Kahve, kahveler, Bursa kahveleri

Kahve, kahveler, Bursa kahveleri

Kahve ister YemenÔÇÖde ister BrezilyaÔÇÖda olsun, ayn─▒ k├╝├ž├╝k a─čac─▒n ÔÇťkahve kirazÔÇŁ─▒ da denilen meyvesinin ├žekirde─čidir. Meyve toplan─▒r, kurutulur, ├žekirde─či ay─▒klan─▒p i┼člendikten sonra ticari emtia olarak d├╝nya pazarlar─▒na yay─▒l─▒r. En b├╝y├╝k ├╝reticileri olan ├╝lkelerde Fru─▒d Un─▒on Campany gibi tekellerin ak─▒lalmaz b├╝y├╝kl├╝kteki ├žiftliklerinde ucuza mal edilir pahal─▒ya sat─▒l─▒r. Peru, Kolombiya, Meksika, Etopya, VietnamÔÇÖda k├╝├ž├╝k k├Âyl├╝ ├╝retimi yayg─▒nd─▒r, ama tekellerin bask─▒s─▒ soluk ald─▒rmaz onlara ve pazardaki paylar─▒ ancak c├╝r├╝mleri kadar yer tutar bunlar─▒n.

Kahve kiraz─▒n─▒n ├ži├žekleni┼či, bizim erguvan a─čac─▒n─▒n ├ži├žekleni┼čini and─▒r─▒r. Farkl─▒ olarak beyaz renktedir ve yasemin ├ži├že─či kokuludur.┬á Ye┼čil k├╝├ž├╝k tanecikler halinde beliren meyvesi ba┼člang─▒├žta salk─▒m halindedir, taneler erginle┼čtik├že irile┼čir ve birbirinden ayr─▒l─▒r. B├╝t├╝n meyveler gibi olgunla┼čt─▒─č─▒n─▒n ve ├Âteki canl─▒lara -u├žan, y├╝r├╝yen, t─▒rmanan, s├╝r├╝nen- ┬ásunuldu─čunun i┼čaretlerini verir:┬á ├Ânce sarar─▒r, ama serttir; ard─▒ndan turuncuya d├Ân├╝p yumu┼čar; sonunda k─▒rm─▒z─▒ ve daha k─▒rm─▒z─▒ olur. Bu son rengi koyula┼čt─▒k├ža ├žekirde─čini ├ževreleyen eti yumu┼čar, ballan─▒p ┼čerbetlenir. Onunla kalmaz g├╝zelim kokusunu ekleyip g├╝├žlendirir ├ža─čr─▒s─▒n─▒. ├çekirde─čini topra─ča b─▒rakmadan ├Ânceki bu son demi, anayurdunda -tropik b├Âlge- yakla┼č─▒k bir ay s├╝rer ve y─▒lda iki kez yinelenir. Hasat s├╝resi on be┼č g├╝nd├╝r.

K─▒sacas─▒ orta boy a─čac─▒nda parlak ye┼čil yapraklar aras─▒nda, ├žo─čunlukla g├Âvdede ve ondan ayr─▒lan saplar─▒n ├ževresinde k├╝melenmi┼č say─▒s─▒z k─▒rm─▒z─▒ ve kokulu tanecik g├Âr├╝lmeyecek gibi de─čildir; gene de sakl─▒s─▒ gizlisi varm─▒┼č gibi ÔÇťke┼čfiÔÇŁ gerekmi┼čtir, hayat─▒m─▒za girmesi i├žin. Nerede mi?┬á Saba Melikesi Belk─▒sÔÇÖ─▒n ├╝lkesi Habe┼čistanÔÇÖda; Anadolumuz gibi yer sars─▒nt─▒lar─▒na meyilli, varl─▒─č─▒n─▒ yer sars─▒nt─▒lar─▒na bor├žlu Rift vadisindeÔÇŽ

Melike Belk─▒s, ┬áyabanc─▒m─▒z de─čil; u─čruna Ne┼čideler Ne┼čidesi yaz─▒ld─▒─č─▒ yahut s├Âylendi─či i├žin de─čil yaln─▒z, efsaneye g├Âre Bursa ÔÇÖda bir ikameti oldu─ču, BursaÔÇÖda ya┼čam─▒┼čl─▒─č─▒ da oldu─ču i├žinÔÇŽ

