Dr Ya┼čar KALAFAT
Dr Ya┼čar  KALAFAT
Horasan T├╝rk Halk ─░nan├žlar─▒ (II)
  • 05 Ocak 2019 Cumartesi
  • +
  • -

Do─ču Beyaz─▒t G├╝rkan Sempozyumlar─▒
T├╝rk Halk ─░nan├žlar─▒nda Kurt

G├╝rkanÔÇÖdan TebrisÔÇÖe gelirken ErdebilÔÇÖe ge├žtik. Buraya yol Bostana─čbatÔÇÖtan ayr─▒l─▒yordu. Yakla┼č─▒k 600 km yol kat ederek gidip geldik. Sorap ┼čehrinde g├╝vercinlerin iki ayr─▒ parkta heykellerini g├Ârd├╝k. Bu havalinin insan dokusu tamamen T├╝rk-T├╝rkmendir. G├╝vercin ┼čehitli─čin ak-pak ruhlar─▒n temsilcisi olarak kabul ediliyor. Yolda ┼×ah AbbasÔÇÖ─▒n yapt─▒rm─▒┼č oldu─ču bir kervan saray─▒ gezdik. ─░fadeye g├Âre 999 kervansaray yapt─▒ran ┼×ah AbbasÔÇÖa ÔÇťNeden 1000 de─čil?ÔÇŁ diye sormu┼člar. O da ÔÇť1000 basit bir ifade olur. 999 daha h├╝rmetlidirÔÇŁ demi┼č.

T├╝rkmen halk k─▒yafetleri bilhassa bayanlarda Farslar─▒nkinden ├žok farkl─▒. T├╝rkmenlerin bayan giysileri ┼čal a─č─▒rl─▒kl─▒ Farslar ├žad─▒r(├žar┼čaf) ├Ârt├╝n├╝yorlar. Bu durum KemalkasinÔÇÖde daha bariz. Okullarda ve resmi mahalli giysiye kar┼č─▒ bir bask─▒ var. Biz camiye kad─▒nlar─▒n ┼čal ile de─čil de ├žar┼čafla girmelerini ├Â─č├╝tleyen afi┼čler resimledik.

ErdebilÔÇÖ de ┼×eyh Safuuddin T├╝rbesi ve m├╝zesini gezdik. Restore ediliyordu. ─░ranÔÇÖda ┼×ii-Caferi ┼čuur ┼×ah ─░smail-┼×eyh SafuuddinÔÇÖe mensubiyet ┼čuurundan 10 kat daha g├╝├žl├╝. Burada ┼×ah ─░smailÔÇÖin ve babas─▒ ┼×eyh SafuuddinÔÇÖin t├╝rbesi de var. ─░ki rekat namaz k─▒lmak istedik. Mescit k─▒sm─▒ restore edilen k─▒s─▒mda olmad─▒. Camiini bulamad─▒k. Adeta ┼×ah ─░smailÔÇÖin itibari AzerbaycanÔÇÖda daha fazla. T├╝rbede Hz. AliÔÇÖnin aile halk─▒n─▒ temsil eden a├ž─▒k elin ta┼ča yans─▒mas─▒n─▒ resimledik.

Seyahatimizde Hala├ž T├╝rkleri m├╝zesinde de durmaya ├žal─▒┼čt─▒k. XVI. T├╝rk Tarih KurumuÔÇÖna g├Ât├╝rece─čimiz bildirimde Hala├ž halk k├╝lt├╝r├╝n├╝n tarihi seyrini ele alaca─č─▒m─▒zdan baz─▒ tespitler yapmaya ├žal─▒┼čt─▒k. G├╝rbulakÔÇÖa girildikten sonra 70-80 kilometre sonra Hala├ž b├Âlgesinden ge├žiliyor. Buradaki iki Hala├ž k├Ây├╝nden i├žerisinden yol ge├žen k├Ây├╝n halk─▒ Azeri T├╝rk├╝ ve 70-80 hanelik bir k├Ây. Bu k├Ây├╝n halk─▒ ┼×ii-Caferi inan├žl─▒ M├╝sl├╝manlardan olu┼čuyor. Hemen biti┼či─činde yolun i├ž taraf─▒ndaki Hala├ž k├Ây├╝nde halk K├╝rt├že konu┼čuyor ve bunlar S├╝nni Hanefi ─░slam mezheplerine mensuplar. Aralar─▒nda k─▒z al─▒p verme t├╝r├╝nden ili┼čkiler vard─▒r. ─░ranÔÇÖ─▒n sair yerlerinde T├╝rk Hala├žlardan bir hayli varken K├╝rt├že konu┼čan ve S├╝nni-Hanefi inan├žl─▒ yegane Hala├ž k├Ây├╝ bu k├Âyd├╝r. Biz ─░ran T├╝rkl├╝─č├╝ Jeok├╝lt├╝rel Boyut isimli kitab─▒m─▒zda Hala├ž k├Âylerinin halk inan├žlar─▒n─▒ literat├╝rden takip ederek aktarm─▒┼čt─▒k. Bu defa inceleme imkan─▒ bulamam─▒┼č olsak da g├Ârme imkan─▒ bulduk. D├╝z arazide hayvanc─▒l─▒k ve ziraat yap─▒lan k├Âylerdi bunlar.

