Quantcast
Kamp Amersfoort’da Anma T├Âreni ve D├╝nyan─▒n D├Ârt Bir K├Â┼česindeki T├╝rk ┼×ehitlikleri – Belgesel Tarih

İlhan KARAÇAY
İlhan  KARAÇAY
Kamp Amersfoort’da Anma T├Âreni ve D├╝nyan─▒n D├Ârt Bir K├Â┼česindeki T├╝rk ┼×ehitlikleri
  • 29 Haziran 2023 Per┼čembe
  • +
  • -
  • ─░lhan KARA├çAY /

Loading

─░kinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖndaki en b├╝y├╝k Nazi Kamplar─▒ndan ÔÇśAmersfoort Toplama Kamp─▒ÔÇÖnda esir tutulan ve sonra da ├Âld├╝r├╝len Sovyet ordusundaki ├ľzbek, Kazak ve Azerbaycanl─▒ 101 ┼čehidimiz i├žin Hollanda’da iki ayr─▒ anma program─▒ d├╝zenlendi.
Anma program─▒n─▒n ilk b├Âl├╝m├╝ Leusden ┼čehrindeki ÔÇśSovjet Ereveld An─▒t Mezarl─▒─č─▒ÔÇÖnda ger├žekle┼čtirildi.
Askerlerin hazin hikayesi, kimlik belirleme ve ailelerini bulma ├žal─▒┼čmalar─▒ hakk─▒nda ara┼čt─▒rmac─▒ gazeteci Remco Reiding taraf─▒ndan bilgi verildi.
├ľzbek, Kazak ve Azerbaycan T├╝rklerinin ilk kez topluca ayn─▒ anda bulunduklar─▒ t├Ârende, Utrech T├╝rk K├╝lt├╝r Merkezi ─░mam─▒ Mahmut Yakut taraf─▒ndan KurÔÇÖan okunarak dua edildi. An─▒t mezarl─▒─ča karanfil b─▒rakan ziyaret├žiler duygulu anlar ya┼čad─▒.
2004 ÔÇô 2012 y─▒llar─▒ aras─▒nda MoskovaÔÇÖda gazetecilik yapan Stichting Sovjet Ereveld kurumunun m├╝d├╝r├╝ Remco Reiding yapt─▒─č─▒ konu┼čmada ─░kinci D├╝nya sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda Almanlara esir d├╝┼čen Sovyet askerlerinin 865ÔÇÖinin Amersfoort Kamp─▒na getirildi─čini ve son derece gayri insani ┼čartlar alt─▒nda ├žo─čunun i┼čkence, a├žl─▒k ve hastal─▒k, sonucu ├Âld├╝─č├╝n├╝, geri kalan─▒n─▒n da kur┼čuna dizildi─čini belirtti. Kimlikleri imha edildi─či i├žin ancak ├žok titiz ve uzun zaman ├žal─▒┼čmalar sonucu bunlardan 200ÔÇÖ├╝n├╝n eski Sovyetlerde yak─▒nlar─▒n─▒n tespit edildi─čini belirten Reiding, bunlar aras─▒nda 101 askerin ├ľzbekistanl─▒ oldu─čunu tespit ettiklerini, ├žekik g├Âzl├╝ olduklar─▒ i├žin Nazilerin ├ľzellikle Orta Asyal─▒lar─▒ karikat├╝rize ettiklerini, anti propaganda i├žin kulland─▒klar─▒n─▒ ve ÔÇśuntermenschenÔÇÖ diye lanse edildiklerini belirtti. Reiding ├Âlen askerlerin kimlik testi ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒n devam etti─čini de kaydetti.
Asl─▒nda, d├╝nyan─▒n d├Ârt bir yan─▒nda yatan binlerce ┼čehidimiz var. Daha ├Ânce bizzat ziyaret etti─čim ve TV programlar─▒ yapt─▒─č─▒m Budape┼čte ve Berlin ┼čehitliklerindeki ├žal─▒┼čmalar─▒m─▒, haberin sonunda aktaraca─č─▒m. Tabii ki bununla da yetinmeyece─čim ve 40ÔÇÖtan fazla ├╝lkede bulunan y├╝ze yak─▒n ┼čehitli─čimizi de foto─čraflar─▒yla sizlere sunaca─č─▒m.

D├ťNYANIN EN B├ťY├ťK ES─░R KAMPIYDI
Leusden ve Amersfoort s─▒n─▒r─▒nda bulunan Ulusal An─▒t Kamp Amersfoort, ─░kinci D├╝nya Sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda yakla┼č─▒k 47.000 mahk├╗mun katlanmak zorunda kald─▒─č─▒ ac─▒lar─▒n an─▒s─▒n─▒ koruyor.
Bu toplama kamp─▒nda, a┼ča─č─▒lay─▒c─▒ bir a├žl─▒k, taciz, zorla ├žal─▒┼čt─▒rma ve infaz rejimi h├╝k├╝m s├╝r├╝yordu.
Ba┼člang─▒├žta Kamp Amersfoort, Hollanda ordusunun k─▒┼čla b├Âlgesiydi. A─čustos 1941ÔÇÖden itibaren, direni┼č sava┼č├ž─▒lar─▒, ArbeitseinsatzÔÇÖtan ka├žanlar, kom├╝nistler, rehineler, karaborsac─▒lar gibi (s├Âzde) su├žlular, bask─▒n kurbanlar─▒, yakla┼č─▒k 2.500 Yahudi, 271 Amerikan vatanda┼č─▒, Naziler taraf─▒ndan hapsedildi. ─░ki meslek grubunun ├╝yeleri olan, 400ÔÇÖe yak─▒n polis ve 300ÔÇÖe yak─▒n doktor, toplu direni┼č nedeniyle hapse at─▒ld─▒. Mahkumlar─▒n tahminen d├Ârtte ├╝├ž├╝ zorunlu ├žal─▒┼čma i├žin di─čer kamplara nakledildi ve ├žo─ču geri d├Ânmedi.
Hollandal─▒lar, bu kampta ya┼čananlar─▒ hat─▒rlatmak i├žin, 2004 y─▒l─▒nda bir anma merkezi ve 2021ÔÇÖde b├╝y├╝k bir m├╝ze kurdular. Burada ya┼čananlar, foto─čraflar, belgeler, nesneler ve sergiler temelinde anlat─▒l─▒yor.

B─░Z─░M ANLATMAK ─░STED─░KLER─░M─░Z
D├╝nyaca ├╝nl├╝ bu kampta ya┼čananlar aras─▒nda bizimkilere ait hik├óyeler de var.
─░kinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda, Hitler ordusuna kar┼č─▒ sava┼čan Sovyet OrdusuÔÇÖnda bizim kanda┼člar─▒m─▒z da vard─▒. Bu kanda┼člar─▒m─▒zdan 101 Azeri, ├ľzbek ve Kazak asker, Naziler taraf─▒ndan yakalan─▒p bu kampa getirilmi┼člerdi. Yukar─▒da da belirtti─čim gibi, yakla┼č─▒k 47.000 esir ile, ÔÇśD├╝nyan─▒n en b├╝y├╝k esir kamp─▒ÔÇÖyd─▒ buras─▒. 47 bin esirim hemen hemen tamam─▒ katledilmi┼člerdi. Tabii ki bizim 101 kanda┼č─▒m─▒z da burada can vermi┼člerdi.

Dodeweg 31 Leusden adresindeki Sovjet Ereveld An─▒t Mezar

HOLLANDALI GAZETEC─░N─░N GAYRET─░
Amersfoort Esir Kamp─▒ ve Hitler kurbanlar─▒ konusunda uzun s├╝redir ├žal─▒┼čmalar yapan Remco Reiding, anma t├Âreninin mimarlar─▒ndan.

Hollandal─▒ ara┼čt─▒rmac─▒ yazar Remco Reiding daha ├Ânce yap─▒lan bir toplant─▒da konu┼čuyor.