Rivayet o ki Hazreti S├╝leyman -yan─▒nda iki veziri-, u├žup gelip dinleneyim diye kondu─ču BakacakÔÇÖta; bir da─ča ve ormana, bir ovaya ve BursaÔÇÖya bak─▒p b├╝y├╝lenmi┼č g├Ârd├╝klerinden. Kendini tutamam─▒┼č ÔÇťTanr─▒m, cennet buras─▒ÔÇŁ diyesiymi┼č de birinci vezir, bunu ÔÇťCennet BursaÔÇŁ ┬áanlay─▒p ├Âyle de yineleyince o g├╝nden beri ÔÇťBursaÔÇŁ olmu┼č BursaÔÇÖn─▒n ad─▒. B├╝t├╝n ku┼člar, b├╝t├╝n yarat─▒klarla ├Âz dilinden konu┼čan o b├╝y├╝k ┼čaire, b├╝y├╝k peygambere yetmemi┼č g├Âr├╝p ge├žmek. Can kavmi ile Cin kavminin bin y─▒l, ard─▒ndan bin y─▒l daha ve bir bin y─▒l daha sava┼č─▒p ÔÇťne senin ne benim olsun sular─▒n olsunÔÇŁ deyip sulara g├Âmd├╝─č├╝ BursaÔÇÖy─▒ uyand─▒rm─▒┼č. Emretmi┼č sulara, sular ├žekilmi┼č. Emretmi┼č ku┼člara, c├╝mlesi gelmi┼č. Emretmi┼č yap─▒c─▒lara, en g├╝zel yerine melikeler melikesi i├žin malikhane kurdurmu┼č. Emretmi┼č, p─▒narlar d├Ârt yandan akmaya ba┼člam─▒┼č. Belk─▒s, bin bir cariyesiyle gelip konmu┼č konutuna; sal─▒n─▒p gezmi┼č orda, muhtemelen yaz aylar─▒nda, bir m├╝ddet…

Kahvenin ka┼čifi, i┼čte bu melikeler melikesinin memleketlisi Kaldi ad─▒ndaki ├žoband─▒r. G├Âz├╝ pek ke├žileri, kayalar─▒ t─▒rman─▒p tepelerde k─▒rm─▒z─▒ k─▒rm─▒z─▒ parlayan kahve meyvelerini yiyince dansa ba┼člam─▒┼č, s├Âz de dinlemez olmu┼člar. Onlara imrenen Kaldi de yemi┼č meyvelerden ve u─črad─▒─č─▒ ÔÇťbiÔÇÖho┼čÔÇŁ halleri gidip kabilenin ulusuna anlatm─▒┼č, d├Ârt bin y─▒l ├Ânce. Ondan sonras─▒, Saba ├╝lkesi d├╝nyay─▒ unutmu┼č, d├╝nya da SabaÔÇÖy─▒ ve kahveyi.┬á Ama hi├žbir unutu┼č ebedi de─čil, Sabal─▒lar─▒n ki de olmam─▒┼č; iki bin y─▒l sonra kalk─▒p YemenÔÇÖe ge├žmi┼č kahve bah├želeri kurmu┼člar burada. Sonras─▒ ÔÇťbiraz davul tozu, biraz minare g├ÂlgesiÔÇŁ g├╝n├╝m├╝ze kadar s├╝r├╝p gelmi┼č kahvenin ser├╝veni.

┼×imdi, kimimizin onsuz yapamad─▒─č─▒ en sevdi─čimiz i├žecek. Bin bir t├╝rde haz─▒rlan─▒yor ve cezvesi, fincan─▒, kupas─▒ ile de b├╝y├╝k bir end├╝stri. ├ľrne─čin Koza HanÔÇÖda giri┼čin solundaki kahve oca─č─▒n─▒n vitrininde birbirinden farkl─▒ y├╝z civar─▒nda fincan g├Âr├╝l├╝r. Bu oca─č─▒n koleksiyon iddias─▒n─▒n olmad─▒─č─▒n─▒ da s├Âyleyelim.┬á Bu iddias─▒ olanlarda, yaln─▒zca saraylar i├žin ├╝retilmi┼č fincan say─▒s─▒ bini ge├žer.

Evliya ├çelebiÔÇÖde ├╝nl├╝ kahvehaneler

Arap├ža ÔÇťKahvaÔÇŁ ile Fars├ža ÔÇťHaneÔÇŁ s├Âzc├╝klerinin bile┼čimi olan kahvehane; i├žecek olarak kahve sunulan, insanlar─▒n kahve i├žmek i├žin bir araya geldi─či mekanlar olarak ├Ânce Ortado─ču ├╝lkelerinde ├ž─▒km─▒┼č ortaya.┬á Sufilerin, kahveye uykuyu uzakla┼čt─▒ran ├Âzelli─či nedeniyle kabul g├Âstermeleri, ilk kahvehaneleri ┬átasavvuf ehline yak─▒n olmak amac─▒yla ve olas─▒l─▒kla tekke ve dergahlar civar─▒nda a├žan i┼čletmecilere cesaret vermi┼č olmal─▒. YemenÔÇÖden ba┼člayarak, Mekke ve MedineÔÇÖye, ┼×am ve HalepÔÇÖe, KahireÔÇÖye, Ba─čdatÔÇÖa yay─▒lan kahvehanelerin ─░stanbul ve BursaÔÇÖda 16. Y├╝zy─▒l─▒n ortalar─▒ndan itibaren faaliyet g├Âsterdi─či san─▒l─▒yor.