Save T├╝rkleri TahranÔÇÖ─▒n bat─▒s─▒nda ve kuzey bat─▒ b├Âl├╝m├╝nden miktarlar─▒ 500 bin civar─▒nda. Bu b├Âlgedeki Save ve kimi T├╝rkler ┼×ii inan├žl─▒ M├╝sl├╝man T├╝rklerdir. Hemen hemen %100 Farsla┼čm─▒┼člard─▒r. Hamedan T├╝rkleri 1.5 milyon kadarken ┼čehir merkezinde ya┼čayanlar tamamen Farsla┼čm─▒┼čt─▒r. K─▒rsal kesimlerde halk anadili T├╝rk├žeÔÇÖyi kullan─▒r. ┼×ii ─░slamÔÇÖa mensupturlar. ─░ranÔÇÖ─▒n S├╝nni inan├žl─▒ T├╝rkleri sadece T├╝rkmenlerdir. Hazer T├╝rkleri k├Âylerde ┼×ii inan├žl─▒ M├╝sl├╝manlardan olu┼čmu┼čtur. Kimlik ┼čuuru olmayan ─░ran T├╝rk kesimleri aras─▒nda Hala├ž T├╝rkleri de ├Ânemli yer tutmaktad─▒r. Hala├ž T├╝rklerinin de di─čer T├╝rk kesimlerle mensubiyet dayan─▒┼čmas─▒ yok. Daha ziyade Kum ve Save b├Âlgesinde ya┼čamaktad─▒rlar. Save b├Âlgesinde Farsla┼čan 50 bin t├╝rk nokta hedef olara tespit edilebiliyor. En ├Ânemlisi Farsla┼čmaya kar┼č─▒ etno-sosyal yap─▒dan fikir ├╝retecek ideolog, teknisyen ve stratejik yok.

─░ranÔÇÖda ┼×ii inan├žl─▒ M├╝sl├╝man K├╝rtler, devletle beraber hareket etmektedirler. ─░stanbulÔÇÖdan sonra d├╝nyan─▒n en b├╝y├╝k T├╝rk ┼čehri olan 12-13 milyonluk ┼čehirde 7 milyon T├╝rk k├╝lt├╝rel hayat itibariyle soluk alamamakta erimektedir. G├╝rkanÔÇÖda yap─▒lan kurultay─▒n isminde T├╝rkmen de─čil de T├╝rk olsa idi faaliyet izni alamazd─▒. Resmi ideolojiyi T├╝rklere T├╝rk├žeÔÇÖyi sonradan ├Â─črenmi┼č Farslar veya Mo─čollar g├Âz├╝ ile bakmaktad─▒rlar. Okullarda T├╝rk├že e─čitim yok. K├╝rtler de Farsla┼čma kar┼č─▒s─▒nda kimliklerinde direnme ┼čuuru daha fazlad─▒r.

T├╝rkmenlerin Horasan b├Âlgesindekiler ┼×ii inan├žl─▒ olduklar─▒ i├žin resmi ideolojiyi ile ihtilaflar─▒ bu noktada yok. G├╝listan b├Âlgesindeki T├╝rkmenler S├╝nni inan├žl─▒ olduklar─▒ndan Tahran y├Ânetimi ile ili┼čkilerde limonilik ya┼čayabiliyor.

T├╝rkmenlerin kesimde ┼čuurluluk daha ziyade ├╝niversite gen├žli─činde TebrisÔÇÖte, UrmiyeÔÇÖde, ZencanÔÇÖda, ErdebilÔÇÖde g├Âzlenebiliyor.