Reiding, y─▒llar ├Ânce gazetecilik okurken, de─či┼čim program─▒ ├žercevesinde RusyaÔÇÖya gitti─čini ve b├╝t├╝n hik├óyenin ondan sonra ba┼člad─▒─č─▒n─▒ s├Âyledi. Moskova d├Ân├╝┼č├╝, Amersfoortse Courant gazetesinde ├žal─▒┼čmaya ba┼člayan Remco Reiding, AmersfoortÔÇÖa getirilen Rus askerlerinin ak─▒betini ara┼čt─▒rmaya ba┼člam─▒┼č. Y─▒llar─▒n─▒ ara┼čt─▒rmaya veren Remco Reiding, buldu─ču bilgileri ÔÇśOnuru g├Âm├╝len ├žocukÔÇÖ ba┼čl─▒─č─▒ ile kitap olarak yay─▒nlam─▒┼č. Ara┼čt─▒rmac─▒ Reiding konuyla ilgili ┼ču g├Âr├╝┼čleri payla┼čt─▒:
ÔÇťSava┼č─▒n ba┼člang─▒c─▒nda 101 asker RusyaÔÇÖdan HollandaÔÇÖya getirilir. Askerler Smolensk MuharebesiÔÇÖnde esir al─▒n─▒rlar. Uzun ve yorucu bir tren yolculu─ču sonucu 1941 y─▒l─▒n─▒n Eyl├╝l ay─▒nda AmersfoortÔÇÖa ula┼č─▒rlar. Almanlar─▒n amac─▒, Hollandal─▒lara ├ľzbek as─▒ll─▒ Rus askerlerinin ne kadar vah┼či ve a┼ča─č─▒l─▒k yarat─▒klar olduklar─▒, g├Âstermekmi┼č. Ancak bu propaganda ters tepmi┼č. A├žl─▒ktan ├Âl├╝m noktas─▒na gelen askerlere bir tane ekmek verilmi┼č, Almanlar askerlerin ekmek i├žin birbirlerini yiyeceklerini bekliyorlarm─▒┼č. Askerler tam tersine kendilerine verilen bir ekme─či k├╝├ž├╝k par├žalara ay─▒rarak karde┼č├že payla┼čm─▒┼člar. Esir askerler kampta ├žok a─č─▒r i┼člerde ├žal─▒┼čt─▒r─▒lm─▒┼člar. Yorgunluktan ellerindeki kum torbas─▒ yere d├╝┼č├╝nce, i┼čkence g├Ârm├╝┼čler, ceza alm─▒┼člar. Bu a─č─▒r ┼čartlar alt─▒nda, a├žl─▒k ve hastal─▒k nedeniyle, Nisan 1942ÔÇÖde 24 asker ├Âlm├╝┼č. Geriye kalan 77 asker Almanlar taraf─▒ndan s├╝rg├╝n edilirler. Ancak bu askerlerde 9 Nisan sabah erken saatlerde (06.30) kur┼čuna dizilerek ├Âld├╝r├╝l├╝rler. ├ľzbek askerlerin Hollanda kamp─▒ndaki dramatik hayat─▒ b├Âylece sonlan─▒rÔÇŁ.


Ara┼čt─▒rmac─▒ yazar Remco Reiding, AmsfoortÔÇÖdaki kampla ilgili t├╝m bilgilerin, tutanaklar─▒n Almanlar taraf─▒ndan yak─▒ld─▒─č─▒n─▒ s├Âylerken, olay─▒ g├Âren ┼čahitlerin ya┼čad─▒─č─▒n─▒ belirtti. Rus ar┼čivlerinde de yeterli belgelerin olmad─▒─č─▒na dikkat ├žeken Remco Reiding, Ruslar─▒n her t├╝rl├╝ yard─▒m─▒ yapt─▒klar─▒n─▒ s├Âyledi. Reiding, Amersfoort BelediyesiÔÇÖnin de bu konunun belgesel yap─▒lmas─▒ i├žin b├╝t├že ay─▒rd─▒─č─▒n─▒ s├Âyledi.
Her baharda kad─▒n-erkek, ya┼čl─▒-gen├ž y├╝zlerce Hollandal─▒, Utrecht yak─▒nlar─▒ndaki Amersfoort kenti yak─▒nlar─▒ndaki ormanda toplan─▒r. Bu insanlar, Naziler taraf─▒ndan tam bu noktada silahla infaz edilen ve unutulmu┼č olan 101 me├žhul ├ľzbek, Azeri ve Kazak as─▒ll─▒ Sovyet askerini anmak i├žin mumlar yakarlar. Burada yatanlar─▒n hikayesi RusyaÔÇÖda birka├ž y─▒l ├žal─▒┼čt─▒ktan sonra 22 y─▒l ├Ânce AmersfoortÔÇÖa d├Ânen gazeteci Remco ReidingÔÇÖin yak─▒nlarda bir Sovyet sava┼č mezarl─▒─č─▒ oldu─čunu ├Â─črenmesiyle ba┼člad─▒.

YURTDI┼×INDAK─░ T├ťRK ┼×EH─░TL─░KLER─░

A┼ča─č─▒da sizlere yurtd─▒┼č─▒ndaki T├╝rk ┼čehitliklerini sunaca─č─▒m. Ama ├Ânce bizzat gitti─čim ve ara┼čt─▒rd─▒─č─▒m iki ┼čehitli─čimizden s├Âz edeyim:

W├╝nsdorf Hilal Esir Kamp─▒ ve Mehmet Akif Ersoy

1914 y─▒l─▒nda, BerlinÔÇÖe 50 kilometre mesafedeki W├╝nsdorfÔÇÖta, Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ele ge├žirilen M├╝sl├╝man esirler i├žin bir kamp kurulmu┼čtu. Bu kamptaki esirlerin ├žo─ču, ─░ngiltereÔÇÖnin kolonileri Hindistan ve Afganistan ile, FransaÔÇÖn─▒n AfrikaÔÇÖdaki kolonilerinden getirilmi┼člerdi.


Almanlar, m├╝ttefik olan T├╝rkiyeÔÇÖden gelen M├╝sl├╝man askerlerden yararlanarak, esir olan di─čer M├╝sl├╝manlar─▒n kendi saflar─▒nda sava┼čmalar─▒ i├žin, ├žok iyi davran─▒yordu. Yakla┼č─▒k 16 bin esirin bar─▒nd─▒r─▒ld─▒─č─▒ bu kampta ├Âlenler i├žin de bir mezarl─▒k yap─▒lm─▒┼č.
Bu esirlerin ├žo─ču 1921 y─▒l─▒nda ├╝lkelerine g├Ânderildi.
AlmanyaÔÇÖda kalmay─▒ ba┼čaran esirlerin yan─▒nda, T├╝rk askerleri de topluma kar─▒┼čarak ya┼čamlar─▒n─▒ burada s├╝rd├╝rd├╝ler.
┼×imdi, Ba┼čkent BerlinÔÇÖe 50 km mesafede olan W├╝nsdorfÔÇÖa gidiyoruz. Burada arayaca─č─▒m─▒z izler, 1ÔÇÖinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n en ┼čiddetli g├╝nlerinde kurulmu┼č bir esir kamp─▒na aitÔÇŽ
Bu kampta ─░stiklal Mar┼č─▒ ┼čairimiz M. Akif Ersoy, 4 ay boyunca esirler aras─▒nda kalm─▒┼č ve onlara sava┼č─▒n as─▒l nedenini anlatan konu┼čmalar yapm─▒┼čt─▒.

Mehmet Akif Ersoy ve esir kamp─▒na de─činmeden ├Ânce, sava┼čta ve esir kamp─▒nda ├Âlenlerin g├Âm├╝l├╝ oldu─ču mezarl─▒─ča de─činelim.
├çe┼čitli ├╝lkelerden sava┼ča kat─▒l─▒p can veren M├╝sl├╝manlar i├žin a├ž─▒lan bu mezarl─▒kta, b├Âylesi anlaml─▒ an─▒tlar da ziyaret├žilerin takdirini kazan─▒yor.
Mihmandar─▒m─▒z, Berlin ┼×ehitlik camii imam─▒ Ender ├çetin bizi ├Ânce bu mezarl─▒─ča getiriyor. Hilal esir kamp─▒, sava┼č sonuna kadar varl─▒─č─▒n─▒ korudu─ču i├žin bu y─▒llar i├žinde ├Âlenler kamp─▒n biti┼či─činde olu┼čturulan mezarl─▒─ča defnedilmi┼č.

Ender ├çetin, mezarl─▒kta yatanlar─▒n isimlerinin bir an─▒tta yaz─▒l─▒ oldu─čunu ve isimler aras─▒nda pek ├žok T├╝rkÔÇÖ├╝n bulundu─čunu anlat─▒yor.

Burada yatan sava┼č esirleri, ├╝lkelerinden binlerce kilometre uzakta kaderin onlar─▒ getirip b─▒rakt─▒─č─▒ bu bir avu├ž toprakta k─▒yameti bekliyorlar. Eve d├Ân├╝┼č umutlar─▒yla, yak─▒nlar─▒n─▒n ├Âzlemleriyle can teslim edenler i├žin yap─▒lan son vazife, bir sayg─▒ ifadesi olarak, kar┼č─▒l─▒yor biziÔÇŽ
Hala d├╝zenli bir ┼čekilde bak─▒m─▒ yap─▒lan mezarl─▒kta, o g├╝nleri ya┼čatmak i├žin dikilmi┼č an─▒tlar g├Âr├╝yoruz.

Mezarl─▒kta, ├že┼čitli ├╝lkeler ad─▒na sava┼čan M├╝sl├╝manlar yat─▒yor.

