─░stiklal mahkemelerinde ÔÇť─░zmir SuikastiÔÇŁ davas─▒

─░stiklal mahkemelerinde ÔÇť─░zmir SuikastiÔÇŁ davas─▒

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi.
Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu.
TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi.
Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒:
"Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey",
"├ľzbek Mektuplar─▒",
"Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler",
"Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi".
Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r.
E-Posta: ekrempeker@gmail.com
Ekrem Hayri PEKER

G├╝nlerden pazartesiydi. 15 Haziran 1926 g├╝n├╝ h├╝k├╝met kona─č─▒n─▒n merdivenlerinden ├ž─▒kan ┼×evki, Sar─▒ Efe olarak bilinen emekli jandarma y├╝zba┼č─▒s─▒ Edip BeyÔÇÖin Saruhan milletvekili Abidin BeyÔÇÖle birlikte ─░stanbulÔÇÖa gidi┼činden ku┼čkulanm─▒┼čt─▒. Sar─▒ EfeÔÇÖnin h├╝k├╝mete suikasti haber verece─čini d├╝┼č├╝nm├╝┼čt├╝. Bu y├╝zden suikasti kendisi ihbar edip bu i┼čten s─▒yr─▒lmak istedi. Giritli ka├žak├ž─▒ ┼×evki korkup ihbar etmezse suikast ger├žekle┼čecekti. G├╝rc├╝ Yusuf, Laz ─░smail ve ├çopur Hilmi, Kemeralt─▒ karakolu ├Ân├╝nde GaziÔÇÖye ate┼č edeceklerdi. ├çetenin reisi Lazistan milletvekili Ziya Hur┼čitÔÇÖti. Ziya Hur┼čit ve arkada┼člar─▒ karga┼čadan yararlanarak Yemi┼č ├žar┼č─▒s─▒nda bekleyen bir arabayla ┼×evkiÔÇÖnin r─▒ht─▒mda bekleyen motoruna gidecekler, motora binip Sak─▒z Adas─▒ÔÇÖna ka├žacaklard─▒. Ordudan, k├Ât├╝ hal nedeniyle at─▒lan ├çopur Hilmi, Sar─▒ Edip EfeÔÇÖnin De─čirmendereÔÇÖdeki ├žiftli─činin k├óhyas─▒yd─▒. Laz ─░smail, ─░stanbul kuyumcu soygununa kar─▒┼čan eski sab─▒kal─▒yd─▒, Samsun da kahve i┼čletiyordu. G├╝rc├╝ YusufÔÇÖda m├╝tareke y─▒llar─▒nda d├╝┼čman donanmas─▒n─▒n g├Âz├╝ ├Ân├╝nde bir Frans─▒z vapurunu ├ževirmi┼č; milyonlarca frank alm─▒┼čt─▒.
Ziya Hur┼čit, AlmanyaÔÇÖda deniz ara├žlar─▒ yap─▒m m├╝hendisli─či ├Â─črenimi g├Ârm├╝┼č; yurda d├Ân├╝nce de ilk TBMMÔÇÖne Lazistan Mebusu olarak girmi┼čti. Atak bir milletvekiliydi. Suikast├žileri ─░zmirÔÇÖe Ziya Hur┼čit, G├╝lcemal Vapuru ile getirmi┼č; Gaffarzade OteliÔÇÖnde Sar─▒ Edip Efe ile tan─▒┼čt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒. Ziya Hur┼čit, eski ─░ttihat├ž─▒lardan baytar Albay Rasim BeyÔÇÖden Sar─▒ Edip EfeÔÇÖye ┼čifreli bir mektup getirmi┼čti. Albay Rasim, ÔÇťTe┼čkilat─▒ MahsusaÔÇŁ diye bilinen gizli ├Ârg├╝t├╝n kurucular─▒ndand─▒. Vali Kaz─▒m Dirik Giritli ┼×evkiÔÇÖyi dinlerken deh┼čete d├╝┼č├╝yor; hemen harekete ge├žerek ihbarda ad─▒ ge├ženleri yakalat─▒yor. ─░lk yakalanan Ziya Hur┼čit oluyor. Sonra Rag─▒p Pa┼ča OteliÔÇÖnde bulunan Laz ─░smail ve G├╝rc├╝ Yusuf yakalan─▒yor. ├çopur HilmiÔÇÖde Kar┼č─▒yakaÔÇÖda yakalan─▒yor. Yap─▒lan sorgularda Miralay Arif BeyÔÇÖin ad─▒ da ge├žiyor. Arif Bey Gazi Pa┼čaÔÇÖya ba─čl─▒ bir kumandand─▒. Samsuna birlikte ├ž─▒km─▒┼člard─▒. Kaz─▒m DirikÔÇÖin de yard─▒mc─▒l─▒─č─▒n─▒ yapm─▒┼čt─▒. Bu da Kaz─▒m DirikÔÇÖi hayretler i├žinde b─▒rakan ba┼čka bir geli┼čmeydi. Laz ─░smailÔÇÖin sorgusunda Ziya Hur┼čit kendisini AnkaraÔÇÖya g├Ât├╝rm├╝┼č, ba┼čka birisiyle de g├Âr├╝┼čt├╝rm├╝┼č. Ankara da Gazi Pa┼čaÔÇÖya suikast yap─▒laca─č─▒ndan kesin olarak Laz ─░smailÔÇÖe bahsetmemi┼čler. Sonra Ziya Hur┼čit kendisini ─░zmirÔÇÖe soygun i├žin getirmi┼č ve burada suikastten bahsetmi┼čtir. ─░zmir toplant─▒lar─▒nda Yusuf, Hilmi ve Ziya vard─▒. ─░smailÔÇÖin sonraki ifadesinde ┼×├╝kr├╝ BeyÔÇÖin ─░stanbulÔÇÖdan hareketlerinde Ziya ile g├Âr├╝┼čt├╝─č├╝n├╝ ve kendisinin konu┼čmad─▒─č─▒n─▒ s├Âylemi┼čti.
┼×├╝kr├╝ Bey ─░ttihat ve TerakkiÔÇÖnin Milli E─čitim Bakanlar─▒ndand─▒. ┼×├╝kr├╝ Beyle Sar─▒ Efe EdipÔÇÖin dostluklar─▒ eskiye dayan─▒yordu.
G├╝rc├╝ Yusuf da sorgusunda Ziya Hur┼čit ve ─░smailÔÇÖle AnkaraÔÇÖya gitti─čini belirtti. Kendisine Gazi Pa┼čaÔÇÖya suikast yap─▒lmas─▒n─▒ ├Ânerdiklerini s├Âyledi. ZiyaÔÇÖn─▒n karde┼či FaikÔÇÖin engel oldu─čunu ve bunun ├╝zerine ZiyaÔÇÖn─▒n kendilerini ─░stanbulÔÇÖa g├Ânderdi─čini belirtti. ─░stanbulÔÇÖda ┼×├╝kr├╝ BeyÔÇÖin evinde topland─▒klar─▒n─▒ ve ─░zmir suikastinin kararla┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒n─▒ s├Âyledi. ─░stanbulÔÇÖdan hareket ederken ┼×├╝kr├╝ BeyÔÇÖin silahlar─▒ vapura getirdi─čini ayr─▒ca kendisine y├╝z lira para verildi─čini ve memuriyet vaat edildi─čini belirtti.
***
Mustafa Kemal Ziya Hur┼čitÔÇÖle konu┼čtuktan sonra Sar─▒ Edip Efe ve ┼×├╝kr├╝ BeyÔÇÖin tutuklanmalar─▒n─▒ emretti. Ziya Hur┼čitÔÇÖin Mustafa KemalÔÇÖle ikinci g├Âr├╝┼čmesinden sonra Mustafa Kemal suikastin Ankara eski Valisi Abd├╝lkadir BeyÔÇÖle ┼×├╝kr├╝ Bey taraf─▒ndan tertip edildi─čini Ba┼čbakan ─░smet Pa┼ča ile ─░├ži┼čleri bakan─▒ Recep Peker ve ─░stanbul Valisi S├╝leyman Beye iletti.