┼×ehriyarÔÇÖ─▒n Haydar BabaÔÇÖs─▒ndan yak─▒ndan tan─▒d─▒─č─▒m─▒z Kara├žimen caddesi gibi bir├žok yerin i├žinden veya yak─▒n─▒ndan ge├žtik. Bu b├Âlgede de Hala├žlar ya┼č─▒yor ve y├Âre El Hala├ž olarak biliniyor. Burada 10.000 kadar Hala├ž T├╝rk├╝ k├Âylerde 2.000 kadar da ┼čehir merkezinde ya┼čamaktad─▒r. Hala├žlar konusunda Ali KevreliÔÇÖnin ÔÇť─░ran T├╝rkleri Mecmuas─▒ÔÇŁnda Dr. R─▒za HeyetÔÇÖin ─░ran T├╝rkleri kitab─▒nda, Dr. Z├ÂhrabiÔÇÖnin ┼×air Selimhanl─▒ (Tebris 2003) eserinde bilgi oldu─ču ifade edildi. Biz Yozgat-┼×afaatl─▒-Hala├žl─▒ k├Ây├╝nde halk inan├žlar─▒ incelemesi yapm─▒┼čt─▒k

G├╝rkan kuzey bat─▒s─▒nda G├╝rkanÔÇÖa yak─▒n bir Kay─▒ k├Ây├╝ var. 100 haneli bu k├Ây├╝n halk─▒ kendisini Kay─▒ T├╝rk├╝ olarak biliyor. Yekekaz isimli bu k├Âye 1 saatte gidilebiliyor. Yak─▒n olsa idi biz gitmeyi d├╝┼č├╝nm├╝┼čt├╝k.

G├╝rkan pazar yerinde dola┼č─▒rken kutsal kabul edilen bir mekana rastlad─▒k. Burada ┼×ii-Caferi inan├ž i├žerikli ─░slami posterler sat─▒l─▒yordu. Musluklar─▒n bir k─▒sm─▒ndan erkekler bir k─▒sm─▒ndan da kad─▒nlar su i├žiyordu. Musluklara zincirle ba─članm─▒┼č toplu halde kilitler vard─▒. Buras─▒ Hz. EbulfezÔÇÖin makam─▒ idi. ├çok g├╝zel biri suyu vard─▒. Biz de su i├žip fatiha okuduk ve bu mekan─▒ resimledik. Buray─▒ g├Âr├╝nce MakedonyaÔÇÖdaki t├╝rbeye kilitleri, Mezar-─▒ ┼×erifÔÇÖteki t├╝rbeye a├ž─▒lan kilitleri T├╝rkiyeÔÇÖdeki akarsuya at─▒lan kilitleri hat─▒rlad─▒m. Hepsi ba─članm─▒┼č bahtlar─▒n k─▒smetlerin a├ž─▒lmas─▒ inanc─▒ ile yap─▒l─▒yordu.

─░ranÔÇÖda ┼×ii-Caferi b├Âlgede bu inan├ž do─čal olarak folklorik ─░slamÔÇÖa da yans─▒m─▒┼čt─▒r. Biz bu ger├že─či ÔÇťYa┼čar Kalafat, ÔÇťVatan-─░ran-Turan Hatt─▒ ve Caferi T├╝rklerde Halk ─░nan├žlar─▒ÔÇŁ T├╝rk D├╝nyas─▒ Ara┼čt─▒rmalar─▒ Haziran 1997, S. 108, Sh. 41-68) isimli ├žal─▒┼čmam─▒zda da belirtmi┼čtik. BostanhamaÔÇÖda seyir halindeki bir ┼čof├Âr kaza yapm─▒┼č bir meslekta┼č─▒n─▒ g├Âr├╝nce biraz a─č─▒rlar. Sadaka niyetine cebinden birka├ž kuru┼č ├ž─▒kar─▒r ba┼č─▒n─▒n etraf─▒nda 3 defa doland─▒r─▒r ve ilk f─▒rsatta bir fakire verilecektir. Ba┼č─▒na doland─▒r─▒rken ÔÇťBa┼č─▒ma dolan─▒m ya ─░mam R─▒zaÔÇÖy─▒ GaripÔÇť der. Neden ─░mam R─▒za ve neden garip diye sorulunca verilen cevap da;

ÔÇťSeher seher at oynatan meydand─▒

Muhammed ┼čehrinde d├Âk├╝len kand─▒

Evvel ki imam─▒n ┼čehidi Merdan elidir.ÔÇŁ

denilir.

