Kafkasya’dan Anadolu’ya: Zekeriya Efendi

Kafkasya’dan Anadolu’ya: Zekeriya Efendi

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi.
Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu.
TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi.
Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒:
"Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey",
"├ľzbek Mektuplar─▒",
"Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler",
"Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi".
Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r.
E-Posta: ekrempeker@gmail.com
Ekrem Hayri PEKER

1864 y─▒l─▒nda yakla┼č─▒k ├╝├ž as─▒rd─▒r Rus ├žarl─▒─č─▒n─▒n sald─▒r─▒lar─▒na kar┼č─▒ koyan ve ba─č─▒ms─▒zl─▒klar─▒n─▒ korumaya ├žal─▒┼čan Kafkas halklar─▒, ├çarl─▒k ordular─▒na yenildiler. Y├╝zy─▒llard─▒r s├╝ren sava┼č, salg─▒n hastal─▒klar ve ├žarl─▒─č─▒n uyguland─▒─č─▒ ekonomik ambargo da bu sonu ├žabukla┼čt─▒rd─▒. Kafkas halklar─▒n─▒n devletle┼čememesi, bu sald─▒r─▒lara birle┼čik g├╝├ž olarak kar┼č─▒l─▒k vermelerini engelledi. Ba─č─▒ms─▒zl─▒klar─▒na ├žok d├╝┼čk├╝n olan kabileler, aileler kendi ├Ârflerine, adetlerine uyarak ya┼čad─▒lar. Sadece ┼×ap┼č─▒─člar, Kabardeyler ve Abazalar prenslik halinde ├Ârg├╝tlenmi┼člerdi.

Y├╝zy─▒llar sonra ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒n─▒ kazanan ve M├╝sl├╝man devletleraras─▒nda k├╝├ž├╝k bir H─▒ristiyan devlet├ži─či olan G├╝rcistan kendini korumak i├žin ├žarl─▒kla anla┼čma yapar. Rus ├žarl─▒─č─▒ G├╝rcistan’─▒n hamili─čini ├╝stlenir, 1800’l├╝ y─▒llar─▒n ba┼č─▒nda son G├╝rc├╝ kral─▒ tedavi olmak i├žin gitti─či Petersburg’da ├Âl├╝r. Ruslar G├╝rc├╝ kral─▒n yazd─▒─č─▒ vasiyetname ile topraklar─▒n─▒ Rus ├žar─▒na b─▒rakt─▒─č─▒n─▒ iddia ederek G├╝rcistan’a el koyar. Sadece da─čl─▒ kabileler zay─▒f bir direni┼č g├Âsterir. G├╝rc├╝ asilleri ├žoktan ├çar’─▒n h├ókimiyetini kabul etmi┼člerdi. B├Âylelikle Kafkasya’n─▒n ku┼čat─▒lmas─▒ tamamlan─▒r. Rus ├çarl─▒─č─▒ KaradenizÔÇÖin kontrol├╝n├╝ eline ge├žirir. G├╝rc├╝’ler Kafkasya halklar─▒na sald─▒ran ├çar’─▒n askerlerine yard─▒m ederler. M├╝sl├╝man G├╝rc├╝ler yava┼č yava┼č AnadoluÔÇÖya g├Â├žer.

Kafkasya’da Rus ├çarl─▒─č─▒ndaki serflik sistemi yoktu. Yani topra─č─▒ i┼čleyen k├Âyl├╝n├╝n bir beyin k├Âlesi oldu─ču, onun iznini almadan k├Ây├╝n├╝ terk edemedi─či sistemdir bu. Bu y├╝zden k├Âlelikten ka├žan bir k─▒s─▒m Rus Kafkas halklar─▒na s─▒─č─▒n─▒yordu.

├çarl─▒k yenilen Kafkas halklar─▒n─▒n ├Ân├╝ne ├╝├ž se├ženek koydu:

  • Serfli─či kabul etmek
  • Sibirya’ya s├╝r├╝lmek
  • Osmanl─▒ ├╝lkesine g├Â├ž etmek

├çarl─▒k ve Osmanl─▒ imparatorlu─ču anla┼čm─▒┼čt─▒. ├çar asi tebaa istemiyordu. Osmanl─▒’n─▒n da yeni n├╝fusa ihtiyac─▒ vard─▒. ├ťstelik Kafkasya halklar─▒ M├╝sl├╝manÔÇÖd─▒. Halife kollar─▒n─▒ a├žm─▒┼č onlar─▒ mutlu bir gelecek bekliyordu..

******

KafkasyaÔÇÖdan gelenler ├Ânce Dursunbey taraflar─▒nda K─▒z─▒l├Âz k├Ây├╝ne yerle┼čirler. Sonra gelip G├╝vemÔÇÖe yerle┼čirler. G├╝vem bir meyvenin ad─▒d─▒r Asl─▒nda g├Â├ž edenler GUYAME derler, g├Ân├╝l, ├Âzlem, hasret kokusu anlam─▒ndad─▒r. Anayurdun hasreti k├Ây├╝n ad─▒ olarak konur. Anayurdun kokusunun en iyi hissedildi─či yer demek san─▒r─▒m daha do─čru olacak. K├Âye yerle┼čenler ├žok becerikli insanlarm─▒┼č. Eldeki k─▒t imk├ónlarla ormanda tarla a├ž─▒p evler yaparlar, hayvan yeti┼čtirirler. Su getirip, ├že┼čme yaparlar. ─░badet etmek i├žin cami yaparlar.

Da─ča yerle┼čen AdigelerÔÇÖin G├╝vemÔÇÖe yak─▒n iki k├Ây ve bir mezra kurarlar. Abzah k├Âkenlileri Karadeniz k─▒y─▒s─▒ndaki liman kentinin ad─▒n─▒ yeni k├Âylerine verirler;┬á So─čucak derler. ┼×aps─▒─č k├Âkenli aileler Mahmudiye k├Ây├╝n├╝ ve Karanl─▒k Dere mezras─▒n─▒ kurarlar.

Zekeriya Efendinin e┼či Fatma Han─▒m─▒n babas─▒ ailesiyle daha ├Ânceki y─▒llarda g├Â├ž etmi┼čtir. Memleketlerinden gelirken bir avu├ž yurt topra─č─▒ ve kuru bir dal(├žubuk/kalem) getirirler. Toprak daha sonra Faruk Day─▒m─▒n annesi Nefise Han─▒ma miras kal─▒r. Onun vefat─▒nda yanl─▒┼čl─▒kla d├Âk├╝l├╝r. Dal par├žas─▒ hala saklanmaktad─▒r.

K├Ây ve ├ževresinde ilk ├ža─člardan kalma baz─▒ mezarlar ve b├╝y├╝k bir yap─▒ kal─▒nt─▒s─▒ varm─▒┼č. Yap─▒n─▒n zeminine mozaik d├Â┼čenmi┼č. Bu yap─▒n─▒n ta┼člar─▒ o zamanlar Nahiye merkezi olan Deveci KonakÔÇÖtaki bir okul in┼čaat─▒nda kullan─▒lmak i├žin s├Âk├╝lm├╝┼č ve ├Âk├╝z arabalar─▒yla nahiye merkezine ta┼č─▒nm─▒┼č. Binan─▒n kal─▒nt─▒lar─▒ zamanla yok olup gitmi┼č.

├çevrede tarlalarda s─▒k s─▒k ├ž─▒kan kiremitler beklide Alpagut civar─▒ndan geliyordu. Alpagut K├Ây├╝nden G├╝vem K├Ây├╝ne yol a├žan dozer tesad├╝fen ilk ├ža─člardan kalma bir kiremit f─▒r─▒n─▒ kal─▒nt─▒s─▒n─▒ bulunmu┼čtu.