─░stanbulÔÇÖda yakalanan Sar─▒ Edip polis m├╝d├╝r├╝ Ekrem taraf─▒ndan sorguland─▒ ve EfeÔÇÖden suikastin Terakkiperver Partisi umumi heyeti taraf─▒ndan kararla┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒ yolunda bir itirafda bulundu. Sar─▒ Efe Edip, duru┼čmalarda, suikasti h├╝k├╝mete haber vermek ├╝zere ─░stanbulÔÇÖa gitti─čini, ─░stanbulÔÇÖda Celal BayarÔÇÖ─▒ bulup, olup bitenleri ona haber verece─čini s├Âylemi┼čti.

Vali Kaz─▒m Pa┼ča Ba┼čbakanl─▒k ve ─░├ži┼čleri Bakanl─▒─č─▒na g├Ânderdi─či 16 Haziran tarihli ┼čifrede suikasttaki d─▒┼č ili┼čki olas─▒l─▒─č─▒ ├╝zerinde durmu┼čtu. Sar─▒ EdipÔÇÖin yak─▒n arkada┼č─▒ Torbal─▒ Emin Bey suikasttan ├Ânceki 1, 5 ay i├žinde ikinci kez AtinaÔÇÖya gitmi┼čti ve suikast s─▒ras─▒nda da oradayd─▒.
─░smet ve Kaz─▒m Pa┼čaÔÇÖlar─▒n ve mahkeme ba┼čkan─▒ Kel AliÔÇÖnin ku┼čkular─▒ o s─▒rada YunanistanÔÇÖda bulunan Ethem ve karde┼čleriyle ÔÇťTe┼čkilat─▒ MahsusaÔÇŁ liderlerinden Ku┼č├žuba┼č─▒ E┼čref ve karde┼či Hac─▒ Sami ├╝zerinde yo─čunla┼čm─▒┼čt─▒. Ku┼č├žuba┼č─▒ E┼čref ve karde┼či Hac─▒ Sami 1924 y─▒l─▒nda h├╝k├╝met taraf─▒ndan d├╝┼čmanla i┼čbirli─či yapt─▒klar─▒ gerek├žesiyle yurtta┼čl─▒ktan ├ž─▒kar─▒lan 150 ki┼či aras─▒nda yer al─▒yorlard─▒. Genel olarak ku┼čkular ─░ttihat ve Terakki ile birlikte YunanistanÔÇÖdaki Ethem Bey ile Ku┼č├žu Ba┼č─▒ E┼čref ve karde┼či Hac─▒ Sami ├╝zerindeydi.
***
Suikast plan─▒n─▒n ortaya ├ž─▒kart─▒lmas─▒ ve tutuklananlar─▒n itiraflar─▒ do─črultusunda Mustafa Kemal ve ─░stiklal Mahkemesi Y├╝ksek KuruluTerakkiperver Cumhuriyet Partisi ad─▒ alt─▒na ├žal─▒┼čan bir komite oldu─čuna inand─▒. Bu kurulu┼čun t─▒pk─▒ ─░ttihat ve Terakki Cemiyetinde oldu─ču gibi bir de fedai ┼čubesi bulunuyordu.

Terakkiperver Cumhuriyet Partisi 17 Kas─▒m 1924 g├╝n├╝ Kaz─▒m Karabekir ba┼čkanl─▒─č─▒nda kurulmu┼č. Anadolu ve Rumeli M├╝dafaa-i Hukuk grubunun kurulmas─▒ ile ba┼člayan ilk siyasi parti olu┼čumu s─▒ras─▒nda iki grup ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒. Birincisi Mustafa Kemal ba┼čkanl─▒─č─▒ndaki grup ve ─░kinci grupta suikast lideri Ziya Hur┼čitÔÇÖin ve Ali ┼×├╝kr├╝ BeyÔÇÖin bulundu─ču gruptu. ─░kinci grup ├╝yeleri Kaz─▒m Karabekir ba┼čkanl─▒─č─▒ndaki Terakkiperver Cumhuriyet Partisine kat─▒lm─▒┼člard─▒. Partinin kurucular─▒ Refet Pa┼ča, Cafer Tayyar pa┼ča, R├╝┼čt├╝ Pa┼ča, Albay Arif Bey, ┼×├╝kr├╝ Bey, Saruhan Milletvekili Abidin Bey, Sivas Milletvekili Halis Turgut, Eski ─░├ži┼čleri bakan─▒ ─░smail Canbulat, Kara Vas─▒f BeyÔÇÖdi.
***
Karabekir Pa┼ča AnkaraÔÇÖda tutukland─▒. Ama ─░smet Pa┼ča yak─▒n arkada┼č─▒n─▒ hemen serbest b─▒rakt─▒rd─▒. ─░├ži┼čleri Bakan─▒ Recep Peker durumu Cumhurba┼čkanl─▒─č─▒na ihbar etti. G├Âr├╝len l├╝zum ├╝zerine Atat├╝rk ─░smet Pa┼čaÔÇÖya ┼čifreli telgraf ├žeker.

─░stiklal Mahkemesi, tutuklananlar─▒n ifadelerini ald─▒ktan sonra suikast karar─▒n─▒n Terakkiperver ├Ânderleri taraf─▒ndan al─▒nd─▒─č─▒ hakk─▒nda sonuca varm─▒┼čt─▒r. ÔÇťSuikast giri┼čiminin ki┼čisel nitelikte olmay─▒p, bir siyasal z├╝mrenin siyasal ama├žla ├Âteden beri haz─▒rlad─▒─č─▒, AnkaraÔÇÖda son g├╝nlerde BursaÔÇÖda bu karar─▒ uygulamaya ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ tutuklananlar─▒n a├ž─▒k ifadeleri ve bunlar─▒n yapt─▒klar─▒ seyahatler ile belli olmu┼čtur. ─░stiklal Mahkemesinin bu karar─▒n─▒ uygun bulurum. Aksi sonu├žlar bunlar─▒n tutuklanmalar─▒na de─čil tersine serbest b─▒rak─▒lmalar─▒ndad─▒r. Buna g├Âre Kaz─▒m KarabekirÔÇÖin ayr─▒ tutulmas─▒ kesinlikle do─čru olmaz. ÔÇŁ
─░smet Pa┼ča iki ate┼č aras─▒nda kald─▒. Gazi Pa┼ča ile ─░smet Pa┼ča aras─▒ndaki ├žekilen gizli ┼čifreler o g├╝n ve ertesi g├╝n de s├╝rer.