Azeri T├╝rk halk inan├žlar─▒nda ÔÇťgodi-godiÔÇŁ uygulamas─▒ ise ÔÇť├ž├Âm├že gelinÔÇŁ uygulamas─▒ aras─▒nda farkl─▒ mesajlar oldu─čuna dair tespitlerimiz oldu. Adeta ÔÇť├ž├Âm├že gelinÔÇŁ ya─čmurun ya─čmas─▒ ve ÔÇťgobi-gobiÔÇŁ ├žok ya─čan ya─čmurun durmas─▒ anlam─▒nda uygulan─▒yor. Gobi GobiÔÇÖde;

Gobi Gobi

G├╝n buralara

G├Âlge da─člara

G├╝n├╝m gelip su i├žmeye

Mavi donun de─či┼čmeye

Judi geler ha

Judi geler ha

Godu-Godu G├Âk Tanr─▒ÔÇÖn─▒n yery├╝z├╝nde g├Ârevlendirdi─či kimse, ruh, g├╝├ži iyedir. S├╝merler yer Tanr─▒sal g├╝c├╝ne veya Tanr─▒s─▒nca Goda derlerdi. ├çe├ženistanÔÇÖda ÔÇťGud Ermez.ÔÇŁ Diye bilinen da─člar vard─▒r. Bunlar Tanr─▒ da─člar─▒ olarak da ge├žer. B├Âlgenin eski inan├ž sisteminde en(=g├Âk, g├Â─č├╝n ruhu), ki(=yer, yerin ruhu) en-ki=yerin ve g├Â─č├╝n ruhu olarak bilinir. ┼×amanizmÔÇÖde ak┼čam karanl─▒─č─▒n─▒n bast─▒rma saatinde ┼čaman da korku ya┼čar bu saatten ├žekinir, ├╝rperir.(Kaynak ki┼či Cemal Ayrimi)

AnadoluÔÇÖda ak┼čam ezan─▒n─▒n okunma saatinde anneler d─▒┼čar─▒da oynamakta olan ├žocuklar─▒na ÔÇťgirin i├žeri yer-g├Âk m├╝h├╝rlendiÔÇŁ derler. Bu saatten sonra defin yap─▒lmaz, d─▒┼čar─▒ya s─▒cak su d├Âk├╝lmez. K─▒rk─▒ ├ž─▒kmam─▒┼č ├žocu─čun ├žama┼č─▒r─▒ as─▒lmaz. Kars y├Âresinde bu saate ÔÇťg├Â─č├╝n e┼čine kavu┼čma saatiÔÇŁ denir (Ya┼čar Kalafat, ÔÇťEski T├╝rk ─░nan├žlar─▒n─▒n Kars Y├Âresindeki ─░zleriÔÇŁ, 4. Milletleraras─▒ T├╝rk Halk K├╝lt├╝r├╝ Kongresi Bildiriler,Ankara, 1992, Sh. 149-169 ).

Mak├╝ÔÇÖden ba┼člay─▒p Tebris, Tahran, G├╝rkan, K├╝mbetikavus, Bostanabat, Erdebil, Tahran, Tebris ve Mak├╝ g├╝zergah─▒ ile tamamlanan 6-7 g├╝nl├╝k karayolculu─ču yapt─▒─č─▒m─▒z seyahatte halk inan├žlar─▒ da derledik. Bu derlemede Azerbaycan T├╝rklerine ait bilgileri Cemal Ayrimi Ka┼čkayi T├╝rklerine ait bilgileri Esatullah Matufi, ─░ran T├╝rkmenistanÔÇÖ─▒ T├╝rkmenlerine ait bilgileri Gurban Sehhet Bedah┼čaniÔÇÖden ald─▒k.

Ka┼čkayi ve Azeri T├╝rklerinde bir ├žocuk d├╝nyaya gelince yeni bir gelin getirilince ÔÇťkademi m├╝barekli=aya─č─▒ u─čurlu olsunÔÇŁ veya ÔÇťd─▒rma─č─▒ berk olsunÔÇŁ denir. ├çocuklar i├žin ÔÇťanal─▒ babal─▒ b├╝y├╝snÔÇŁ denilir. Taziyeye gidilmi┼č ise Ka┼čkayilerde ÔÇťin┼čallah bu ayak ile gelmeyekÔÇŁ denir. AnadoluÔÇÖda ÔÇťdaha mutlu g├╝nlerde g├Âr├╝┼čmek ├╝zereÔÇŁ veya ÔÇťbizi ac─▒lar bir araya getirmesinÔÇŁ gibi e┼č anlaml─▒ s├Âzler s├Âylenir.

