─░neg├ÂlÔÇÖe telgraf-hane kurulmas─▒ (1884 -1885)

─░neg├ÂlÔÇÖe telgraf-hane kurulmas─▒ (1884 -1885)

Dr. Salih EROL

E─čitimci ve Tarih ara┼čt─▒rmac─▒s─▒ ÔÇô yazar.
Lisans ├Â─črenimini Bal─▒kesir Necatibey E─čitim Fak├╝ltesi Tarih ├ľ─čretmenli─činde tamamlad─▒. Anadolu ├ťniversitesinde Tarih b├Âl├╝m├╝nde y├╝ksek lisans ve doktora yapt─▒. 1998ÔÇÖden beri BursaÔÇÖda ├Â─čretmenlik yapmaktad─▒r.
Birisi T├╝rk Tarih KurumuÔÇÖndan olmak ├╝zere iki kitab─▒ ve ├žok say─▒da makalesi yay─▒nland─▒.
E-Posta: drsaliherol@gmail.com
Dr. Salih EROL

Osmanl─▒ MemleketiÔÇÖne Telgraf─▒n Geli┼či Hakk─▒nda ├ľzet Bir Giri┼č

Osmanl─▒ÔÇÖda klasik devirlerde yap─▒lmakta olan geleneksel haberle┼čme ve posta faaliyetlerini bir kenara b─▒rak─▒rsak, ilk modern posta te┼čkilat─▒n─▒n II. Mahmud DevriÔÇÖnin sonlar─▒na do─čru, 1830ÔÇÖlarda, kuruldu─čunu s├Âyleyebiliriz. II. MahmudÔÇÖun ├žabalar─▒ sonucunda ─░stanbulÔÇÖda ilk postahane 1840 y─▒l─▒nda a├ž─▒ld─▒.

Modern posta te┼čkilat─▒n─▒n ilk ├Ârneklerini g├Âren II. Mahmud, haberle┼čmede bir ├ž─▒─č─▒r a├žacak olan telgraf hatlar─▒n─▒n ├╝lkesine geli┼čini g├Âremeden vefat etti. ─░lk telgraf hatt─▒ K─▒r─▒m Sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda Osmanl─▒ MemleketiÔÇÖnde a├ž─▒ld─▒ ve 19 A─čustos 1855ÔÇÖte EdirneÔÇÖden ─░stanbulÔÇÖa ilk telgraf ├žekildi. Bu ilk telgraf hatt─▒ ayn─▒ y─▒l i├žinde EdirneÔÇÖden ┼×umnuÔÇÖya uzat─▒ld─▒.

Bu yeni ileti┼čim arac─▒, telgraf, k─▒sa s├╝rede benimsendi ve yayg─▒nla┼čt─▒. ─░n┼čaat maliyetinin ├žok a─č─▒r olmamas─▒, h─▒zl─▒ haberle┼čme imk├ón─▒ sa─člamas─▒ gibi ├Âzellikler telgraf─▒n ├žekici y├Ânlerinin ba┼č─▒nda geliyordu. ├ľyle ki, halk ÔÇťtelg─▒raf─▒n telleriÔÇŁ ├╝st├╝ne t├╝rk├╝ler bile yakt─▒.

D├Ânemin di─čer b├╝t├╝n teknolojik icadlar─▒ gibi telgraf─▒ da Osmanl─▒ memleketine Avrupal─▒ yat─▒r─▒mc─▒lar getirdiler.

1860ÔÇÖlardan itibaren telgraf hizmeti memleket genelinde h─▒zla yayg─▒nla┼čt─▒r─▒ld─▒. Sultan Abd├╝lhamid DevriÔÇÖnde (1876 ÔÇô 1909) telgraf hizmeti AnadoluÔÇÖnun bir├žok yerine g├Ât├╝r├╝ld├╝. Bu hizmetin yayg─▒nla┼čt─▒r─▒lmas─▒nda uyan─▒k bir padi┼čah olan Abd├╝lhamidÔÇÖin memleketteki geli┼čmeleri an─▒nda ├Â─črenmeye y├Ânelik besledi─či merak etkili olmu┼čtur.

