├╝nd├╝r. Kitap tan─▒t─▒mlar─▒ yap─▒lmakta ve T├╝rkmenistan T├╝rkmenleriÔÇÖnden hi├ž farkl─▒l─▒k g├Âstermeyen halk k├╝lt├╝r├╝ i├žerikli konulara da yer vermektedir. Ayr─▒caPuragu isimli bir yay─▒nlar─▒ vard─▒r. Bunun alan─▒ hemen hemen ayn─▒d─▒r. Sahibi ve m├╝d├╝r├╝ Araz Muhammed Sarl─▒ ba┼č dedekt├Ârl├╝─č├╝n├╝ ise ─░di Hammuda Niyazi yapmaktad─▒r. A.M. Sarl─▒ y├╝k├╝n a─č─▒rl─▒─č─▒n─▒ omuzlayanlar─▒n ba┼č─▒nda geliyor.

Mahdumgulu derne─či her ├çar┼čamba g├╝n├╝ toplant─▒ yap─▒p meselelerini tart─▒┼čmaktad─▒r. Bir d├Ânem y├Ânetimden bask─▒ g├Ârd├╝klerini fakat ┼čimdi bunlar─▒ a┼čt─▒klar─▒n─▒ ifade ediyorlar. Ancak sorunlar─▒ bitmemi┼č. ─░ran T├╝rkmenli─či konusunda lisans├╝st├╝ ├žal─▒┼čmalar─▒n yap─▒lamad─▒─č─▒n─▒ b├Âylece bir├žok ger├že─čin siyasi ama├žl─▒ tutumlarla oldu bittiye getirilip yok say─▒ld─▒─č─▒n─▒ ifade ediyorlar. Mesela Ka┼čkayi tarihinin Safavi d├Âneminden evvelki safhas─▒n─▒n yok say─▒lmas─▒ Ka┼čkayi ad─▒n─▒n ge├žmi┼činin ara┼čt─▒r─▒lmamas─▒ Ka┼čkayileri ├╝z├╝yor. Bu t├╝r uygulamalar─▒ T├╝rk z├╝mrelerin Farsla┼čmalar─▒n─▒n kolayla┼čt─▒rd─▒─č─▒n─▒ kanaatini ta┼č─▒yorlar.

Ara┼čt─▒rmalarda ortak akademik kariyer doktora seviyesindedir. Doktoral─▒lar─▒n ya┼č ortalamas─▒ ise 60 civar─▒ndad─▒r. Milli kimlik konusunda adeta kendilerini yeni ke┼čfediyorlar. ÔÇťK├╝lt├╝r├╝m├╝z├╝n ├Â─črencisiyiz yeni yeni ├Â─čreniyoruz.ÔÇŁ Diyorlar. K├╝lt├╝rel kimli─čin ├Ânemini savunan yeni sevdal─▒lar yeni dava adam─▒ adaylar─▒ ├ž─▒kmaya ba┼člam─▒┼č. Bu sempozyumda Azeri-T├╝rkmen k├╝lt├╝rel kimlik farkl─▒l─▒─č─▒ iddias─▒n─▒ giderecek geli┼čmeler oldu. Sempozyumun sonunda otelde yap─▒lan yak─▒ndan tan─▒┼čma toplant─▒s─▒n─▒ T├Âvhit Melikzade d├╝┼č├╝nd├╝ ve y├Ânetti. ─░yi de oldu. Kat─▒l─▒mc─▒lar k─▒saca kendilerini tan─▒t─▒rlarken yapt─▒klar─▒ ├žal─▒┼čmalar ve ileriye y├Ânelik tasar─▒lar─▒n─▒ anlatt─▒lar.