K├Âye yerle┼čenler Kuzey KafkasyaÔÇÖdaki ├Âzerk Ad─▒gey cumhuriyetiÔÇÖnin ba┼čkenti Maykop yak─▒nlar─▒ndan g├Â├ž etmi┼člerdi. Y├╝z otuz-y├╝z k─▒rk sene sonra aile adlar─▒ndan oradaki akrabalar─▒n─▒ gidip bulanlar oldu. ├ľmer dedemizin iki erkek ve iki k─▒z evlad─▒ olur. Erkek evlatlar─▒n─▒n ad─▒ Zekeriya ve Ha┼čimÔÇÖdir. Zekeriya dede 1880ÔÇÖde do─čar. Ha┼čim ve Zekeriya dedelerim Eski┼čehirÔÇÖde r├╝┼čtiyede okurlar. O zaman e─čitimde Eski┼čehir daha ├Ândedir. Zekeriya Efendi k├Ây├╝n bir nevi reisi, ├Ânderiydi. Uzun boylu ┼č├Âvalye y├╝rekli; g├Âz├╝n├╝ budaktan sak─▒nmayan biridir. 1919ÔÇÖdan sonra imparatorlukta d├╝zen kalmam─▒┼čt─▒r, h├╝k├╝met otoritesini yitirmi┼č. AnkaraÔÇÖy─▒ merkez tutan direni┼č├žilerle ─░stanbul h├╝k├╝meti aras─▒nda k─▒yas─▒ya bir m├╝cadele ba┼člam─▒┼čt─▒r. Zekeriya Efendi Ankara h├╝k├╝metini destekler.

Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n emekli jandarma binba┼č─▒s─▒┬áAnzavur lakapl─▒ Ahmet Bey;┬á pa┼ča yap─▒l─▒r. G├Ârevi G├╝ney MarmaraÔÇÖdaki direni┼či k─▒rmak b├Âlgeyi ─░stanbulÔÇÖa ba─člamakt─▒r. Emrine verilen subay ve askere ilaveten ─░ngiliz alt─▒nlar─▒yla da takviye edilir. Bir gemiyle band─▒rmaÔÇÖya getirilen Anzavur Ahmet Pa┼ča b├Âlgeden ├žo─ču ├çerkez bir├žok g├Ân├╝ll├╝ toplar. ├çanakkaleÔÇÖyi kontrol alt─▒na al─▒r. Kuvvetlerinin bir k─▒sm─▒ Bal─▒kesirÔÇÖe y├Ânelirken kendisi Manyas ├╝zerinden BursaÔÇÖya ilerler. Mustafakemalpa┼čaÔÇÖya gelir.

├çerkezlerde iki t├╝rl├╝ akrabal─▒k vard─▒r, yak─▒n akrabal─▒─č─▒n d─▒┼č─▒nda soy-klan-a┼čiret akrabal─▒─č─▒ vard─▒r. Anzavur Ahmet Beyin b├Âlgeye ilk geldi─činde yan─▒nda fazla bir kuvvet yoktur. Yan─▒nda kalabal─▒k bir gurupla G├╝vemÔÇÖe gelir. Ahmet Bey k├Ây├╝m├╝zde soy akrabas─▒ Ramazan AksoyÔÇÖun evinde bir-iki korumas─▒yla kal─▒r. Adamlar─▒ k├Ây├╝n d─▒┼č─▒nda konaklar. Buradan Turfal da─č─▒na do─čru giderler. Konaklama yeri olarak Ser├že ├ľren ve Yayla ├çay─▒r─▒ K├Âylerini se├žerler. Yayla ├çay─▒r─▒ K├Ây├╝nden bat─▒ya, Bal─▒kesir istikametine; Bal─▒kesir ÔÇôSusurluk ┼čosesine do─čru giderler. Ge├žtikleri yerlerde Padi┼čah lehine, Kuvvay-─▒ Milliye aleyhine propaganda yaparlar, taraftar toplarlar. Sonra Susurluk il├žesinin Demirkap─▒ K├Ây├╝ yak─▒nlar─▒nda Bal─▒kesir-Susurluk ┼čosesine hakim bir tepeye yerle┼čirler. ─░syanc─▒lar─▒n propaganda timleri Dereli K├Ây├╝ne de u─črar. K├Âyl├╝ye memleket ve din elden gidiyor diye propaganda yaparlar. Anne taraf─▒ndan akrabam─▒z ─░shak (Cankol)dedemiz o zaman 16 ya┼č─▒ndad─▒r. Propagandadan etkilenir. Babas─▒n─▒n, a─čabeylerinin haberi olmadan buldu─ču a─č─▒zdan dolma bir t├╝fekle propaganda i├žin gelenlere kat─▒l─▒r. AnzavurÔÇÖun kuvvetleri Demirkap─▒ tepelerindedir. ┼×oseÔÇÖnin ├Âb├╝r taraf─▒nda ├çerkez Ethem Beyin ├Ânc├╝ kuvvetleri mevzidedir. AznavurÔÇÖun kuvvetlerinin elinde bir-iki top vard─▒r. Buradan top at─▒┼č─▒ yaparlar. Civardaki k├Âyl├╝ler top mermilerinin yola d├╝┼čt├╝─č├╝n├╝ s├Âylerlermi┼č. ├çerkez EthemÔÇÖin kuvvetleri kar┼č─▒l─▒k verince AnzavurÔÇÖun kuvvetleri geri ├žekilir. D├Ân├╝┼čte Yayla ├çay─▒r─▒ k├Ây├╝ndeki Hac─▒ Emin A─ča onlar─▒ doyurur. B├Âlgede y─▒llar sonra bu olay konu┼čulur; Hac─▒ kadar insana nas─▒l sofra ├ž─▒kard─▒, nas─▒l doyurdu diye. AnzavurÔÇÖun kuvvetleri da─č─▒l─▒r gider. Anzavur Kirmasti ├╝zerinden Biga taraflar─▒na ├žekilir. ─░shak dedemiz Dereli k├Ây├╝ne d├Âner, hi├ž bir ┼čey olmam─▒┼č gibi t├╝fe─či yerine koyar. Anzavur Ahmet Bey ─░stanbulÔÇÖa d├Âner.

─░shak Cankol daha sonra askere al─▒n─▒r, ├žavu┼č r├╝tbesine y├╝kselir. Do─ču Cephesinde K├╝rt isyanlar─▒n─▒n bast─▒r─▒lmas─▒nda yer al─▒r. Bulundu─ču m├╝freze daha sonra Musul ve Kerk├╝k y├Âresini kurtarmaya giden birliklere kat─▒l─▒r. Musul ve Kerk├╝kÔÇÖte ─░ngiliz birlikleriyle ├žarp─▒┼č─▒r. ─░shak ├çavu┼č ├žocuklar─▒na ┼čunlar─▒ anlatm─▒┼čt─▒; Birli─čimiz 800 ki┼čiydi. K├╝rt isyanc─▒larla ├žarp─▒┼čt─▒ktan sonra El-cezire b├Âlgesine gittik, ─░ngilizlerle ├žarp─▒┼čt─▒k. ─░ngiliz tayyareleri bize ├žok zayiat verdirdi. Tepemizden ince m─▒zrak gibi demir ├žubuklar atarlard─▒. Bu ├žubuklar bizi delip ge├žerdi. Tayyarelerin sesini duydu─čumuzda s├Â─č├╝t a─ča├žlar─▒n─▒n alt─▒na girerdik.┬á Atlar─▒m─▒z─▒n alt─▒na saklan─▒rd─▒k. Geri ├žekildi─čimizde birli─čimiz 80 ki┼čiye d├╝┼čm├╝┼čt├╝ÔÇŁ. D├Ând├╝─č├╝nde parmaklar─▒n─▒n bir k─▒sm─▒ i┼č g├Ârm├╝yordu. Devletten hi├žbir talepte bulunmad─▒. Bal─▒kesirÔÇÖin Kepsut ─░l├žesine ba─čl─▒ Dereli k├Ây├╝ndeki aile mezarl─▒─č─▒nda vatana kar┼č─▒ g├Ârevini yapman─▒n huzuruyla yatmaktad─▒r.