Evliya ├çelebi,┬á 1640 y─▒l─▒nda BursaÔÇÖya geldi─činde kentte yetmi┼č be┼č dolay─▒nda kahvehane bulundu─čunu ve bunlar─▒n her birinin farkl─▒ bir ├Âzelli─či ile halk aras─▒nda ├╝n sahibi oldu─čunu yaz─▒yor.

Evliye ├çelebiÔÇÖnin, Bursa kahvehaneleriyle ilgili SeyehatnameÔÇÖde yer verdi─či izlenimleri ┼č├Âyle:

ÔÇťC├╝mle yetmi┼č be┼č kahve-i mecmaÔÇÖuÔÇÖl-irf├ón-─▒ k├ór-─▒ zuref├ós─▒ var kim, her biri biner ├ódem al─▒r. C├╝mle mutrib├ón ve hanen-deg├ón ve rakkaasan-─▒ mahb├╗b├ón anlardad─▒r kim, yevmiyye ├╝├ž kerre H├╝seyn-i Ba(y)kara fas─▒llar─▒ ederler ve her kahvede gazelh├ón ve meddah├ónlar var kim, gazelhanlar─▒ g├╝y├ó ┼čair HassanÔÇÖd─▒r, meddahlar─▒ g├╝y├ó Eb├╝’l-Me’├ól’dir. Ser├že┼čme-i medd├óh├ón Kurb├ón├« ├élisi Hamza n├óm─▒nda yeg├óne-i asr idi. Ve meddah ┼×erif ├çeleb├« ┼×ahn├óme-i Firdevs(i)-i T├╗s├«ÔÇÖde g├╝y├ó Fir-devs├« kendi idi kim, firdevs melekleri gibi pen├že-i ├ófit├ób k─▒ssas─▒na oturup hayran kal─▒rlard─▒, tesh├«r sahibi ├želeb├« idi. Ve K─▒ssahan Hor├žene Mahmud ve Kara F├«r├╗z ve Tireli Ali Be─č, Eb├╝ÔÇÖl-M├╝slim-i Teberd├ór okumada g├╝y├ó s├óhib-i Sinir Veys├«ÔÇÖdir.

C├╝mle kahveleri hez├ór-fen ├╝st├ód-─▒ k├ómiller m├ól-a-m├ól-i kahh├óvilerdir. C├╝mleden Ulu Cami dibinde Em├«r Kahvesi m├╝nakka┼č ve m├╝zeyyen ve k├ón-─▒ aÔÇÖy├ón ve mahb├╗b-─▒ cih├ón rakkaslar─▒ var kim, Per biri b├«-bedel m├╝mt├óz (u) m├╝stesn├ólard─▒r. Bu kahve Ulu Cami kurb├╝nde olma─č─▒la b├óng-─▒ Muhammed├« ÔÇśHayya aleÔÇÖs-sal├óÔÇÖ dedikte kahvede bir c├ón kalmayup c├ómiÔÇÖe giderler. Gaayet musall├« Bursa halk─▒d─▒r.

Ve ┼×erefy├ór Kahvesi ve Serd├ór Kahvesi ve Cin M├╝ÔÇÖezzin Kahvesi veÔÇÖl-h├ós─▒l c├╝mle kahveler birer mekteb-i irf├ónd─▒r.

─░sl├ómbol kahvehaneleri, Murad-─▒ H├ón-─▒ R├óbiÔÇÖde kad├óga-i (?) ┼č├óh├« ile menÔÇÖ olaldan beru Bursa kahveleri i┼čtih├ór bulup tiryakilerin y├╝zleri g├╝lm├╝┼čd├╝r.

Ne var ki kahvelerin kadim Osmanl─▒ ┼čehirlerinde yerle┼čebilmesi o kadar da kolay olmam─▒┼č g├Âr├╝n├╝yor. ├ľrne─čin ┼×eyh├╝lislam Ebussuut Efendi, kahvenin ÔÇťharamÔÇŁ oldu─ču yolunda bir fetva bile veriyor; ancak kahvehanelerin kapat─▒lmas─▒ i├žin ikinci bir fetva talebini de yan─▒tlamaktan ka├ž─▒n─▒yor. Sonras─▒nda Murat III (salt. 1574-1595) d├Âneminde kahvehaneleri yasaklayan ba┼čka fermanlar ├ž─▒kar─▒l─▒yor. Buna ra─čmen yar─▒ gizli faaliyet g├Âsteren kahvehaneler 1583ÔÇÖte, zab─▒tan─▒n geni┼č ├žapl─▒ bir faaliyeti sonucunda tek tek ┬átespit edilip kapat─▒l─▒yor. Ayr─▒ca bundan sonra kahve a├ž─▒p i┼čleteceklerin ├Âm├╝r boyu k├╝re─če mahkum edilecekleri ilan ediliyor. Ahmet I (salt. 1603-1617) d├Âneminde de kahvehaneler iki kez yasaklan─▒yor. Murat IV (salt. 1623-1640), d├Ânemin nazik sorunlar─▒ nedeniyle CibaliÔÇÖden ba┼člay─▒p yay─▒lan bir yang─▒n─▒ gerek├že g├Âsterip ─░stanbulÔÇÖdaki b├╝t├╝n kahvehaneleri y─▒kt─▒r─▒yor, t├╝t├╝ne de yasak getiriyor. Padi┼čah─▒n s─▒k─▒ s─▒k─▒ya izledi─či bu yasaklar─▒ 30 y─▒l s├╝r├╝yor.