Biz yapt─▒─č─▒m─▒z konu┼čmada ─░ran-T├╝rk halk k├╝lt├╝r├╝ ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒n ─░ran T├╝rkl├╝─č├╝ÔÇÖn├╝n ortak kimli─činin belirlenip korunmas─▒ a├ž─▒s─▒ndan ne denli ├Ânemli oldu─čunu halk k├╝lt├╝r├╝ k├Âpr├╝s├╝n├╝n ─░ran T├╝rkl├╝─č├╝ ile d├╝nya T├╝rkl├╝─č├╝ÔÇÖn├╝n k├╝lt├╝rel zeminde birle┼čti─čini belirttik. Bat─▒ T├╝rkl├╝─č├╝ i├žerisinde a├ž─▒lm─▒┼č tarihi mezhep farkl─▒l─▒─č─▒ gedi─činin g├╝n├╝m├╝zde b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de kapat─▒lm─▒┼č oldu─čunun gelinen bu noktan─▒n k├╝lt├╝rel kimlik b├╝t├╝nl├╝─č├╝ itibariyle ├žok ├Ânemli oldu─čunun bu ┼čuurla Akkoyunlu, Karakoyunlu ve Safevi gibi T├╝rk devletleri tarihlerinin yeniden yaz─▒lmalar─▒ gerekti─činin F. S├╝mer, O. Turan, K├Âymen , A. Taneri, ─░. Kafeso─člu, A. Sevim benzeri Sel├žuklu tarih├žilerinin eserlerinin Mahdumgulu Ara┼čt─▒rma MerkeziÔÇÖne kazand─▒r─▒lmas─▒ gerekti─či gibi hususlar─▒ ├╝zerinde durduk. Ayn─▒ g├╝n oturum ba┼čkanl─▒─č─▒ yaparken T├Âvfik MelikzadeÔÇÖden T├╝rkmen T├╝rk ihtilaf─▒ konulu bir soru alm─▒┼čt─▒k. Yapt─▒─č─▒m─▒z a├ž─▒klamada T├╝rkmenli─čin O─čuzlukla e┼č anlamda oldu─čunu Bat─▒ T├╝rkl├╝─č├╝ÔÇÖn├╝n %80ÔÇÖi ile T├╝rkmen T├╝rkl├╝─č├╝ÔÇÖnden meydana geldi─čini T├╝rkl├╝─č├╝n sadece T├╝rkmenlerden ibaret olmad─▒─č─▒n─▒ K─▒rg─▒zlar, Kazaklar, TatarlarÔÇÖ─▒n da T├╝rk olduklar─▒n─▒ ve fakat T├╝rkmen olmad─▒klar─▒n─▒ T├╝rkmenli─čin zamanla Azeri T├╝rkl├╝─č├╝ gibi isimler de t├╝retti─čini T├╝rkmenli─čin genel anlamdaki kar┼č─▒l─▒─č─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra ├Âzel anlamda yerel isimler de ald─▒─č─▒n─▒ AnadoluÔÇÖda Tahtac─▒larÔÇÖ─▒n, S─▒ra├žlarÔÇÖ─▒n, ManavlarÔÇÖ─▒n buna misal te┼čkil etti─čini s├Âyledik.

T├Âvhid Melikzae ─░ran T├╝rkl├╝─č├╝ÔÇÖn├╝n kuzeyi ve g├╝neyinde ─░ran y├Ânetimince farkl─▒ stratejiler uygulayarak ─░ran T├╝rkl├╝─č├╝ÔÇÖndeki b├╝t├╝nl├╝─č├╝ sarsmay─▒ ama├žl─▒yor. Azerbaycan T├╝rkleriÔÇÖnin Fars olduklar─▒ iddias─▒ndan yola ├ž─▒karak Azeri kimli─čini Fars halka Mo─čollar─▒n T├╝rk├žeÔÇÖyi ├Â─čretmesi ile meydana geldi─čini ileri s├╝rd├╝kleri, Protot├╝rk d├Ânemden ba┼član─▒larak ─░ran T├╝rkl├╝─č├╝ÔÇÖn├╝n ortak tarihi ge├žmi┼či anlat─▒lmal─▒d─▒r dedi.

Ermenistan-─░ran ili┼čkileri m├╝nasebetiyle ilgili dinledi─čimiz bir de─čerlendirmede ─░ranÔÇÖ─▒n Ermenistan ile ilgili ili┼čkilerine ├Âzel ├Ânem verme sebebinin, ABD-Ermenistan ili┼čkilerinden kaynakland─▒─č─▒n─▒n, ABDÔÇÖnin ─░ranÔÇÖa kuzeyden girme ihtimaline kar┼č─▒ ─░ranÔÇÖ─▒n bu kap─▒y─▒ Ermenistan dostlu─čunu g├╝├žl├╝ tutarak kapal─▒ tutmay─▒ ama├žlad─▒ belirtiliyordu.