********

Anzavur Ahmet Bey ├╝├ž ay sonra daha g├╝├žl├╝ olarak b├Âlgeye geri d├Âner. Yan─▒nda ├žok miktarda ─░stanbul yanl─▒s─▒ subay ve bol miktarda ─░ngiliz alt─▒n─▒ vard─▒r. ├çok miktarda top ve makineli t├╝fekle de takviye edilmi┼čtir. ─░syan─▒n temelinde Kaymakam Hamdi Beyin ve di─čer Kuvvay_─▒ Milliyecilerin milli m├╝dafa i├žin toplad─▒klar─▒ m├╝frezelerin masraflar─▒n─▒ halktan toplamas─▒ yatar. ─░syan─▒n temelini Pomak K├Âyl├╝ler olu┼čturur. B├Âlgedeki birliklerdeki askerlerin ├žo─ču da Pomakt─▒r. Bu askerler ya isyanc─▒lara kat─▒l─▒r veya direnmeyip ka├žarlar. Anzavur Mustafakemalpa┼čaÔÇÖya gelir ve Belediye binas─▒ndan halka hitap eder:

ÔÇťBir elimde ferman, bir elimde KurÔÇÖan, g├Â─čs├╝mde iman gelin bana kat─▒l─▒n. Kendi at─▒yla gelene ┼ču kadar alt─▒n maa┼č, yaya gelene ┼ču kadar alt─▒n maa┼č verilecekÔÇŁ der. ├çevreden az say─▒da kat─▒l─▒m olur. Sonras─▒nda ├çerkez Ethem Beyin kuvvetleri yeti┼čip, Ahmet Pa┼čaÔÇÖn─▒n kuvvetlerini da─č─▒t─▒r. Kuvvay-─▒ Seyyare Mustafakemalpa┼čaÔÇÖya girdi─činde k├Âpr├╝ba┼č─▒na kurulan ├╝├ž dara─čac─▒nda ├╝├ž Milli M├╝cadele yanl─▒s─▒ as─▒lmak ├╝zeredir. Olay─▒ ├Â─črenen Ethem BeyÔÇÖin abisi Tevfik Bey as─▒lmak ├╝zere olan insanlar─▒n ellerini ├ž├Âzd├╝r├╝r (i├žlerinden birini tan─▒maktad─▒r) ve asmak isteyenleri onlara ast─▒r─▒r.

─░kinci Anzavur ─░syan─▒yla ayn─▒ tarihlerde Konya Bozk─▒rÔÇÖda ─░syan ba┼člar Eski Konya valisi Cemal BeyÔÇÖin ve Ayan ├╝yesi Zeynel AbidinÔÇÖin d├╝zenledi─či isyan─▒n amac─▒ AnkaraÔÇÖdaki direni┼či yok etmektir. Zamanlama do─črusu ├žok ilgin├žtir.

Ayaklanma bas─▒ld─▒ktan sonra Yarbay Kasap OsmanÔÇÖ─▒n mahkemesi kurulur. Osman Bey G├Âl kenar─▒ndaki Dorak k├Ây├╝nde ─░ki katl─▒ bir evde karargah kurar. AznavurÔÇÖa destek veren kim varsa yarg─▒lar. Bir├žok insan su├žlu-su├žsuz as─▒l─▒r. Bunlar─▒n i├žinde Aznavurun iste─či ├╝zerine ona yemek yapan kad─▒n─▒n kocas─▒ da as─▒lanlar aras─▒ndad─▒r.

Zekeriya Efendi de bu mahkemeye sevk edilir. Davut yanda┼člar─▒na ihbar mektubu yazd─▒rm─▒┼čt─▒r. G├╝vem k├Ây├╝nden on ki┼či jandarmalar taraf─▒ndan al─▒n─▒p Osman BeyÔÇÖin karargah─▒na teslim edilir. Zekeriya Efendi d─▒┼č─▒ndaki k├Âyl├╝ler de─čil misafir a─č─▒rlamak kendi kar─▒nlar─▒n─▒ zor doyuran insanlard─▒r. K├Âyl├╝ler s─▒rayla falakaya yat─▒r─▒l─▒p sorgulan─▒r. Hangi e┼čk─▒yay─▒ a─č─▒rlad─▒n, ne verdin; bay─▒ltana kadar dayak.

Zekeriya Efendi b├Âyle sorgu olmaz, ben yaz─▒l─▒ ifade vermek istiyorum der. Jandarma kulak asmaz. Zekeriya Efendi ─▒srar eder, direnir. Bir jandarma Zekeriya EfendiÔÇÖnin karn─▒na, kal├žas─▒na birka├ž kez s├╝ng├╝s├╝n├╝ bat─▒r─▒r. Jandarmalarla Zekeriya Efendi aras─▒nda kavga ba┼člar. Israrlar─▒ sonucunda jandarmalar Osman Beye size yaz─▒l─▒ ifade vermek isteyen bir k├Âyl├╝ var derler. Osman Bey verin bir ka─č─▒t kalem verin der. Sonunda yazd─▒─č─▒ ifade Osman BeyÔÇÖe iletilir. ─░fadesinde ÔÇťE┼čk─▒ya geliyor k├Âyl├╝y├╝ s─▒k─▒┼čt─▒r─▒yor. Ekmek, kat─▒k, para al─▒yor. Sonra Jandarma geliyor oda k├Âyl├╝y├╝ s─▒k─▒┼čt─▒r─▒yor, darb ediyor, as─▒yor. B├Âyle m├╝cadele netice vermez. K├Âyl├╝ler zor durumdaÔÇŁ diye yazar. Osman Bey yaz─▒dan ve s├Âz konusu ifadeden farkl─▒ bir insanla kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒n─▒ anlar. Hemen yan─▒na ├ža─č─▒r─▒r. Zekeriya Efendi ÔÇť Te┼čkilatlanmadan e┼čk─▒ya ve isyanc─▒larla m├╝cadele edilemeyece─čini s├Âyler.ÔÇŁ s├Âyledi. Bu arada pa├žamdan s─▒zan kan─▒ Osman Bey fark etti. ÔÇťNe oldu diye sorar?ÔÇŁOsman Bey onu dinler. Tedavi ettirir. (Day─▒m dedeme banyo yaparken yard─▒m ederdim, bu izleri g├Ârd├╝m demi┼čti).Memleketin Zekeriya EfendiÔÇÖyi misafir eder. Sabaha kadar memleketin durumu ├╝zerine konu┼čurlar. Osman Bey ve Zekeriya Efendi aras─▒ndaki dostluk Osman Bey as─▒lana kadar s├╝rer.

Zekeriya EfendiÔÇÖnin daha ├Ânceden gayri resmi olarak Kuvvay-─▒ SeyyareÔÇÖyle, ─░stanbul Karakol CemiyetiÔÇÖyle bir alakas─▒ vard─▒r. Yapt─▒─č─▒ faaliyetleri perdelemesi i├žin kendisine ─░stanbulÔÇÖdan 1919 y─▒l─▒nda g├Ânderilmi┼č gezici imam oldu─čuna dair bir belge verilmi┼čtir.