Telgraf, ─░neg├ÂlÔÇÖden Y─▒llar ├ľnce Yeni┼čehirÔÇÖe Gelmi┼čti

Yeni┼čehir, Osmanl─▒ zaman─▒nda genellikle ─░neg├ÂlÔÇÖden daha b├╝y├╝k ve daha geli┼čmi┼č bir ┼čehirdi. ├ç├╝nk├╝ klasik ticaret ve hac yolu Yeni┼čehirÔÇÖden ge├žmekteydi. ─░neg├Âl ise, Uluda─čÔÇÖ─▒n do─ču eteklerinde sapa bir mevkide kal─▒yordu. On Yedinci Y├╝zy─▒l─▒n ├╝nl├╝ seyyah─▒ Evliya ├çelebi, Yeni┼čehirÔÇÖde bin ├╝├ž y├╝z kiremit (h├óne) sayarken; ─░neg├ÂlÔÇÖde ancak bin kiremit tespit etmi┼čti.

(G├╝n├╝m├╝zde ise ─░neg├Âl, kar┼č─▒la┼čt─▒rma yap─▒lamayacak kadar Yeni┼čehirÔÇÖden daha b├╝y├╝k ve geli┼čmi┼č bir ┼čehirdir).

Yeni┼čehirÔÇÖde 1879-1880ÔÇÖden beri telgraf-h├óne bulunmaktayd─▒. Bu d├Âneme ait Bursa Y─▒ll─▒─č─▒ÔÇÖnda Yeni┼čehir Posta ve Telgraf Memuru Kadri EfendiÔÇÖnin ismi yaz─▒l─▒d─▒r. 1883-1884 y─▒l─▒na gelindi─činde Yeni┼čehir Telgraf ─░daresiÔÇÖnin ba┼č─▒nda ayn─▒ z├ót devam etmekteydi. O zamanlarda Yeni┼čehir, b├Âlgenin telgraf ve posta merkezi olma durumunda bulunmaktayd─▒.

(Bak─▒n─▒z: Salih Erol, H├╝davendigar Vilayet Salnamelerinde Yeni┼čehir Kazas─▒, sayfa: 82, 88).

Yukar─▒da belirtilen y─▒llar aras─▒nda Yeni┼čehirÔÇÖin yak─▒n─▒ndaki ─░znik ve ─░neg├ÂlÔÇÖde telgraf hatlar─▒ hen├╝z bulunmamaktad─▒r. Bu yerlerdeki insanlar telgraf haberle┼čmesi yapmak istediklerinde Yeni┼čehirÔÇÖe gelmek zorundayd─▒lar.

─░neg├Âl Telgraf Hizmetine Ne Zaman ve Nas─▒l Kavu┼čtu?

1884 y─▒l─▒na gelindi─činde ─░neg├Âl Halk─▒, art─▒k kendi il├želerinde de bir telgraf-h├óne a├ž─▒lmas─▒ i├žin faaliyetlerini yo─čunla┼čt─▒rd─▒lar. O d├Ânemde en az ortalama d├Ârt saatlik ─░neg├Âl ÔÇôYeni┼čehir yolunu bir telgraf ├žekmek i├žin kullanmak istemiyorlard─▒. Bu isteklerinde son derece hakl─▒ say─▒l─▒rlar; ├ž├╝nk├╝ telgraf ├žekmeye kalk─▒┼čan bir ─░neg├Âll├╝ tam bir g├╝n├╝n├╝ bu i┼če ay─▒rmak zorunda kal─▒yordu(Yeni┼čehirÔÇÖe gidi┼č ve d├Ân├╝┼č sekiz saat s├╝r├╝yordu o d├Ânemde).