G├╝rkanÔÇÖa indi─čimiz 10 Eyl├╝l 2005 tarihinde gece T├╝rkmen ansiklopedisi haz─▒rlama merkezine gittik. Buras─▒ i├žerisinde k├╝t├╝phanesi, matbaas─▒ ve idari b├Âl├╝m├╝ olan bir bina idi. Mensuplar─▒ m├╝tevaz─▒ imkanlar i├žerisinde heyecanla ├žal─▒┼č─▒yorlard─▒. ├ťst kattaki evde y├Ânetim kurulu ├╝yelerinden birisi oturuyordu. Buradaki toplant─▒da y├Ânetim kurulu ├╝yeleri ile tan─▒┼čt─▒k. ─░lgili metinlerimiz o gece incelendi ve b├Âylece sempozyum program─▒ belirlendi. Y├Ânetim kurulu ├╝yeleri ve yazarlar sahalar─▒nda g├╝├žl├╝ insanlard─▒. ─░mkan sa─član─▒lmas─▒ halinde bu kadro ─░ran k├╝lt├╝r├╝ne T├╝rkmen alan─▒nda b├╝y├╝k hizmetler verebilir.

Sempozyum konu┼čmalar─▒ besmele ile ba┼člat─▒l─▒yordu. Ben de bu kurala i├žtenlikle uydum. ─░ran ─░stiklal Mar┼č─▒ÔÇÖndan evvel k├╝rs├╝den KuranÔÇÖ─▒ Kerim okundu. Salonun ├╝st orta tavan─▒n T├╝rkmen kilim motifi ─▒┼č─▒kland─▒r─▒lm─▒┼čt─▒. T├╝rkmence bildiriler de verilebiliyordu. T├╝rkmenistanÔÇÖdan kat─▒lan uzmanlar konu┼čmalar─▒nda T├╝rkmenba┼č─▒ÔÇÖna ├Âvg├╝ler ya─čd─▒rd─▒lar. Esedullah Mendani Ka┼čkayiler konulu bildirisinde bir T├╝rk k├╝lt├╝r milliyet├žisi kimli─či sergiliyordu. Bir T├╝rkmen halk ozan─▒ sahnede saz ├žal─▒p T├╝rkmence bir par├ža okudu. Sempozyum binas─▒n─▒n ├Ân├╝nde Fahrettin GurganiÔÇÖnin heykeli vard─▒. T├╝rkmen tarihi ┼čahsiyetlerinin heykellerine m├╝saade edilmedi─či s├Âylenilmesine ra─čmen biz MahdumguluÔÇÖnun ve ┼×ehriyarÔÇÖ─▒n heykellerine de rastlad─▒k.

─░ranÔÇÖda gayrim├╝slimler az─▒nl─▒k kabul edilmi┼č ve bunlara inan├ž g├╝vencesi verilmi┼čtir. Hristiyanlar, Museviler ve Zerd├╝┼čtler bu kapsamdad─▒r. ─░ran bunlar─▒n d─▒┼č─▒nda az─▒nl─▒k kabul etmemektedir. ─░ranÔÇÖda T├╝rk etnik kesimleri aras─▒nda T├╝rkl├╝─če mensubiyet duygusu ve ┼čuuru itibariyle bir birlik olmad─▒─č─▒ gibi fert baz─▒nda da etnik kimli─čine sahip ├ž─▒kma bak─▒m─▒ndan bir bilin├žlilik yeteri kadar yoktur. Aralar─▒nda tart─▒┼č─▒rlarken T├╝rk├že konu┼čan Azeri han─▒mlar toplum i├žerisine konu┼čurlarken veya resmi g├Ârevlilerinin bulunabilece─či ortamlarda Fars├ža konu┼čmay─▒ ye─čliyorlar. Mensubiyet ┼čuuru itibariyle ─░ran etnisitesindeki en geli┼čmi┼č kesim ─░ran K├╝rtleridir. 15 y─▒l kadar evvel Irak K├╝rt├ž├╝ hareketinin feodal yap─▒ arzeden k─▒sm─▒n─▒ Barzani ve ideolojik muhteval─▒ k─▒sm─▒n─▒ ise Talabani temsil ederken ─░ranÔÇÖdaki K├╝rt├ž├╝ hareket daha feodal karakterli ve Kas─▒m Loo K├╝rt├ž├╝ ├žizgisi teorisyensiz olarak bilinirdi. Bizim g├Âzledi─čimiz ─░ran K├╝rt├ž├╝leri IrakÔÇÖtaki K├╝rt yap─▒lanmay─▒ alk─▒┼člayarak takip etmektedirler. T├╝rkiyeÔÇÖdeki PKKÔÇÖn─▒n faaliyetleri ├Ârnek harekat olarak al─▒n─▒yor. ─░ran K├╝rtlerine g├Âre d├╝nyan─▒n hi├žbir yerinde K├╝rtlere haklar─▒ verilmemi┼čtir. Ulusal bask─▒ artmas─▒ haline ─░ran K├╝rtlerinin de da─ča ├ž─▒kma haklar─▒ vard─▒r. Bu arada yo─čun dezenformasyon, beyin y─▒kama ve tek y├Ânl├╝ propaganda yap─▒lmaktad─▒r. T├╝rkiyeÔÇÖde ilk defa Turgut ├ľzalÔÇÖ─▒n K├╝rtlerden yana tav─▒r koydu─ču ve onun da bu tutumundan sonra 3.5 ay i├žerisine i┼činin bitirildi─či propagandas─▒ hayret edilecek ┼čekilde taraftar bulmu┼čtur. Eyl├╝l ay─▒n─▒n ba┼č─▒nda PKKÔÇÖn─▒n ─░ranÔÇÖda partile┼čme giri┼čimleri ─░ran devleti taraf─▒ndan sert tepkilerle kar┼č─▒lanm─▒┼č birka├ž k├Ây birka├ž g├╝n devaml─▒ topa tutulmu┼čtur.

