─░pek Yolu Devletleri ve ─░pek Sava┼člar─▒

─░pek Yolu Devletleri ve ─░pek Sava┼člar─▒

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi.
Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu.
TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi.
Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒:
"Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey",
"├ľzbek Mektuplar─▒",
"Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler",
"Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi".
Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r.
E-Posta: ekrempeker@gmail.com
Ekrem Hayri PEKER

T├╝rkistanÔÇÖda ├žok say─▒da kabileyi bir araya getiren ve tarih├žilerin deyimiyle ├žok say─▒da ÔÇťBozk─▒r ─░mparatorluklar─▒ÔÇŁ kuruldu. Urallardan Pasifik OkyanusuÔÇÖna kadar uzanan topraklarda bu kadar b├╝y├╝k devletlerin kurulmas─▒n─▒ ve ya┼čamas─▒n─▒ sa─člayan neydi?

Bat─▒’ya g├Â├ž eden Hunlar ni├žin ├Ânce K─▒r─▒m Yar─▒madas─▒’n─▒ ele ge├žirdiler? 580’li y─▒llarda, G├Âkt├╝rkler, K─▒r─▒m ve Karadeniz’in g├╝neyinde niye g├Âr├╝nd├╝ler, K─▒r─▒mÔÇÖ─▒ ni├žin i┼čgal ettiler? Bazen Do─ču Roma’da ittifak halinde, bazen de yaln─▒z ─░ranÔÇÖla sava┼čmalar─▒n─▒n sebebi neydi?

Volga Deltas─▒’nda do─čan ve 350 y─▒l h├╝k├╝m s├╝ren Hazar Devleti’nin ilk i┼či K─▒r─▒m b├Âlgesini ele ge├žirmek olmu┼čtur. Hazar ─░mparatorlu─ču, Do─ču Roma(Bizans) ile birlikte, ─░ran’daki Sasani ─░mparatorlu─ču ile sava┼čt─▒lar. Sonra Mo─čollar geldi. Alt─▒n Orda’yla di─čer Mo─čol devletleri, ─░lhanl─▒ ve ├ça─čatay’─▒ ├žat─▒┼čmaya s├╝r├╝klemi┼čtir.

Emir Timur’un Amasya’da, Azerbaycan’da ne i┼či vard─▒? ├ťrgen├ž, Saray ┼čehirleri ve K─▒r─▒m Yar─▒madas─▒ÔÇÖndaki ┼čehirleri niye yak─▒p y─▒kt─▒? Fatih Sultan Mehmet’in, Kefe’yi al─▒p bir sancak beyli─či kurmas─▒n─▒n ve K─▒r─▒m Hanl─▒─č─▒’n─▒ kendine ba─člamas─▒n─▒n sebebi sizce nedir?
Osmanl─▒lar ile Safeviler’in aras─▒ndaki, Azerbaycan’a ve Kafkasya’ya h├ókim olma m├╝cadelesi neredeyse 150 y─▒l s├╝rd├╝ ve iki ─░mparatorlu─ču da t├╝ketti.

B├╝t├╝n bu sava┼člar─▒n, yak─▒p y─▒kmalar─▒n tek bir sebebi vard─▒; ─░PEK T─░CARET─░.

─░pek ticareti, AsyaÔÇÖda devletleri olu┼čturdu, g├╝├žlendirdi. Yolun de─či┼čmesi, ticaretin durmas─▒na, devletlerin son bulmas─▒na, halk─▒n fakirle┼čmesine sebep oluyordu.
Hami ve Turfan yoluyla, Tuan-Huang’a, ├çungarya’ya; oradan da Hazar’a ge├žen ipek kervanlar─▒, yollar─▒n─▒n ├╝zerindeki T├╝rk kavimlerine, devletlerine vergi ├Âd├╝yorlard─▒. Bozk─▒rdaki m├╝cadele, ipek yolunun kontrol├╝ i├žin yap─▒l─▒yordu.

├çinÔÇÖde ├╝retilen ipek iki yoldan Bat─▒’ya gidiyordu. T├╝rkistan ├╝zerinden ─░ran’a, oradan da Suriye limanlar─▒na veya kervanlarla Do─ču Roma’n─▒n ba┼čkenti ─░stanbul’a gidiyordu. ─░kinci yol; ├çin’den Harezm b├Âlgesine gelen kervanlar, Volga Deltas─▒’ndaki Astrahan/Ejderhan kentlerinden, K─▒r─▒m Yar─▒madas─▒’ndaki Ker├ž ve Sudak limanlar─▒na gidiyordu.