Burada yatanlar yak─▒nlardaki bir esir kamp─▒nda tutuluyordu. Mihmandar─▒m─▒zdan bizi oraya g├Ât├╝rmesini istiyoruz. Kamp hakk─▒nda ayr─▒nt─▒l─▒ ara┼čt─▒rma yapan imam Ender ├çetin kamp─▒n hikayesini anlat─▒yor:

Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda m├╝ttefikimiz olan AlmanyaÔÇÖn─▒n, ─░ngiliz, Frans─▒z ve Ruslardan ald─▒klar─▒ esirler aras─▒nda ├žok say─▒da M├╝sl├╝man bulunmaktayd─▒. Almanlar M├╝sl├╝man esirleri Hilal ad─▒n─▒ verdikleri bu kampta toplam─▒┼čt─▒.

Esir ald─▒klar─▒ M├╝sl├╝manlar aras─▒nda yapt─▒klar─▒ ara┼čt─▒rmada ilgin├ž bir sonu├žla kar┼č─▒la┼čt─▒lar. S├Âm├╝rgele┼čtirilmi┼č M├╝sl├╝man ├╝lkelerden toplan─▒p Almanlara kar┼č─▒ sava┼čmak ├╝zere cephenin ├Ân├╝ne yerle┼čtirilen askerler, kendilerine yap─▒lan bir propaganda sebebiyle b├╝y├╝k bir fedakarl─▒k ├Ârne─či g├Âstererek sava┼č─▒yorlard─▒.. Sorgulamalar s─▒ras─▒nda bunun nedenini ├Â─črendiler: S├Âm├╝rgeciler cahil ve yoksul b─▒rakt─▒klar─▒ bu insanlar─▒, ÔÇťAlmanlar ─░stanbulÔÇÖu i┼čgal etti. Halifenizi esir ald─▒. Biz halifenizi kurtarmak i├žin sava┼č─▒yoruzÔÇŁ diye kand─▒rm─▒┼člard─▒.
─░sl├óm d├╝nyas─▒na y├Ânelik olarak BerlinÔÇÖde Almanya D─▒┼či┼čleri Bakanl─▒─č─▒ b├╝nyesinde olu┼čturulan ┼×ark ─░stihbarat Birimi yetkilileri, bu propaganday─▒ tersine ├ževirecek giri┼čimlere ba┼člad─▒. W├╝nsdorfÔÇÖtaki M├╝sl├╝man esirlere, sava┼č─▒n kimler aras─▒nda oldu─ču anlat─▒lacak, ger├že─čin bilinmesi sa─članacakt─▒. Bu ama├žla ─░stanbulÔÇÖdaki Alman el├žisinin katk─▒s─▒ istendi. El├ži Te┼čkilat-─▒ MahsusaÔÇÖda ├žal─▒┼čan bir dostuyla irtibata ge├žerek gerekli isimleri belirledi ve AlmanyaÔÇÖya listeyi g├Ânderdi. Bu listedeki isimlerin ilki Te┼čkilat-─▒ MahsusaÔÇÖn─▒n Afrika masas─▒n─▒n ba┼č─▒ndaki ┼×eyh Salih E┼č-┼čerif Et-Tunusi, ikincisi ise Mehmet Akif ErsoyÔÇÖdu. Tunusi ve Mehmet Akif beraberindeki heyetle birlikte, bizzat Kral WilhelmÔÇÖin ├Âzel konuklar─▒ olarak 1914 Kas─▒mÔÇÖ─▒n─▒n son g├╝nlerinde BerlinÔÇÖe vard─▒lar.

Mehmet Akif ErsoyÔÇÖun u─čruna ┼čiir yazd─▒─č─▒ ve Padi┼čah Vahdettin ile birlikte Atat├╝rkÔÇÖ├╝n de konaklad─▒─č─▒ Adlon Oteli.

Osmanl─▒ heyeti Almanya siyasi tarihinde ├žok ├Ânemli bir yeri olan Bradenburg meydan─▒n─▒n yan─▒ndaki Otel AdlonÔÇÖa yerle┼čtirildiler. Otel Adlon bug├╝n de tarihi dekorunu muhafaza ederek faaliyetine devam ediyor. Ziyaret├žilerini 20. y├╝zy─▒l─▒n ba┼člar─▒na g├Ât├╝ren bir zaman makinesi gibiÔÇŽ
Bu otelde, Padi┼čah Vahdettin ile BerlinÔÇÖe gelen Atat├╝rk de konaklam─▒┼čt─▒
Mehmet Akif, bu otelin g├╝zelli─činden ve konforundan ├žok etkilenmi┼čti. Kas─▒m sonlar─▒ndan Mart sonlar─▒na kadar BerlinÔÇÖde kalan Akif, bu otelde bir de ┼čiir yazar:

Me─čer oteller olurmu┼č saray kadar ma┬┤m├╗r:
Adam girer de ya┼čarm─▒┼č i├žinde, mest-i huz├╗r:
Be┼č alt─▒ y├╝z odan─▒n her birinde pufla yatakÔÇŽ
Nas├«b olursa e─čer, hi├ž d├╝┼č├╝nme yatmana bak!
Sokakta kar ya─ča dursun, odanda fasl-─▒ bah├ór,
D─▒┼čarda leyle-i yeld├ó, i├žerde n─▒sf ─▒ neh├ór!
Hıyât-ı nûrunu temdîd edip her âvîze,
Fezâda nescediyor bir sabâh-ı pâkîze,
Havâyı kızdırarak hissolunmayan bir ocak;
Il─▒k ─▒l─▒k geziyor, her tarafta ayn─▒ s─▒cak.
G├╝r├╝l g├╝r├╝l ak─▒yor ├že┼čmeler, temiz mi temiz;
So─čuk da isteseniz var, s─▒cak da isteseniz.
G─▒c─▒r g─▒c─▒r ├Ât├╝yor ortal─▒k titizlikten,
San─▒rs─▒n─▒z ki zem├«ninde olmam─▒┼č gezinen.
Ne kehle var o m├╝b├órek d├Â┼čekte hi├ž, ne pire;
Ka┼č─▒nma hissi muattal bu i┬┤tib├óra g├Âre!..
Unuttum isminiÔÇŽ Bir s─▒rna┼č─▒k b├Âcek vard─▒ÔÇŽ
Çıkar duvarlara, yastık budur, der atlardı.
Ezince bir koku peyd├ó olurdu ├žok├ža, itiÔÇŽ
Bilirsiniz a can─▒mÔÇŽ Neydi? Neydi? Tahtabiti!
O hem┼čerim, san─▒r─▒m, ├žoktan inmemi┼č buraya,
Bucak bucak arad─▒m, olsa rast gelirdim ya!

Mehmet Akif ve beraberindeki heyetin amac─▒, esir M├╝sl├╝manlara ger├že─či anlatmak ve halifenin yan─▒nda olmalar─▒n─▒ sa─člamakt─▒.
Akif, BerlinÔÇÖde bulundu─ču zaman i├žinde bu esirlerin bilgilendirilmesi i├žin ├žal─▒┼čt─▒. Esirleri bilgilendirmek i├žin ├ž─▒kart─▒lan Cihat adl─▒ gazetenin yay─▒nlar─▒na katk─▒ yapmaya ├žal─▒┼čt─▒. Esirlerden her biri aldat─▒lm─▒┼č olman─▒n ac─▒s─▒n─▒ ya┼čad─▒. Sava┼č─▒n mahiyetini ├Â─črenenler saf de─či┼čtirdi. Onlardan olu┼čturulan Asya Taburu bu sefer kendi davas─▒ ad─▒na Suriye cephesine g├Ânderildi. Sunulan her t├╝rl├╝ imkana ra─čmen sava┼č ┼čartlar─▒nda esir kamp─▒nda hayat zordur. Bir├žok esir hastal─▒ktan ├Âl├╝r. Kamp yak─▒n─▒nda arazinin bira y├╝ksek say─▒lan bir yeri esirlerin mezarl─▒k sahas─▒ olur. Bug├╝n hala mevcut olan mezarl─▒─č─▒n bir k─▒sm─▒ d├╝zenlenerek ├╝lkelerinden uzaklarda ├Âlmek zorunda kalan bu mazlumlar─▒n hat─▒ralar─▒ ya┼čat─▒lm─▒┼čt─▒r.
Mehmet Akif bir yandan esirlerle g├Âr├╝┼čmeler yap─▒yor bir yandan da ─░slamÔÇÖ─▒n i├žinde bulundu─ču hali bizzat esirler ├╝zerinden yeniden m├╝┼čahede ediyordu. ├ľzellikle Asya M├╝sl├╝manlar─▒ Ruslarla ─░ngilizler aras─▒nda pay edilen topraklarda s├Âm├╝r├╝l├╝yor, cahil b─▒rak─▒l─▒yor ve tarih d─▒┼č─▒na itiliyorlard─▒. SafahatÔÇÖta bu g├╝nlerde yazd─▒─č─▒ ┼čiirler g├Âzlemlerini g├╝n├╝m├╝ze ta┼č─▒m─▒┼čt─▒r.