─░ran T├╝rk kimli─činin b├╝t├╝nl├╝─č├╝n├╝n sa─član─▒lmas─▒ ve korunmas─▒ ad─▒na yap─▒lacak bir ├žal─▒┼čma alan─▒ da musikidir. Bize yap─▒lan a├ž─▒klama da Azerbaycan halk ezgileri derlenilip bat─▒ enstr├╝manlar─▒ da kat─▒larak AmerikaÔÇÖda Fars├ža pop m├╝zi─či yap─▒l─▒p ─░ran m├╝zi─či ad─▒na klipler haz─▒rlanmaktad─▒r. Etno ÔÇśm├╝zikologlar─▒m─▒za bu alanda b├╝y├╝k g├Ârevler d├╝┼čmektedir.

─░ranÔÇÖda ├že┼čitli ├ževrelerle g├Âr├╝┼čt├╝k ErdebilÔÇÖde ├╝niversite ├ževresindeki T├╝rk├ž├╝ birka├ž teorisyenle istememize ra─čmen tan─▒┼čamad─▒k. ErdebilÔÇÖe sinmi┼č bir Safevi ┼×iaÔÇÖsi folklorik ─░slam─▒ÔÇÖn─▒ g├Âzlemek m├╝mk├╝n. Safevi ┼×ias─▒ÔÇÖn─▒n ─░mamet ┼×iaÔÇÖs─▒ veya ─░ran ─░slam devrimi ─░slam alg─▒lay─▒┼č─▒na yenik d├╝┼čt├╝─č├╝n├╝ bir kenara turistik bir olgu olarak itildi─čini g├Ârmek zor de─čil. Bu geli┼čmeye Safevili─čin T├╝rkl├╝─č├╝n bir boyutu olarak g├Âr├╝lmesinin de etkisi var. B├╝t├╝n bunlara ra─čmen ─░ran T├╝rkl├╝─č├╝n├╝n k─▒rsal kesiminde ciddi bir s├Âzl├╝ k├╝lt├╝r, halk k├╝lt├╝r├╝ birikimi var. Bu birikim ─░ranl─▒l─▒k ├žer├ževesi i├žerisinde ─░ran T├╝rkl├╝─č├╝n├╝n Farsl─▒─ča kar┼č─▒ inisiyatif sahibi olmas─▒n─▒ sa─člayabilir.

Biz ErdebilÔÇÖde g├╝zel bir etnografya m├╝zesi gezdik. Buras─▒ ge├žmi┼čte tarihi bir hamamm─▒┼č. Fon m├╝zi─či olarak yan─▒k bir ney ├žal─▒yordu. Akustik de m├╝sait olunca dinlenmesine doyulmuyor.