Evliya ├çelebiÔÇÖnin yazd─▒klar─▒, Sultan MuratÔÇÖ─▒n sert yasaklar─▒n─▒n ├Âzellikle ─░stanbulÔÇÖa ili┼čkin oldu─čunu ortaya koyuyor. ├çelebi, bu d├Ânemde ─░stanbulÔÇÖa inat Bursa kahvelerinin ├╝n ve ┼čan buldu─čunu ve kahve tiryakilerinin y├╝z├╝n├╝n g├╝ld├╝─č├╝n├╝ belirtirken, di─čer bir toplanma yeri olan bozahanelerin de ├žok canl─▒ oldu─čunu, BursaÔÇÖda bin ki┼čiyi a─č─▒rlayan bozahaneler bulundu─čunu kaydediyor.

Demek ki yasaklar, ├žo─čunlukla ├Âne s├╝r├╝ld├╝─č├╝ gibi tebaay─▒ k├Ât├╝l├╝kten korumak i├žin de─čil saray─▒ korumak i├žindi. ├ľrne─čin Murat lV. Osmanl─▒ Sultan─▒ oldu─čunda annesi K├Âsem Sultan ile onun belirledi─či vezirlerin a─čz─▒na bakan 11 ya┼č─▒nda bir ├žocuktu. O g├╝ne kadar g├Ârd├╝klerinden ba┼čka, boy bos at─▒p delikanl─▒l─▒─ča do─čru ilerlerken de hepsinin de kanl─▒ sonu├žlar─▒ olan bir├žok isyan g├Ârd├╝.

─░syanlar─▒ k─▒┼čk─▒rtanlar idari, eskeri, dini b├╝rokrasinin ├╝st katlar─▒ndaki kodamanlar olsa bile, sahne genellikle kahvehanelerdi. Sipahilerin, ├Âzellikle de Yeni├žerilerin m├╝davimi olduklar─▒ kahvehaneler ├Âzellikle sab─▒kal─▒yd─▒ bu konuda. Sadrazam─▒n yerine g├Âz diken eski bir sadrazam yahut ┼čeyh├╝lislam─▒ koltu─čundan etmek isteyen ┼čeyh├╝lislam aday─▒ i┼če Sipahi ve Yeni├žeri ocaklar─▒ndan ba┼člard─▒. Oralarda yeterince taraftar bulduktan sonra s─▒ra ÔÇťumumaÔÇŁ seslenmeye gelirdi. Umum da kahveydi, kahvelerdi. ─░┼čler orada iyice pi┼čirildikten sonra ilk k─▒v─▒lc─▒m da orada parlat─▒l─▒r ve saray─▒n kap─▒s─▒na dayan─▒l─▒rd─▒.

Kahveler veya kahvehanelere ili┼čkin son yasak Mahmut II (salt. 1808-1839) d├Ânemine rastl─▒yor. Yeni├žeri oca─č─▒n─▒n kald─▒r─▒lmas─▒ ile birlikte Yeni├žerilerin ├Ânemli toplanma yerlerinden biri olan kahvehaneler kapat─▒l─▒yor, hatta b├╝y├╝k k─▒sm─▒ yak─▒l─▒p y─▒k─▒l─▒yor. Bu tarihten sonra, ayaklanmalar bak─▒m─▒ndan ├Ânemini yitirdi─činden rahat b─▒rak─▒l─▒yor kahveler.