─░┼čte o ┼čiirlerden biri:

Hesaba katm─▒yorum ┼čimdilik bizim yakada
S├Ânen ocaklar─▒; lakin zavall─▒ AfrikaÔÇÖda
Y├╝z elli bin kad─▒n─▒n t├╝tm├╝yor bug├╝n bacas─▒.
Ne k├Ârpe o─člu denilmi┼č, ne ihtiyar kocas─▒,
Tutup tutup getirilmi┼č Frans─▒z askerine.
Siperlik etmek i├žin saff-─▒ harbin ├Ânlerine

Hilal esir kamp─▒n─▒n bulundu─ču yerde bug├╝n iki fabrika ve bo┼č bir arazi var. 1926 y─▒l─▒na kadar ayakta olan camii de kamp kapat─▒l─▒p b├Âlge bo┼čalt─▒l─▒nca di─čer binalarla birlikte y─▒k─▒lm─▒┼č.
AsyaÔÇÖdan AfrikaÔÇÖdan yuvalar─▒ndan kopart─▒larak bilmedikleri diyarlara s├╝r├╝klenen bu insanlar, esirlikte asl─▒nda i├žine d├╝┼čt├╝kleri b├╝y├╝k oyundan da kurtulmu┼č oluyorlard─▒.
Akif ve E┼č-┼čerif Et-Tunusi bu uyan─▒┼čta onlara destek oldular. Yeni bir bak─▒┼č a├ž─▒s─▒ kazand─▒rd─▒lar.
Burada 4 ay kalan T├╝rk heyeti ve ├Âzellikle Mehmet AkifÔÇÖin ├žabalar─▒n─▒n iki ├Ânemli sonucu oldu. ─░lk olarak kamptaki esir M├╝sl├╝man askerlerden g├Ân├╝ll├╝ler Osmanl─▒ ordusuna kat─▒ld─▒lar ve Asya Taburu olarak bu sefer kendi davas─▒ ad─▒na Suriye cephesinde sava┼čt─▒lar. ─░kinci ├Ânemli sonu├ž ise sava┼č sonras─▒nda Hilal esir kamp─▒n─▒n sakinleri memleketlerine d├Ând├╝klerinde s├Âm├╝rgecilere kar┼č─▒ yerel direni┼člere kat─▒larak ├Âzg├╝rl├╝k sava┼č├ž─▒lar─▒ haline geldiler.
Mehmet Akif BerlinÔÇÖde kald─▒─č─▒ g├╝nlerde, ├çanakkale Sava┼člar─▒ b├╝t├╝n deh┼četiyle devam ediyordu. Sava┼č─▒n durumu her an merak─▒n─▒ ├žekiyor s─▒k s─▒k son durumu ├Â─črenmeye ├žal─▒┼č─▒yordu. ├çanakkaleÔÇÖnin kaybedilmesi Osmanl─▒n─▒n bitmesi demekti. Bunu bildi─či i├žin sava┼č─▒n seyrini BerlinÔÇÖdeki Askeri Ata┼čemiz ├ľmer L├╝tfi BeyÔÇÖe soruyor, ÔÇś├çanakkale ne olacak?ÔÇÖ diyordu. Uzakta olmas─▒na ra─čmen akl─▒ ├çanakkaleÔÇÖdeydi. Her t├╝rl├╝ teknik imkanla ├çanakkaleÔÇÖye sald─▒ran g├╝├žler, galip gelerek hilalin hakimiyetine son vermi┼čler miydi? Berlin Hat─▒ralar─▒nda endi┼česini ┼č├Âyle belirtir:

Silindi gitti Hil├ól┬┤in ┼ču anda belki izi,
Zavall─▒ MarmaraÔÇÖn─▒n ┼čerha ┼čerha ba─čr─▒ndan!
Bir ─░ngiliz bezidir, belki, ┼čimdi dalgalanan
Bizim Çanakkale âfâk-ı târumârında,
O d├ór-─▒ Saltanat┬┤─▒n b├ób-─▒ ┼čerm-s├ór─▒nda!
Uzakta olmama ra─čmen civ├ór-─▒ z├ór─▒ndan,
Civârım inliyor âvaz-ı intizârından!

13 Temmuz 1915ÔÇÖte ise bu esir kamp─▒nda, M├╝sl├╝manlar─▒n ibadet edebilece─či ÔÇśHilalÔÇÖ adl─▒ bir cami in┼ča edilmi┼čti. Caminin a├ž─▒l─▒┼č─▒ Ramazan Bayram─▒ÔÇÖna denk getirilmi┼čti. O g├╝nlerde Almanlar kamp i├žerisinde M├╝sl├╝man esirlerin ibadetlerini yapmas─▒ i├žin bir de cami in┼ča ettiler. Cami, M├╝sl├╝manlar─▒n morallerini y├╝ksek tutmas─▒ ve ortak bir dayan─▒┼čma ruhu kazanmalar─▒ i├žin ├Ânemli bir g├Ârevi yerine getiriyordu. B├Âylece kamp esir tutuklulu─čunun ├Âtesine ge├žiyor, bir rehabilitasyon ve ger├že─če ├ža─čr─▒ alan─▒ haline geliyordu.
Cami, 68 m geni┼čli─činde ve 12 m y├╝ksekli─činde k─▒rm─▒z─▒ beyaz renkli ah┼čaptan in┼ča edilmi┼čti. 23 m y├╝ksekli─činde bir minaresi vard─▒. Asker ve sivil b├╝rokratlar─▒n kat─▒ld─▒─č─▒ bir t├Ârenle, 1915 de zaman─▒n Berlin B├╝y├╝kel├žisi ─░brahim Hakk─▒ Pa┼ča taraf─▒ndan a├ž─▒ld─▒. A├ž─▒l─▒┼ča ait bu g├Âr├╝nt├╝lerde Mehmet Akif yok ama baz─▒ Osmanl─▒ g├Ârevliler dikkatimizi ├žekiyor.
Ne var ki, 1924 tarihine kadar hizmet veren Hilal Camisi, bak─▒ms─▒zl─▒k nedeniyle y─▒k─▒lma tehlikesi ge├žirdi─či i├žin kapat─▒lm─▒┼č ve daha sonra da yerle bir edilmi┼č.
Burada ┼čimdi sadece Tatarlara ait ├ž├╝r├╝meye y├╝z tutmu┼č bir an─▒t ve mezarl─▒k kalm─▒┼č.

Esirlerden kalanlar ise hemen yak─▒ndaki Garnizon M├╝zesiÔÇÖnde sergileniyor.
M├╝zedeki foto─čraflardan, bu d├Ân├╝┼č├╝m├╝n ve yakla┼čan hayat─▒n izlerini g├Ârebiliyoruz.

BUDAPE┼×TE T├ťRK ┼×EH─░TL─░─×─░
Budape┼čteÔÇÖdeki T├╝rk ┼×ehitli─čiÔÇÖne, Macaristan T├╝rk ─░┼čadamlar─▒ Derne─či Ba┼čkan─▒ ve MacaristanÔÇÖ─▒n Kayseri Fahri Konsolosu Osman ┼×ahbaz ile birlikte gittim.
─░┼čte ┼×ahbazÔÇÖ─▒n anlat─▒m─▒yla T├╝rk ┼čehitli─či.
1ÔÇÖinci D├╝nya Sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda Gali├žya cephesinde 1916-1917 y─▒llar─▒nda, Alman G├╝ney OrdusuÔÇÖna ba─čl─▒ olarak g├Ârev yapan 15ÔÇÖinci T├╝rk Kolordusu ├žok say─▒da ┼čehit vermi┼čtir. Gali├žya cephesinin yan─▒ s─▒ra, MacaristanÔÇÖ─▒n ├že┼čitli b├Âlgelerinde ┼čehit d├╝┼čen askerlerimizden baz─▒lar─▒n─▒n naa┼člar─▒, 1926 y─▒l─▒nda kurulan Budape┼čte T├╝rk ┼×ehitli─čiÔÇÖne nakledildi.
Budape┼čte T├╝rk ┼×ehitli─čiÔÇÖnde 11ÔÇÖi me├žhul asker olmak ├╝zere, 480 ┼čehidimiz bulunmaktad─▒r. ┼×ehitli─čin toplam alan─▒ 4598 m2 olup, ┼čehit mezarlar─▒n─▒n bulundu─ču b├Âl├╝m 1718 m2ÔÇÖlik bir alan─▒ kapsamaktad─▒r.
Budape┼čte Kent Mezarl─▒─č─▒ i├žinde duvarla ├ževrili ayr─▒ bir b├Âl├╝m olan ve ortas─▒nda ay-y─▒ld─▒zl─▒ ÔÇśGali├žya ┼×ehitleri An─▒t─▒ÔÇÖ tabelas─▒ yer alan ┼×ehitli─čimizin giri┼činde, bir plaket yer almakta ve g├Ândere T├╝rk Bayra─č─▒ ├žekilmektedir.
Her y─▒l, ÔÇś18 Mart ┼×ehitler G├╝n├╝ÔÇÖnde T├╝rkler taraf─▒ndan, 1 Kas─▒m ÔÇś├ľl├╝ler G├╝n├╝ÔÇÖnde ise Macarlar taraf─▒ndan anma t├Ârenleri d├╝zenlenmektedir.
Mustafa o─člu OsmanÔÇŽ Resul o─člu MehmedÔÇŽ Kadri o─člu MusaÔÇŽ S├╝leyman o─člu Ali gibi isimler Gali├žya ┼×ehitli─čiÔÇÖnden birka├ž─▒d─▒r. Kimi 19 ya┼č─▒nda ┼čehit d├╝┼čm├╝┼č, kimi 20 ya┼č─▒nda.

