1. D├╝nya Sava┼č─▒’nda ─░ngilizlere esir d├╝┼čen Osmanl─▒ askerleri

1. D├╝nya Sava┼č─▒’nda ─░ngilizlere esir d├╝┼čen Osmanl─▒ askerleri

├ľzkan KARACA

1977 Malatya - T├╝rkiye Yazarlar Birli─či, ─░lim ve Edebiyat Eseri Sahipleri Meslek Birli─či (─░LESAM), Edebiyat Sanat ve K├╝lt├╝r Ara┼čt─▒rmalar─▒ Derne─či (ESKADER), T├╝rkiye Gezginler Derne─či ve ─░zollu Vakf─▒ ├╝yesidir.
ESERLER─░:
Aynalar, ─░ki Kanat Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul(2007)
D├Âv├╝┼čt├╝ler, G├Ât├╝r├╝ld├╝ler, D├Ânemediler: Esarette Kalanlar, MSN Yay─▒nc─▒l─▒k, ─░stanbul(2016)
Kanl─▒ ┼×arap, K├╝fl├╝ Ekmek: S├Âm├╝rgecilik, MSN Yay─▒nc─▒l─▒k, ─░stanbul(2016)
Dinlerde, Mitolojilerde, Sava┼člarda: Kurban, MSN Yay─▒nc─▒l─▒k, ─░stanbul(2017)
E-Posta: ozkankaraca@atlantikmedya.com
├ľzkan KARACA

Latest posts by ├ľzkan KARACA (see all)

En fazla T├╝rk esiri, 130.000′ i a┼čan say─▒s─▒ ile ─░ngilizlerin elindeydi. En k├Ât├╝ durumdaki esirlerse Rusya’n─▒n Sibirya kamplar─▒nda tutulan esirlerdi.

─░ngilizler; Hindistan, Burma, M─▒s─▒r, Yunanistan, Basra, Ba─čdat, K─▒br─▒s, Malta ve Man Adas─▒na kadar geni┼č bir alanda kamplar kurdu.

HindistanÔÇÖda bulunan T├╝rk ┼×ehitliklerinde, Irak ve Kanal Cephelerinde ─░ngilizlere esir d├╝┼čen Osmanl─▒ askerleri yatmaktad─▒r.

Kay─▒tlara g├Âre o d├Ânemde HindistanÔÇÖa getirilen esir T├╝rk askeri say─▒s─▒ 15.000ÔÇÖdir. ─░ngilizler esir ald─▒klar─▒ 15.000 T├╝rk askerini ├Ânce BasraÔÇÖdaki toplama kamp─▒nda tutmu┼člar, daha sonra Hindistan ve BurmaÔÇÖdaki kamplara g├Ât├╝rm├╝┼člerdir. Burada Osmanl─▒ askerleri ├Âzellikle bak─▒ms─▒zl─▒k, hastal─▒k, zehirlenme ve kamp i├ži ├žat─▒┼čmalar gibi nedenlerle vefat etmi┼člerdir.

1.D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda S├╝vey┼č Cephesinde, aralar─▒nda Ferik Abd├╝sselam Pa┼čaÔÇÖn─▒n da bulundu─ču 5000 T├╝rk askeri ─░ngilizlerce esir al─▒narak HindistanÔÇÖ─▒n ula┼č─▒m─▒ en g├╝├ž noktalar─▒ndan biri olan BellaryÔÇÖye g├Ât├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r.

HindistanÔÇÖdaki esaretin ├Ânemli merkezlerinden olan Bellary kamp─▒nda, T├╝rk askerleri ba┼čta k├Ât├╝ muamele olmak ├╝zere paralar─▒na el koymak da d├óhil de─či┼čik konularda hak ihlallerine maruz kalm─▒┼č ve b├╝y├╝k s─▒k─▒nt─▒lar ├žekmi┼člerdir.