┼×airlerin, yazarlar─▒n kahvesi

Kahvehaneler, var olduklar─▒ndan beri her s─▒n─▒ftan insana a├ž─▒k olmas─▒na kar┼č─▒l─▒k tabelas─▒ndan ba─č─▒ms─▒z olarak Esnaf Kahvesi, ├çar┼č─▒ Kahvesi, Ta┼č─▒y─▒c─▒lar Kahvesi, Bal─▒k├ž─▒lar Kahvesi, ┼×of├Ârler Kahvesi, ├ľ─črenci Kahvesi, Pazarc─▒ Kahvesi,┬á Asker Kahvesi (MudanyaÔÇÖda Alay Kahvesi), Memur kahvesi, ├ľ─čretmenler Kahvesi, M├╝zisyenler Kahvesi, Sabah├ž─▒ Kahvesi gibi isimlerle an─▒l─▒r olmu┼č.┬á Daha ├Âncesinde de Hamallar Kahvesi, Tellaklar Kahvesi, Terziler Kahvesi, Meddahlar Kahvesi, Ayak├ž─▒ Kahvesi, Irgat Kahvesi, Amele Kahvesi, Koltuk├žu Kahvesi gibi kahveler var; ama bir ┼čairler, yazarlar kahvesi ne ┼čimdi ne de ge├žmi┼čte var.

Oysa Ye┼čil Kahveler, biraz da Mahfel BursaÔÇÖn─▒n ┼čairler, yazarlar kahvesi say─▒labilirler.┬á BursaÔÇÖda ┼čiir, ├Âyk├╝, roman yaz─▒p da Ye┼čil kahvelerde ilham perisini beklememi┼č bir ┼čair, bir yazar pek de d├╝┼č├╝n├╝lemez sanki.

Pekiyi,┬á bu kahveler ne zamandan beri buradad─▒r; ve ne zamandan beri ┼čairlerin yazarlar─▒n u─črak yeri olmu┼čtur?

Merhum Melih Elal, Bursa Defteri toplulu─čunun Y─▒ld─▒r─▒m, Ye┼čil, Muradiye eksenli ÔÇťk├╝lt├╝r gezisindeÔÇŁ, Ye┼čilÔÇÖdeki iki ├╝nl├╝ kahveyi ÔÇôo g├╝ne ait notlar─▒mdan aktar─▒yorum- ┼č├Âyle anlatm─▒┼čt─▒ dostlar─▒na:

Ye┼čilÔÇÖin vazge├žilmez bir par├žas─▒n─▒ olu┼čturan bu kahveler yan yana iki kahvedir. 1960ÔÇÖl─▒ y─▒llarda ikisini birbirinden bas─▒k bir duvar ay─▒r─▒rd─▒. Bir tarafta oturanlar di─čer taraftakileri g├Âr├╝rlerdi. O y─▒llarda Bursal─▒lar─▒n u─črak yeriydi. Yaz gecelerinde misafirlikten d├Ân├╝l├╝rken veya dola┼čmaya ├ž─▒k─▒lm─▒┼čken mutlaka oraya u─čran─▒r, ├Ân s─▒ralardaki masalardan birine oturulur koruk suyu i├žilirdi. Kentin en iyi, tad─▒ ve k─▒vam─▒ en yerinde koruk suyu bu kahvelerde bulunurdu.

ÔÇś├ľn s─▒radakiÔÇÖ dedim. O zamanlar a├ž─▒k hava b├Âl├╝mlerinde iki s─▒ra masa bulunurdu zaten. Kahvelerden biri biraz daha ├Ânde idi. A├ž─▒k hava b├Âl├╝mleri ta┼čtan yap─▒lm─▒┼č bir setin ├╝st├╝ndeydi. Setin ├Ân├╝nde, karg─▒ ba┼č─▒na benzeyen u├žlar─▒ olan demir parmakl─▒k vard─▒ÔÇŽ

Elal, belle─či ├žocukluk an─▒lar─▒n─▒n bask─▒n─▒na u─čram─▒┼č olmal─▒ ki biraz durmu┼č, sonra ┼č├Âyle s├╝rd├╝rm├╝┼čt├╝:

Set ve parmakl─▒k yakla┼č─▒k ├╝├ž metre y├╝ksekli─čindeydi. Setin alt─▒nda, a┼ča─č─▒da bir arsa vard─▒. Mahallenin ├žocuklar─▒ oyun oynamak i├žin bu arsadan yukardan at─▒lan gazoz kapaklar─▒n─▒ toplard─▒. Tebe┼čir niyetine kiremit k─▒r─▒klar─▒ kullan─▒larak yere bir daire ├žizilir, kayd─▒rak ad─▒ verilen enli ince ta┼člarla dairenin i├žine konulan gazoz kapaklar─▒ ├žizginin d─▒┼č─▒na ├ž─▒kar─▒lmaya ├žal─▒┼č─▒l─▒rd─▒. Her gazoz kapa─č─▒n─▒n bir de─čeri vard─▒. ├ľrne─čin ├╝zeri k─▒rm─▒z─▒ boyal─▒, az bulunur gazoz kapaklar─▒na ÔÇťbinlikÔÇŁ derdik. Bu kapaklar─▒n hangi i├žecek ┼či┼česine veya markas─▒na ait oldu─čunu an─▒msayam─▒yorum ┼čimdi. Tek an─▒msad─▒─č─▒m az bulunmalar─▒yd─▒. Kimi arkada┼člar─▒m─▒z gazya─č─▒n─▒ kullanarak kapaklar─▒n ├╝zerindeki boyay─▒ ├ž─▒kart─▒p kendilerince daha y├╝ksek de─čeri olan kapaklar elde ederdi…