Bi├žim ├╝zerine gelen bir kimse bi├ženlere ÔÇťAllah bereket versinÔÇŁ veya ÔÇťbereketli olsunÔÇŁ der. B├Âyle hallerde ÔÇťenamÔÇŁ al─▒n─▒r. Tarla sahibi bir ba─č ekin al─▒r eline ora─č─▒ veya t─▒rpan─▒ havaya kald─▒r─▒r ve ÔÇťbi├žim mi kesim mi?ÔÇŁ der bir miktar para al─▒r ve bi├žer. Buna enam denir.

Nikah vakti gelinin ba┼č─▒na bir bez gerilir. Bu bezin ├╝zerine kelle ┼čeker k─▒r─▒l─▒r. K─▒r─▒lan ┼čekerin b├╝y├╝k par├žas─▒n─▒ bekar gen├žlerden biri ka├ž─▒r─▒r. K─▒z─▒n anas─▒ para ├Âdeyerek bu ┼čekeri geri al─▒r. Azeri T├╝rklerinde gelinin sand─▒─č─▒na ayna konulur. Damat i├žin ÔÇťdamat hamam─▒ÔÇŁ yap─▒l─▒r. Gerde─če girmeden evvel yap─▒lan bu hamama damatla birlikte sa─čd─▒├ž ve sold─▒├ž da g├Ât├╝r├╝l├╝r. Hamam─▒n paras─▒n─▒ bizzat k├╝regen damat der. Hamama gelenlerin kam─▒(t├╝m├╝) k├╝regenin konu─čudur. Eskiden bu hamamlarda m├╝zik de olurdu. O g├╝n├╝n ak┼čam─▒ gelin k├╝regenin evine g├Ât├╝r├╝l├╝r.

Ka┼čkayi T├╝rklerinde de ÔÇťba┼č─▒na d├ÂnmekÔÇŁ inan├ž ve uygulamas─▒ vard─▒r. Kurban olmak anlam─▒ndad─▒r. Nezirolarak da ba┼č─▒na d├Ânme nezir edilir. ┼×ifa bulmak ama├žl─▒d─▒r. ÔÇťkurban─▒n olamÔÇŁ s├Âz├╝ il k├Ât├╝ bela bana gelsin anlam─▒ndad─▒r.

ÔÇťDar─▒s─▒ ba┼č─▒naÔÇŁ s├Âz├╝ Ka┼čkayi T├╝rklerinde de vard─▒r. ─░zah─▒ yap─▒l─▒rken sa├ž─▒daki dar─▒ sana da nasip olsun demektir. Sen de gelin veya damat ol, senin de gelinin veya damad─▒n olsun, gelinin ba┼č─▒na sa├ž─▒lan dar─▒ sana da k─▒smet olsun, sen de o mutlulu─ču ya┼ča olarak yap─▒lmaktad─▒r.

Alevi kesimde dede k├Âye gelince onun ├Ân├╝ne getirilecek elma s─▒radan elma olmamal─▒ ÔÇťk─▒z─▒l elmaÔÇŁ olmal─▒ inanc─▒ vard─▒r. Dede k─▒z─▒l elma ba─člant─▒l─▒ inan├žlar Anadolu Alevi-Bekta┼či inan├žl─▒ kesimlerde de vard─▒r.( Ya┼čar Kalafat, ÔÇťMefk├╝re Halk Tasavvufu Kav┼ča─č─▒nda T├╝rklerde ÔÇśElmaÔÇŁ ), III. Lokman Hekim T─▒p Tarihinde Folklorik T─▒p G├╝nleri Sempozyumu, Urfa, 22-24 Ekim 2003

Ka┼čkayilerde hamile gelinin bebe─činin cinsiyetini tayin i├žin 13-14 ya┼člar─▒nda bir k─▒z ├žocu─čuna ├Âl├╝ bir y─▒lan verilir. ├çocuk y─▒lan─▒ gelinin ba┼č─▒ndan s─▒rt─▒ istikametinde geriye do─čru atar. Y─▒lan s─▒rt─▒ ├╝st├╝ne d├╝┼čerse o─člunun karn─▒n─▒n ├╝zerine d├╝┼čer ise k─▒z─▒n─▒n olaca─č─▒na inan─▒l─▒r.