Bu konuda ├Ârne─čin BellaryÔÇÖde esir olan YozgatÔÇÖl─▒ subay Abd├╝lkadirÔÇÖin ─░stanbulÔÇÖdaki K─▒z─▒lay Cemiyeti Ba┼čkanl─▒─č─▒na 1920 y─▒l─▒nda yazd─▒─č─▒ mektup burada yaz─▒lanlar─▒n delili durumundad─▒r. O mektubunda;

ÔÇťÔÇŽMuhterem beyim, iki seneden beri HindistanÔÇÖda harp esiri olarak bulunuyorum. Bir sene evvel ┼ču adresteki ailem taraf─▒ndan K─▒z─▒lay vas─▒tas─▒yla ad─▒ma iki postada 20 lira g├Ânderildi─čini, yukar─▒da ad─▒ ge├žen adres taraf─▒ndan bir├žok defalar mektup ald─▒m ise de g├Ânderilen paray─▒ alamad─▒─č─▒m─▒, bulunmas─▒ laz─▒m gelen uzun tahkikat sonucunda neticenin sonu├žland─▒rmas─▒n─▒ istirham ve h├╝rmetlerimi arz ederimÔÇŽÔÇŁ diyerek ┼čik├óyetini dile getirmi┼čtir.

1916 sonlar─▒ndan 1920 ba┼č─▒na kadar Hindistan Bellary kamp─▒nda esir hayat─▒ ge├žiren, 156. Alay Komutan─▒ Yarbay Hasan Yetimi y├╝z yetmi┼č bir sayfal─▒k bir rapor haz─▒rlam─▒┼čt─▒r. Yarbay Hasan Yetimi raporunda Bellary kamp─▒ ile ilgili olarak;

ÔÇťÔÇŽ Kararg├óh─▒n a├ž─▒l─▒┼č─▒ndan sal─▒verme zaman─▒na kadar ge├žen s├╝re i├žindeki ├Âl├╝m miktar─▒ be┼č ile alt─▒ subay ve ├╝├ž y├╝ze yak─▒n erden olu┼čmaktad─▒r. Bu say─▒ yakla┼č─▒k mevcut kuvvetin y├╝zde biri oran─▒ndad─▒rÔÇŽÔÇŁ

Yedek subay Muhittin ErevÔÇÖde, Bellary kamp─▒ esaretine ait hat─▒ralar─▒nda en b├╝y├╝k s─▒k─▒nt─▒n─▒n ailelerden, vatandan haber alamamak oldu─čunu anlatm─▒┼čt─▒r.

Burada y─▒llar i├žinde vefat eden askerler daha sonra T├╝rk Mezarl─▒─č─▒ ad─▒yla an─▒lacak olan ve bug├╝nk├╝ T├╝rk ┼čehitli─činin bulundu─ču b├Âlgeye, mahalli M├╝sl├╝man halk taraf─▒ndan g├Âm├╝lm├╝┼čt├╝r. Ancak Hint Hava Kuvvetlerine ait havaalan─▒ geni┼čletme ├žal─▒┼čmalar─▒ s─▒ras─▒nda, mezarlar─▒n ├žo─ču tahrip edilmi┼čtir. Mahalli halktan M├╝sl├╝man Cemiyeti ba┼čkan─▒ ve ├žocuklu─čundan beri T├╝rk ┼čehitlerinin durumunu bilen 88 ya┼č─▒ndaki ┼čeyh Hac─▒ Adem SahabÔÇÖ─▒n yak─▒n ilgisi ve Yeni Delhi B├╝y├╝kel├žili─čini bilgilendirmesiyle, 1968 y─▒l─▒ndan beri an─▒lan mezar yerleriyle ilgilenilmi┼č ve resmi ┼čehitlik yap─▒m─▒ i├žin 1986 ba┼čvurusundan, 11 y─▒l sonra 1997 y─▒l─▒nda bir ┼čehitlik yap─▒lm─▒┼čt─▒r.

B├Âlgede 600 mezar yeri tespit edilmesine ra─čmen ┼čehitlikte yaln─▒zca biri Abd├╝sselam Pa┼čaÔÇÖya ait olmak ├╝zere iki mezar bulunmaktad─▒r. Di─čerinin kitabesinde bir ┼čey yazmad─▒─č─▒ndan, kime ait oldu─ču bilinmemektedir.

─░NG─░L─░ZLER─░N KUZEY KIBRISÔÇÖTA ES─░R KAMPLARI

26-29 Ekim 1916 tarihleri aras─▒nda ├çanakkale cephesinden getirilen ilk T├╝rk sava┼č esiri kafilesi er, onba┼č─▒ ve ├žavu┼člardan olu┼čmu┼čtu. Ma─čusaÔÇÖya getirilen ve buradan Karakol b├Âlgesine sevk edilen T├╝rk sava┼č esirlerinin say─▒s─▒ 215ÔÇÖtir. Daha sonra adaya getirilen T├╝rk esirleriyle beraber kampta 3000 civar─▒nda asker esaret alt─▒na al─▒n─▒r.