─░smet Pa┼ča ayn─▒ g├╝n d├╝┼č├╝ncelerini, kayg─▒ ve g├Âzlemlerini bildirir. Olayda, serinkanl─▒ davran─▒lmas─▒n─▒ ister; tutuklanmalar─▒n suikast├žiler ile s─▒n─▒rl─▒ tutulmas─▒nda ─▒srar eder. ├ç├╝nk├╝ ─░smet Pa┼čaÔÇÖya g├Âre Kaz─▒m KarabekirÔÇÖin, Fuat Pa┼čaÔÇÖn─▒n ve benzerlerinin tutuklanmalar─▒ herkesin y├╝re─činde s─▒ras─▒ ile ┼ča┼čk─▒nl─▒k, ac─▒ ve direnme duygular─▒ olu┼čacakt─▒r. Ayr─▒ca ┼čahsen Mustafa KemalÔÇÖle ├žok zararl─▒ olaca─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝ i├žin genel tutuklamalar yap─▒lmas─▒na ─░smet Pa┼ča kar┼č─▒ ├ž─▒km─▒┼čt─▒r.

Atat├╝rk, ─░smet Pa┼čaÔÇÖy─▒ KarabekirÔÇÖin tutuklanmas─▒ ve soru┼čturman─▒n geni┼čletilmesi konular─▒nda inand─▒rmakta g├╝├žl├╝k ├žekti.

Sonu├žta anla┼čmazl─▒k giderilir ve ─░smet Pa┼ča ikna edilir. Mustafa Kemal onu ─░zmirÔÇÖe ├ža─č─▒r─▒r.
─░smet Pa┼ča, ─░zmirÔÇÖe gelir gelmez mahkeme ├╝yeleriyle g├Âr├╝┼čm├╝┼č; Ziya Hur┼čitÔÇÖin abisi Faik Bey ile Sabit BeyÔÇÖin sorgular─▒nda haz─▒r bulunmu┼čtu. Faik bey, Kaz─▒m KarabekirÔÇÖi su├žlay─▒c─▒ ifadeler kullanm─▒┼čt─▒. ÔÇťBir g├╝n MeclisÔÇÖe geldi─čimde Kaz─▒m Karabekir Pa┼čaÔÇÖn─▒n toplant─▒ salonunda oturmakta oldu─čunu g├Ârd├╝m. Yan─▒na gittim. Bana Mustafa KemalÔÇÖin Bursa ├ževresinde gezide oldu─čunu biliyorsunuz. Bu s─▒rada vefat ederse ─░smet Pa┼čaÔÇÖya ben ne vaziyet alabilirim? Diye sordu. Durup dururken b├Âyle bir soru kar┼č─▒s─▒nda kalmakl─▒─č─▒ma hi├ž anlam veremedim. B├Âyle bir ┼čey olursa ─░smet Pa┼čaÔÇÖn─▒n bizlerle g├Âr├╝┼čece─čini ben asla sanm─▒yorum. Meclisin b├╝y├╝k ├žo─čunlu─ču elindedir. Alaca─č─▒ karar─▒ partisine de kabul ettirir. Bu konuda kimseyle g├Âr├╝┼čmeye gerek g├Ârmez. Pa┼ča g├Âr├╝┼čmek isterse sizi Ba┼čbakan yapmak suretiyle kendisinin cumhurba┼čkanl─▒─č─▒na gelmesini kabul etmek gerekir diye cevap verdim. Bu yan─▒t─▒m kar┼č─▒s─▒nda duraklad─▒. Fakat, Cumhurba┼čkan l─▒─č─▒n─▒ ─░smet Pa┼čaÔÇÖya verelim mi? diye sordu. Teredd├╝ts├╝z vermemiz gerekir yan─▒t─▒n─▒ verdim. ÔÇŁ
─░smet Pa┼ča, Sabit BeyÔÇÖin sorgusunu da izlemi┼čti. Sabit Bey; ÔÇť┼×├╝kr├╝ Bey, Ziya Hur┼čit ve Ay─▒c─▒ Arif BeyÔÇÖden nas─▒l ku┼čkuland─▒─č─▒n─▒, ku┼čku ve endi┼čelerini Rauf Bey ile Ali Fuat Pa┼čaÔÇÖya nas─▒l anlatt─▒─č─▒n─▒ ─░smet Pa┼čaÔÇÖya bir bir aktard─▒ÔÇŁ. ─░smet Pa┼ča bu sorgular─▒ dinledikten sonra ku┼čkular─▒ direnci sona erdi. ─░smet Pa┼ča engeli kalk─▒nca da tutuklamalar h─▒zland─▒.

ÔÇťKel AliÔÇŁ diye an─▒lan Albay Ali ├çetinkaya, Ziya Hur┼čitÔÇÖe siyasal amac─▒n─▒ soruyor, Ziya Hur┼čit anlat─▒yordu:
ÔÇťGe├žen y─▒l bu zamanlar ─░stanbulÔÇÖda Ankara Valisi Abd├╝lkadir Bey ile g├Âr├╝┼čt├╝m. O zaman Terakkiperver Parti ├Ârg├╝t├╝ yoktu. Abd├╝lkadirÔÇÖi ├Ânceden tan─▒r─▒m. Temasa ge├žtim. Di─čer arkada┼člarda vard─▒. Hallerini be─čenmedim, durumlar─▒n─▒ olumsuz g├Ârd├╝m. Bu sebeple d├╝┼č├╝nd├╝m ta┼č─▒nd─▒m h├╝k├╝met darbesine Abd├╝lkadir ile karar verdik. ÔÇŁdedi.
Sonra ─░stiklal mahkemesi ba┼čkan─▒ Ali ├çetinkaya ┼ču soruyu sordu:ÔÇŁpeki ama bu kadar b├╝y├╝k bir i┼č iki ki┼či ile yap─▒lamaz. Herhalde bir siyasi z├╝mrenin kat─▒l─▒m─▒ ya da fikri al─▒nmak gerekmez mi? Ziya Hur┼čit, ÔÇŁben onu d├╝┼č├╝nmedim, her ┼čeyden ├Ânce suikast─▒ en kolay yoldan yapmak d├╝┼č├╝ncesindeydimÔÇŁ diye cevap verdi. Kel Ali ┼×├╝kr├╝ BeyÔÇÖle nas─▒l tan─▒┼čt─▒klar─▒n─▒ sordu. ÔÇťKad─▒k├Ây iskelesinde tan─▒┼čt─▒k. Abd├╝lkadir tan─▒┼čt─▒rd─▒. AnkaraÔÇÖda suikast i├žin elimiz ┼×├╝kr├╝ BeyÔÇÖdir demi┼čtiÔÇŁ diye cevaplad─▒. Kel Ali, ÔÇťBakanlar KuruluÔÇÖnu d├╝┼č├╝rmekle i┼če ba┼člamak karar─▒ verdiniz. AnkaraÔÇÖya gidiyorsunuz. Sonra?ÔÇŁ diye sordu. ÔÇťMevsim k─▒┼č oldu─čundan ┼×├╝kr├╝ Bey zaman─▒ uygun bulmad─▒. Suikast─▒n Cumhurba┼čkan─▒n─▒n da bulundu─ču bir Bakanlar Kurulu toplant─▒s─▒nda yap─▒lmas─▒n─▒ uygun buluyordu. ÔÇŁRauf Bey ile o g├╝nlerde g├Âr├╝┼čt├╝n├╝z m├╝?ÔÇŁdiye sordu Kel Ali. G├Âr├╝┼čt├╝m yan─▒t─▒n─▒ ald─▒. ÔÇťBu meseleye temas ettiniz mi?ÔÇŁ diye sordu bu sefer Kel Ali; ÔÇťHay─▒rÔÇŁ dedi,