Zekeriya Efendi Osman Beyden silah ister. Osman Bey ÔÇťBu konu beni a┼čar derÔÇŁ. Sonra beraberce Bursa, Eski┼čehir veya AnkaraÔÇÖya giderler. Yetkililerle g├Âr├╝┼č├╝rler. Kendisine

Kuvvay-─▒ Milliye ad─▒na bir Bal─▒kesir-Bursa- ve K├╝tahyaÔÇÖda ge├žerli bir yetki belgesiyle 200 alt─▒n verir. Osman BeyÔÇÖde Zekeriya Efendiye bir ─░ngiliz Filintas─▒ hediye eder. Bu filinta ve yan─▒nda ba┼čka bir filinta y─▒llar sonra Ha┼čim HocaÔÇÖn─▒n y─▒k─▒lan evinin bir k├Â┼česinde paslanm─▒┼č olarak ├ž─▒kar. Sava┼čtan sonra artan silahlar Mustafakemalpa┼čaÔÇÖda, parada AnkaraÔÇÖya g├Ât├╝r├╝l├╝p makbuz kar┼č─▒l─▒─č─▒nda teslim edilir. Yap─▒lan harcamalar─▒n belgeleri yetkililere verilir. Zekeriya Efendi AnkaraÔÇÖya birka├ž defa gider. AnkaraÔÇÖn─▒n ba┼čkent oldu─čunu duyunca yak─▒nlar─▒na ÔÇťBu ta┼čl─▒k kasaba bu milletin ├žok paras─▒n─▒ yerÔÇŁ demi┼č.

Zekeriya Efendi serbest b─▒rak─▒l─▒r. Verilen yetki belgesi t├╝m resmi g├Ârevlilerin ona yard─▒mc─▒ olmas─▒n─▒ ve istedi─či silah, mermi ve malzemeyi vermesini emreder. Zekeriya Efendi bu belgeyle Mustafakemalpa┼ča ( o zamanki ad─▒ Kirmasti) Kaymakaml─▒─č─▒na gider. ├ťzerimde ke├žeden yap─▒lma kap├╝┼čonlu dizlerime kadar inen bir kaban vard─▒. Kasabal─▒lara pek benzemiyordum.

ÔÇťKaymakam nerde diye kap─▒daki adama sordum, ├╝st katta dedi. ├ç─▒kt─▒m kap─▒ aral─▒kt─▒. Aya─č─▒n─▒ bir sandalyeye uzatm─▒┼č gazete okuyordu Kap─▒y─▒ ├žald─▒m i├žeri girdim, ne var? Diye sordu. Elimdeki belgeyi uzatt─▒m, elimden al─▒p ┼č├Âyle bir g├Âz gezdirdi. Sonra h─▒zla aya─ča kalkt─▒. Elindeki gazete yere d├╝┼čt├╝, aya─č─▒n─▒ koydu─ču sandalye devrildi. Kalkt─▒, bana eliyle selam verdi.

Kendisine istedi─čim silah ve m├╝himmat─▒n listesini verdim. Ne g├╝n nerde alaca─č─▒m─▒ da s├Âyledim. S├Âzle┼čti─čimiz g├╝n belirledi─čimim yere yan─▒ma ald─▒─č─▒m birka├ž g├╝venilir insanla gittim ve kazas─▒z belas─▒z silahlar─▒ ald─▒m.

G├╝vem ve ├ževre k├Âylerde (So─čucak ve ├çakallar k├Âylerinde) ve Karanl─▒k Dere mezras─▒nda g├Âz├╝ pek, a─čz─▒ s─▒k─▒ insanlardan silahl─▒ gizli bir te┼čkilat kurdum. K├Ây yollar─▒na hakim yerlere mevzi kazd─▒rd─▒m. Yollar─▒ kullanmak isteyen e┼čk─▒yalar nereden at─▒ld─▒─č─▒ belli olmayan mavzer mermilerinin sesini duyunca, baz─▒lar─▒ da yaralan─▒nca yollardan uzak durdular, orman i├žlerini kulland─▒lar, o y├Ârelere u─čramaz oldular. Kurtulu┼č sava┼č─▒ndan sonra kalan silah ve m├╝himmat devlet yetkililerine iade ettikÔÇŁ Diye y─▒llar sonra ├žocuklar─▒na ve torunlar─▒na anlatm─▒┼čt─▒.

Askerlik ┼×ubesinde g├Ârevli ├ťstelik BursaÔÇÖda Redd-i ─░lhak Cemiyetini kuranlar aras─▒nda yer alan Binba┼č─▒ Nevres BeyÔÇÖle de ba─člant─▒s─▒ vard─▒r(kimi ya┼čl─▒lar Firdevs Bey diye hat─▒rl─▒yorlar).Nevres Bey s─▒k s─▒k Zekeriya EfendiÔÇÖyle g├Âr├╝┼čmeye gelirdi. Ka├žamak ve ├çerkez Tavu─ču ile a─č─▒rlan─▒rd─▒. Kurtulu┼č Sava┼č─▒ÔÇÖndan sonra da s─▒k s─▒k k├Âye gelip Zekeriya Efendi ile g├Âr├╝┼č├╝r.

                                 Kara Davut

D├Ânemin en me┼čhur e┼čk─▒yas─▒ S├╝n├╝kl├╝ (S├╝nl├╝k k├Ây├╝nden) DavutÔÇÖtur. Kara Davut diye bilinir. Manav, yani yerlidir. Yunanl─▒ i┼čgalcilerle i┼čbirli─či yapan Davut y├Ârenin ast─▒─č─▒ ast─▒k, kesti─či kestik derebeyidir. ─░stedi─či yeri basar, istedi─čini da─ča kald─▒r─▒r. Kendisine ├çerkez denilse de asl─▒ yoktur. Sadece ├žetesinde birka├ž ├çerkez vard─▒r. Ad─▒geÔÇÖleri k├Ât├╝lemek isteyenler DavutÔÇÖa ├çerkez Davut demi┼čler ve maalesef ama├žlar─▒na ula┼čt─▒lar.

DavutÔÇÖla i┼čbirli─či yapan Y─▒ld─▒z K├Ây├╝nden ─░zzet ad─▒nda bir e┼čk─▒ya vard─▒r. Onun ba┼č adam─▒ Zekeriya Efendi DavutÔÇÖu tan─▒maz. Bir g├╝n tan─▒d─▒─č─▒ Gulalako (ikircikli, karars─▒z) lakapl─▒ ─░zzet diye bir adam─▒n bulundu─ču d├Ârt ki┼či ( Davut, ─░zzet, D├Âll├╝k k├Ây├╝nden Ne├žhak Recep ve Recep ad─▒nda di─čer bir e┼čk─▒ya)k├Âye ge├žiyorduk, misafir geldik diye mola verirler. K├Ây korucusu Ethem bunlar─▒ al─▒p Zekeriya EfendiÔÇÖnin evine getirir. E┼čk─▒yalar Y─▒ld─▒z ├╝zerinden Susurluk taraf─▒na gideceklerdir. Atlar─▒ndan inip bah├žeye girerler. Zekeriya Efendi ikindi namaz─▒n─▒ k─▒lmak i├žin abdest almaktad─▒r. Zekeriya Efendi istifini bozmadan abdest almaya devam eder. Koruyucuya misafir odas─▒na almas─▒ i├žin ba┼č─▒yla i┼čaret eder.