─░neg├Âll├╝ler, telgrafa kavu┼čmak i├žin kendi aralar─▒nda ciddi bir para toplad─▒lar. Alt─▒na ├ževrilen bu parayla y├╝z yirmi alt─▒n al─▒nd─▒. ─░neg├ÂlÔÇÖ├╝n o d├Ânemki temsilcileri, telgraf-h├óneye kavu┼čma taleplerini H├╝d├óvendig├ór ValisiÔÇÖne ilettiler. Vali bu duruma olumlu yakla┼č─▒p, konuyu derhal ─░stanbulÔÇÖdaki Telgraf Nez├óretiÔÇÖne (Bakanl─▒─č─▒ÔÇÖna) ahalinin bir dilek├žesini de ekleyerek, resm├« surette yazd─▒.

Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnde ├Ânemli bir icraat yap─▒lmadan ├Ânce ┼×├╗r├ó-y─▒ DevletÔÇÖin g├Âr├╝┼č├╝ sorulurdu. Bu y├╝ksek kurul, i┼čin uygun olup olmad─▒─č─▒na dair bir nevi uzman kurulu┼č s─▒fat─▒yla g├Âr├╝┼č belirtirdi. ─░neg├ÂlÔÇÖe telgraf-h├óne a├ž─▒lmas─▒ olay─▒ hakk─▒ndaki en detayl─▒ belge┬á ┼×├╗r├ó-y─▒ DevletÔÇÖin haz─▒rlad─▒─č─▒ 1 Eyl├╝l 1884 tarihli ve bol m├╝h├╝rl├╝ belgedir.

A┼ča─č─▒da orijinal metnini ve ├ževirisini sundu─čumuz bu belgeye g├Âre ─░neg├ÂlÔÇÖe telgraf-h├óne a├ž─▒lmal─▒d─▒r. ├ľzellikle ahalinin kendi aralar─▒nda toplad─▒─č─▒ y├╝kl├╝ miktarda yard─▒m paras─▒ telgraf hatlar─▒n─▒n d├Â┼čenmesi i├žin zaten yeterlidir. Devletin in┼čaat konusunda ayr─▒ca bir harcama yapmas─▒na gerek kalmamaktad─▒r. ─░neg├Âll├╝ler telgraf istasyon binas─▒ kurmak i├žin gerekli olan yeri de sa─člam─▒┼člard─▒r. Ayr─▒ca ─░neg├Âl, merkez├« bir yerdir ve s├╝rekli geli┼čme g├Âstermektedir. B├Âyle bir yer i├žin telgraf ┼čartt─▒r. Zaten Yeni┼čehirÔÇÖde mevcut bulunan telgraf hatlar─▒n─▒n biraz daha uzat─▒lmas─▒ ─░neg├ÂlÔÇÖ├╝ kapsamas─▒ i├žin yeterlidir.

B├╝t├╝n bu olumlu uzman g├Âr├╝┼č├╝yle ┼×├╗r├ó-y─▒ Devlet raporu, Dahiliye Naz─▒r─▒ Edhem Pa┼čaÔÇÖn─▒n ├Ân├╝ne gitmi┼čtir. Dahiliye Naz─▒r─▒ Edhem Pa┼ča, bu rapordaki g├Âr├╝┼č├╝ 12 Eyl├╝l 1884ÔÇÖte onaylam─▒┼č; imzalam─▒┼č ve SadrazamÔÇÖa g├Ândermi┼čtir. 21 Zilkade 1301 / 20 A─čustos 1300 / 12.09.1884 tarihli ve imzal─▒ yaz─▒s─▒yla kendisine ┼×├╗r├ó-y─▒ DevletÔÇÖten gelen talebi ├Âzetleyerek tekrarlam─▒┼č ve ─░neg├ÂlÔÇÖde Telgraf-h├óne kurulmas─▒n─▒n gerekli oldu─čunu teyid etmi┼č, ÔÇťol babda SarayÔÇÖ─▒n / Padi┼čahÔÇÖ─▒n emri neyse ona uyulaca─č─▒n─▒ belirterek, bu talebi Huzur-i Hazret-i Sadaret-pen├óhininÔÇŁ dikkatine sunmu┼čtur.