Kel Ali, Ali Fuat Pa┼čaÔÇÖn─▒n suikastle ilgisini sordu. Ziya Hur┼čitÔÇÖte ÔÇťHay─▒r esasen suikast i┼čine karar verdikten sonra b├╝t├╝n Terakkiperver Partisi ├╝yeleri ile ili┼čkimi kesmi┼čtim. Hepsi korkak ve ├žekingen insanlard─▒. ─░├žlerinde suikast yapacak adam bulam─▒yordumÔÇŁ diye cevaplad─▒. ÔÇťAnkaraÔÇÖda Laz ─░smail ile giderken yolda ┼či┼čmanca birine rastlam─▒┼č, konu┼čmu┼č, bu adam Kaz─▒m Karabekir Pa┼čaÔÇÖd─▒r demi┼čsinizÔÇŁ dedi Kel Ali. ÔÇŁEvet, MeclisÔÇÖe gelirken selamla┼čt─▒k. Durup, konu┼čmad─▒m ÔÇťdedi Ziya Hur┼čit.

Ziya Hur┼čit daha sonra ─░stanbulÔÇÖda Abd├╝lkadir ile bulu┼čtu─čunu, Abd├╝lkadirÔÇÖin, AnkaraÔÇÖda i┼čin olmay─▒┼č─▒na ├žok ├╝z├╝ld├╝─č├╝n├╝, sonra ┼×├╝kr├╝ Beyin gelip Arif BeyÔÇÖden bahsetti─čini onun i├žin en emin adamlar─▒ oldu─čunu s├Âyledi─čini belirtti. ─░zmirÔÇÖle ilgili olarak da ├Ânce Bulgar ├žar┼č─▒s─▒nda Nis Bah├žesiÔÇÖnde, ┼×├╝kr├╝ ve Abd├╝lkadirÔÇÖle bulu┼čtu─čunu s├Âyledi. ┼×├╝kr├╝ BeyÔÇÖin ─░zmirÔÇÖde Sar─▒ Efe EdipÔÇÖten bahsetti─čini belirtti. Kendisinden ─░zmirÔÇÖe gidip EdibÔÇÖe tavsiye mektubu vermesini istediklerini anlatt─▒. Bu s─▒rada Rasim BeyÔÇÖin geldi─čini ve ├žok tehlikeli bir i┼č yap─▒yorsunuz Allah muvaffak etsin dedi─čini s├Âyledi.

Ziya Hur┼čitÔÇÖin sorgusundan sonra Laz ─░smailÔÇÖin sorgusuna ge├žildi. ─░smail, Ziya Hur┼čitÔÇÖin anlatt─▒klar─▒n─▒ do─črulad─▒. Suikast plan─▒n─▒n AnkaraÔÇÖdayken yap─▒ld─▒─č─▒n─▒ da a├ž─▒klad─▒. AnkaraÔÇÖda Ziya ile Arif BeyÔÇÖin evine gittiklerini sonra da ┼×├╝kr├╝ BeyÔÇÖin geldi─čini anlatt─▒. Sonra, Ziya Hur┼čit ile san─▒k pa┼čalar─▒ ├Âfkelendiren ifadesini vermeye ba┼člad─▒: ÔÇťSuikast karar─▒ Terakkiperver Partisi genel merkezince al─▒nm─▒┼čt─▒r. ÔÇŁ dedi. Sorgusuna Ziya Hur┼čitÔÇÖin durumunun ├žok k├Ât├╝ oldu─čunu anlad─▒─č─▒n─▒ gerek bu ├Âzel durum gerekse genel durum hakk─▒nda ba┼č─▒ndaki meseleyi Celal BayarÔÇÖa anlatmak istedi─čini s├Âyleyip devam etti. ─░stanbulÔÇÖda Celal BayarÔÇÖ─▒ ararken Saruhan Milletvekili Abidin BeyÔÇÖle kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒n─▒ ve ondan Celal BayarÔÇÖ─▒n Bo─čazi├žiÔÇÖnde oturdu─čunu ├Â─črendi. ┼×├╝kr├╝ BeyÔÇÖle 3 ay ├Ânce suikast hakk─▒nda ─░stanbul da g├Âr├╝┼čt├╝─č├╝n├╝ ve bu i┼či yapmaya azmetti─čini ve kendilerini k─▒┼čk─▒rtt─▒─č─▒n─▒ s├Âyledi. ┼×├╝kr├╝ BeyÔÇÖe bu i┼čten vazge├žmesi gerekti─čini s├Âylemi┼č ve kendisinin de ba┼č─▒n─▒ yakaca─č─▒n─▒ belirtti. ┼×├╝kr├╝ Bey buna cevap olarak bu i┼čin genel kurulca kararla┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒n─▒ s├Âyledi. Sar─▒ Efe, Rasim BeyÔÇÖle yeniden g├Âr├╝┼čt├╝─č├╝n├╝ ve ┼×├╝kr├╝ BeyÔÇÖi bu i┼čten vazge├žirtmesini istedi─čini belirtti. Sar─▒ Efe ┼×├╝kr├╝ BeyÔÇÖin ├çerkes Ahmet ve kendisiyle beraber ├žal─▒┼čmas─▒n─▒ istedi─čini fakat bunu kabul etmedi─čini belirtti. ─░zmirÔÇÖde Ziya Hur┼čitÔÇÖle g├Âr├╝┼čt├╝─č├╝n├╝ ve Ziya Hur┼čitÔÇÖe defalarca ┼×├╝kr├╝ BeyÔÇÖin yaln─▒z ba┼č─▒na hareket etti─čini s├Âyleyerek uyard─▒─č─▒n─▒ belirtti. ┼×├╝kr├╝ÔÇÖn├╝n kendi kendine b├Âyle giri┼čimlerde bulunmas─▒n─▒ yanl─▒┼č g├Ârd├╝─č├╝n├╝ ekledi. Daha sonra ─░stanbulÔÇÖa giderken kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒ Abidin Bey ile bu konuyu konu┼čtu─čunu, para meselesinden bahsettiklerini ve Abidin BeyÔÇÖin para bulmak i├žin gitti─čini s├Âyledi. AbidinÔÇÖin paray─▒ bulamad─▒ktan sonra ┼×├╝kr├╝ BeyÔÇÖin nas─▒l para buldu─čunu kendi d├╝┼č├╝ncesiyle Sar─▒ Efe emin olmamakla birlikte ┼×├╝kr├╝ BeyÔÇÖin Kara KemalÔÇÖle temasta oldu─čunu, para yard─▒m─▒n─▒ da Cavit BeyÔÇÖin yapt─▒─č─▒n─▒ belirtti.
***
┼×├╝kr├╝ Bey mahkeme taraf─▒ndan kendisine y├Âneltilen b├╝t├╝n su├žlamalar─▒ reddetti ve bunlarla hi├žbir alakas─▒ olmad─▒─č─▒n─▒ s├Âyledi. Bunun ├╝zerine mahkemece ┼×├╝kr├╝ Bey, Sar─▒ Efe ve Rasim Beylerle y├╝zle┼čtirildi. Rasim Bey, ┼×├╝kr├╝ BeyÔÇÖin suikast konusunda g├Âr├╝┼čmelerini duru┼čmada anlatt─▒. Rasim Bey, ┼×├╝kr├╝ BeyÔÇÖin Ziya Hur┼čit ile Laz ─░smailÔÇÖi EdipÔÇÖe g├Ândermek istedi─či zaman, ona g├Ândermemesi gerekti─čini, EdipÔÇÖin suikast taraftar─▒ olmad─▒─č─▒n─▒ s├Âyledi. Tavsiye mektubunu da bu y├╝zden Rasim Bey tasvip etmedi─čini ama bira i├žerken sarho┼člukla mektubu imzalad─▒─č─▒n─▒ anlatt─▒.