Davut ve adamlar─▒ i├žeri girerler, Zekeriya EfendiÔÇÖnin ilgisizli─či onlar─▒ sinirlendirir. Misafirler yatak-yorganlar─▒ yerdeki hal─▒lar─▒n ├╝zerine atm─▒┼člar ve kendilerine ikram edilen kahveyi reddetmi┼čler. Zekeriya Efendinin odaya girmesiyle ├╝├ž e┼čk─▒ya odadan ├ž─▒karlar.┬á Sonrada evi terk edip atlar─▒na binerler. Atlar─▒na binip ileri-geri giderek g├Âvde g├Âsterisi yaparlar. Geride sadece Ne├žhak Recep kal─▒r. Zekeriya Efendi sorar; ÔÇťne istiyorsunuzÔÇŁ diye. Recep havadan-sudan konu┼čmaya ├žal─▒┼čarak ortam─▒ yumu┼čatmaya ├žal─▒┼č─▒r. Arkada┼člar─▒n─▒n /DavutÔÇÖun ├žok cesur insanlar olduklar─▒n─▒ s├Âyler. Zekeriya EfendiÔÇÖnin ilgisizli─činin onlar─▒ incitti─čini s├Âyleyerek, konuyu mermi istemeye getirir. ÔÇťHa┼člak kald─▒k, mermimiz yok, birka├ž ba─č mermi verseneÔÇŁ der. E┼čk─▒yalarda her an ate┼č a├ž─▒labilir, hedef olmayal─▒m diye ileri geri gitmektedirler. Bu s─▒rada Davut d─▒┼čar─▒dan ba─č─▒rmaya ba┼člar; ÔÇťVur onu, vursanaÔÇŁ. Zekeriya Efendi RecebÔÇÖe ÔÇťBa─č─▒ran k├Âpe─či al─▒p hemen k├Ây├╝ terk edin, yoksa hepinizi ebediyen sustururumÔÇŁ Deyip Ne├žhak RecepÔÇÖi kovar. Bah├žeden ├ž─▒kan RecebÔÇÖe arkada┼člar─▒ ÔÇťNiye vurmad─▒n, niye vurmad─▒nÔÇŁ diye sorarlar. Ne├žhak Recep ne cevap verdi bilinmez ama k├Ây├╝ h─▒zl─▒ bir ┼čekilde terk ederler.

Davut bu olaydan i┼či b├╝y├╝t├╝r. Yan─▒na ├žok say─▒da adam toplayarak ├žetesini g├╝├žlendirir. B├Âlgenin neredeyse tek hakimi olur. Sonra adamlar─▒ndan biriyle Zekeriya EfendiÔÇÖye bir mektup g├Ânderir. Mektubunda ÔÇťBizin mesle─čimiz, i┼čimiz adam ├Âld├╝rmek, bizimle z─▒t gidenler bu b├Âlgede ya┼čayamaz. Hesab─▒n─▒ g├Âr├╝r├╝zÔÇŁ der. Zekeriya mektubu hemen okur, arkas─▒n─▒ ├ževirip ┼čunlar─▒ yaz─▒p ayn─▒ adamla geri iade eder; ÔÇťBenim silah─▒m ke├ži boku atm─▒yor, hesap g├Ârebileceksen var─▒m. ─░stedi─čin yerde vuru┼čal─▒m, Hodri MeydanÔÇŁ

Zekeriya Efendi DavutÔÇÖu s├╝rekli uyar─▒r. Yapt─▒klar─▒ndan vazge├žmesini ister. Davut da Zekeriya EfendiÔÇÖden kendisine kat─▒lmas─▒n─▒ ister. Devlet arkam─▒zda der. Kar┼č─▒l─▒kl─▒ tehditler gider gelir. Zekeriya Efendi s├╝l├╝k DavutÔÇÖu d├╝elloya davet eder, Davut kabul eder. D├╝ello yeri DavutÔÇÖun k├Ây├╝ S├╝nl├╝k ve G├╝vem K├Ây├╝ aras─▒ndaki Turfal Da─č─▒nda bir tarlad─▒r.

Zekeriya Efendi kararla┼čt─▒r─▒lan g├╝n silahlar─▒n─▒ ku┼čan─▒p yola ├ž─▒kar. Bunun duyan karde┼či Ha┼čim Hoca aceleden e─čer bile takmadan bir ata atlar ve ona yeti┼čir. Zekeriya Efendi karde┼čini ┼čiddetle azarlay─▒p geri g├Ânderir.

Zekeriya Efendi erken gelmi┼čtir. Tarladaki armut a─čac─▒n─▒n alt─▒ndaki do─čal siper haline gelmi┼č ├žukura girer. Bu mevkii ├Âzellikle se├žmi┼čtir. Buradan her taraf─▒ g├Ârmek, kontrol etmek m├╝mk├╝nd├╝r. Davut bulu┼čmaya gelmez, adam─▒n─▒ g├Ânderir. Bir saat sonra adam─▒ Karaorman k├Ây├╝nden Recep tarlaya gelir. Yaln─▒z geldi─čine emin olan Zekeriya Efendi yerinden ├ž─▒k─▒p DavulÔÇÖu sorar. Recep yaln─▒z geldi─čini, DavutÔÇÖun gelmeyece─čini s├Âyler. Zekeriya Efendi DavutÔÇÖun nerede oldu─čunu sordu─čunda DavutÔÇÖun bu saatlerde AfyonÔÇÖdaki Sultan Da─č─▒nda oldu─čunu s├Âyler. Recep DavutÔÇÖu Zekeriya EfendiÔÇÖye ├Âver:ÔÇťDavut iyi adamd─▒r, cesur adam─▒d─▒r, arkada┼člar─▒na sahip ├ž─▒kar, o da seninle birlikte hareket etmek istiyorÔÇŁ der.┬á Zekeriya Efendi DavutÔÇÖun adam─▒na ÔÇť S├Âyle ona saklanmak i├žin Afyon uzak, yalan s├Âylemesin. Davut kad─▒n ├žar┼čaf─▒ giyip dola┼čsa daha iyi eder. Git bunlar─▒ ona s├ÂyleÔÇŁ der. Davut bundan sonra G├╝vemÔÇÖe u─čramaz.

 

Zekeriya Efendi tedbir olsun diye yatt─▒─č─▒ odan─▒n i├žine yar─▒m metre duvar ├Ârd├╝r├╝r. Yatarken suikaste u─čramaya kar┼č─▒ bir tedbir al─▒r.

Bir g├╝n S├╝nl├╝kl├╝ Davut ├žetesiyle beraber Alpagut ├╝zerinden gelip, G├╝vem k├Ây├╝n├╝n alt─▒ndan ge├žer. Terc├╝man─▒n a─č─▒l─▒nda mola verirler. Ak┼čam ├╝zeride So─čucak k├Ây├╝n├╝n bir mezras─▒ olan Karanl─▒k DereÔÇÖde konaklar. Gece orada kal─▒rlar. Kim nerede yat─▒yor iyice ├Â─črenilir. ├çete uykudayken konaklad─▒klar─▒ yeri bas─▒l─▒r. ├çete mensuplar─▒ ├žat─▒┼čmada ├Âld├╝r├╝l├╝r. Onlar─▒ misafir eden ev sahibinin karde┼či silah seslerine uyan─▒p, elindeki t├╝fekle f─▒rlar. Karde┼činin evini basanlara ate┼č a├žar. O da bask─▒nc─▒lar taraf─▒ndan ├žeteci zannedilerek ├Âld├╝r├╝l├╝r.