San─▒lan─▒n aksine, g├Â├žebe T├╝rk kavimleri ve Asya’da kurulan T├╝rk devletleri, ├çin ─░mparatorlu─ču’ndan ald─▒klar─▒ ipek kuma┼člar─▒, hara├ž olarak bat─▒ ├╝lkelerine satmalar─▒ i├žin So─čdlu t├╝ccarlara veriyorlard─▒. G├Âkt├╝rk ─░mparatorlu─ču i├žin ” ─░pek ─░mparatorlu─ču ” diyebiliriz. K─▒sa bir s├╝re i├žinde, Do─ču’da Kore Yar─▒madas─▒’ndan, Bat─▒’da K─▒r─▒m Yar─▒madas─▒’na kadar uzanan bir ─░mparatorluk kuran G├Âkt├╝rkler’in en ├Ânemli ticaret ├╝r├╝n├╝ ipekti.

G├Âkt├╝rkler, Bat─▒ T├╝rkistan’─▒ ele ge├žirip, Sogdiana’y─▒ h├ókimiyetleri alt─▒na ald─▒ktan sonra, b├Âlgedeki t├╝ccarlarla i┼čbirli─či yaparak, ipek ticaretini te┼čvik ettiler. ─░pe─čin al─▒c─▒s─▒ Do─ču Roma ─░mparatorlu─čuydu. Do─ču Roma, kendi ├╝lkesinde de ipek yeti┼čtirmeyi te┼čvik ediyordu. Suriye’de, Anadolu’da ipek├žilik ba┼člam─▒┼čt─▒. ─░pek hal─▒ ustalar─▒ ─░stanbul’da toplanm─▒┼č, ─░mparatorlu─ču anlatan fig├╝rlerin oldu─ču hal─▒lar─▒, egzotik resimli hal─▒lar─▒ dokuyup, kom┼ču ├╝lkelere giden el├žilik heyetleriyle g├Ânderirlerdi. AnadoluÔÇÖda g├Ârece─činiz duvar hal─▒lar─▒nda hala bu desenler vard─▒r. (Georg Ostrogorski; Bizans Devleti Tarihi)

T├╝rkler ipe─čin sadece ticaretini yapm─▒yorlard─▒. Ayn─▒ zamanda ipek b├Âce─či besliyorlard─▒. MS.II. y├╝zy─▒lda ya┼čayan Ptoleme, 10.ciltlik ÔÇťCo─črafyaÔÇŁ adl─▒ eserinde; ÔÇťSerik Devleti)(─░pek Devleti) b├Âl├╝m├╝nde, bug├╝nk├╝ Tar─▒m havzas─▒nda ya┼čayan halklar─▒n Uygurdis (Uygurlar─▒n) oldu─čunu, onlar─▒n ipek b├Âceklerini beslediklerini ve ├žok de─čerli, kuma┼člar dokuduklar─▒n─▒ belirtmektedir. (Turgut Almas; Uygurlar s:30 ─░stanbul 2010)

─░ran’da kurulan ve Anadolu’yu, Suriye’yi ele ge├žirmek isteyen Part ve Sasani devletleriyle, Do─ču Roma aras─▒nda ki sava┼člar bitmezdi. Bazen sava┼člar, bazen ─░ran’─▒n koydu─ču ambargo, bu ticareti sekteye u─črat─▒yordu. VI. y├╝zy─▒lda ipek, Bizans’ta alt─▒n ve de─čerli ta┼člarla denk tutuluyordu. Bizans, ipek sayesinde, m├╝ttefikler, taraftarlar, paral─▒ askerler, k├Âlelerine ├Ânemli ticari e┼čyalar al─▒yordu. Bizans, her t├╝rl├╝ kaliteli ipe─čin paras─▒n─▒ ├Âdemeye haz─▒rd─▒ ama kendisine bu ipe─či getiren kervanlar ─░ran topraklar─▒ndan ge├žiyordu. ─░ran, topraklar─▒ndan ge├žen kervanlardan ald─▒─č─▒ g├╝mr├╝k vergileriyle cebini dolduruyordu fakat bir yandan da Bizans’─▒n bu ipeklerle sat─▒n alaca─č─▒ paral─▒ askerlerin, kendisine kar┼č─▒ kullan─▒lmas─▒ endi┼česini ya┼č─▒yordu. ─░pek ticareti Hakanlar─▒ ve So─čdlu t├╝ccarlar─▒ zengin ediyordu.