Ka┼čkayi T├╝rklerinde ÔÇťav─▒ a├ž─▒lmakÔÇŁ inan├ž ve uygulamas─▒ vard─▒r. Bu tatbikat bir t├╝rl├╝ avlanamayan avdan eli bo┼č d├Ânen avc─▒lar i├žin yap─▒l─▒r. Bu t├╝r avc─▒lara ÔÇťt├╝fe─či ba─čl─▒ÔÇŁ denir. Bu durumda olan avc─▒n─▒n t├╝fe─či 13-14 ya┼člar─▒ndaki bir gen├ž k─▒z─▒n giysisinin ├╝st├╝nden a┼ča─č─▒ya do─čru sark─▒t─▒l─▒r iki memesinin aras─▒ndan ge├žirilir ve bacaklar─▒n─▒n aras─▒ndan ├ž─▒kar─▒l─▒r. B├Âylece tutuk, kapal─▒ veya ba─čl─▒ kabul edilen t├╝fek a├ž─▒lm─▒┼č, ba─č─▒ ├ž├Âz├╝lm├╝┼č olur. B├Âylece avc─▒ da avlanabilecektir. Ba─č, ba─članmak, ba─člamak T├╝rk k├╝lt├╝rl├╝ halklarda ├Ânemli bir yer tutar.(Ya┼čar Kalafat, ÔÇťAlanya ve Y├Âresinde Kilit Ba─č Kitlenmek Ba─članmakÔÇŁ Alanya Tarih K├╝lt├╝r Semineri III, Alanya 2004, Sh.492-496)

Esatullah Matufi Merdani Ka┼čkayileri anlat─▒rken Ka┼čkayilerin bir eli yoktur. Ka┼čkayi T├╝rkleri 5 vilayette ya┼čarlar demektedir. Ka┼čkayilerin aras─▒nda Hala├žlar da vard─▒r. Onlar da ┼×ii inan├žl─▒d─▒rlar. Uzun HasanÔÇÖ─▒n torunu han oldu─ču d├Ânemde bu b├Âlgenin T├╝rkleri ┼×ii oldular demektedir.

Karapapah T├╝rklerinde 40. g├╝nde gelinin ve damad─▒n kerki d├Âk├╝l├╝r. Bu g├╝n hamama gidilir. Ayr─▒ca boy abtesti de al─▒nm─▒┼č olur. Dede KorkutÔÇÖta k─▒z─▒n okunun d├╝┼čt├╝─č├╝ yerde ÔÇťgerdek ota─č─▒ÔÇŁ kuruldu─ču ge├žer. K─▒rk d├Âk├╝l├╝nce evde yemek i├žmek olur. ┼×enlik yap─▒l─▒r. Hediyele┼čmek olur. E┼č dost davet edilir. Nir, ┼×ahseven b├Âlgesidir. Buras─▒ iki ├žay aras─▒d─▒r. A─člayan ve Berekli ├žaylar─▒.

K─▒na gelin k─▒za, o─člana(damat aday─▒na) ve arkada┼člar─▒na yak─▒l─▒r. Bu b├Âlgede a─č(ak) g├╝vercin ┼čekilleri ruhu temsil eder. AnadoluÔÇÖda ┼×ah ─░smail taraftarlar─▒ K─▒z─▒lba┼č olarak bilinir. ─░ran T├╝rklerinde ┼×ah ─░smail taraftarlar─▒ ┼×ahseven onlara kar┼č─▒ olanlar ise K─▒z─▒lba┼č olarak biliniyorlar.

Azeri T├╝rklerinde hay─▒rla ba┼člay─▒p hay─▒rla bitmesi istenilen her i┼čte besmele ile birlikte ehliyetin de ismi zikredilir. Arabas─▒n─▒ ├žal─▒┼čt─▒rmadan evvel bir sefer ÔÇťBismillahirrahmanirrahim Allah, Muhammed, ali, Fatma, hasan ve H├╝seyin Pence-i abaÔÇŁ der sonra arabas─▒n─▒ ├žal─▒┼čt─▒r─▒r.