Sonra Sar─▒ Efe salona geldi. O da ┼×├╝kr├╝ BeyÔÇÖin b├╝t├╝n arkada┼člar─▒ ile birlikte suikast karar─▒ ald─▒klar─▒n─▒ kendisine anlatt─▒─č─▒n─▒ s├Âyledi ve kendisiyle de ├žal─▒┼čmas─▒n─▒ teklif etti─čini belirtti. ┼×├╝kr├╝ Bey b├╝t├╝n bu a├ž─▒klamalara ra─čmen suikastle bir ilgisi olmad─▒─č─▒n─▒ s├Âyledi. Avukatlar tutaca─č─▒n─▒, bu i┼či d├╝zeltece ─čini s├Âyledi. Bunun ├╝zerine mahkeme ba┼čkan─▒ ─░stiklal MahkemeÔÇÖsinin avukatlar─▒n cambazl─▒─č─▒na gelmeyece─čini, ne s├Âyleyecekse a├ž─▒k├ža s├Âylemesini istedi. ┼×├╝kr├╝ Bey sadece arkada┼člar─▒n─▒n tuza─ča d├╝┼čt├╝─č├╝n├╝ s├Âyleyebildi.

Laz ─░smailÔÇÖin sorgusunda da ┼×├╝kr├╝ BeyÔÇÖin suikast─▒ planlad─▒─č─▒ ileri s├╝r├╝lm├╝┼čt├╝. Tan─▒klar─▒n bu a├ž─▒k ifadeleri ve yap─▒lan y├╝zle┼čtirme sonunda savc─▒ Necip Ali, Mahkeme ba┼čkan─▒ Ali Bey, ├╝yeler K─▒l─▒├ž Ali ve Doktor Re┼čit Galip Beylerin kafalar─▒nda suikast ├Ârg├╝t├╝ belirlenmi┼čti: ┼×├╝kr├╝ Bey, Ankara eski valisi Abd├╝lkadir. . . Ve arkalar─▒nda Kara Kemal. . . Ve ─░ttihat ve Terakki. . . Ve ikinci grup. . . Ve Terakkiperver Cumhuriyet Partisi. . .

Savc─▒ Necip Ali Bey, haz─▒rlad─▒─č─▒ ek iddianame ile Kaz─▒m Karabekir, Ali Fuat(Cebesoy)Pa┼ča, Pa┼ča, Cafer Tayyar (E─čilmez)Pa┼ča ile Sabit (Sa─č─▒ro─člu), Halis Turgut, M├╝nir H├╝srev(G├Âle), ─░ttihat├ž─▒lar─▒n ─░├ži┼čleri bakanlar─▒ndan ─░smail Canbulat, Halis Turgut ve eski Maliye Bakan─▒ Cavit Bey ile ÔÇť─░a┼če Naz─▒r─▒ÔÇŁ diye bilinen Kara KemalÔÇÖin cezaland─▒r─▒lmalar─▒n─▒ istemi┼čti. Bu y├╝zden b├╝t├╝n g├Âzler Terakkiperver Cumhuriyet Partisi lideri Kaz─▒m KarabekirÔÇÖe dikilmi┼čti.
***
Kaz─▒m Karabekir Pa┼ča verdi─či ifadede; ÔÇťTerakkiperver partisi i├žinde etkili olarak yer alan herhangi birini bilmedi─čini ve parti pro─čram─▒n─▒n ikinci grup ├╝yeleriyle Kara Kemal taraf─▒ndan g├Âr├╝┼č├╝ld├╝─č├╝ ve pro─čramda de─či┼čiklik yapt─▒klar─▒ iddialar─▒ hakk─▒nda herhangi bir bilgisinin olmad─▒─č─▒n─▒, pro─čram─▒n bir k─▒sm─▒n─▒n terc├╝me edildi─čini ancak Cavit Bey taraf─▒ndan terc├╝me edilip edilmedi─či sorusuna da bunu bilmedi─činiÔÇŁ s├Âyledi.

Kara KemalÔÇÖin partiyle ili┼čkisi oldu─čunu da ondan ho┼članmad─▒─č─▒ i├žin hissetmedi─čini ekledi. Parti kurulmadan ├Ânce sadece Rauf BeyÔÇÖle g├Âr├╝┼čt├╝─č├╝n├╝ ve program─▒n m├╝zakeresinde bulunmad─▒─č─▒n─▒ a├ž─▒klad─▒. Kendisinin neden muhalefete ge├žti─čini de ┼č├Âyle a├ž─▒klad─▒; ÔÇťGazi Pa┼ča ile birlikte bir├žok zorlu─ča g├Â─č├╝s gerdiklerini bunu Gazi Pa┼čaÔÇÖn─▒n kendisinin de bildi─čini ancak aralar─▒ndaki bu birli─čin bir tak─▒m art niyetli insanlar taraf─▒ndan araya girmeleriyle bozuldu─čunuÔÇŁ belirtti. ÔÇťZaferler elde edildikten sonra bir tak─▒m yeni insanlar─▒n yeni hedeflere varmak i├žin kendilerini yerdiklerini ve birinci ayr─▒l─▒─č─▒n Lozan g├Âr├╝┼čmeleri s─▒ras─▒nda Rauf Bey ile ─░smet Pa┼ča aras─▒nda ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒n─▒, Sivas KongresiÔÇÖnde ├žok k├Ât├╝ bir durumla kar┼č─▒la┼čt─▒klar─▒n─▒, bir├žok ki┼či mahvolacakken kendi ├žabalar─▒yla bu durumu halletti─čini ama baz─▒ ki┼čilerin kendisini ├╝st├╝ kapal─▒ olarak k├Ât├╝ledi─čini ve ─░smet Pa┼ča ile Rauf Bey aras─▒ndaki so─čuklu─čun bir t├╝rl├╝ giderilemedi─čini bunun i├žin u─čra┼čt─▒─č─▒n─▒ ancak bir sonu├ž elde edemedi─činiÔÇŁanlatt─▒.