S├╝nl├╝kl├╝ Kara Davut yatt─▒─č─▒ yerde uyumazm─▒┼č. Gece oradaki bir samanl─▒─ča gizlenip yatm─▒┼č. ├çat─▒┼čma ├ž─▒k─▒nca at─▒n─▒ bile almadan oradan ka├žar. S├╝nl├╝kl├╝ Davut yayan-yap─▒ldak Dereli K├Ây├╝ne ula┼č─▒r. A├žl─▒k ve yorgunluktan bitap d├╝┼čm├╝┼čt├╝r. Orada ─░shak ├çavu┼čÔÇÖun babas─▒n─▒n k├Âye gelen misafirler, gelip-ge├žen yolcular i├žin a├žt─▒─č─▒ konuk odas─▒na u─črar. Yukar─▒da belirtti─čim gibi Mola YusufÔÇÖun o─člu ─░shak ├çavu┼č 16 ya┼člar─▒nda bir delikanl─▒d─▒r o zaman. ├ľ─čleden sonra odaya u─črayan ─░shak ├çavu┼č DavutÔÇÖu odada volta atarken bulur. ÔÇťSiz dinlenin size sofra getireyim der.ÔÇŁ Davut can derdine d├╝┼čm├╝┼čt├╝r. ÔÇťYeme─či b─▒rak, sen bana acele peynir-ekmek getir yeterÔÇŁ der. Bask─▒ndan sa─č kurtulan Davut takip edilme korkusuyla ormanda saklanarak yol al─▒r. ─░ki-├╝├ž saatlik yolu yar─▒m g├╝nde y├╝r├╝yerek Dereli K├Ây├╝ne ula┼č─▒r.┬á ─░shak ├çavu┼čÔÇÖun getirdi─či peyniri ekme─čin aras─▒na yerle┼čtirip yiye yiye ├žabucak k├Âyden ayr─▒l─▒p birka├ž yanda┼č─▒n─▒n oldu─ču Y─▒ld─▒z k├Ây├╝ istikametine do─čru uzakla┼č─▒r. ─░shak ├çavu┼č DavutÔÇÖun ba┼č─▒na bir i┼č geldi─čini, bir yerde s─▒k─▒┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒n─▒ anlar. Ama olay─▒ tam ├Â─črenemez, DavutÔÇÖta bir bilgi vermeden oradan uzakla┼č─▒p elindeki ekme─či ─▒s─▒rarak Y─▒ld─▒z K├Ây├╝ne gider. Burada e┼čkiyal─▒─ča ba┼člad─▒─č─▒ y─▒llardan bu yana arkada┼č─▒ olan Gulaleko ─░zzetÔÇÖe s─▒─č─▒n─▒r.

Bu olaydan sonra S├╝nl├╝kl├╝ Davut Yine etraf─▒na 8-10 adam toplar, e┼čk─▒yal─▒─ča devam eder. Ama da─č y├Ârelerine bir daha u─čramaz.

* * * *  *

Talihli adamd─▒r Davut. Sonradan Ha┼čim HocaÔÇÖn─▒n e┼či olan Hamide Han─▒m y─▒llar sonra day─▒ma ┼čunlar─▒ anlatt─▒; bek├órd─▒m. Sabah evimizin ├žat─▒s─▒n─▒n d├╝z k─▒sm─▒na ├ž─▒km─▒┼čt─▒m. B├╝t├╝n g├╝n So─čukp─▒nar taraflar─▒ndan silah sesleri geldi. Gece de zaman zaman silah sesleri geldi. ├çerkez Ethem Bey Anzavur Ahmet Beyin kuvvetlerini So─čukp─▒nar da s─▒k─▒┼čt─▒rm─▒┼č, k├Ây├╝ sarm─▒┼č. Bir k─▒s─▒m kuvveti de DavutÔÇÖun ├žetesini Sol DereÔÇÖde k─▒st─▒rm─▒┼č, orada yok etmi┼čler.

Bir adam─▒n kimi zaman ko┼čarak kimi zaman h─▒zl─▒ y├╝r├╝yerek dere taraf─▒na gitti─čini g├Ârd├╝m. Arkas─▒ndan gelen iki atl─▒ zaman zaman ate┼č ediyorlarsa da aralar─▒ndaki mesafe y├╝z├╝nden etkili olam─▒yorlard─▒. ─░yice yakla┼č─▒nca gelenin Davut oldu─čunu g├Ârd├╝m. Davut dereyi ak─▒p dere kenar─▒nda kayan─▒n yan─▒na gitti. Takip├žiler iyice yakla┼čm─▒┼člard─▒. Davut Kayan─▒n ard─▒ndan gelenlere t├╝fekle ate┼č etmeye ba┼člay─▒nca takip├žileri ├Ânce duraksarlar, sonra da geri d├Ânerler. Davut belirli yerlere silah ve mermi saklarm─▒┼č, o kayan─▒n uygun bir yerine de silah ve mermi saklam─▒┼č.

Day─▒m 191 9 y─▒l─▒nda KirmastiÔÇÖdeki jandarma komutan─▒n─▒n ├žeteler kar┼č─▒s─▒nda pasif kald─▒─č─▒n─▒, ├žetelecilerin ├žok rahat KirmastiÔÇÖye gelip gitti─čini anlatt─▒. Daha sonra gelen komutan jandarmay─▒ disipline eder ve kasabaya al─▒┼čveri┼če gelen DavutÔÇÖu, karde┼či Zekeriya ve bir adam─▒n─▒ yakalar. Onlar─▒ falakaya yat─▒r─▒r. BursaÔÇÖya DavutÔÇÖu yakalad─▒m, ne yapay─▒m? Diye sorar. BursaÔÇÖdan b─▒rak─▒n emri gelir Davut ve adamlar─▒ b─▒rak─▒l─▒r.

Buna tevat├╝rd├╝r deyip ge├želim. Bursa Halkevinin 1935 y─▒l─▒nda BursaÔÇÖn─▒n i┼čgal alt─▒nda oldu─ču y─▒llar ve kurtulu┼ču konusunda yap─▒lan ankete cevap veren Yarbay Be┼čir Pakal─▒n ┼čunlar─▒ anlat─▒r (Bursa Defteri Say─▒ 27).

ÔÇť6 Haziran 1919 g├╝n├╝ BursaÔÇÖda m├╝lkiye (Vilayet) hapisanesinde mahpus idam mahkumu be┼č ┼čaki askeri hapisaneye getirildi. H├ólbuki askeri mapusane ufak c├╝r├╝mlere mahsus adi bir binadan ibaretti. Hatta tavan─▒ delik ve duvar─▒ y─▒k─▒k bir yerdi. Bunlar burada muhafaza edilemez diye itiraz─▒m─▒z nazar-─▒ itibara al─▒nmad─▒. Esasen bunlara ka├žmak i├žin yol g├Âsterilmi┼čti. Daha mapusaneye geldikleri gece ayaklar─▒ndaki prangalar─▒ odan─▒n ortas─▒na b─▒rakm─▒┼člar, tavandaki delikten Tophaneye ve oradan da─ča ka├žm─▒┼člard─▒. Sabahleyin erken haber verildi. Gittik, tetkik ettik, takip edelim dediksek de Arif Bey m├╝saade etmedi. Ha├ólbuki m├╝saade etseydi bu ┼čakiler ├çekirge ├╝zerindeki da─čda yakalanacaklard─▒. Bunun ├╝zerine derhal istifa ettim ve ├žekildim. Vesikalar─▒ bende mevcuttur. Ka├žan ┼čakilerin adlar─▒:

1- Kirmastili ├çerkez Davut- elyevm YunanistanÔÇÖdad─▒r. (Davut ├çerkez de─čildir)

2- Kirmastili Haf─▒z Mehmeto─člu ─░brahim

3-Kirmastili Mehmet ├çavu┼č o─člu Recep

4-Kirmastili ─░driso─člu Yahya ÔÇô Anzavur harek├ót─▒nda ├Âld├╝r├╝ld├╝

5- ─░neg├Âll├╝ Arnavut Tevfiko─člu Zeynel, ─░neg├ÂlÔÇÖde ├Âld├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r.