Esirler i├žin yap─▒lan barakalar her s─▒rada on iki baraka bulunacak ┼čekilde ├╝├ž s─▒ra halinde yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Barakalar─▒n her birisi dokuz metre geni┼čli─činde, uzunlu─ču da on be┼č metreydi.

Tel ├Ârg├╝lerle ├ževrili kampta ├╝├ž b├Âl├╝m halinde in┼ča edilen baraklarda kalan T├╝rk esirler barakalar─▒n s─▒hhi olmamas─▒ y├╝z├╝nden ├že┼čitli hastal─▒klara maruz kal─▒rlar. Yaz─▒n s─▒cak hava, k─▒┼č─▒n so─čuk hava a├ž─▒s─▒ndan son derece elveri┼čsiz olan barakalar pek ├žok T├╝rk esirinin esaret ve k├Ât├╝ bar─▒nma ┼čartlar─▒ yan─▒nda ciddi hastal─▒klar sonras─▒nda ├Âl├╝mlerde h─▒zlanm─▒┼čt─▒.[1]

─░ki grup halinde ve ─░ngiliz sava┼č gemilerinin sa─člad─▒─č─▒ g├╝venlik ├žemberi i├žinde Ma─čusaÔÇÖn─▒n Otello Kulesi b├Âlgesine yana┼čan gemilerden indirilen esirler s─▒k─▒ g├╝venlik tedbirleri aras─▒nda ve Ma─čusal─▒ T├╝rklerle konu┼čmalar─▒na m├╝saade edilmeden esir kamp─▒na getirilirlerdi. Bu arada ─░ngiliz askerlerinin uygulad─▒─č─▒ o kadar sert ve s─▒k─▒ olur ki ─░ngilizler o g├╝n K─▒br─▒sl─▒ T├╝rklerin limana giri┼člerini yasaklar ve ├žal─▒┼čmalar─▒na m├╝saade etmezlerdi.[2]

O g├╝nlerde ├žocuk ya┼čta olan K─▒br─▒sl─▒ T├╝rk kad─▒n─▒ y─▒llar sonra ┼čunlar─▒ s├Âyleyecektir:

ÔÇťÔÇŽ┼×imdiki limandan karaya ├ž─▒karm─▒┼člard─▒. Zavall─▒lar yaya olarak askerlerin nezareti alt─▒nda Karakol b├Âlgesine g├Ât├╝rm├╝┼člerdi. Bizler o zaman ├žar┼čafl─▒yd─▒k. ─░yice ├Ârg├╝tlenerek hisarlara ├ž─▒km─▒┼čt─▒k. H─▒├žk─▒r─▒klar etraf─▒ kapl─▒yordu. Kendilerini unutarak bizleri teselli ediyorlard─▒. ÔÇśA─člamay─▒n analar, a─člamay─▒n bac─▒lar yak─▒n zamanda kurtulaca─č─▒zÔÇÖ diyorlard─▒. ├ťstlerinde par├ža par├ža elbiseler vard─▒. Karakol kamp─▒na yerle┼čtirildikten az sonra aralar─▒nda ┼čehit olanlar olmu┼čtu. Hemen her g├╝n bir iki tabut bayraklarla ├Ârt├╝l├╝ olarak ┼čimdiki mezarl─▒─ča g├Ât├╝r├╝yorlard─▒. Bizler AkkuleÔÇÖye ├ž─▒kar, hazin hazin giden cenaze alay─▒n─▒ seyrederdikÔÇŽÔÇŁ[3]

Esirler K─▒br─▒s adas─▒na getirildikten hemen sonra askerler aras─▒nda ├Âl├╝m olaylar─▒ g├Âr├╝lmeye ba┼članm─▒┼č ve g├╝nler ge├žtik├že ├Âl├╝ say─▒s─▒ artmaya ba┼člam─▒┼čt─▒. Kamp komutanl─▒─č─▒, kamp doktorunun raporuna ba─čl─▒ olarak baz─▒lar─▒n─▒n ├Âl├╝m nedeninin ÔÇťmenenjit hastal─▒─č─▒ÔÇŁ oldu─čunu belirtmekteydi[4].