├çocu─ča ad─▒ KurÔÇÖan-─▒ Kerim okunarak konulur. ─░simler daha ziyade dini karakterlidirler. Halk s├Âzl├╝ k├╝lt├╝r├╝ itibariyle ─░ran T├╝rk kesimleri ile Anadolu veya Azerbaycan T├╝rkleri aras─▒nda hi├žbir fark yok. Ancak ├Ârnek zenginli─či var. ÔÇťDevem yorulup serman─▒m ├Âl├╝m.ÔÇŁ ÔÇťunu eledik katt─▒k kepe─čeÔÇŁ ÔÇťele─čim elenip kalburun g├Â─če f─▒rlan─▒pÔÇŁ gibiÔÇŽ

─░ran T├╝rkmenleri halk inan├žlar─▒ denince hat─▒ra Kurban Sukkat Bedah┼čan geliyor. Birka├ž kitab─▒ ├ž─▒km─▒┼č birka├ž kitab─▒ da yay─▒na haz─▒r durumda. Bizden hi├žbir ┼čeyi esirgemedi. Ben Ulu─č T├╝rkistan di─čer b├Âlgelerindeki halk bilimcilerden g├Ârd├╝─č├╝m ├Âzveriyi Bat─▒ T├╝rkistanda da g├Ârd├╝m. T├╝rkmen halk tefekk├╝r├╝ne g├Âre d├╝nya bir ├Âk├╝z├╝n boynuzunun ├╝zerindedir. ├ľk├╝z d├╝nyay─▒ bir boynuzundan ├Âtekine aktar─▒rken yer sars─▒nt─▒s─▒ olmaktad─▒r.

T├╝rkmen inanc─▒na g├Âre ruh bakidir. Bu d├╝nyada v├╝cudu terk etmesi onun oldu─ču anlam─▒na gelmez. Ruh v├╝cudu ├Âlen kimsenin burnundan ├ž─▒karak terk eder. ├ľl├╝m mele─či(Azrail)in can alaca─č─▒ kimseye geldi─činde ├žok heybetli g├Âr├╝nd├╝─č├╝ inanc─▒ vard─▒r.

T├╝rkmenlerde ninni kar┼č─▒l─▒─č─▒nda hudi, mehtapl─▒ gecelerde k─▒zlar─▒n ├Âzel t├╝rk├╝lerine lehle deniliyor. Bu AnadoluÔÇÖdaki ya┼čl─▒ ve ne┼čeli g├╝nlerdeki kad─▒n ve k─▒zlar─▒n ellerini kullanarak yapt─▒klar─▒ z─▒lg─▒ta benziyor. Bunlar parmakla g─▒rtla─ča vurularak, elin yan taraf─▒ ile g─▒rtla─ča vurularak, a─čza vurularak ├že┼čitli ┼čekillerde yap─▒labiliyorlar. Z─▒lg─▒t─▒n vatan─▒n─▒n Arap co─črafyas─▒ m─▒ yoksa T├╝rkistan m─▒ tart─▒┼čmas─▒ konusu olabilir.

Badah┼čan Hoca T├╝rkmen ertekileri (efsanelerini) de derlemi┼č.

─░ran T├╝rkmenlerinin halk inan├žlar─▒ konusunda Kurban Suhhat Bedah┼čan ÔÇťT├╝rkmen ─░remeleriÔÇŁ isimli bir kitap haz─▒rlam─▒┼čt─▒r. Bizden esirgemedi─či kitab─▒ g├Âzden ge├žirirken baz─▒ sorular─▒m─▒z─▒ cevaplad─▒.

T├╝rkmenlerde yedi ene(ana) ve yedi ana hakk─▒ vard─▒r. Her T├╝rkmenin yedi anas─▒ vard─▒r. Bunlar; hava(heve) ene/ana, bibi ene/ana, s├╝t ene(kemik ene) ├Âz anas─▒, g├Âbek ene, beneke ene(talim terbiye enesi), kaynana,yenge ene, s─▒rda┼č eneÔÇŽ

─░ran T├╝rkmenlerinde ÔÇťse├ž geceÔÇŁ uygulamas─▒ vard─▒r. Bu gece od/ate┼č yak─▒l─▒r. Her y─▒l bu gecede herkesin k─▒smetinin belirlendi─čine inan─▒l─▒r. Bu gece ay─▒/meret ay─▒nda berat gecesindedir. Od yak─▒l─▒rken;

┼×aman od

Boldum ┼čad

Korlap(parlamak) ├╝st├╝mden d├Âkt├╝m

Zorkap(yalvarmak) g├╝nahlar─▒m─▒ d├Âkt├╝m

Hay─▒r k─▒l sen i┼čimi

Gorap(g├Âr├╝p) sakla ba┼č─▒m─▒

Kem etmegil a┼č─▒m─▒

Uzak(├žok) ya┼čat ya┼č─▒m─▒

S─▒─č─▒nd─▒m sana Zalap

Kayma─č─▒n meni Horlap(horlanmak)

diyerek birisi ak(uzun) bir g├Âmlek giyip ba┼č─▒n─▒n ├╝zerine bir cam kap koyar. Cam─▒ ┼čak─▒rdatarak od/ate┼čin etraf─▒nda d├Âner. G├╝nahlar─▒n─▒n azalaca─č─▒ inanc─▒ ile bu ate┼čin etraf─▒nda d├Ân├╝l├╝r.