O zamanlar, hatta 1970ÔÇÖlere kadar kahvelerin ufku alabildi─čine a├ž─▒kt─▒. O g├╝zelim g├Âr├╝nt├╝y├╝ kapatan mimarl─▒k ucubesi yap─▒lar, bu deyimi yaz─▒k ki bu kahveler i├žin de kullanabilirim, yoktu. Bursa ovas─▒ yemye┼čil, g├Âzlerinizin ├Ân├╝nde uzan─▒rd─▒. Do─čuya bakt─▒─č─▒n─▒zda Y─▒ld─▒r─▒m ve Emirsultan ye┼čillikler i├žinde g├Âz kama┼čt─▒r─▒rd─▒.

Kahvelerin her ikisinin de ah┼čap, k├╝├ž├╝k, sevimli birer kapal─▒ yeri vard─▒; ya─č─▒┼čl─▒ havalarda ve k─▒┼č─▒n kullan─▒l─▒rd─▒, yaz─▒n pek oturan olmazd─▒. Ye┼čil T├╝rbe ile Ye┼čil camisinin aras─▒ndan ge├žip de sola k─▒vr─▒l─▒nca sa─čda, ├Ânce sizi mahalle muhtar─▒ ─░smail Akp─▒narÔÇÖ─▒n, sonra da Ali Osman KantarÔÇÖ─▒n kahvesi kar┼č─▒lard─▒. 1970ÔÇÖli y─▒llarda her ikisi de m├╝┼čterilerine daha lezzetli i├žecekler sunmak i├žin birbiriyle yar─▒┼č─▒rlard─▒. O d├Ânemde bu kahvelerin yaln─▒z koruk suyu de─čil ├žay─▒ ve kahvesi de ├žok me┼čhurdu.

Buradaki (Akp─▒narÔÇÖ─▒n kahvesi) garson, ocak├ž─▒ya ÔÇť├çeek, y├╝z ├žayÔÇŁ diye ba─č─▒r─▒r, yandaki kahvenin garsonu ÔÇť├çeek, ├╝├ž y├╝zÔÇŁ diye yans─▒lard─▒ onu.

B├Âyle bir rekabet vard─▒ aralar─▒ndaÔÇŽ

Bu kahveler, kan─▒mca Ye┼čil caminin ibadete a├ž─▒ld─▒─č─▒ g├╝nden beri varlar. Camiye gelenler namaz vaktini burada, bu cana can katan manzaray─▒ izleyerek bekliyordu. 17. Y├╝zy─▒lda Evliya ├çelebi BursaÔÇÖy─▒, Ye┼čil camiyi gezerken bir an i├žin burada soluklanm─▒┼č! Buradan, ┼ču an oturdu─čumuz bu yerden ovay─▒ izlerken, ├žay elbette de─čil, ama bir ┼čeyler i├žmi┼č olmal─▒ÔÇŽ

Dostlar─▒n─▒n yoklu─čuna bir t├╝rl├╝ al─▒┼čamad─▒klar─▒ Melih Elal (Nur i├žinde, ─▒┼č─▒k i├žinde yats─▒n), bu s├Âzleriyle Ye┼čil kahvelerinin tarihini Osmanl─▒ ├╝lkesindeki ilk kahvelerden de ├Ânceye ta┼č─▒yor. Yanl─▒┼č m─▒; bir├žok dostuma g├Âre de─čil.

Piyer Loti, 19. y├╝zy─▒l─▒n sonlar─▒na do─čru geldi─či BursaÔÇÖda, Ye┼čilÔÇÖi ┼č├Âyle anlat─▒yor:

ÔÇťÔÇŽ ┼×ehir nihayet ge├žildikten sonra, arabam─▒z Ye┼čil caminin yan─▒nda, ├ž─▒narlar─▒n aras─▒nda durmu┼čtu ve biz daha o andan itibaren b├╝y├╝lenmi┼č, hatta biraz da vecde dalm─▒┼č bir halde kutsal avluya girmek ├╝zere k├╝├ž├╝k kap─▒dan ge├žmi┼čtik.ÔÇŁ

B├╝y├╝k ihtimalle s├Âz├╝ edilen ├ž─▒narlar, kahvelerin i├žinde g├Ârd├╝─č├╝m├╝z ├ž─▒narlard─▒r. ├ç├╝nk├╝ Ye┼čil caminin avlusuna a├ž─▒lan k├╝├ž├╝k kap─▒, kahvelerin taraf─▒nda bulunan kap─▒d─▒rÔÇŽ

Demek ki Evliya ├çelebi de, Piyer Loti de Ye┼čil kahvelerinde ┼č├Âyle bir soluklanm─▒┼člar, olas─▒l─▒kla bir kahve de i├žmi┼člerdir.