Bununla birlikte, cenaze merasimlerini idare eden, cuma ve bayram g├╝nleri gibi kutsal g├╝nlerde kampa girmesine izin verilen Magosal─▒ imam Mustafa Nuri Efendi ├Âl├╝mlerin esirlerin maruz kald─▒─č─▒ k├Ât├╝ ┼čartlardan ve i┼čkenceden oldu─čunu ┼ču ┼čekilde ifade etmi┼čti:

ÔÇťÔÇŽB├Âlgede ya┼čayan T├╝rklerin yard─▒m etmesine izin verilmezdi. Bir├žok er sava┼čta ├Âlmedi─čine ├žok ├╝z├╝l├╝rd├╝. Esirler, Magosa surlar─▒n─▒n onar─▒m─▒na giderlerken g├Âzleri ba─član─▒rd─▒ÔÇŽÔÇŁ

Sa─čl─▒k a├ž─▒s─▒ndan pek ├žok hastal─▒─ča maruz kalan esirlere verilen yemek maliyeti son derece ucuz ve bol bulundu─ču i├žin ├žo─čunlukla k─▒rm─▒z─▒ kabak, bu kabaktan yap─▒lan tats─▒z kabak lapas─▒ ile g├╝n├╝n ┼čartlar─▒na g├Âre yenmeyecek kadar berbat olan k─▒l├ž─▒kl─▒ arpa ekme─čidir.[5]

K─▒br─▒s Genel Valisi John E. ClausonÔÇÖ─▒n 16 Ekim 1916 tarihli s─▒k─▒y├Ânetim duyuruyla K─▒br─▒s adas─▒nda foto─čraf makinesi bulundurmak ve foto─čraf ├žektirmek yasaklan─▒r. Bu duyuruya g├Âre ├Âzellikle esir kamplar─▒nda bulundu─ču Larnaka ve Ma─čusa b├Âlgelerinde Kaza komiserinin yaz─▒l─▒ izni olmadan herhangi bir ┼čeyin veya herhangi birisinin foto─čraf─▒n─▒ ├žekmek yasak alt─▒na al─▒n─▒r.[6]

Kamp yak─▒nlar─▒nda dola┼čmay─▒, kamp civar─▒nda tekneyle gezmeyi, tekneyle bu b├Âlgede sahile ├ž─▒kmay─▒ yasaklarlar. Bu konuda tek istisna ├Âzel m├╝lkiyete ait yerlerde ve foto─čraf st├╝dyolar─▒nda ├žektirilecek foto─čraflard─▒r. ─░ngilizler, K─▒br─▒sÔÇÖta foto─čraf makinesi kullan─▒lmas─▒n─▒ ve foto─čraf ├žekilmesini sava┼č─▒n sonuna kadar yasaklar. ─░ngilizler tam anlam─▒yla aday─▒ abluka alt─▒na alm─▒┼člard─▒r. Bu s─▒k─▒ ve kat─▒ uygulamalardan dolay─▒ kamplarda ├žekilmi┼č ve g├╝n├╝m├╝ze ula┼čm─▒┼č tek bir foto─čraf yoktur.

Esir kamp─▒n─▒n ├ževre emniyeti ve g├╝venli─či ├Ânce ─░ngiltereÔÇÖnin Kraliyet Manchester Alay─▒ÔÇÖn─▒n 8. B├Âl├╝─č├╝ ile Kraliyet 1. Garnizon Liverpool Alay─▒ taraf─▒ndan ortakla┼ča sa─člam─▒┼čt─▒. Ancak sava┼č─▒n uzun s├╝rmesi ve ├že┼čitli cephelerden getirilen T├╝rk askerlerinin say─▒s─▒n─▒n devaml─▒ artmas─▒ sebebiyle kamp─▒n g├╝venli─čini sa─člama konusunda Ermeni kamp─▒nda e─čitim g├Âren Ermenilerden de istifade yoluna gidilmi┼čtir. ├ľzellikle ├çukurova b├Âlgesinden Frans─▒zlar taraf─▒ndan kand─▒r─▒larak K─▒br─▒sÔÇÖa getirilen ve ├çukurovaÔÇÖda bir Ermeni devleti kurulmas─▒ hayaline kap─▒lan Ermeniler bu f─▒rsat─▒ iyi de─čerlendirerek T├╝rk esirlerin hayat─▒n─▒ iyice katlan─▒lmaz hale getirirler.[7]