┼×EH─░TLER─░N MEZARLARINA ├ç─░├çEKLER BIRAKTIK
G├Ârd├╝─č├╝n├╝z gibi ├žok bak─▒ml─▒ ve temiz olan ┼čehitlikte, Koca o─člu YusufÔÇŽ Karaka┼č o─člu CaferÔÇŽ Muhsin o─člu HalilÔÇŽ Ahmed o─člu ─░brahim gibi isimler de Ayy─▒ld─▒zl─▒ bayra─č─▒n g├Âlgesinde uyuyorlar.
Bir mezarda yatan─▒n ise ad─▒ belli de─čilÔÇŽ
Beyaz mermerin ├╝zerinde isim olarak iki kelime var: ÔÇťMe├žhul asker.ÔÇŁ

FOTO─×RAFLARLA YURTDI┼×INDAK─░ ┼×EH─░TL─░KLER─░M─░Z
Yurt d─▒┼č─▒nda en fazla T├╝rk ┼čehitli─či, 9 ┼čehitlik ile AzerbaycanÔÇÖda bunulurken, KKTCÔÇÖde 8, UkraynaÔÇÖda 7 ┼čehitlik bulunuyor. Biri GazzeÔÇÖde olmak ├╝zere ─░srail-Filistin b├Âlgesinde de toplam 6 ┼čehitlik yer al─▒yor. YunanistanÔÇÖda 4, ─░ngiltere, Suriye, Bulgaristan, ├çek Cumhuriyeti ve RomanyaÔÇÖda da 3ÔÇÖer ┼čehitlik var.
Milli Savunma Bakanl─▒─č─▒ÔÇÖndan al─▒nan bilgilere g├Âre, T├╝rk ┼čehitlikleri, Almanya, Arnavutluk, Avusturya, Azerbaycan, Bosna-Hersek, Bulgaristan, ├çek Cumhuriyeti, Estonya, G├╝ney Kore, Hindistan, Irak, ─░ngiltere, ─░ran, ─░srail-Filistin, ─░talya, Japonya, Kuzey K─▒br─▒s T├╝rk Cumhuriyeti, Kosova, Letonya, Libya, Macaristan, Malta, M─▒s─▒r, Myanmar, Polonya, Romanya, Rusya, S─▒rbistan, Suriye, Suudi Arabistan, Ukrayna, ├ťrd├╝n, Yemen, ve YunanistanÔÇÖda bulunuyor.

ÔÇŽVE ─░┼×TE O ┼×EH─░TL─░KLER

Sak─▒z Kara Ali ┼×ehitli─či (Suriye)


Sak─▒z Adas─▒ÔÇÖnda ├ž─▒kan isyan─▒n bast─▒r─▒lmas─▒ amac─▒yla 1822 y─▒l─▒nda Amiral Kara Ali komutas─▒ndaki Osmanl─▒ Donanmas─▒ Sak─▒z Adas─▒ÔÇÖna g├Ânderilmi┼čtir. Ancak Kara Ali Pa┼ča ile birlikte 2776 T├╝rk denizcisi isyanc─▒lar─▒n yapt─▒─č─▒ gece bask─▒n─▒nda ┼čehit edilmi┼člerdir. 1822 y─▒l─▒nda Sak─▒z ┼×ehriÔÇÖnin kuzeyindeki kale i├žinde Sak─▒z Kara Ali ┼×ehitli─či yap─▒lm─▒┼čt─▒r.

Rodos T├╝rk ┼×ehitli─či (Yunanistan)

Rodos T├╝rk ┼×ehitli─či, 1522 y─▒l─▒nda RodosÔÇÖun Fethi s─▒ras─▒nda ┼čehit olan askerlerimiz ile 1912 y─▒l─▒nda RodosÔÇÖun ─░talya taraf─▒ndan i┼čgali esnas─▒nda verilen ┼čehitlerin mezarlar─▒ bulunmaktad─▒r. Ayr─▒ca Kanun├« Sultan S├╝leyman devrinde hizmet veren ├╝nl├╝ T├╝rk denizcilerinden Murat ReisÔÇÖin t├╝rbesi de bu ┼čehitliktedir. H├╝k├╝met Kona─č─▒ Meydan─▒ÔÇÖnda bulunan ┼čehitlik 1617 y─▒l─▒nda yap─▒lm─▒┼čt─▒r.

Pire T├╝rk ┼×ehitli─či (Yunanistan)
Pire T├╝rk ┼×ehitli─či, Pire ve Atina Hastanelerinde ├Âlen T├╝rklerin defnedilmesi i├žin 1859 y─▒l─▒nda, Nikea (─░znik) ─░l├žesi/Agios Anargiros B├ÂlgesiÔÇÖnde M├╝sl├╝man mezarl─▒─č─▒ olarak kurulmu┼čtur. Balkan Harbi, 1. D├╝nya Sava┼č─▒ ve ─░stiklal Sava┼č─▒ÔÇÖnda esir olarak AtinaÔÇÖya g├Ât├╝r├╝len ve orada ├Âlenlerin de bu mezarl─▒─ča defnedilmeleri ile mezarl─▒k ┼čehitlik h├╝viyeti kazanm─▒┼čt─▒r. ┼×ehitlik arazisi, 24 Mart 1890 tarihinde Pire Belediyesi taraf─▒ndan tanzim edilerek bir noter vesikas─▒ ile Osmanl─▒ DevletiÔÇÖne verilmi┼čtir. ┼×ehitlikte 18 adet kabir bulunmakta olup toplu mezarlarda yatan ┼čehitlerin say─▒s─▒ bilinmemektedir.

Korfu T├╝rk ┼×ehitli─či (Yunanistan)

1890 y─▒l─▒nda 1. GeorgeÔÇÖnin e┼či Krali├že Olga taraf─▒ndan Osmanl─▒ DevletiÔÇÖne hibe edilmi┼č arazide muhtelif ─▒rktan M├╝sl├╝manlar─▒n defnedildi─či bir M├╝sl├╝man mezarl─▒─č─▒ olarak kurulmu┼čtur. 1897 Osmanl─▒-Yunan Harbi, Balkan Harbi, 1. D├╝nya Harbi ve ─░stiklal Sava┼č─▒ÔÇÖnda YunanistanÔÇÖda ├Âlen baz─▒ T├╝rk esirleri de buraya defnedilmi┼č olup kimlikleri ve miktar─▒ bilinmemektedir. ─░├žinde bir Abide ve kime ait oldu─ču bilinmeyen 3 ┼čehit kabri bulunmaktad─▒r. 1924 y─▒l─▒nda Korfu Konsoloslu─čumuzca onar─▒larak ┼čehitlik haline getirilmi┼čtir. 1927 y─▒l─▒nda Korfu Konsoloslu─čumuzun kapat─▒lmas─▒ ile idari ve bak─▒m sorumlulu─ču Pire Konsoloslu─čumuza 1 Ocak 1994 tarihinden itibaren de Pire Ba┼čkonsoloslu─čundan al─▒narak Atina K─▒demli Asker├« Ata┼čeli─čine verilmi┼čtir. 1968, 1976, 1982, 1994 ve 2008 y─▒llar─▒nda onar─▒mdan ge├žirilmi┼čtir.

Yemen T├╝rk ┼×ehitli─či
Yavuz Sultan Selim d├Âneminde 1538 y─▒l─▒nda Osmanl─▒ idaresine giren Yemen, Mondros M├╝tarekesiÔÇÖnin imzaland─▒─č─▒ 1918 y─▒l─▒na kadar Osmanl─▒ h├ókimiyetinde kalm─▒┼čt─▒r. ├ľzellikle 19. y├╝zy─▒l─▒n ikinci yar─▒s─▒ndan sonra artan Zeydi isyanlar─▒nda ve Birinci D├╝nya Sava┼č─▒nda ─░ngilizlere kar┼č─▒ yap─▒lan muharebelerde ┼čehit olan onbinlerce askerimizin an─▒s─▒na 2010 y─▒l─▒nda, Yemen Genelkurmay Ba┼čkanl─▒─č─▒ kar┼č─▒s─▒nda bu an─▒t yap─▒lm─▒┼čt─▒r.