Bizansl─▒ Tarih├ži Proco (dabelle persico,1.20) eserinde ┼čunlar─▒ yazar; ─░mparator Justinien 531ÔÇÖlerde o s─▒rada birle┼čik olan Etyopyal─▒lar ve Arabistan Yar─▒madas─▒n─▒n g├╝neyinde yer HimyerilerÔÇÖe el├ži g├Ândererek; ÔÇťEtyopyal─▒lar─▒n HindistanÔÇÖa gidip, ipek sat─▒n almalar─▒n─▒ ve BizansÔÇÖa satmalar─▒n─▒ teklif etti. B├Âylece onlar b├╝y├╝k karlar sa─člayacaklar, hem de Bizans etek dolusu alt─▒nlar─▒ D├╝┼čman─▒ Perslere kapt─▒rmayacakt─▒ÔÇŁ.(Edouard Chavannes, Bat─▒ T├╝rkleri s:16)

G├Âkt├╝rkler’in Karadeniz k─▒y─▒lar─▒na gelmelerinin, ─░ran ile sava┼čmalar─▒n─▒n, Do─ču Roma ile ittifak kurmalar─▒n─▒n sebebi ipek ticaretiydi, K─▒sa bir s├╝rede Hazar DeniziÔÇÖnden Okyanusa kadar uzanan b├Âlgenin h├ókimi olan G├Âkt├╝rkler, Bug├╝nk├╝ Afganistan b├Âlgesinde devlet kuran EftalitlerÔÇÖe sald─▒rarak, h├ókimiyetlerine son verirler. SasanilerÔÇÖin EftalitlerÔÇÖe yard─▒m─▒ yetersiz kal─▒r. B├Âlgeye h├ókim olan T├╝rkler, ─░ranÔÇÖdaki Sasanilerden,Eftalitlere ├Âdedikleri harac─▒n kendilerine ├Âdenmesini isterler. Bu teklifin reddi iki devleti sava┼ča s├╝r├╝kler. Sava┼č, 571 y─▒l─▒nda iki devletin Siriderya Irma─č─▒n─▒ s─▒n─▒r kabul etmeleriyle sona erer.

G├Âkt├╝rkler b├Âlgenin h├ókimiyetini ele ge├žirince T├╝rkistanÔÇÖdan BizansÔÇÖa giden yolu canland─▒rmaya ├žal─▒┼čt─▒lar. T├╝rk Hakanlar─▒ ─░pekli kuma┼člar─▒n ─░ran ├╝zerinden ge├žip, sat─▒┼č merkezlerine gitmesi i├žin sava┼č─▒ g├Âze alm─▒┼člard─▒.

T├╝rk kavimleri ├çin ─░pe─či’ni Avrupa’ya ta┼č─▒yan kervan yolundan pahal─▒ ipe─čin kontrol├╝n├╝ ele ge├žirmi┼člerdi. ─░kiye ayr─▒lan G├╝ney ├çin’deki (Chouchi) hanedanlar─▒, T├╝rklere hara├ž olarak ipek ├Âd├╝yordu. T├╝rk Hakan─▒, ” Bu iki g├╝neyli ├žocuk bizi besledikleri s├╝rece fakirlikten korkmam─▒za gerek yok. ”

568 y─▒l─▒nda, II. J├╝stinien d├Âneminde ─░stanbulÔÇÖa gelen G├Âkt├╝rk el├žileri, imparatora ipek ticareti ve askeri ittifak teklif ettiler. El├žilik heyetinin ba┼č─▒nda Maniax adl─▒ So─čdlu bir t├╝ccar vard─▒.(Hazar ├çal─▒┼čmalar─▒, Peter B.Golden s:48) So─čdlu t├╝ccarlar─▒n kontrol etti─či Kuzey ─░pek Yolu, ├çinÔÇÖden Tanr─▒ Da─člar─▒ boyunca, ─░li Nehri VadisiÔÇÖnden ge├žerek Wu-sun Topraklar─▒ndan ula┼č─▒r, daha sonra So─čdiyana ve ─░ran ├╝zerinden SuriyeÔÇÖye ula┼č─▒yordu.