A─č─▒r esaret ┼čartlar─▒ i├žerisinde, Ma─čusaÔÇÖdan Ortado─čuÔÇÖdaki ─░ngiliz birliklerine gidecek malzemenin ve kerestenin gemilere y├╝klenmesinde, maden ocaklar─▒nda, b├Âlgedeki in┼čaatlarda ve onar─▒m i┼člerinde ├žal─▒┼čt─▒r─▒larak hayatta kalmaya ├žal─▒┼čan esirler. Yetersiz beslenme ve sa─čl─▒ks─▒z ┼čartlarda ├žal─▒┼čt─▒r─▒lmalar─▒ sonucunda duruma isyan ederek ka├žm─▒┼člar ve ─░ngiliz askerlerince vurularak ┼čehit edildiler, yakalananlarda i┼čkenceden ge├žirilmi┼čti.[8]

Esirlerin kamptan d─▒┼čar─▒ ├ž─▒kma f─▒rsat─▒ bulduklar─▒ nadir zamanlarda veya K─▒br─▒sl─▒ T├╝rklerin farkl─▒ sebeplerle kampa gelmeleri halinde bu konularda ilgili bilgi toplamaya ├žal─▒┼čan esirler en uygun ortam ve zamanda ka├žma giri┼čiminde bulunurlar. Ancak bu te┼čebb├╝slerinin bedeli ├žo─ču zaman ├Âl├╝mle sonu├žlan─▒r.[9]

T├╝rk sava┼č esirlerine her konuda yard─▒mc─▒ olmaya ├žal─▒┼čan K─▒br─▒sl─▒ T├╝rkler zaman zaman esirlerden baz─▒lar─▒n─▒ ka├ž─▒rmay─▒ ba┼čarm─▒┼člard─▒. Esirler, bir m├╝ddet Be┼čparmak Da─člar─▒ÔÇÖnda saklanmalar─▒na ra─čmen daha sonra ─░ngilizler taraf─▒ndan bulunarak yakalan─▒rlar. Be┼čparmak Da─člar─▒ÔÇÖn─▒n saklanmak i├žin ideal yer olarak se├žilmesinin ilk sebebi b├Âlgenin do─čal ortam─▒n─▒n yakalanma riskini ortadan kald─▒racak ├Âzelliklerle dolu olmas─▒d─▒r.

Bu ├Âzellikler; ormanl─▒k arazi olmas─▒ nedeniyle gizlenme, bar─▒nma, yiyecek ve su bulma imk├ón─▒n─▒n daha fazla olmas─▒d─▒r. Ayr─▒ca Akdeniz arac─▒l─▒─č─▒yla AnadoluÔÇÖya ge├ži┼čin en k─▒sa yolu olan Girne sahillerine varabilmek i├žinde bu b├Âlge ara ge├ži┼č niteli─čindedir.[10] Bunun d─▒┼č─▒nda ka├ž─▒p saklanmaya ├žal─▒┼čt─▒klar─▒ Ma─čusaÔÇÖn─▒n Aynakofo ve Top├žuk├Ây gibi k├Âyleri ile GirneÔÇÖye ba─čl─▒ Livera ve Konmacit k├Âyleridir.

Kuzey K─▒br─▒sÔÇÖta AnadoluÔÇÖya ka├ž─▒┼č i├žin en m├╝sait noktalar olan o g├╝nk├╝ isimleriyle Livera ve Kormacit k├Âyleri bitki ├Ârt├╝s├╝ a├ž─▒s─▒ndan da T├╝rk esirlere b├╝y├╝k avantaj sa─člam─▒┼čt─▒r. Sandal veya sal yapabilmek i├žin ihtiya├ž duyulan odun b├Âlgedeki ormanl─▒k araziden sa─član─▒rd─▒. Kormacit k├Ây├╝nde ya┼čl─▒lar bug├╝n bile babalar─▒ndan, dedelerinden dinledi─či esirlerin hik├óyelerini anlat─▒rlar.[11]

1920 y─▒l─▒ndan sonra nispeten hafifletilen esir kamp─▒ndaki askeri uygulamalar Cumhuriyet ilan─▒ sonras─▒ tamamen kapat─▒lmas─▒yla sonu├žlan─▒r. T├╝rk esirlerin bir k─▒sm─▒ AnadoluÔÇÖya ge├žerken, baz─▒lar─▒ K─▒br─▒sÔÇÖta kalarak yerle┼čmeyi tercih ederler. K─▒br─▒sÔÇÖta kalan ve burada ya┼čamak isteyen esir T├╝rkler bir s├╝re daha s─▒k─▒nt─▒ ya┼čamalar─▒na ra─čmen K─▒br─▒sl─▒ T├╝rklerin yard─▒m─▒ ve destekleriyle hayatta kalmay─▒ ba┼čar─▒rlar.[12] Kalan esir T├╝rkler burada evlenerek ├žoluk ├žocu─ča kar─▒┼čm─▒┼člard─▒r.