Salt T├╝rk ┼×ehitli─či (├ťrd├╝n)
Salt T├╝rk ┼×ehitli─či, Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda 24ÔÇô26 Mart 1918 tarihleri aras─▒nda Osmanl─▒ ve ─░ngiliz birlikleri aras─▒nda cereyan eden ┼×eria Muharebeleri s─▒ras─▒nda ┼čehit olan 4. OrduÔÇÖnun 48. T├╝meni ile 143, 145 ve 191. Piyade Alaylar─▒na mensup 300ÔÇÖden fazla subay, astsubay, erba┼č ve erin yatt─▒─č─▒ ┼čehitli─če 1989 y─▒l─▒nda abide in┼ča edilmi┼č 1994 y─▒l─▒nda ┼čehitlik ile abide birle┼čtirilmi┼čtir. 2004 ve 2008 y─▒l─▒nda yenilenen ┼čehitlik bug├╝nk├╝ g├Âr├╝n├╝m├╝ne kavu┼čmu┼čtur. ┼×ehitlerimiz Salt KalesiÔÇÖndeki ma─čarada bulunan toplu mezara defnedilmi┼čtir.

Sivastopol T├╝rk ┼×ehitli─či (Ukrayna)
Sivastopol T├╝rk ┼×ehitli─či, 1853ÔÇô1856 K─▒r─▒m Sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda ┼čehit d├╝┼čen askerlerimizin defnedildi─či ┼čehitliktir. 10 Eyl├╝l 2004 tarihinde t├Ârenle resmi a├ž─▒l─▒┼č─▒ yap─▒lm─▒┼č, 2005ÔÇÖde ┼čehitlik yak─▒nlar─▒nda bulunan ormanl─▒k arazideki 40 ┼čehidin naa┼č─▒ ┼čehitlik alan─▒na defnedilmi┼čtir. ─░lk ┼čehitlik 1860 y─▒l─▒nda Derga├ži K├Ây├╝ÔÇÖnde yap─▒lm─▒┼čt─▒r. 250 ┼čehidin ebedi istirahatgah─▒d─▒r.

Rogatin T├╝rk ┼×ehitli─či (Ukrayna)
Rogatin ┼×ehitli─či, Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda Gali├žya cephesinde ┼×ehit olan T├╝rk Askerlerinin defnedildi─či bir ┼čehitliktir. Rogatin ─░l├žesi ┼čehir mezarl─▒─č─▒ i├žinde T├╝rk Mezarl─▒─č─▒ olarak adland─▒r─▒lan ayr─▒ bir b├Âl├╝mde bulunmaktad─▒r.

Pukiv T├╝rk ┼×ehitli─či (Ukrayna)
Pukiv ┼×ehitli─či, Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda Osmanl─▒ Devleti, m├╝ttefikleri Avusturya ve Almanya ile RusyaÔÇÖya kar┼č─▒ Gali├žya b├Âlgesinde yap─▒lan muharebelerde ┼čehit olan askerlerimize aittir. ┼×ehitlik konumu itibar─▒yla g├Âz al─▒c─▒ bir mevkide bulunmaktad─▒r. Rogatin ─░l├žesi, Pukiv K├Ây├╝ÔÇÖnde olan ┼×ehitlik 1917 y─▒l─▒nda yap─▒l─▒p sonra restorasyon g├Ârm├╝┼čt├╝r.

Me├ži┼č├živ ┼×ehitli─či (Ukrayna)
Me├ži┼č├živ ┼×ehitli─či Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda meydana gelen Gali├žya Muharebelerinde ┼čehit olan T├╝rk askerlerin defnedildi─či ┼čehitliktir. Popeliha Tepesi yan─▒ndaki ┼čehitlik zamanla yok olmu┼č ve mevcut mezarlar daha sonra Me├ži┼č├živ ┼×ehitli─či nakledilmi┼čtir.

Lopu┼čna ┼×ehitli─či (Ukrayna)
Lopu┼čna ┼×ehitli─či, Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda Osmanl─▒ Devleti, m├╝ttefikleri Avusturya ve Almanya ile Ruslara kar┼č─▒ Gali├žya b├Âlgesinde yap─▒lan muharebelerde ┼čehit olan askerlerimizin defnedildi─či yerdir. ┼×ehitlikte bulunan abide ├╝zerinde ÔÇťH├╝veÔÇÖl-Bak├« ÔÇô 15ÔÇÖnci Kolordu-y─▒ H├╝may├╗n ┼×├╝hedas─▒ Ruhuna Fatiha- Sene 1332 ÔÇŁ ibaresi yaz─▒l─▒d─▒r.

Rogatin ─░l├žesi Verhnya Lipitsya K├Ây├╝nde bulunan ┼čehitlik 1917 y─▒l─▒nda yap─▒lm─▒┼č olup 106 ┼čehit bulunmaktad─▒r. ┼×ehitlik daha sonra restore edilmi┼čtir.

Verhnya Lipitsya ┼×ehitli─či (Ukrayna)
Verhnya L─▒p─▒tsya ┼×ehitli─či, Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda Osmanl─▒ Devleti ve m├╝ttefikleri Avusturya, Almanya ile Ruslara kar┼č─▒ Gali├žya b├Âlgesinde yap─▒lan muharebelerde ┼čehit olan askerlerimizin mezarlar─▒ bulunmaktad─▒r. Verhnya L─▒p─▒tsya k├Ây├╝ civar─▒nda bulunan ┼čehitlik yakla┼č─▒k yedi metre y├╝ksekli─čindeki bir yamac─▒n ├╝zerinde bulunmaktad─▒r. K─▒rm─▒z─▒ seramik ├╝zerinde beyaz ay y─▒ld─▒z sembol├╝ bulunan bir kitabesi yer almaktad─▒r. ┼×ehitlik 1917 y─▒l─▒nda yap─▒lm─▒┼čt─▒r.

Gutisko ┼×ehitli─či (Ukrayna)
Gutisko ┼×ehitli─či, Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda Osmanl─▒ Devleti ve m├╝ttefikleri Avusturya, Almanya ile Ruslara kar┼č─▒ Gali├žya b├Âlgesinde yap─▒lan muharebelerde ┼čehit olan askerlerimizin mezarlar─▒ bulunmaktad─▒r. 200ÔÇÖden fazla ┼čehidimizin mezar─▒n─▒n bulundu─ču ┼čehitlikteki mezar ta┼člar─▒ndan 59 ┼čehidin subay oldu─ču anla┼č─▒lmaktad─▒r. ┼×ehitlik 1917 y─▒l─▒nda, Pidvisoke K├Ây├╝ÔÇÖnde yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Sonradan restore edilmi┼čtir.

Hicaz (Abha) T├╝rk ┼×ehitli─či (Suudi Arabistan)
Hicaz (Abha) ┼×ehitli─či, Birinci D├╝nya Harbi ve ├Âncesi d├Ânemde b├Âlgedeki Arap ├žetelerle yap─▒lan ├žat─▒┼čmalar neticesinde ┼čehit olan askerlerimize aittir. Abha b├Âlgesindeki ┼čehitlikte 450ÔÇÖden fazla ┼čehit bulunmaktad─▒r.

Slobozia T├╝rk ┼×ehitli─či (Romanya)
B├╝kre┼čÔÇÖte bir Osmanl─▒ mezarl─▒─č─▒ var. Birinci D├╝nya Sava┼č─▒nda Gali├žya cephesinde sava┼čan Osmanl─▒ ordusunun askerleri yat─▒yor burada.
Romanya Cephesinde de 1914-18 y─▒llar─▒ aras─▒nda 42 bin Mehmet├žikle sava┼č─▒yor. Bu sava┼čta 6. Osmanl─▒ Kolordusu 19 bin kay─▒p veriyor. Bunlar ad─▒na yap─▒lan mezarl─▒kta, 939 askerimiz yat─▒yor. Bunlardan 500 tanesinin isimleri dahi belli de─čil, geri kalan─▒n ise mezarlar─▒ bile belli de─čil. B├╝y├╝kel├ži Hamdullah Suphi Tanr─▒├Âver`in 1932`de giri┼čimleri ile kurulmu┼č olan mezarl─▒k, temizli─či ve d├╝zeniyle de dikkat ├žekiyor.