Pa┼ča; ÔÇť Muhalefet ko┼čullar─▒n─▒n olmas─▒ i├žin ─▒srar etmedi─čini, arkada┼člar─▒n─▒n muhalefet kurulsun gibi ├Ânerileri kar┼č─▒s─▒nda ve Meclisin durumu kar┼č─▒s─▒nda muhalefetin olu┼čtu─čunuÔÇŁ a├ž─▒klad─▒. Ayr─▒ca ÔÇťpartisinin kurulmas─▒ iyi olmasayd─▒ h├╝k├╝metin bu giri┼čimi yasaklamas─▒ gerekti─čini ve Mustafa KemalÔÇÖde istemeseydi zaten bu partinin kurulamayaca─č─▒n─▒ÔÇŁ belirtti.
Kaz─▒m Karabekir, ┼×├╝kr├╝ BeyÔÇÖin suikast te┼čebb├╝slerinden haberi olmad─▒─č─▒n─▒ ayr─▒ca ha-beri olsayd─▒ bunu hemen ihbar edece─čini s├Âyledi. Laz ─░smailÔÇÖin kendisini su├žlad─▒─č─▒ ifadesiyle ilgili olarak da Laz ─░smailÔÇÖin pis bir herif oldu─čunu ve mahkemeyi aldatmak i├žin kendi ismini verdi─čini ayr─▒ca on be┼č ki┼či AnkaraÔÇÖda Mecliste b├Âyle bir toplant─▒ yapmalar─▒n─▒n m├╝mk├╝n olmad─▒─č─▒n─▒ b├Âyle ┼čeylerin uyduruldu─čunu a├ž─▒klad─▒. ÔÇŁ

Mahkemenin ┼×├╝kr├╝, Arif ve Abidin BeyÔÇÖlerin b├Âyle bir toplant─▒ya kat─▒ld─▒klar─▒n─▒ belirtmesi ├╝zerine de; ÔÇťBunun olabilece─čini, ancak bu olaydan ├╝z├╝nt├╝ duydu─čunu, yasalar─▒n d─▒┼č─▒na ├ž─▒kan─▒ h├╝k├╝metin yakalamas─▒ gerekti─čini belirtti. ÔÇŁ
***
─░stiklal Mahkemesi Ba┼čkan─▒ Ali Bey, suikasttan ├žok Terakkiperver PartisiÔÇÖnin kurulu┼ču ile ilgiliydi. Ayn─▒ sorular Ali Fuat Pa┼čaÔÇÖya da soruldu. Ali Fuat Pa┼ča partinin genel sekreteriydi. Pa┼ča, ifadesinde, Kara KemalÔÇÖi hi├ž tan─▒mad─▒─č─▒n─▒, ad─▒n─▒ uzaktan duydu─čunu ve parti hakk─▒nda hi├ž konu┼čmad─▒ ─č─▒n─▒ ayn─▒ ┼čekilde Abd├╝lkadirÔÇÖi de Selanik ve MeclisÔÇÖte g├Ârd├╝─č├╝n├╝ ama tan─▒mad─▒─č─▒n─▒ belirtti. Parti program─▒n─▒n kimler taraf─▒ndan yap─▒ld─▒─č─▒n─▒ bilmedi─čini ve halk partisinde ilkelerin oldu─čunu ancak pro─čram─▒n olmad─▒─č─▒n─▒ bu y├╝zden muhalefete ge├žti─čini, suikastten haberi olsayd─▒ vatan─▒n en namuslu evlad─▒n─▒n yapaca─č─▒n─▒ yapar ve suikasti h├╝k├╝mete ve Mustafa KemalÔÇÖe bildirece─činiÔÇŁ belirtti. Suikastte ad─▒ ge├žen ┼čah─▒slar─▒n parti ├╝yeleri oldu─ču kadar TBMMÔÇÖnin de ├╝yeleri oldu─čunu suikastin parti kapat─▒ld─▒ktan sonra planland─▒─č─▒n─▒ ve kendisinin bunlarla hi├žbir ba─člant─▒s─▒ olmad─▒─č─▒n─▒ ekledi.

Refet Pa┼ča ifadesinde; ÔÇťSuikast hakk─▒nda bir bilgisi olmad─▒─č─▒n─▒ ancak ┼×├╝kr├╝ Bey ile Sabit Bey arars─▒nda bu konuda bir kavga oldu─čunu bildi─čini, Cavit BeyÔÇÖin yak─▒n arkada┼č─▒ oldu─čunu partiyle ilgili g├Âr├╝┼čmedi─čini ancak Canbulat BeyÔÇÖle g├Âr├╝┼čt├╝─č├╝n├╝ ve Canbulat BeyÔÇÖin parti program─▒n─▒n herhangi biriyle g├Âr├╝┼č├╝ld├╝─č├╝ konusunda kendisine bir ┼čey s├Âylemedi─činiÔÇŁ a├ž─▒klad─▒.

Cafer Tayyar Pa┼ča ifadesinde suikast hakk─▒nda hi├žbir ┼čey duymad─▒─č─▒n─▒, ┼×├╝kr├╝ Bey ile arkada┼člarla beraber g├Âr├╝┼čt├╝─č├╝n├╝ her ne surette olursa olsun h├╝k├╝metin ba┼čar─▒lar─▒ i├žin dua etti─čini belirtti. Kara KemalÔÇÖle de hi├ž g├Âr├╝┼čmedi─čini ekledi.

Emekli Albay ├çolak Selahattin ifadesinde Kara Kemal BeyÔÇÖin Terakkiperver partisinin kurulu┼čunda yapt─▒─č─▒ ├žal─▒┼čmalar─▒ anlatt─▒. Evlerinde Kara KemalÔÇÖle ama├žlar─▒n─▒n ne oldu─čunu, arkada┼člar─▒n─▒n olup olmad─▒─č─▒n─▒ konu┼čtuklar─▒n─▒ ve verilen cevaplar─▒n kendilerini tatmin etmedi─čini ve ┼č├╝phe de kald─▒klar─▒n─▒ belirtti. Kurtulu┼čtan sonra Kara KemalÔÇÖin Cavit Bey, H├╝seyin Cahit Bey ve Rahmi BeyÔÇÖle ─░ttihat ve Terakki hesab─▒na toplant─▒ yapt─▒klar─▒ iddialar─▒ i├žin herhangi bir bilgisi olmad─▒─č─▒n─▒ a├ž─▒klad─▒.