K─▒br─▒s kamp─▒nda hayat─▒n─▒ kaybeden esir T├╝rk askerleri, g├╝n├╝m├╝zde GazimagusaÔÇÖda ├çanakkale ┼×ehitli─či diye bilinen yere defnedilmi┼čti. Burada defnedilen 217 ┼čehidin 33 tanesinin ayr─▒ ayr─▒ mezar─▒ ve mezar ta┼člar─▒ bulunmakta, geriye kalanlar─▒ ise ayn─▒ noktada bir toplu mezara g├Âm├╝lm├╝┼čt├╝r. 33 tane m├╝stakil mezara ait mezar ta┼člar─▒n─▒n ├╝zerine Osmanl─▒ T├╝rk├žesi ile hayat─▒n─▒ kaybeden T├╝rk esirlerle ilgili bilgiler kaz─▒nm─▒┼čt─▒r.

ES─░RLER─░N D├ľN├ť┼×LER─░

Sa─čl─▒ks─▒z ortamlarda ya┼čama m├╝cadelesi veren askerler hayatta kalmalar─▒n─▒ sa─člam b├╝nyeye sahip olmalar─▒na bor├žluydular. ─░ngilizler, esirler i├žerisinde sa─člam olanlar─▒ en a─č─▒r i┼člerde ├žal─▒┼čt─▒r─▒l─▒rken onlara sadece ekmek ve pirin├ž ├žorbas─▒ veriyorlard─▒.

26.T├╝men 59. Alay’da askerli─čini yaparken Gazze cephesinde esir d├╝┼čen Mehmet o─člu Hasan 23 Mart 1919’da verdi─či ifadesinde esaret g├╝nlerini anlat─▒rken; Tel-el Kebir garnizonunda iki ay kald─▒ktan sonra kendisi de d├óhil olmak ├╝zere sa─člamlar─▒n se├žilip yol yapmak ve kanaldan gelen vapurlara erzak y├╝klemek ve s─▒rtlar─▒nda kum ta┼č─▒mak suretiyle ├žal─▒┼čt─▒r─▒ld─▒klar─▒n─▒, hastaland─▒─č─▒ g├╝ne kadar g├╝nl├╝k 500 gram ekmek ve ak┼čamdan ak┼čama c├╝zi miktarda pirin├ž ├žorbas─▒ veya lapa verildi─čini belirtmekteydi.[13]

─░ngilizler, sava┼č boyunca esirlerin ├╝lkelerine g├Ânderilmesine izin vermediler. Geri d├Ânen esirlerin tekrar kendilerine kar┼č─▒ kullan─▒labilece─čini d├╝┼č├╝n├╝yorlard─▒. Esirler zaman zaman ayn─▒ ├╝lkenin i├žindeki farkl─▒ kamplarda, zaman zaman da farkl─▒ ├╝lkelerdeki kamplarda yer de─či┼čimine t├óbi tutuldularsa da, ├╝lkelerine d├Ânmelerine izin verilmedi. ─░ngilizler sava┼č bitti─či h├ólde bile T├╝rkleri serbest b─▒rakmam─▒┼člard─▒.

Bu durum 1920 ve 1921 y─▒llar─▒na kadar devam etti. ─░ngiltere bu y─▒llarda bir politika de─či┼čikli─či yaparak ├žok say─▒da T├╝rk esirini ─░stanbulÔÇÖa g├Ândermeye ba┼člad─▒. Zira g├Ânderdi─či esir askerlerin ─░stanbul H├╝k├╗meti ile birlikte AnadoluÔÇÖdaki mill├« harekete kar┼č─▒ kullan─▒lmas─▒n─▒ istiyordu.