Gen├žli─čimin B├╝y├╝l├╝ Mekan─▒

Ne┼če Karel de ÔÇťunutulmazÔÇŁ┬á bulur Ye┼čil kahveleri, ├Âzellikle de oradan Bursa ovas─▒na bak─▒┼č─▒. Bursa Edebiyat G├╝nleriÔÇÖnde dinleyicilere aktard─▒─č─▒ BursaÔÇÖya ili┼čkin an─▒lar─▒n─▒n bir yerinde ┼č├Âyle anlat─▒r:

ÔÇťÔÇŽ Ye┼čilÔÇÖdeki bah├žesi havuzlu, f─▒skiyeli k─▒r kahvesini kim unutabilir? Tir┼če t├╝ller i├žinde sanki sonsuza kadar uzan─▒r Bursa ovas─▒. (ÔÇŽ)ÔÇŁ

Y─▒lmaz Akk─▒l─▒├ž, ÔÇťGen├žli─čimin b├╝y├╝l├╝ mekan─▒ÔÇŁ dedi─či bu kahvelerle ilgili olarak ┼č├Âyle yazar 2006 y─▒l─▒ndaki bir k├Â┼če yaz─▒s─▒nda:

Ge├žen ak┼čam, gen├žli─čimin b├╝y├╝l├╝ mekan─▒ Ye┼čil Kahvelerine gittim. Fazla kalabal─▒k de─čildi, bir masaya oturdum ve ge├žmi┼či an─▒msamaya ├žal─▒┼čt─▒m. Galiba bir ba┼čka g├╝zeldi o zamanlar Bursa; b├Âylesine ÔÇťya─č lekesiÔÇŁ gibi yay─▒lm─▒┼č, hantalla┼čm─▒┼č de─čildi. Kahveyi i┼čleten ─░smail A─čabey -on, on be┼č y─▒l kadar ├Ânce muhtarl─▒k yap─▒yordu, sonra ne oldu bilmiyorum- bize kolayl─▒k g├Âsterirdi; ben, G├╝zay G├╝ldere ve Ekrem Y─▒lmazgil -ikisi de orta ya┼č s─▒n─▒rlar─▒nda bu d├╝nyadan g├Â├ž├╝p gittiler- onun kahvesinde bulu┼čur, ┼čiirden, sanattan, tutku ve a┼čklar─▒m─▒zdan s├Âz ederdik. Ye┼čilin her tonunun bir cennet tayf─▒ gibi yay─▒ld─▒─č─▒ ovaya do─čru bakar, bakard─▒k…

Her gen├ž gibi ┼čiirler yazard─▒m ben de, ÔÇťaruzÔÇŁ ├Âl├ž├╝s├╝n├╝ kullan─▒rd─▒m. Yahya Kemal hayranl─▒─č─▒ -yani etkisi- a─č─▒r bas─▒yordu dizelerimde. Ama ben bu etkiyi bir t├╝rl├╝ kabullenemez, yap─▒tlar─▒m─▒n yak─▒n tarzda, farkl─▒ oldu─čuna inand─▒rmaya ├žal─▒┼č─▒rd─▒m kendimi.

Ba┼čar─▒rd─▒m da…

Ye┼čil ya┼čanan de─čil, hissedilen bir mek├ónd─▒ benim i├žin. Kimi zaman ├žok erken saatlerde, sabah ezan─▒n─▒n saba ezgisiyle mest, ─░smail A─čabeyÔÇÖin kahvesinde tefekk├╝re dal─▒p H├ó┼čimÔÇÖin ÔÇťMel├óli anlamayan nesle ├ó┼čina de─čilizÔÇŁ dizesindeki ÔÇťmel├ólÔÇŁin gizini ├ž├Âzmeye ├žabalad─▒─č─▒m olmu┼čtur.

O ak┼čam b├╝t├╝n bunlar bir film ┼čeridi gibi ge├žti g├Âzlerimin ├Ân├╝nden. G├╝zayÔÇÖ─▒n dolu dolu kahkahas─▒n─▒, Edith Piaff muhabbetlerimizi, vezin, kafiye, zengin kafiye, beyit, k─▒ta tart─▒┼čmalar─▒m─▒z─▒; EkremÔÇÖin o ipek gibi y├╝re─čine ters d├╝┼čen somurtkan ve ciddi ├žehresiyle bize ders veri┼člerini -ikimizden de ya┼čl─▒yd─▒ o- an─▒msad─▒m.