B├╝kre┼č T├╝rk ┼×ehitli─či (Romanya)
B├╝kre┼č T├╝rk ┼×ehitli─či, Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda 27 A─čustos 1916 g├╝n├╝ a├ž─▒lan Romanya CephesiÔÇÖnde yap─▒lan muharebelere kat─▒lan 6. KolorduÔÇÖya ba─čl─▒ 15. ve 25. T├╝menlerden, ┼čehit olan askerler ad─▒na 1932ÔÇÖde kurulmu┼čtur. ┼×ehitlikte yatan 400 ┼čehidin kimlikleri bilinmekte olup, toplu mezarda ise kimlikleri bilinmeyen 575 ┼čehit bulunmaktad─▒r. Son y─▒llarda b├╝y├╝kel├žilik izniyle ├že┼čitli milletlerden M├╝sl├╝manlar da buraya defnedilebilmektedir. ┼×ehitlik Gen├ža─ča B├Âlgesi, (Bulevardul Ghancea No:33) adresindedir.

Barila T├╝rk ┼×ehitli─či (Romanya)
Braila T├╝rk ┼×ehitli─čiÔÇÖnde yatan askerlerimiz Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n devam etti─či 1916-1918 y─▒llar─▒ aras─▒nda RomanyaÔÇÖda ┼čehit d├╝┼čen askerlerimizdir. ┼×ehitlik, Lozan Antla┼čmas─▒ÔÇÖn─▒n 126. maddesi ile ilgili olarak, 18 Eyl├╝l 1930ÔÇÖda T├╝rk-Romen H├╝k├╝metleri aras─▒nda imzalanan anla┼čma gere─či 1935 y─▒l─▒nda in┼ča edilmi┼čtir. 1970 y─▒l─▒nda Fo├žsani Caddesi ├╝zerinde halen bulundu─ču yere nakledilmi┼čtir. ┼×ehitlikte ismen tespit edilebilen 12 ┼čehidimiz ayr─▒ kabirlerde, ismi tespit edilemeyen 742 ┼čehidimiz ise toplu kabirde yatmaktad─▒r.

Krakow T├╝rk ┼×ehitli─či (Polonya)
15ÔÇÖnci T├╝rk Kolordusu, Gali├žya Muharebelerine kat─▒lm─▒┼č, A─čustos 1916ÔÇÖda Uzunk├Âpr├╝ ve AlpulluÔÇÖdan hareketle KrakowÔÇÖa, daha sonra da do─čuya ilerleyerek 1917 y─▒l─▒n─▒n yaz aylar─▒na kadar bu cephede kahramanca sava┼čm─▒┼čt─▒r. Bu s├╝re i├žinde T├╝rk Kolordusu, cephenin de─či┼čik yerlerinde 1050ÔÇÖden fazla ┼čehit vermi┼čtir. Gali├žyaÔÇÖda ┼čehit olan askerlerimiz i├žin 13 ayr─▒ yerde ┼čehitlik yap─▒lm─▒┼č. Rakowicki Mezarl─▒─č─▒ i├žinde bulunan ┼čehit say─▒s─▒ 53. Mezarl─▒─č─▒n i├žinde siyah mermerden yap─▒lm─▒┼č sembolik bir mezar var.
├ťzerinde Leh├že ve T├╝rk├že olarak ÔÇťGAL─░├çYA CEPHES─░NDE ┼×EH─░T OLAN T├ťRK ASKERLER─░N─░N ANISINA. 1916-1917ÔÇ│ yaz─▒l─▒. Leh├že ve T├╝rk├že metinlerin aras─▒na metalden T├╝rk Bayra─č─▒ bulunmaktad─▒r.

Meikhtila ┼×ehitli─či (Myanmar)
─░stanbulÔÇÖa 12.000 km. uzakl─▒ktaki MyanmarÔÇÖ─▒n orta k─▒sm─▒nda yer alan Meikhtila, Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n ilk aylar─▒nda Ekim 1914ÔÇÖde Bahreyn ve BasraÔÇÖya asker ├ž─▒karan ─░ngilizlerle yap─▒lan muharebelerde esir al─▒nan T├╝rk askerlerinin g├Ât├╝r├╝ld├╝─č├╝ esir kamp─▒n─▒n bulundu─ču kasabad─▒r. Uzun esaret d├Ânemi boyunca k├Ât├╝ ya┼čam ko┼čullar─▒ ve hastal─▒klardan vefat eden binlerce askerimiz MyanmarÔÇÖdaki defnedildi─či be┼č b├Âlgeden biridir. 1917ÔÇÖde yap─▒lan ┼čehitlikte 600ÔÇÖden fazla ┼čehit bulunmaktad─▒r.

Thayetmo T├╝rk ┼×ehitli─či (Myanmar)
─░stanbulÔÇÖa 12.000 km. uzakl─▒ktaki Thayetmo, Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n ilk aylar─▒nda Ekim 1914ÔÇÖde Bahreyn ve BasraÔÇÖya asker ├ž─▒karan ─░ngilizlerle yap─▒lan muharebelerde esir al─▒nan T├╝rk askerlerinin g├Ât├╝r├╝ld├╝─č├╝ esir kamp─▒n─▒n bulundu─ču kasabad─▒r. Thayetmo ┼×ehitli─či, uzun esaret d├Ânemi boyunca k├Ât├╝ ya┼čam ko┼čullar─▒ ve hastal─▒klardan 5000 kadar─▒ burada vefat edince, MyanmarÔÇÖdaki be┼č ayr─▒ b├Âlgede defnedilmi┼čtir. 2015 y─▒l─▒nda, Mill├« Savunma Bakanl─▒─č─▒ ile Ba┼čbakanl─▒─ča ba─čl─▒ T├╝rk ─░┼čbirli─či ve Koordinasyon Ajans─▒ Ba┼čkanl─▒─č─▒ T─░KA taraf─▒ndan bug├╝nk├╝ haline getirilmi┼čtir.

─░skenderiye ┼×ehitli─či (M─▒s─▒r)
─░skenderiye ┼×ehitli─či, Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda Filistin Cephesinde ─░ngilizler taraf─▒ndan esir al─▒nan T├╝rk askerlerinin yerle┼čtirildi─či esir kamp─▒ b├Âlgesindedir. Esirlerden vefat edenler ve bunlar─▒n aras─▒nda bulunan 13 T├╝rk subay─▒ kamp─▒n bir k─▒sm─▒na defnedilmi┼č daha sonra ─░ngilizler taraf─▒ndan subaylar─▒n hat─▒ralar─▒na h├╝rmeten burada k├╝├ž├╝k bir kabir in┼ča edilerek ┼čehit subaylar─▒n adlar─▒ kabrin ├╝zerine yazd─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. 1941 y─▒l─▒nda yap─▒lan ┼čehitlik 1968ÔÇÖde b├╝y├╝k bir onar─▒mdan ge├žmi┼čtir. Seyd-i Be┼čir Semtinde ki ┼čehitlikte 500ÔÇÖden fazla ┼čehit bulunmaktad─▒r.

Kahire T├╝rk ┼×ehitli─či (M─▒s─▒r)
Kahire T├╝rk ┼×ehitli─či, Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda Filistin CephesiÔÇÖnde vuku bulan muharebeler s─▒ras─▒nda, ─░ngilizler taraf─▒ndan esir edilerek M─▒s─▒rÔÇÖda ├že┼čitli kamplara yerle┼čtirilen subay ve erlerden vefat edenlerin toplu halde defnedildi─či ┼čehitliktir. 1945ÔÇÖde ┼čehitli─če KahireÔÇÖdeki di─čer T├╝rk mezarlar─▒ndan da nakil i┼člemi yap─▒lm─▒┼čt─▒r. 1936 y─▒l─▒nda yap─▒lan ┼čehitlik Abbasiye B├ÂlgesiÔÇÖnde olup 2500ÔÇÖden fazla ┼čehidimizin ebedi istirahatgah─▒d─▒r.

Malta T├╝rk ┼×ehitli─či
1565 y─▒l─▒nda Osmanl─▒ ku┼čatmas─▒ s─▒ras─▒nda Turgut Reis ve askerlerinden bir├žo─ču Marsa b├Âlgesinde ┼čehit d├╝┼čer. ┼×ehitlerimizin an─▒s─▒na 1874 y─▒l─▒nda Sultan Abd├╝laziz taraf─▒ndan Mimar E.L.GaliziaÔÇÖya T├╝rk ┼×ehitli─čiÔÇÖni in┼ča ettirir. ValettaÔÇÖn─▒n g├╝neyinde yer alan bu ┼čehitlik 22 ┼čehidimizin ebedi istirahatgah─▒d─▒r.