D├Ânemin sadrazam─▒ Said Pa┼ča taraf─▒ndan 26 Zilkade 1301(17.09.1884) tarihiyle onaylanm─▒┼čt─▒r. Konu son kez ve en ├╝st merci olan SarayÔÇÖa sunulmu┼čtur. Sadece bir g├╝n sonra Padi┼čah taraf─▒ndan onay ├ž─▒km─▒┼č ve ─░neg├ÂlÔÇÖe resmen telgraf-h├óne a├ž─▒lmas─▒ kesinle┼čmi┼čtir. ─░neg├ÂlÔÇÖ├╝n telgraf-h├óne izni 18.09.1884 tarihlidir. Muhtemelen iki-├╝├ž ay i├žinde in┼čaat da bitmi┼č olmal─▒d─▒r. Bu hesapla ─░neg├ÂlÔÇÖ├╝n 1885ÔÇÖten itibaren telgraf haberle┼čmesi imk├ón─▒na kavu┼čtu─ču s├Âylenebilir.

Bu s├Âylemimizi kan─▒tlayan en ├Ânemli belge 1885 Y─▒l─▒na ait Bursa Y─▒ll─▒─č─▒ÔÇÖndaki kay─▒tt─▒r. (Hicri 1302 Senesi Saln├ómesi, Sayfa: 512).

─░neg├Âl Kazas─▒ÔÇÖn─▒n memurlar─▒n─▒n yaz─▒l─▒ oldu─ču b├Âl├╝mde Telgraf Memurlu─čuÔÇÖna vekaleten bakan ─░brahim Efendi ile katibi Niyazi EfendiÔÇÖnin adlar─▒ kay─▒tl─▒d─▒r. Burdan da art─▒k ─░neg├Âl Telgraf-h├ónesinin kurulmu┼č oldu─ču anla┼č─▒lmaktad─▒r.

Sonu├ž olarak denilebilir ki; telgraf, telefondan ├žok ├Ânce insanlar─▒n g├╝ndelik hayat─▒na girmi┼č olduk├ža ├Ânemli yer edinmi┼č bir ileti┼čim arac─▒d─▒r. ─░nsanlar, ─░neg├Âl ├Ârne─činde oldu─ču gibi, bu ileti┼čim imk├ón─▒na kavu┼čmak i├žin b├╝y├╝k bir heves g├Âstermi┼člerdir.

Sonras─▒ÔÇŽ

Yâni, günümüz.

Malum: Telefon ve internet ├ž─▒lg─▒nl─▒─č─▒ alm─▒┼č ba┼č─▒n─▒ gidiyor.

 

─░neg├ÂlÔÇÖe Telgraf-h├óne Kurulabilece─čine D├óir Belge

Osmanl─▒ Ar┼čivi, ─░rade, ┼×├╗r├ó-y─▒ Devlet, 70/4128 (20 A─čustos 1300 /01.09.1884)

┼×├╗r├ó-y─▒ Devlet Dahiliye Dairesi

Aded: 771

─░neg├Âl Kazas─▒ÔÇÖna bir telgraf hatt─▒ temd├«diyle tesviye-i mes├órifi hakk─▒nda H├╝d├óvendig├ór Vil├óyeti makam─▒ndan mebÔÇśus tahrir├ót ├╝zerine Dahiliye Nez├óret-i cel├«lesinin Telgraf Nez├óretiÔÇÖyle muhabereli tezk├«resi melf├╗fuyla ┼×├╗r├ó-y─▒ DevletÔÇÖe havale ve 14 ┼×evval 1301 (07.08.1884) tarihinde Dahiliye DairesiÔÇÖne iÔÇśta olunma─čla k─▒raat olundu.