Y─▒lmaz Akk─▒l─▒├ž, G├╝zey G├╝ldere ve Ekrem Y─▒lmazgil, yani Ye┼čil kahvelerinin 1950ÔÇÖlerdeki gen├ž konuklar─▒, tan─▒klar─▒; ihtimal ki Melih ElalÔÇÖ─▒n ta┼č ├Ârg├╝l├╝, ├╝├ž metre y├╝ksekli─čindeki setin ├╝zerindeki ilk s─▒ra masalardan birine oturup ┼čiirlerinin ilham perisini beklemi┼člerdi.

Emin olabiliriz ki kimi zaman gelmi┼č, kimi zaman da gelmemi┼čtir o peri; manzaran─▒n g├╝zelli─čine de, y├╝reklerin gen├žli─čine de duyars─▒zd─▒r ├ž├╝nk├╝. Bakars─▒n─▒z hapishane h├╝cresine u─črar da ├Ân├╝nde ÔÇťYe┼čilin her tonunun bir cennet tayf─▒ gibi yay─▒ld─▒─čÔÇŁ Ye┼čil kahvelerini g├Ârmezden gelir.

Nevzat ├çal─▒ku┼ču-Selami ├ťney (1975)

Yakla┼č─▒k yirmi y─▒l sonra ayn─▒ yerde ayn─▒ periyi bekleyen G├╝ner ├ľzo─čuzÔÇÖun ┼čans─▒ iyiden iyiye azd─▒r. Bak─▒n, nas─▒l anlat─▒yor ÔÇťYe┼čil ├çay Bah├žesiÔÇŁ ba┼čl─▒kl─▒ ┼čiirinde ye┼čille birlikte ge├žip giden zaman─▒ ve onun hayat─▒ndan eksilttiklerini:

Garson Basri ├žay biir,/ ├çaylar SelamiÔÇÖden derdi,/ Basri, nedir bu ye┼čilin hali?/ ┼×imdi ortada ne ye┼čil kald─▒,/ Ne de ┼čair SelamiÔÇŽ (ÔÇŽ)

Selami ├ťney ise ┼čiirinin periÔÇÖsini bulmu┼č g├Âr├╝n├╝r orada. ÔÇťYaz Ak┼čamlar─▒ÔÇŁ ┼čiirinde ┼č├Âyle yans─▒lar G├╝ner ├ľzo─čuzÔÇÖu:

Yaz ak┼čamlar─▒/Otururum Ye┼čil KahvesiÔÇÖnde/S├Âylerim ├žay─▒m─▒/Yakar─▒m sigaram─▒/Dalar─▒m G├╝lpembe ufka/Yudumlayarak ├žay─▒m─▒/Bir g├╝zel efkarlan─▒r─▒m/Bir g├╝zeli hat─▒rlar─▒m/ ÔÇťBursaÔÇÖn─▒n ufak tefek ta┼člar/-Keman olmu┼č/ O y├órimin ka┼člar─▒ÔÇŁ/Sessizce bir t├╝rk├╝ tuttururum/Tazelerim sigaram─▒/Tazelerim sevdalar─▒m─▒/Tazelerim ├žay─▒m─▒/Tam zaman─▒nda r├╝zgar gelir/Akl─▒ma sen gelirsin/ (ÔÇŽ)

├ťney, MahfelÔÇÖi, Y─▒ld─▒z KahveÔÇÖyi ve ba┼čka kahveleri de and─▒─č─▒ ┬áÔÇťYolunu BursaÔÇÖya D├╝┼č├╝rseneÔÇŁde de ┼č├Âyle yazar:

(ÔÇŽ) Gel de i├žimizi d├Âkelim/G├╝l pembesine leylak rengi/Kar─▒┼čm─▒┼č bir ak┼čamda/─░stersen Ye┼čil KahvesiÔÇÖnde/TemenyeÔÇÖde otururuz/─░stersen ├ž─▒narl─▒ bah├želerde/Gel de i├žimizi d├Âkelim/┼×unun ┼čuras─▒nda/Nesi kald─▒ ├Âmr├╝m├╝z├╝n/(ÔÇŽ)

BursaÔÇÖn─▒n ┼čiir tarihi, edebiyat tarihi, g├Â├ž tarihi ve Bursa ├╝zerine unutulmaz denemelerin yazar─▒ Ali Aksoy, ÔÇťBursaÔÇÖya ─░kiliklerÔÇŁ deki ÔÇťYe┼čilÔÇÖde ├çayÔÇŁ ikili─činde Ye┼čil kahvelerinin ba┼čka bir ├Âzelli─čine dikkat ├žeker:

Oturmu┼člar Ye┼čilÔÇÖde, belli cicim aylar─▒/G├Âzleri ┼čehvet i├žiyor yudumlarken ├žaylar─▒

1,070 total views, 2 views today

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