Bizans Zemarkhos ba┼čkanl─▒─č─▒nda bir el├žilik heyetini G├Âkt├╝rklerÔÇÖe g├Ânderirler. Heyet zor bir yolculuktan sonra Ekta─č Da─č─▒ÔÇÖnda bulunan ─░stemi HanÔÇÖ─▒n Ota─č─▒na ula┼čt─▒lar. ─░lk g├╝n el├žilik heyeti hakanla reng├órenk ipeklerle s├╝slenmi┼č ota─č─▒nda g├Âr├╝┼č├╝rler. ─░kinci g├╝n g├Âr├╝┼čme yine ipeklerle s├╝sl├╝ ba┼čka bir ├žad─▒rda ger├žekle┼čir. ├çad─▒r─▒n i├žinde ├že┼čitli heykel fig├╝rleri ve alt─▒ndan yap─▒lm─▒┼č heyeti s├╝rahi ve k├óseler bulunuyordu. ├ť├ž├╝nc├╝ g├╝n ise el├žilik ba┼čka bir ├žad─▒rda a─č─▒rland─▒. ├çad─▒rda, alt─▒n levhalarla kaplanm─▒┼č a─ča├ž direkler ve tavus ku┼čunu and─▒ran alt─▒n ayakl─▒ bir yatak vard─▒. ├çad─▒r─▒n giri┼činde ├╝zeri alt─▒n ve g├╝m├╝┼č kapkacakla dolu bir araba duruyordu.

El├žilik Heyeti, yan─▒nda G├Âkt├╝rk el├žileriyle beraber KostantinopolisÔÇÖe d├Ânerler. ─░ki devlet aras─▒nda Sasanilere kar┼č─▒ askeri ittifak olu┼čturdular.

G├Âkt├╝rkler’in da─č─▒lmas─▒ndan sonra, A├ž─▒na soyundan bir prensin ├Ânderli─činde toplanan ve Hazar ad─▒n─▒ alan Hun, Bulgar ve di─čer T├╝rk kavimlerinin yerle┼čtikleri b├Âlgenin, ba┼čta ipek olmak ├╝zere, ├že┼čitli mallar─▒n, kervanlarla ta┼č─▒nd─▒─č─▒ Volga Deltas─▒’ndaki Ejderhan ve Hazar Devleti k─▒y─▒s─▒ndaki Semender ┼čehri civar─▒nda ya┼čad─▒klar─▒n─▒ hat─▒rlayal─▒m. Pe├ženeklerÔÇÖin bask─▒s─▒, imparatorlu─čun y├Ânetiminin Yahudi k├Âkenli bir aileye ge├žmesi Hazarlar─▒ zay─▒flat─▒r. Halk─▒n─▒n deste─čini kaybeden imparatorluk, Ruslar─▒n sald─▒r─▒s─▒ kar┼č─▒s─▒nda da─č─▒l─▒r. ─░pek ├╝retimi yayg─▒nla┼č─▒r, Azerbaycan ipek ├╝retim merkezi olur. ─░ran, Suriye ve Anadolu’da, Balkanlar’da (Arnavutluk) ipek ├╝retimi yayg─▒nla┼čm─▒┼čsa da, talebi kar┼č─▒lamaktan uzakt─▒r.

G├Âkt├╝rklerÔÇÖin yerini alan devletlerden Uygurlar, ├çinÔÇÖe at verip, kar┼č─▒l─▒─č─▒nda ipek ve ├žay al─▒yor, bu bunlar─▒ y├╝ksek kar koyarak ─░ran, M─▒s─▒r, Hindistan, ┼×am ve BizansÔÇÖa satarak b├╝y├╝k gelir elde ediyorlard─▒. ( Turgun Almas Uygurlar s,172, ─░stanbul 2010)

Mo─čollar, b├Âlgeye h├ókim olurlar. Cengiz Han’─▒n ├Âl├╝m├╝nden sonra, d├Ârt par├žaya b├Âl├╝n├╝rler. ─░ran, Irak, Azerbaycan ve Suriye b├Âlgesine h├ókim olan ─░lhanl─▒lar ve Karadeniz ve Rusya’ya h├ókim olan Cuci ulusundan gelenlerin kurdu─ču Alt─▒n Orda aras─▒nda, Azerbaycan’a yani ipek yoluna ve otlaklar─▒na h├ókim olma sava┼č─▒ ba┼člar. Mo─čollar da─č─▒l─▒r, Alt─▒n Orda be┼č hanl─▒─ča b├Âl├╝n├╝r.