R├╝┼čt├╝ Pa┼ča ifadesinde suikast olay─▒ndan haberi olmad─▒─č─▒n─▒ anlat─▒yor ama Abidin BeyÔÇÖin kendisine b├Âyle bir olaydan s├Âz etti─čini ve kendilerinin de ┼×├╝kr├╝ BeyÔÇÖi evinde bulup b├Âyle bir ┼čey olup olmad─▒─č─▒n─▒ sorduklar─▒n─▒ onun da b├Âyle bir ┼čey olmad─▒─č─▒n─▒ ve Sabit BeyÔÇÖin evham─▒ndan ba┼čka bir ┼čey olmad─▒─č─▒n─▒ kendilerine s├Âyledi─čini a├ž─▒klad─▒. Abidin BeyÔÇÖin ─░zmir de Sar─▒ EfeÔÇÖnin ├Ârg├╝t kurdu─čunu kendisine anlatt─▒─č─▒n─▒ ve R├╝┼čt├╝ Pa┼ča da h├╝k├╝metin var oldu─čunu kendisini ilgilendirmedi─čini ifadesinde belirtmi┼čtir.

Sivas Milletvekili Halis Turgut ifadesinde suikastle hi├žbir ilgisinin olmad─▒─č─▒n─▒ s├Âyleyince Ziya Hur┼čitÔÇÖle y├╝zle┼čtirilecek ve Ziya Hur┼čit konu┼čmas─▒nda, ─░stanbulÔÇÖda Trabzon Milletvekili Haf─▒z Mehmet BeyÔÇÖin kendisini ┼×├╝kr├╝ BeyÔÇÖle g├Âr├╝┼čt├╝rd├╝─č├╝n├╝ sonra da Erzurum Milletvekili R├╝┼čt├╝ Pa┼ča ve Sivas Milletvekili Halis Turgut Bey ile g├Âr├╝┼čt├╝rd├╝─č├╝n├╝ ve b├╝t├╝n konu┼čmalar─▒n suikast ├╝zerine yap─▒ld─▒─č─▒n─▒ a├ž─▒klad─▒. ─░smail Canbulat BeyÔÇÖde Kara KemalÔÇÖle ilgili bilgisi olmad─▒─č─▒n─▒, parti program─▒nda Kara KemalÔÇÖin yer almad─▒─č─▒n─▒ belirtti.
Haf─▒z Mehmet Bey de Ziya Hur┼čitÔÇÖin kendisine R├╝┼čt├╝ Pa┼ča, Halis Turgut ve Sabit ve Halet Beylerin de onay─▒ ile bir h├╝k├╝met darbesi yapacaklar─▒ndan s├Âz etti─čini belirtti.
─░smail Canbulat ve Halis Turgut Beyler ├Ânce 10ÔÇÖar y─▒la mahk├╗m olacaklar; bu karara itiraz etmeleri ├╝zerine mahkeme ikisini de idamla cezaland─▒racakt─▒.

─░damlar

13 Temmuz g├╝n├╝ mahkeme 13 idam karar─▒ verdi. Buna g├Âre ─░zmit millet vekili ┼×├╝kr├╝ Bey, Eski┼čehir Milletvekili Albay Arif Bey, Sivas Milletvekili Halis Turgut Bey, ─░stanbul Milletvekili ─░smail Canbulat, Erzurum Milletvekili R├╝┼čt├╝ Pa┼ča, eski Lazistan Milletvekili Ziya Hur┼čit, eski Trabzon Milletvekili Haf─▒z Mehmet, Laz ─░smail, G├╝rc├╝ Yusuf, Sar─▒ Efe Edip, ├çopur Hilmi ve Albay Rasim Bey ├Âl├╝m cezas─▒na ├žarpt─▒r─▒lm─▒┼člard─▒.
Ele ge├žirilemeyen ─░ttihat├ž─▒larÔÇÖ─▒n ─░a┼če Naz─▒r─▒ Kara Kemal ve eski Ankara Valisi Abd├╝lkadirÔÇÖde yokluklar─▒nda ├Âl├╝m cezas─▒na mahk├╗m olmu┼člard─▒.
Ankara Yarg─▒lamalar─▒
─░ttihat ve TerakkiÔÇÖnin ├╝nl├╝ Maliye Naz─▒r─▒ Cavit BeyÔÇÖin sorgusu 26 Temmuz g├╝n├╝ ba┼člad─▒. ─░stiklal Mahkemesi AnkaraÔÇÖya gelmi┼čti. Kara ├çete ad─▒ verilen ─░ttihat├ž─▒lar yarg─▒lan─▒yordu. Cavit Bey ifadesinde H├╝seyin Cahit ve Kara KemalÔÇÖle ─░smail Canbulat BeyÔÇÖle g├Âr├╝┼čt├╝─č├╝n├╝, kendi evinde topland─▒klar─▒n─▒, Kara KemalÔÇÖin Gazi Pa┼čaÔÇÖyla g├Âr├╝┼čmeleri ile ilgili konu┼čtuklar─▒n─▒, se├žimlere girip girmeme konusunda Gazi Pa┼čaÔÇÖdan bir istekte bulunmama karar─▒ ald─▒klar─▒n─▒ ve Gazi Pa┼čaÔÇÖn─▒n hizmetinde olduklar─▒n─▒ belirtti. Bunun d─▒┼č─▒nda parti program─▒ndan da bahsettiklerini ve ÔÇťHakimiyet ve saltanat m├╝nhas─▒ran milletindirÔÇŁ karar─▒na vard─▒klar─▒n─▒ belirtti. Gizli toplant─▒lar yapmad─▒klar─▒n─▒ ve ev toplant─▒lar─▒n─▒ kendisini de─čil Kara KemalÔÇÖin organize etti─čini, arkada┼člar─▒na da kap─▒s─▒n─▒ kapatamayaca─č─▒n─▒ da ekledi.
┼×├╝kr├╝ Bey, Kara Kemal ve Canbulat BeyÔÇÖin faaliyetlerinden haberdar oldu─čunu fakat ilgili olmad─▒─č─▒n─▒ ayr─▒ca Kara KemalÔÇÖle de eski bir dost oldu─ču i├žin g├Âr├╝┼čt├╝─č├╝n├╝ dile getirdi.
Bunun ├╝zerine ─░stiklal Mahkemesi Ba┼čkan─▒ Ali ├çetinkaya kararlar─▒n ┼čahsi kanaatlere g├Âre belirlenece─čini ve bu ifadelerin kendilerini tatmin etmedi─čini Cavit BeyÔÇÖe aktard─▒. Cavit Bey ┼×├╝kr├╝ÔÇÖn├╝n suikast te┼čebb├╝s├╝n├╝ ├žok k├Ât├╝ bir olay olarak kar┼č─▒lad─▒─č─▒n─▒ ve s─▒k g├Âr├╝┼čt├╝─č├╝ Kara KemalÔÇÖin her yapt─▒─č─▒ndan haberdar olmad─▒─č─▒n─▒ belirti.
─░ttihat ve TerakkiÔÇÖnin eski Katib-i Umumisi ve Merkezi Umumi Azas─▒, Maarif Naz─▒r─▒ Dr. Naz─▒m; verdi─či ifadede ÔÇťCavit BeyÔÇÖin evinde topland─▒klar─▒n─▒ ve bilinen sorunlar─▒ g├Âr├╝┼čt├╝klerini, Kara KemalÔÇÖin kendisine mektupla ─░ttihat ve TerakkiÔÇÖnin 9 maddelik program─▒n─▒ yollad─▒─č─▒n─▒ ama buna cevap verme di─čini, se├žimlerden ├Ânce de bu program─▒ g├Âr├╝┼čmediklerini, fakat b├Âyle bir ┼čeyi g├Âr├╝┼čmenin de yasak olmad─▒─č─▒n─▒, program da suikast oldu─ču iddialar─▒n─▒ ise kendisi ─░zmirÔÇÖde oturdu─ču i├žin ─░stanbulÔÇÖda yap─▒lan ┼čeylerden haberdar olmad─▒─č─▒n─▒ÔÇŁ anlatt─▒.
Mahkemenin ├╝zerinde durdu─ču san─▒klardan biri de ─░ttihat ve TerakkiÔÇÖnin ÔÇťKatib-i Mesul├╝ÔÇŁ ve I. D├╝nya Sava┼č─▒ y─▒llar─▒nda Trabzon ve ├ževresinin ÔÇťTe┼čkilat-─▒ Mahsusa Komutan─▒ÔÇŁ Nail BeyÔÇÖdi. ─░fadesinde Cavit BeyÔÇÖin evindeki toplant─▒lara kat─▒ld─▒─č─▒n─▒; Kara Kemal ve Abd├╝lkadir ile arkada┼č olduklar─▒n─▒, ancak suikast konusunda hi├žbir ilgisi ve bilgisi bulunmad─▒─č─▒n─▒ s├Âyledi.