─░ngilizlerin elinde ├žok esir oldu─čundan bunlar─▒n g├Ânderilmeleri uzun zaman alm─▒┼čt─▒r. 1921 y─▒l─▒ 10 Nisan tarihine kadar Ruslara, ─░ngilizlere esir olan T├╝rklerden 10.532 er ve 8231 subay d├Ânm├╝┼čt├╝r. ─░ngilizlere esir d├╝┼čenlerin d├Ân├╝┼č├╝ 1922 y─▒l─▒na kadar devam etmi┼čtir. Toplam olarak ─░ngiltereÔÇÖden 112.583 esir d├Ânm├╝┼čt├╝r. ThatmiyoÔÇÖdaki esirlerinden bir k─▒sm─▒ 1918ÔÇÖde, bir k─▒sm─▒ 1921ÔÇÖde ve son kalan kafilelerin de 1922 y─▒l─▒ sonlar─▒nda yurda d├Ând├╝─č├╝ d├╝┼č├╝n├╝lmektedir. D├Ân├╝┼č i├žin de ThatmiyoÔÇÖdan RangoonÔÇÖa getirilen esirler, buradan gemilerle ├Ânce HindistanÔÇÖa g├Ât├╝r├╝lm├╝┼č, oradaki T├╝rk esirlerinden bir k─▒sm─▒ al─▒narak Umman denizini ge├žip K─▒z─▒ldenizÔÇÖe girilmi┼č, K─▒z─▒ldenizÔÇÖden S├╝vey┼č kanal─▒ ge├žilerek Akdeniz ve oradan da ─░stanbulÔÇÖa ula┼č─▒lm─▒┼čt─▒r.

Frans─▒zlar─▒n elinde tutulan esirlerin bir k─▒sm─▒n─▒n Mondros M├╝tarekesinin imzalanmas─▒ndan sonra g├Ânderilme ├žal─▒┼čmalar─▒na giri┼čilmi┼čtir. Ancak daha sonra ├Âzellikle Frans─▒zlar─▒n i┼čgal etti─či ├çukurova b├Âlgesinde mill├« direni┼č ba┼č g├Âsterince esirlerin geri g├Ânderilmeleri ask─▒ya al─▒nm─▒┼č ve askerlerimizin esareti devam etmi┼čtir. Frans─▒zlarla esir de─či┼čimi 20 Ekim 1921ÔÇÖde imzalanan Ankara Antla┼čmas─▒ÔÇÖndan sonra g├╝ndeme gelmi┼č ve esirler gerek FransaÔÇÖdan, gerekse KorsikaÔÇÖdan getirilmi┼člerdir.

RusyaÔÇÖdaki esirler ise ├žok k├Ât├╝ ve uzun bir esaret d├Ânemi ge├žirmi┼člerdir. 65.000 esirden ka├žanlar─▒n ve vefat edenlerin d─▒┼č─▒nda 20.000ÔÇÖden fazla T├╝rk esir yurda d├Ânm├╝┼čt├╝r. Bunlar 1920 y─▒l─▒na kadar d├Ânenlerdir. Daha sonra da d├Ânenler vard─▒r. Hele bunlardan bir k─▒sm─▒ d├Ânerken tekrar esir olmu┼člar ve yurda Haziran 1922ÔÇÖde d├Ânebilmi┼člerdir.

Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda verdi─čimiz esirlerin hem say─▒lar─▒n─▒n ├žoklu─ču hem de ├žok farkl─▒ ve da─č─▒n─▒k yerlerde esir olmalar─▒ sebebiyle esirlerin hepsinin d├Ân├╝p d├Ânmedi─čini tespit etmek m├╝mk├╝n olmam─▒┼čt─▒r. 1925 y─▒l─▒ sonunda ve 1926 y─▒l─▒nda esirlerin b├╝y├╝k bir ├žo─čunlu─ču yurda gelmi┼čse de, h├ól├ó gelmeyen esirlerin oldu─ču anla┼č─▒lmaktad─▒r.

T├╝rkiye B├╝y├╝k Millet Meclisi 1926 y─▒l─▒nda 22 ┼×ubatÔÇÖta yapt─▒─č─▒ g├Âr├╝┼čmelerde yurt d─▒┼č─▒nda kalan esirlerin yurda d├Ând├╝r├╝lmeleri meselesini g├Âr├╝┼čm├╝┼č ve bir dizi kararlar alm─▒┼čt─▒r. Meclis bu toplant─▒s─▒nda ÔÇťRusyaÔÇÖda da─č─▒n─▒k h├ólde bulunan harp esirlerinin tabi├« sevk-i muamelesine t├óbi tutulmalar─▒ hakk─▒nda kanunÔÇŁ ├ž─▒karm─▒┼čt─▒r. Buradan da anla┼č─▒lmaktad─▒r ki baz─▒ esirlerin esareti 1926 y─▒l─▒na kadar devam etmi┼čtir.

 

KAYNAKÇA

Aytekin Halil, K─▒br─▒sÔÇÖta Monarga (Bo─čaztepe) Ermeni Lejyonu Kamp─▒, T├╝rk Tarih Kurumu, Ankara, 2000.