Harezm B├Âlgesinde h├╝k├╝m s├╝ren ├ça─čatay Hanl─▒─č─▒’n─▒n topraklar─▒ ├╝zerinde yeni bir ─░mparatorluk kuran Emir Timur’un ilk hedefinin Azerbaycan olmas─▒ tesad├╝f de─čildir, hedef ipek ticareti ve ─░pek YoluÔÇÖna h├ókim olmakt─▒r.

Erzincan-Amasya y├Âresini ele ge├žiren Y─▒ld─▒r─▒m lakapl─▒ 1. Beyaz─▒t’─▒n bu y├Âreleri ele ge├žirmesi de tesad├╝f de─čildir. Osmanl─▒’n─▒n, Anadolu’daki b├╝y├╝mesi, ─░pek Yolu ├╝zerinde olmu┼čtur. Osmanl─▒n─▒n ├╝├ž├╝nc├╝ Ba┼čkenti Bursa ─░pekli kuma┼člar─▒n dokundu─ču bir kentti. 1330 y─▒l─▒nsa BursaÔÇÖya gelen ├╝nl├╝ seyyah ─░bni Batuta, Seyehatnamesinde BursaÔÇÖda ipekli kuma┼člar─▒n dokundu─čunu yazar.

Tebriz-Konya-Denizli ├╝zerinden gelen kervanlar Bat─▒ AnadoluÔÇÖdaki liman kentleri Efes ve Milet ├╝zerinden bat─▒ya gidiyordu. Sultan Beyaz─▒t, ├Ânce ipek ticaretinin yap─▒ld─▒─č─▒ bu liman kentlerini ele ge├žirdi. Rudolf Von Sucher ad─▒ndaki gezgin 1341 y─▒l─▒nda an─▒lar─▒nda EfesÔÇÖten bu─čday ve ipek ihra├ž edildi─čini yazar.

Emir Timur b├Âlgeye gelip, ortal─▒─č─▒ yak─▒p y─▒karak, Y─▒ld─▒r─▒m Beyaz─▒t’a g├Âzda─č─▒ verir. Y─▒ld─▒r─▒m Beyaz─▒t altta kalmaz; Timur’a yazd─▒─č─▒ mektuplar, bir diplomasi harikas─▒d─▒r. A─č─▒r hitaplar, boyun e─čmeme sava┼č─▒n sebebi olur. 1402 y─▒l─▒nda yap─▒lan Ankara Sava┼č─▒’n─▒n neticesini hepimiz biliyoruz.

Osmanl─▒’y─▒ da─č─▒lmaktan ├çelebi Mehmet ve Veziri Hac─▒ ─░vaz Pa┼ča kurtar─▒r. ├çelebi Mehmet’in, Amasya Emiri oldu─čunu, Osmanl─▒ ┼×ehzadeleri’nin sancak merkezlerinin ├Ânde geleninin, ipek kervanlar─▒n─▒n Anadolu’ya giri┼č noktas─▒ olan Amasya olmas─▒ tesad├╝f de─čildir, bilin├žli bir se├žimdir.

Osmanl─▒ ─░pek Yolu boyunca b├╝y├╝meye devam eder. Fatih Sultan Mehmet, Sinop ve Trabzon’daki yerel h├╝k├╝mdarl─▒klar─▒ ele ge├žirir. Karadeniz ticaret yolu Osmanl─▒ h├ókimiyetine girer. En ├Ânemli Akdeniz liman─▒ olan Alanya, Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n eline ge├žer. Akkoyunlu H├╝k├╝mdar─▒ Uzun Hasan, Osmanl─▒n─▒n ─░pek g├╝mr├╝k kap─▒s─▒ TokatÔÇÖ─▒ tahrip eder. Fatihin buna cevab─▒ Trabzon Rum ─░mparatorlu─čuÔÇÖnu ele ge├žirmek olur. Otlukbeli sava┼č─▒ AnadoluÔÇÖdaki ─░pek YoluÔÇÖnun Osmanl─▒lara ait oldu─čunu per├žinler.

Fatih Sultan Mehmet bununla yetinmez. Bir f─▒rsat─▒n─▒ bularak, K─▒r─▒m Yar─▒madas─▒’n─▒n en ├Ânemli kenti, Cenevizlilerin h├ókimiyetindeki Kefe’yi ele ge├žirir, sancak merkezi yapar. K─▒r─▒m Hanl─▒─č─▒, tabi devlet haline getirilir.