─░ranÔÇÖda ─░ranl─▒l─▒ktan hareketle T├╝rkl├╝─č├╝ ma─čdur eden ve Farsl─▒k lehine geli┼čen i├ž politikay─▒, ─░ran ve yak─▒n ├ževresi halk k├╝lt├╝r├╝nden hareketle ters ├ževirmek ─░ranl─▒l─▒─č─▒ T├╝rkl├╝─č├╝n lehine d├Ând├╝rmek m├╝mk├╝nd├╝r. B├Âylece ─░ranÔÇÖda T├╝rk analar Farsl─▒k i├žin o─čul do─čurmu┼č olmayacakt─▒r.

─░ran T├╝rkmenistanÔÇÖdaki k├╝lt├╝rel ┼čuurlanmay─▒ T├╝rkmenlerin S├╝nni inan├žl─▒ olu┼ču ve yap─▒lanman─▒n bir sonucu olarak ┼×ii idare yap─▒lanmas─▒ndan ciddi bask─▒ g├Ârd├╝─č├╝ bask─▒n─▒n ise az─▒nl─▒k psikolojisinin bir sonucu olarak ┼čuurlu ├Ârg├╝tlenmenin do─čurdu─ču ┼čeklinde izah eden arkada┼člar da dinledik.

─░ranÔÇÖda g├Âr├╝lmeye y├╝z tutan bu halklara demokratik davran─▒┼č─▒ ─░ran y├Ânetimin bir stratejisi olarak de─čerlendirenler de var. ─░ran bu serbestli─či s─▒k s─▒k tan─▒makta ancak devaml─▒l─▒k arz etmesine f─▒rsat vermemekte etnisite ve az─▒nl─▒klardaki serbesti kriz noktas─▒na gelince tav─▒r koymakta tedbir almaktad─▒r. ─░ran T├╝rkmen b├Âlgesinden ve ─░ran AzerbaycanÔÇÖ─▒nda sert uygulamalar ya┼čanm─▒┼čt─▒r.

─░ranÔÇÖ─▒n T├╝rk veya di─čer etnisiteye kar┼č─▒ ho┼čg├Âr├╝ g├Âsterir gibi davranmas─▒n─▒n sebeplerinin birisi de dolayl─▒ ortakl─▒k stratejisi ile izah edilmektedir. ─░ranÔÇÖda rejim muhalifi olarak ; ┼×ah yanl─▒lar, solcular, halk─▒n m├╝cahitleri ve benzerlerinin oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝l├╝nce TahranÔÇÖ─▒n s├╝rekli olarak gayr─▒ Fars unsurlar─▒ kar┼č─▒s─▒na almas─▒ beklenemezdi.

Etnisite ile olan ili┼čkisi itibariyle ─░ran-Fars y├Ânetimini irdeleyen teorisyenler K├╝rt konusunda TahranÔÇÖ─▒n strateji de─či┼čtirdi─čini s├Âylemektedirler. ─░ran B├Âlge ├╝lkeleri ile ili┼čkileri itibariyle K├╝rt kozunun olmas─▒n─▒ istiyor ve K├╝rt ├Ârg├╝tlenmeye destek sa─čl─▒yordu. S├╝per g├╝├ž b├Âlgeye gelince ve K├╝rt konusunda inisiyatifi eline ge├žirince ─░ran ├Ârg├╝tleyip silahland─▒rd─▒─č─▒ PEJEKÔÇÖi imha etmek zorunda kald─▒ g├Âr├╝┼č├╝ndedirler.

Biz ba─č─▒ms─▒z devletini olu┼čturmam─▒┼č T├╝rklerin birlikte ya┼čad─▒klar─▒ halklara muber olmalar─▒na kar┼č─▒y─▒z. Bu prensibimiz T├╝rklerin hakim olduklar─▒ yani devletin kurucu unsuru olduklar─▒ haller i├žin de ge├žerlidir. Bize g├Âre halklar k├╝lt├╝rel kimliklerini ya┼čayabilmelidirler. ─░├žinde ya┼čad─▒klar─▒ devletin hakim g├╝├žleri ile ihtilafa d├╝┼čmek istemeleri ayr─▒ bir ┼čeydir ve o husus o halk─▒n bizzat kendisini ilgilendirir. Biz demokratik zeminde halklar─▒n k├╝lt├╝rel kimliklerine kar┼č─▒l─▒kl─▒ sayg─▒dan yanay─▒z. Bu hal onlar─▒ birlikte anti-emperyalist g├╝├žlerini artt─▒racakt─▒r.