Day─▒m, Devlet baz─▒ kirli i┼čleri o zamanda ├žetelere g├Ârd├╝r├╝yordu (┼čimdi oldu─ču gibi┬á┬á ┬á┬á┬á┬á┬á Zekeriya EfendiÔÇÖnin karde┼či Ha┼čim Medrese bitirmi┼č, ama k├Âyden uzakla┼čmay─▒ d├╝┼č├╝nmemi┼č. K├Ây├╝m├╝z├╝n yak─▒n─▒ndaki Alpagut k├Ây├╝nde imaml─▒k yap─▒yormu┼č, ├žocuklara ders veriyormu┼č. O d├Ânemlerde k├Âyler ┼čimdiki gibi bo┼č de─čildi. Kalabal─▒k n├╝fuslar─▒ bar─▒nd─▒r─▒yordu.

Dedi─čim gibi 1920-21 y─▒llar─▒. Yunan i┼čgali bir yandan, ├žeteler ├Âb├╝r yandan halk─▒ ezmektedir. Ya┼čam─▒n de─čeri bir kur┼čundur. Kemalist, Kuvvay-─▒ Milliyesi, Padi┼čah├ž─▒, Aznavurcu. Kimin ismi sivrilmi┼čse ya┼čam─▒ namlunun ucundad─▒r.

S├╝n├╝kl├╝ DavutÔÇÖun yeni ├žetesine Manyas y├Âresinden Yahya isminde biriside kat─▒l─▒r. E┼čkiyalar birer-iki┼čer k├Âyleri dola┼č─▒rlar. K├Âyl├╝lere ÔÇťBen falanca ├žeteden geliyorum, ┼ču kadar hara├ž vermezseniz k├Ây├╝n├╝z├╝ gelip yakar─▒z, insanlar─▒ ├Âld├╝r├╝r├╝zÔÇŁ diye hara├ž toplamaya ba┼člam─▒┼člard─▒. E┼čk─▒ya Yahya G├╝vem k├Ây├╝ne s─▒k s─▒k gelir, oradaki kabile akrabalar─▒nda kal─▒r. Bir yandan da kom┼ču k├Âylerde kim ne kadar zengin, kimde ne kadar para var bunlar─▒ ├Â─črenmeye ├žal─▒┼č─▒r.

G├╝vem k├Ây├╝nde ya┼čayan Demirci NazmiÔÇÖ nin (Nazmi ├ľzdemir)┬á babas─▒nda bir bak─▒r dolusu alt─▒n oldu─ču┬á (├çok alt─▒n oldu─ču) oldu─ču s├Âylentisi vard─▒r. Bu aile k├Âye geldi─činden beri bu s├Âylenti vard─▒r. Kimi bana s├Âyledi der, kimisi bana alt─▒lar─▒ g├Âsterdi der. Kimi sayarken ├╝zerine gittim, g├Âzlerimle g├Ârd├╝m der. K─▒sacas─▒ alt─▒n─▒ g├Âren yoktur ama tevat├╝r ├žoktur.

Yahya Demirci NazmiÔÇÖnin babas─▒na s─▒k s─▒k u─čramaya ba┼člar. Alt─▒nlar─▒n muhabbetini yapar. S├╝rekli laf─▒ alt─▒nlara getirir getirir. Adam bu durumdan ┼č├╝phelenir, rahats─▒z olur, ba┼č─▒na bir ┼čey gelecek diye korkmaya ba┼člar.

Demirci NazmiÔÇÖnin babas─▒ Zekeriya EfendiÔÇÖ ye gelir ve durumu anlat─▒r. ÔÇťYahya s─▒k s─▒k bana u─čruyor, elinde fazla miktarda k├ó─č─▒t para birikti─čini, bunlar─▒ muhafaza edemedi─čini ve alt─▒n para ile de─či┼čtirmek istedi─čini s├Âyl├╝yor. Benden bor├ž alt─▒n istiyor. De─či┼čik halleri var, beni s├╝rekli bask─▒ alt─▒na tutuyor ÔÇśÔÇÖdiyor.

Te┼čkilat─▒n G├╝vem aya─č─▒ toplan─▒yor. YahyaÔÇśn─▒n uyar─▒lmas─▒na, ikaz edilmesine karar veriliyor. S├Âzc├╝ se├žilip konu┼čmas─▒ i├žin g├Ârevlendiriliyor.

S├Âzc├╝ YahyaÔÇÖyaÔÇÖ ÔÇť Burada oturup kom┼ču k├Âyleri rahats─▒z edip G├╝vemÔÇÖe gelme. G├╝vemÔÇÖde kimseyi tedirgin etme. Aksine davran─▒rsan pahal─▒ya ├Âdersin. Bu sana ilk ve son ikaz─▒m─▒zÔÇŁ der. Yahya hah! Bunlar kom┼čular─▒ndan korkuyorlar. Ne bi├žim insanlarÔÇÖÔÇÖ┬á der.┬á Kendine yap─▒lan bu uyar─▒y─▒ ciddiye almaz.

Aradan aylar ge├žer. S├╝nl├╝kl├╝ Davut Kirmast─▒ÔÇÖda kuvvetlenmi┼čtir. Yahya Alpa─čut k├Ây├╝ne gider S├╝nl├╝kl├╝ Davut ad─▒na geldi─čini s├Âyler. K├Ây├╝n birikmi┼č bor├žlar─▒ oldu─čunu, iki teneke alt─▒n─▒ G├╝vem k├Ây├╝ne getirmelerini emreder. Aksi durumda k├Ây├╝n yak─▒laca─č─▒ s├Âyler, ya─čar eser.┬á Sonra G├╝vem K├Ây├╝ne gelir. Uzaktan akrabas─▒n─▒n evinde konaklar. Alt─▒nlar─▒ beklemeye ba┼člar.

Teneke deyince hemen b├╝y├╝k tenekeler akl─▒n─▒za gelmesin, yakla┼č─▒k 100-120 alt─▒n alan b├╝y├╝k├že kutular bunlar. Kutu k├╝├ž├╝k olsa da istenen miktar ├žok y├╝ksektir.

O zamanlar k├Âyler ┼čimdiki gibi geli┼čmi┼č de─čildir.

G├╝vemde kahvehane yoktur. Camilerin yan─▒nda cami odalar─▒ vard─▒r. K─▒┼č g├╝nlerinde namazlardan sonra bu odalarda toplan─▒l─▒r, sohbet edilir. Gelip ge├žen yolcular ve sade misafirler bu odalarda a─č─▒rlan─▒r; yedirilir, yat─▒r─▒l─▒r. Hat─▒r─▒ say─▒l─▒r, ├Ânemli insanlar ise evlerde misafir edilirlerdi.┬á Uzaktan yak─▒ndan k├Âyde akrabas─▒ olanlar, do─črudan akrabalar─▒n─▒n evine giderlerdi.

K├Âyl├╝ do─čal olarak korkmaktad─▒r. E┼čk─▒yan─▒n arkas─▒nda S├╝n├╝kl├╝ Davut, onun da arkas─▒nda i┼čgalci Yunanl─▒lar vard─▒r. K├Âydekiler Ha┼čim HocaÔÇÖya gelirler. Arac─▒ olda istedi─či alt─▒n─▒ bir tenekeye indirsin derler. Olay─▒ bu ┼čekilde duyan ve Zekeriya Efendinin kurdu─ču te┼čkilattan haberdar olan Ha┼čim Hoca G├╝vemÔÇÖe gidip Zekeriya Efendiye s├Âyler.

Zekeriya Efendi, Mecit Efendi ve g├╝vendi─či ki┼čilerle konu┼čur ve karar al─▒rlar. Uygun bir zaman ve yerde e┼čk─▒yan─▒n i┼či bitirilecektir. K├Âyden ├že┼čitli yerlere giden ona yak─▒n patika vard─▒r. ─░ki┼čer ki┼či kimseyi huyland─▒rmadan patikalarda n├Âbet tutacakt─▒r. E┼čk─▒yan─▒n hareketleri, gidi┼č-geli┼čleri kontrol alt─▒ndad─▒r art─▒k.