Tarih tekerr├╝r eder; Sultan 1. Selim zaman─▒nda, Azerbaycan i├žin ─░ran ile sava┼č ba┼člar. Hedef, Azerbaycan’a, ─░pek YoluÔÇÖna h├ókim olmakt─▒r. Sultan Selim 1514 y─▒l─▒nda ─░ranÔÇÖ─▒ zay─▒flatmak i├žin Ambargo koyar. ─░pek ticareti sekteye u─čray─▒nca, Cenevizliler Astrabad- Hazar Denizi-Astrahan yolunu canland─▒rma─ča ├žal─▒┼čt─▒lar.

B├Âlgenin en zengin ipek merkezi olan GilanÔÇÖ─▒n yerel hanedan─▒, ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒ ┼×ah Abbas yok edilene kadar Osmanl─▒n─▒n himayesini arad─▒lar. Ayn─▒ himaye aray─▒┼č─▒ ┼×irvan ve Da─č─▒stan yerel hanedanlar─▒nda da vard─▒.

TrakyaÔÇÖda Arnavutluk, Prizren, Mora; AnadoluÔÇÖda Bursa, Bilecik ve Amasya ├Ânde gelen ipek ├╝retim merkezleriydi. Amasya ├╝zerinden gelen kervanlar BursaÔÇÖya geliyordu. Di─čer ├Ânemli bir ipek ticaret merkezi Halep ┼čehriydi.

─░pek ticaretinden al─▒nan vergiler, Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču’nun en ├Ânemli gelir kayna─č─▒d─▒r. ├ťnl├╝ tarih├žimiz Halil ─░nalc─▒k, ipekten al─▒nan vergini ├Ânemini eserlerinde belirtir.
─░pek yolunu ele ge├žirmek i├žin yap─▒lan sava┼člar, her iki ─░mparatorlu─ču ├ž├Âkertir. 1480’lerde ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒na kavu┼čan Moskova Grand├╝kal─▒─č─▒, ├çar unvan─▒n─▒ al─▒r ve t├╝m do─ču Rusya’y─▒ birle┼čtirir. ─░pek sava┼člar─▒n─▒n ba┼člamas─▒ndan ├╝├ž as─▒r sonra, Rus ├çarl─▒─č─▒, K─▒r─▒m Hanl─▒─č─▒’n─▒ ve Kafkasya’y─▒ ele ge├žirir. ─░pek kervanlar─▒ azal─▒r, zaman i├žinde gelmez olur. Azerbaycan, Do─ču Anadolu, Rus ├çarl─▒─č─▒’n─▒n eline ge├žer. ─░pek ├╝retimi Anadolu Suriye ve Avrupa’ya kayar. Osmanl─▒’da ipek ├╝retim merkezi olarak H├╝d├óvendig├ór vilayeti (Bursa-Birecik y├Âresi) kal─▒r.
─░pek, eski ├Ânemini kaybetmi┼čtir. ─░pek yolunun devletler kurdu─ču, y─▒kt─▒─č─▒ d├Ânem sonra ermi┼čtir. Art─▒k yeni sava┼člar ba┼člatan ba┼čka bir ├╝r├╝n vard─▒r; Afyon. Sava┼člar, Afyon i├žin yap─▒l─▒r. ├çin’de, Afyon sava┼člar─▒ ba┼člar.

Sahi, sizce de ipek sadece bir kuma┼č m─▒?

 

KAYNAKLAR:
1-Bat─▒ T├╝rkleri Chavannes, Edourad, ─░stanbul 2013
2- Osmanl─▒ ─░dare ve Ekonomi Tarihi ─░nalc─▒k, Halil ─░stanbul 2011
3) Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇÖnun Ekonomik ve Sosyal Tarihi ─░nalc─▒k, Halil ─░stanbul 2000
4) Kurat, Akdes Nimet; T├╝rk Kavimleri ve devletleri Ankara 1973
5) Mo─čollar ve Ruslar Vernadsky, George ─░stanbul 2007
6) Rusya Tarihi Vernadsky, George ─░stanbul 2009
7)Hazar Tarihi Artamonov M.─░. ─░stanbul 2004
8)Hazar Çevresinde Bin Yıl L. N. Gumilev, İstanbul, 2009
9)Kumanlar ve Tatarlar Istvan Vasary, ─░stanbul,2008
10)Bizans Devleti Tarihi Ostrogorski, Georg Ankara,2011

4,360 total views, 1 views today

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi. Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: ekrempeker@gmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