Nail BeyÔÇÖin, Kara KemalÔÇÖin MesÔÇÖadet HanÔÇÖdaki b├╝rosuna gidip geldi─či, orda Ardahan Milletvekili Hilmi Bey ve Abd├╝lkadir BeyÔÇÖle g├Âr├╝┼čt├╝kleri ve buna benzer bir├žok g├Âr├╝┼čmenin oldu─ču ele ge├žen Ardahan Milletvekili Hilmi BeyÔÇÖin tuttu─ču g├╝nl├╝kte ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒. Bu durumda hem Nail Bey hem de Hilmi Bey i├žin idam sehpas─▒ kurulmu┼čtu.

Suikast unutulmu┼č; sorgu ve savunmalar ─░ttiha├ž─▒lar ├╝zerinde yo─čunla┼čm─▒┼čt─▒. Bu y├╝zden Cavit Bey, savunmas─▒n─▒ ─░ttihat ve Terakki ile ilgili sorumlulu─čuna ay─▒rm─▒┼čt─▒. Maliye Bakan─▒ olarak ald─▒─č─▒ kararlar─▒ ve gerek├želerini a├ž─▒klad─▒ktan sonra Kara KemalÔÇÖin kendisine suikast ve gizli te┼čkilattan bahsetmedi─čini, herkesin bildi─či gibi ilk g├╝nden itibaren siyasete girmek istemedi─čini, iyi-k├Ât├╝ bir memuriyetinin oldu─čunu bunu b─▒rak─▒p s─▒rf Maliye Bakan─▒ olmak i├žin b├Âyle olaylara alet olamayaca─č─▒n─▒ belirtti. Ancak savunmas─▒n─▒n ─░stiklal Mahkemesi ├╝zerinde en k├╝├ž├╝k bir etkisi bile olmad─▒. Cavit Bey, Dr. Naz─▒m, Artvin Milletvekili Hilmi Bey ve Naili Bey ├Âl├╝m cezalar─▒na ├žarpt─▒r─▒ld─▒lar.
Yurt d─▒┼č─▒nda bulunan eski ba┼čbakanlardan Rauf Bey ile yakalanmayan eski ─░zmir Valisi Rahmi Bey yokluklar─▒nda 10ÔÇÖar y─▒l hapse mahk├╗m oldular. Ba┼čta K├╝├ž├╝k Talat Bey ve Kara Vas─▒f olmak ├╝zere ├Âteki ─░ttihat├ž─▒lar akland─▒lar.

Kara KemalÔÇÖin ─░ttihat├ž─▒lar aras─▒ndaki ad─▒ ÔÇťK├╝├ž├╝k EfendiÔÇŁydi. Kara Kemal, sava┼č y─▒llar─▒nda ─░a┼če Naz─▒r─▒ olarak esnaf ┼čirketlerini ├Ârg├╝tlemi┼čti. Elindeki ├Ârg├╝t ve maddi olanaklar─▒ bir siyasal g├╝ce olu┼čturmaya ├žal─▒┼č─▒yordu. ─░zmitÔÇÖte Atat├╝rk ile g├Âr├╝┼čt├╝kten sonra ─░stanbulÔÇÖda ─░ttihat├ž─▒lar─▒ bir araya getirdikleri toplant─▒y─▒ Cavit BeyÔÇÖin evinde d├╝zenlemi┼čti. Bu i┼člerin as─▒l karargah─▒, Kara KemalÔÇÖin MesÔÇÖadet HanÔÇÖdaki b├╝rosuydu. Cavit BeyÔÇÖle aralar─▒ oldum olas─▒ iyi de─čildi. Cavit Bey Kara KemalÔÇÖin b├╝rosundaki toplant─▒lar─▒n hi├žbirine kat─▒lmam─▒┼čt─▒.

Maliyeci Enver Bey (Alpy├╝rek) Te┼čkilat-─▒ Mahsusa da ├žal─▒┼čm─▒┼č, bir ara ─░stanbul ─░a┼če M├╝d├╝rl├╝─č├╝ yapm─▒┼čt─▒. Kara Kemal ile tan─▒┼č─▒yorlard─▒. Kara Kemal Enver BeyÔÇÖin evinde saklan─▒yordu. H├╝k├╝met Kara KemalÔÇÖi ihbar edenlere 10. 000ÔÇÖl─▒k ├Âd├╝l koymu┼čtu. Kara Kemal Enver BeyÔÇÖden ┼čof├Ârl├╝k yapan NiyaziÔÇÖnin bulunmas─▒n─▒ istemi┼čti. Enver Bey Niyazi ile g├Âr├╝┼čm├╝┼č, ka├ž─▒┼č plan─▒n─▒ anlatm─▒┼čt─▒. Polis ├Ânce NiyaziÔÇÖyi dinlemi┼č, sonra Enver BeyÔÇÖi yakalam─▒┼čt─▒. Kara KemalÔÇÖin sakland─▒─č─▒ ev polislerce bas─▒lm─▒┼č ve bunu fark eden Kara Kemal bah├žeye atlad─▒ ve tabancas─▒yla intihar etti. Kara KemalÔÇÖi evinde saklayan Enver Bey 3 y─▒l hapis yatt─▒.
B├╝t├╝n yurtta aranan eski Ankara Valisi Abd├╝lkadir ├çerkezk├ÂyÔÇÖde ├çilingoz ├çiftli─činde ku┼čkulu k├Âyl├╝lerin ihbar─▒ ├╝zerine yakalanm─▒┼čt─▒. Kimse suikastten arand─▒─č─▒n─▒ bilmiyordu. Orman M├╝fetti┼či Cafer Tayyar BeyÔÇÖin durumdan ┼č├╝phelenmesiyle ger├žek kimli─či ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒. 1 Eyl├╝l gecesi saat 23. 00ÔÇÖde Abd├╝lkadir idam edildi.

1,267 total views, 2 views today

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi. Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: ekrempeker@gmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