─░ran T├╝rkmenlerinde ÔÇťyedi g├Ârg├╝ÔÇŁ olarak bilinen bir inan├ž vard─▒r. Bunlara sahip kimsenin yeterlili─čine inan─▒l─▒r. Bunlar;

Bar g├Ârg├╝s├╝, d├╝nyaya gelmenin g├Ârg├╝s├╝

Bimar g├Ârg├╝s├╝, yeti┼čti─či aileden al─▒nan g├Ârg├╝

Ker g├Ârg├╝s├╝, i┼č,i┼čyeri g├Ârg├╝s├╝

Yar g├Ârg├╝s├╝

Er g├Ârg├╝s├╝

Ar g├Ârg├╝s├╝

Gor g├Ârg├╝s├╝d├╝r.

─░ran T├╝rkmen inanc─▒na g├Âre AdemÔÇÖin bedeninden ayr─▒lan 3 ┼čey vard─▒r ki bunlar sa├ž, t─▒rnak ve di┼čtir. Bunlar─▒ bast─▒rmak(yere g├Âmmek) gerekir. ─░nanca g├Âre ayn─▒ g├╝nde hem el hem de ayak t─▒rna─č─▒ kesilmez. ─░nsan─▒n burnu ka┼č─▒nm─▒┼čsa toy olur. Burnunun ucu ka┼č─▒n─▒rsa misafir gelir. Burnunun kenarlar─▒ ka┼č─▒nan kimse keyf ├žeker. Bir k─▒z─▒n dirse─či a─čr─▒rsa o anda onu bir erkek yadl─▒yor (an─▒yor) inanc─▒ vard─▒r. Dilini di┼čleyen kimsenin g─▒ybetinin yap─▒ld─▒─č─▒na inan─▒l─▒r. Pazartesi hap┼č─▒ran kimse h├╝rmet al─▒r.

AnadoluÔÇÖdaki bir inanca g├Âre Allah iki sandalye yaratm─▒┼č en iyi gelinin ve di─čerine de en iyi kaynanan─▒n oturmalar─▒ i├žin halen ikisi de bo┼čmu┼č diyen Do─čan Kaya s├Âz├╝ Dede KorkutÔÇÖa getirir.

ÔÇťGeline ayran

Ayrana doyuran

─░─čneye diken

Dikene s├ÂkenÔÇŁ derler diyor.

896 Toplam, 2 okuma bug├╝n

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Sponsorlu Ba─člant─▒lar
  • YEN─░
1914ÔÇŽ Osmanl─▒ i├žin sava┼č tam tamlar─▒ ├žalarken!

1914ÔÇŽ Osmanl─▒ i├žin sava┼č tam tamlar─▒ ├žalarken!

21 Ekim 2019, 1914ÔÇŽ Osmanl─▒ i├žin sava┼č tam tamlar─▒ ├žalarken! i├žin yorumlar kapal─▒
NostaljiÔÇŽ ─░neg├Âl Sinemalar─▒ÔÇŽ

NostaljiÔÇŽ ─░neg├Âl Sinemalar─▒ÔÇŽ

20 Ekim 2019, NostaljiÔÇŽ ─░neg├Âl Sinemalar─▒ÔÇŽ i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒

K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒

20 Ekim 2019, K─▒z─▒lba┼č ayr─▒m─▒ Bursa’da ba┼člad─▒: K─▒z─▒l b├Ârk-Ak b├Ârk ayr─▒l─▒─č─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en

─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en

20 Ekim 2019, ─░├žli, Hassas ve ┼×en Bir Bestek├ór: Bimen ┼×en i├žin yorumlar kapal─▒
Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca

Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca

20 Ekim 2019, Son y├╝zy─▒l─▒n tan─▒─č─▒ bir ├Â─čretmen: Me┼čkure (G├Âze) Yuca i├žin yorumlar kapal─▒
Sponsorlu Ba─člant─▒lar