Genelkurmay Atase Ba┼čkanl─▒─č─▒ Ar┼čivi, Klas.96. Dos.129, Fih.129-1

Keser Ulvi, ÔÇťK─▒br─▒sÔÇÖta ├çanakkale Sava┼č Esirleri ve Sava┼č D├Âneminde Ya┼čananlarÔÇŁ, ├çanakkale Ara┼čt─▒rmalar─▒ T├╝rk Y─▒ll─▒─č─▒, ├çanakkale, 2007.

K─▒br─▒s Postas─▒ Gazetesi, 1 Kas─▒m 1986.

Topcan Ahmet Sami, ÔÇťBirinci D├╝nya Sava┼č─▒nda Esnas─▒nda Ma─čusa Esir Kamplar─▒nda Kalan T├╝rk Esir AskerleriÔÇŁ G├╝venlik Kuvvetleri Dergisi, Say─▒: 10, Lefko┼ča, 1990.

Topcan Ahmet Sami, Ma─čusaÔÇÖda Topra─ča Verilen ┼×ehitlerimiz, Ma─čusa,1964.

D─░PNOTLAR

[1]┬á┬á┬á┬á Ulvi Keser, ÔÇťK─▒br─▒sÔÇÖta ├çanakkale Sava┼č Esirleri ve Sava┼č D├Âneminde Ya┼čananlarÔÇŁ, ├çanakkale Ara┼čt─▒rmalar─▒ T├╝rk Y─▒ll─▒─č─▒, ├çanakkale, 2007. s.29.

[2]     Kıbrıs Postası Gazetesi, 1 Kasım 1986.

[3]┬á┬á┬á┬á Ahmet Sami Topcan, ÔÇťBirinci D├╝nya Sava┼č─▒nda Esnas─▒nda Ma─čusa Esir Kamplar─▒nda Kalan T├╝rk Esir AskerleriÔÇŁ G├╝venlik Kuvvetleri Dergisi, Say─▒: 10, Lefko┼ča, 1990.┬á s.20

[4]┬á┬á┬á┬á Halil Aytekin, K─▒br─▒sÔÇÖta Monarga (Bo─čaztepe) Ermeni Lejyonu Kamp─▒, T├╝rk Tarih Kurumu, Ankara, 2000.┬á s. 75.

[5]┬á┬á┬á┬á Ahmet Sami, Ma─čusaÔÇÖda Topra─ča Verilen ┼×ehitlerimiz, Ma─čusa,1964. s.10

[6]     The Cyprus Gazette, 16 Ekim 1916, Aktaran: Ulvi Keser

[7]     Ahmet Sami, a.g.e. s.11

[8]     Ulvi Keser, a.g.m. s. 22-23

[9]     Ulvi Keser, a.g.m. s.23

[10]    Ulvi Keser, a.g.m. s.23

[11]    Ulvi Keser, a.g.m. s.24

[12]    Ahmet Sami Topcan, a.g.m. s.18

[13]┬á┬á┬á Genelkurmay Atase Ba┼čkanl─▒─č─▒ Ar┼čivi, Klas.96. Dos.129, Fih.129-1

4,302 total views, 1 views today

├ľzkan KARACA

├ľzkan KARACA

1977 Malatya - T├╝rkiye Yazarlar Birli─či, ─░lim ve Edebiyat Eseri Sahipleri Meslek Birli─či (─░LESAM), Edebiyat Sanat ve K├╝lt├╝r Ara┼čt─▒rmalar─▒ Derne─či (ESKADER), T├╝rkiye Gezginler Derne─či ve ─░zollu Vakf─▒ ├╝yesidir. ESERLER─░: Aynalar, ─░ki Kanat Yay─▒nlar─▒, ─░stanbul (2007) D├Âv├╝┼čt├╝ler, G├Ât├╝r├╝ld├╝ler, D├Ânemediler: Esarette Kalanlar, MSN Yay─▒nc─▒l─▒k, ─░stanbul (2016) Kanl─▒ ┼×arap, K├╝fl├╝ Ekmek: S├Âm├╝rgecilik, MSN Yay─▒nc─▒l─▒k, ─░stanbul (2016) Dinlerde, Mitolojilerde, Sava┼člarda: Kurban, MSN Yay─▒nc─▒l─▒k, ─░stanbul (2017) E-Posta: ozkankaraca@atlantikmedya.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