Me├ól-i tahrir├ótda kasaba-i mezk├╗r merkez kaza olup bir telgrafh├ónenin v├╝cudu l├ózimeden olmas─▒na ve zaten Yeni┼čehir Telgrafh├ónesiÔÇÖnin aras─▒ d├Ârt saatden ibaret bulunmas─▒na mebni bu hatt─▒n ─░neg├ÂlÔÇÖe kadar temd├«di suh├╗letle h├ós─▒l olaca─č─▒ gibi memurlar─▒n ik├ómetine k├ófi mahal ile direkleri de haz─▒r olup tel ve edev├ót-─▒ s├óire itm├ón─▒ ve mes├órif-i rekziye ve s├óiresi i├ž├╝n t├╝ccar ve ash├ób-─▒ servet taraflar─▒ndan i├óneten verilen y├╝z yirmi alt─▒n kif├óyet edece─činden iktiz├ó eden memur ve makine ve edev├ót-─▒ s├óirenin irs├óli l├╝zumu g├Âsterilmi┼č ve Telgraf Nez├óretiÔÇÖnin cevab─▒nda y├╝z yirmi alt─▒n mes├órif-i in┼č├óiyyeye k├ófi olup, yaln─▒z bir m├╝dir ve bir kavas ve ├žavu┼č maa┼člar─▒yla mes├órif-i s├óire-i ┼čehriyesi olan bin y├╝z otuz kuru┼čun s├ól-─▒ hal fevkalade mev├ózenesinde terkim meb├óli─čden tesviyesi kabil oldu─ču ve al─▒nacak varid├ót mes├órifine k├ófi olaca─č─▒ devletl├╝ Vali Pa┼ča Hazretleri DersaadetÔÇÖde bulundu─ču s─▒rada vakiÔÇś olan ifadesinden anla┼č─▒ld─▒─č─▒ cihetiyle icr├ós─▒ ic├ób─▒ istiz├ón olunmu┼čtur.

Mahal-i mezk├╗run mevkien ehemmiyeti olmas─▒ndan dolay─▒ bir telgrafh├óne teÔÇÖsisi l├ózimeden oldu─ču ve ita k─▒l─▒nan y├╝z yirmi alt─▒n mes├órif-i in┼č├óiyyeye k├ófi olarak memur├«n maa┼č─▒yla mes├órif-i s├óirenin tesviyesine mev├ózenede kar┼č─▒l─▒k bulundu─ču nez├óretin taht-─▒ tasdikinde oldu─čuna ve ahalinin feda-k├órl─▒─č─▒na kar┼č─▒ memur├«n maa┼č─▒yla mes├órif-i s├óirenin taraf-─▒ devletten tesviyesi tabiat-─▒ maslahat iktizas─▒ndan bulundu─čuna bin├óen Telgrafh├óneÔÇÖnin tesisi ve k├╝┼č├ód─▒yla iktiz├ó eden memur├«nin tayini ve maa┼č├ót ve mes├óriflerinin d├óhil-i mev├ózene olan kar┼č─▒l─▒─č─▒ndan tesviyesi z─▒mn─▒nda Telgraf Nez├óretiÔÇÖne mezuniyet ve vil├óyet-i mezk├╗reye malum├ót it├ós─▒n─▒n Dahiliye NezaretiÔÇÖne havalesi tezk├«r k─▒l─▒nd─▒.

(11 Zilkade 1301/ 20 A─čustos 1300 /01.09.1884)

M├ťH├ťRLER

549 total views, 1 views today

Dr. Salih EROL

Dr. Salih EROL

E─čitimci ve Tarih ara┼čt─▒rmac─▒s─▒ ÔÇô yazar. Lisans ├Â─črenimini Bal─▒kesir Necatibey E─čitim Fak├╝ltesi Tarih ├ľ─čretmenli─činde tamamlad─▒. Anadolu ├ťniversitesinde Tarih b├Âl├╝m├╝nde y├╝ksek lisans ve doktora yapt─▒. 1998ÔÇÖden beri BursaÔÇÖda ├Â─čretmenlik yapmaktad─▒r. Birisi T├╝rk Tarih KurumuÔÇÖndan olmak ├╝zere iki kitab─▒ ve ├žok say─▒da makalesi yay─▒nland─▒. E-Posta: drsaliherol@gmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