 

Kumbeti Kavus ┼čehri T├╝rkmen k├╝lt├╝r├╝ itibariyle daha a─č─▒rl─▒kl─▒ bir ┼čehirdir. Burada Azadi ├╝niversitesi var. UNESCOÔÇÖnun koruma alt─▒na ald─▒─č─▒ K├╝mbet 55 metre olup d├╝nyan─▒n en y├╝ksek K├╝mbetidir. Ayr─▒ca 15 metresi de yer alt─▒nda devam etmektedir. ├çap─▒ i├žten 9.60 metre d─▒┼čtan ise 18 metredir. 5 metre a├ž─▒─č─▒ndaki bir noktada durularak sesin yank─▒s─▒ takip edilebiliyor. Bize yap─▒lan izaha g├Âre ├Âlen kimsenin ruhunun bir m├╝ddet havada kalmas─▒ onun cennete gitmesini sa─člar. Bu itibarla ruhun burada definden evvel bir m├╝ddet havada kalmas─▒ ama├žlanmaktad─▒r.

K├╝mbetin iklimi daha mutedil buras─▒ G├╝rkanÔÇÖa 100 Hazar DeniziÔÇÖne 125 ve T├╝rkmenistan s─▒n─▒r─▒na ise 80 km mesafededir.

─░ranÔÇÖda T├╝rkler aras─▒nda kimlik yitirimi T├╝rk boylar─▒n─▒n ezeli topraklar─▒ndan ayr─▒lmalar─▒yla ba┼člam─▒┼č. Ka├žarlar ─░ran T├╝rkmenistanÔÇÖ─▒ndan Horasan-G├╝listan eyaletlerinden G├╝rkan-K├╝mbet KavusÔÇÖtan g├Â├ž├╝nce ─░ran geneline da─č─▒lm─▒┼č ve Farsla┼čm─▒┼člard─▒r. ─░ranÔÇÖdaki T├╝rk z├╝mrelerin aras─▒nda ya┼čanm─▒┼č kavgalardan Fars asimilasyon politikas─▒ ┼čuurlu bir bi├žimde yararlanm─▒┼č. Milli birliklerini koruyabilmi┼č T├╝rk kesimleri k─▒rsal kesimde olanlar olmu┼čtur. B├╝y├╝k ┼čehirlerde Farsl─▒la┼čman─▒n ├Ân├╝ne ge├žilememektedir. 12-13 milyonluk TahranÔÇÖda 6-7 milyon T├╝rkÔÇÖ├╝n Farsla┼čt─▒─č─▒ ifade edilmektedir. T├╝rk ayd─▒nlar TebrisÔÇÖte Farsla┼čman─▒n ├Ân├╝ne ge├žilemezken TahranÔÇÖda T├╝rk k├╝lt├╝rel kimli─činin muhafazas─▒n─▒ ummak hayaldir demektedirler. Yak─▒n ge├žmi┼čte Azerbaycan eyaletine uygulanan ekonomik bask─▒ oradan halk─▒ g├Â├že zorlam─▒┼č ve bu hal Farsl─▒la┼čt─▒r─▒larak asimile etmeyi kolayla┼čt─▒rm─▒┼čt─▒r. Ka┼čkayilerin asimilasyonlar─▒ ise yar─▒ g├Â├žebe ya┼čamlar─▒na son verilerek onlar─▒n yerle┼čik hayata ge├žmelerinin sa─članmas─▒ ile olmu┼čtur. ─░ranÔÇÖda her 5-10 y─▒lda bir T├╝rk kesimi Farsl─▒l─▒k i├žerisinde eriyip gitmektedir. 10 y─▒la kalmaz Hala├žlar da tarihe kar─▒┼č─▒rlar. ─░ranÔÇÖda Fars y├Ânetimi derin devletin felsefesini ├žok sa─člam olu┼čtururken ┼×ii Caferi ─░slam alg─▒lay─▒┼č─▒ndan ciddi g├╝├ž alm─▒┼č buna ─░ran ─░slam devletinin in┼čas─▒ anlay─▒┼č─▒ da katk─▒da bulunmu┼čtur. En ├Ânemlisi bu devlet felsefesinin olu┼čmas─▒na ─░ran T├╝rkl├╝─č├╝ do─čal olarak destek sa─člam─▒┼č ancak uygulamada Fars kesim piramidin tepesinde inisiyatif sahibi olmu┼čtur.

561 total views, 1 views today

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