Ha┼čim Hoca sabah namaz─▒n─▒ Orta Camide k─▒lar. Cami odas─▒nda dinlenir, namaza gelenlerle sohbet eder. G├╝ne┼č y├╝kselince de evine gidip kahvalt─▒ etmek i├žin cami odas─▒ndan ├ž─▒kar (Ha┼čim HocaÔÇÖn─▒n evi ┼čimdi Ayd─▒n CengizÔÇÖin evidir). E┼čk─▒ya YahyaÔÇÖda cami yak─▒n─▒ndaki bir odun y─▒─č─▒n─▒n─▒n ├╝st├╝de deyim yerindeyse t├╝nemi┼čtir. Ha┼čim Hoca e┼čkiyay─▒ g├Ârmezden gelip yoluna devam eder. Ama e┼čk─▒ya Ha┼čim HocaÔÇÖy─▒ ├ža─č─▒r─▒r. O zaman k├Âylerde kahvehaneler yoktur. ─░nsanlar Cami avlular─▒nda veya k─▒┼čl─▒k yakacak olarak ormandan getirilen odunlar─▒n yanlar─▒nda toplan─▒rlar. Odunlar─▒n ├╝zerine otururlard─▒. E┼čk─▒ya selam ve hal-hat─▒r fasl─▒ndan sonra Ha┼čim HocaÔÇÖya: ÔÇťHocam, d├╝n gece bir r├╝ya g├Ârd├╝m, ye┼čil elbiseler i├žinde g├Â─če y├╝kseliyordum. Sence nedir bu? Hay─▒r m─▒? Yoksa ┼čer mi?ÔÇŁ der.

Ha┼čim Hoca e┼čk─▒yan─▒n ortadan kald─▒rmak i├žin kurulan tertibi bildi─či i├žin e┼čk─▒yaya ┼č├Âyle der. ÔÇťYahya r├╝yan hay─▒r de─čil, ├žok yak─▒nda ecel gelip seni bulacak g├Âz├╝k├╝yor, gel bu i┼čten vazge├ž, k├Âyl├╝den hara├ž isteme. Zaten insanlar yokluk i├žindeler, t├Âvbe et. K├Âyl├╝den istedi─čin iki teneke alt─▒n─▒ isteme. E┼čk─▒ya┬á ÔÇťYok Ha┼čim Hoca vazge├žmem ÔÇÖÔÇÖ der. Sonra ÔÇť├ľl├╝rsem benim i├žin arkamdan hatim indirirsen, bir tenekesini affederim.ÔÇŁ Ha┼čim HocaÔÇÖda┬á ÔÇťBen e┼čk─▒ya arkas─▒ndan hatim indirmi┼č hoca diye an─▒lmak istememÔÇŁ diye cevap verir. E┼čk─▒ya para teklif eder, ama Ha┼čim Hoca reddeder. E┼čkiyan─▒n ─▒srar─▒ ve harac─▒ bir tenekeye indirme kar┼č─▒l─▒─č─▒nda Ha┼čim Hoca e┼čk─▒yan─▒n talebini ister istemez kabul eder. (E┼či E┼čk─▒ya ├Âld├╝r├╝ld├╝kten sonra Ha┼čim Hocan─▒n verdi─či s├Âz do─črultusunda Hatim indirdi─čini s├Âyler). Ha┼čim Hoca Alpagut K├Ây├╝ne d├Âner. Sonunda e┼čkiyan─▒n istedi─či bir teneke alt─▒n gelir. Yahya paray─▒ kontrol eder. Birka├ž alt─▒n eksik diye getiren adam─▒ kalabal─▒k i├žinde d├Âver.

Paray─▒ alan e┼čk─▒ya at─▒n─▒ eyerler. Para tenekesini ve e┼čyalar─▒n─▒ heybeye koyar. G├╝vem K├Ây├╝nden ayr─▒l─▒r. Buradan S├╝nl├╝kÔÇÖe gidip DavutÔÇÖla bulu┼čacakt─▒r.

Alt─▒nlar─▒n Alpagut K├Ây├╝nden gelece─či bilindi─či i├žin tedbir al─▒nm─▒┼čt─▒r. G├╝vem K├Ây├╝nden ├ževre k├Ây ve mezralara on patika yol vard─▒r. Bir g├╝n ├Âncesinden patikalar tutulmu┼čtur. G├╝vemÔÇÖden T─▒rnova K├Ây├╝ne giden patikalardan ErikliÔÇÖye yak─▒n patika ├╝zerinde G├╝vem K├Ây├╝nden Apdurrahim (├ľZ) ve So─čucak K├Ây├╝nden M├╝nir Hoca pusudad─▒r. ─░kisi birden ate┼č a├žarlar. E┼čk─▒ya So─čucakÔÇÖl─▒ yi─čit taraf─▒ndan ├Âld├╝r├╝l├╝r. Yahya attan d├╝┼čer, at─▒ Kara Orman k├Ây├╝ne do─čru ka├žar. Ba┼č─▒na gelip e┼čk─▒yaya bakarlar. So─čucakÔÇÖl─▒ e─čilip e┼čk─▒yan─▒n k├Âstekli saatini al─▒r. E┼čk─▒yan─▒n son s├Âz├╝ ÔÇť B─▒rak onu, alma lanÔÇŁ olur. Zekeriya Efendi S├╝nl├╝kl├╝ DavutÔÇÖ a haber g├Ânderir; ÔÇťGel itinin ├Âl├╝s├╝n├╝ alÔÇŁ diye. Davut adamlar─▒na YahyaÔÇÖn─▒n cesedini ald─▒r─▒r, defnettir.

Sava┼č biter, y─▒llar ge├žer. Kader bir g├╝n onlar─▒ Mustafakemalpa┼čaÔÇÖda kar┼č─▒ kar┼č─▒ya getirir. S├╝nl├╝kl├╝ Davut YunanistanÔÇÖdan gizlice gelip saklad─▒─č─▒ alt─▒nlar─▒ al─▒p gidermi┼č. Zekeriya Efendi DavutÔÇÖa K─▒smetlisin, isteseydim seni de ├Âld├╝r├╝rd├╝mÔÇŁ der. Davut, ÔÇťEsas ben seni ├Âld├╝recektim, So─čucak k├Ây├╝ne cenazeye gitmi┼čtin. D├Ân├╝┼čte k├Ây mezarlar─▒na girdin. ├ľlen adam─▒n mezar─▒n─▒n ba┼č─▒nda dua ediyordun. Bende mezarl─▒k duvar─▒n─▒n arkas─▒nda sana ni┼čan alm─▒┼čt─▒m ama elim teti─či ├žekemedim, at─▒n yede─činde yayan k├Ây├╝ne do─čru yoluna devam ettin. Bundan daha fazla k─▒smet olurmu? ÔÇŁ der.

Sava┼čtan sonra So─čucak ve Mahmudiye gibi baz─▒ k├Âyler etraftaki k├Âylere zarar verdikleri gerek├žesiyle Bal─▒kesir taraf─▒ndan gelen askerlerce ceza olarak yak─▒l─▒r. Kimse mal─▒n─▒- m├╝lk├╝n├╝ kurtaramaz. D├╝zen kurana kadar aylarca ├žardaklarda, barakalarda kal─▒rlar. Zekeriya Efendi So─čucak yak─▒l─▒rken haberi olur, k├Âye ko┼čar ama ├žok ge├ž kalm─▒┼čt─▒r. Bir ┼čey yapamaz.

2,256 total views, 1 views today

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi. Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: ekrempeker@gmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