Kanun├« Sultan S├╝leymanÔÇÖ─▒n Sembolik Mezar─▒ (Macaristan)
Fethedildi─či tarihten 10 y─▒l ├Ânce, 1556ÔÇ▓da ku┼čat─▒lm─▒┼č fakat al─▒namam─▒┼č ve 10 bin ┼čehidin ac─▒s─▒n─▒ kald─▒ramayan komutan Ali Pa┼čaÔÇÖn─▒n da ├╝z├╝nt├╝den ├Âl├╝m├╝ne sebep olmu┼č u─čursuz kale. Son ku┼čatmada, Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n b├╝y├╝k askeri ├╝st├╝nl├╝─č├╝ne ve ├╝├ž b├╝y├╝k taarruzuna kar┼č─▒n 33 g├╝n al─▒namayan Szigetvar kalesi ve direni┼č KanuniÔÇÖyi olduk├ža sarsm─▒┼čt─▒r. Kanuni bu ├╝z├╝nt├╝s├╝n├╝ bir Hatt-─▒ Humayun ile bildirmi┼čtir. KanuniÔÇÖnin vefat etmeden ├Ânce s├Âyledi─či son s├Âzler de ├╝z├╝nt├╝s├╝n├╝ anlat─▒yor: ÔÇťBu oca─č─▒ yanacak dahi alunmadu mu? Bu kalÔÇÖa ben├╝m y├╝re─č├╝m yakm─▒┼čdur. Diler├╝m HakÔÇÖdan ate┼člere yanaÔÇŁ. Macarlar kaleyi savunan ZrinyiÔÇÖyi kahraman olarak anarlar. Kalenin i├žinde, fetihten hemen sonra Kanuni nam─▒na yap─▒lan bir cami ve onun yan─▒nda 19. y├╝zy─▒lda yap─▒lm─▒┼č konak vard─▒r. G├╝n├╝m├╝zde bu cami ve konak m├╝ze olarak kullan─▒lmakta.

Budape┼čte T├╝rk ┼×ehitli─či (Macaristan)
Budape┼čte T├╝rk ┼×ehitli─či, Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda Gali├žya CephesiÔÇÖnde yap─▒lan muharebelere kat─▒lan 15. KolorduÔÇÖnun verdi─či 1050ÔÇÖnin ├╝zerindeki ┼čehitten Budape┼čte civar─▒nda bulunan mezarlar─▒n nakledilerek olu┼čturuldu─ču ┼čehitliktir. Gali├žya ┼×ehitli─či olarak da bilinir. Kozma CaddesiÔÇÖnde bulunan ┼čehitlik 512 ┼čehidimizin ebedi istirahatgah─▒d─▒r.

Trablus ┼×ehitli─či (Libya)
Trablus ┼×ehitli─či, Osmanl─▒ Kaptan-─▒ Deryalar─▒ndan Turgut Reis Malta Adas─▒ÔÇÖn─▒n g├╝neyinde ÔÇťDragut K├ÂrfeziÔÇŁ denen yere yak─▒n St. Alma KalesiÔÇÖne yap─▒lan h├╝cum s─▒ras─▒nda 23 Haziran 1565ÔÇÖde ┼čehit d├╝┼čm├╝┼čt├╝r. Naa┼č─▒ TrablusgarpÔÇÖta kendisi taraf─▒ndan in┼ča ettirilen camiinin avlusuna defnedilmi┼čtir.

Cesis T├╝rk ┼×ehitli─či (Letonya)
LetonyaÔÇÖn─▒n ba┼čkenti RigaÔÇÖya 90 km uzakl─▒kta ki Cesis ┼čehrinde bulunan T├╝rk ┼čehitli─čidir. 1877 y─▒l─▒nda Osmanl─▒lar ile Ruslar aras─▒nda ger├žekle┼čen Plevne Sava┼č─▒ÔÇÖnda esir al─▒nan T├╝rklerin baz─▒lar─▒ buraya getirilmi┼čtir. Ancak ald─▒klar─▒ yaralar ve yakaland─▒klar─▒ hastal─▒klar sebebi ile askerlerimiz hayat─▒n─▒ kaybetmi┼člerdir. Bu askerlerimizin bir k─▒sm─▒, CesisÔÇÖteki T├╝rk mezarl─▒─č─▒ olarak bilinen yere defin edilmi┼člerdir.

Ertu─črul ┼×ehitli─či (Japonya)
14 Temmuz 1889 T├╝rk Donanmas─▒ÔÇÖna ait Ertu─črul Firkateyni II. Abd├╝lhamitÔÇÖin ├Âzel el├žisi Osman Pa┼ča ile birlikte Japon ─░mparatoru Meici ve milletine dostluk ziyaretinde bulunmak i├žin 14 Temmuz 1889 tarihinde 655 m├╝rettebat─▒ ile JaponyaÔÇÖya seyre ba┼člam─▒┼čt─▒r. Ba┼čar─▒ ile tamamlanan ziyaret sonunda 15 Eyl├╝l 1890 tarihinde ─░stanbulÔÇÖa d├Ânmek ├╝zere hareket eden Ertu─črul Firkateyni, yakaland─▒─č─▒ tayfun nedeni ile 19 Eyl├╝l 1890 tarihinde O┼čima adas─▒ kayal─▒klar─▒na ├žarparak par├žalanm─▒┼čt─▒r. Faciadan kurtulan 69 denizci ─░mparator Meici taraf─▒ndan iki sava┼č gemisi ile ─░stanbulÔÇÖa g├Ânderilmi┼čtir. O┼čima Adas─▒ halk─▒n─▒n gayreti ile toplanabilen 260 ┼čehidimizin bedenleri bug├╝n an─▒t─▒n bulundu─ču tepeye askeri t├Ârenle g├Âm├╝lm├╝┼čt├╝r. Japon ─░mparatoru ┼×ova taraf─▒ndan 3 Haziran 1929 tarihinde ziyaret edilen ┼čehitlik Japon Milleti nezdinde ayr─▒ bir ├Âneme sahip olmu┼čtur. ┼×imdiki an─▒t 3 Haziran 1937 tarihinde B├╝y├╝kel├ži H├╝srev Gerede zaman─▒nda yapt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Ertu─črul Firkateyni ┼×ehitleri, T├╝rk ve Japon milletinin dostlu─čunun k─▒yamete kadar silinmeyecek dostluk simgesi olmu┼čtur. O┼čima Adas─▒ halk─▒ taraf─▒ndan, ba─čl─▒ olduklar─▒ Ku┼čimoto Belediye Ba┼čkanl─▒─č─▒ organizesinde Ertu─črul ┼×ehitli─čiÔÇÖnde her y─▒l anma t├Âreni d├╝zenlenmektedir. Her be┼č y─▒lda bir T├╝rkiyeÔÇÖden heyetlerin, ├žo─ču zaman Japon ─░mparatorluk AilesiÔÇÖnden de kat─▒l─▒m─▒n─▒n oldu─ču daha geni┼č kapsaml─▒ anma t├Ârenleri icra edilmektedir.

Trieste ┼×ehitli─či (─░talya)
Trieste ┼×ehitli─či, M├╝sl├╝man Bo┼čnaklar─▒n, Avusturyal─▒lara esir d├╝┼č├╝p ├že┼čitli nedenlerle ├Âlen di─čer milletlere ait M├╝sl├╝man askerlerin mezarlar─▒ bulunmaktad─▒r. 1848 y─▒l─▒ndan berri olan ┼čehitlikte 50 ┼čehit bulunmaktad─▒r.

Mavi Marmara ┼×ehitlerinin An─▒t─▒ (─░srail)
GazzeÔÇÖye yard─▒m ta┼č─▒yan ve ─░srail g├╝├žleri taraf─▒ndan sald─▒r─▒ya u─črayan Mavi Marmara gemisinde hayat─▒n─▒ kaybedenler i├žin, Gazze liman─▒na dikilen Mavi Marmara ┼×ehitleri an─▒t─▒ 21 Temmuz 2011 y─▒l─▒nda a├ž─▒ld─▒.
─░srail taraf─▒ndan GazzeÔÇÖye uygulanan ablukan─▒n kald─▒r─▒lmas─▒ i├žin harekete ge├žen Mavi Marmara gemisi ve sonras─▒nda ya┼čanan olaylarda hayat─▒n─▒ kaybeden 9 T├╝rk vatanda┼č─▒ i├žin yap─▒lan ┼čehitlik an─▒t─▒, hayat─▒n─▒ kaybeden T├╝rk vatanda┼člar─▒n─▒n isminin yaz─▒l─▒ oldu─ču ve ├╝st├╝nde etraf─▒nda T├╝rk bayra─č─▒n─▒n dalgaland─▒─č─▒ an─▒t geceleri de ├Âzel bir ─▒┼č─▒k sistemiyle ayd─▒nlat─▒lmaktad─▒r.
Ayn─▒ isimde bir an─▒t da, Mavi MarmaraÔÇÖda bulunan 3 ─░spanyol aktivistin giri┼čimi ve baz─▒ sivil toplum ├Ârg├╝tlerinin deste─čiyle yapt─▒r─▒lan an─▒t─▒n a├ž─▒l─▒┼č─▒na T├╝rkiyeÔÇÖnin Madrid B├╝y├╝kel├žisi Ender Arat, FilistinÔÇÖin Madrid B├╝y├╝kel├žisi Musa Odeh, Leganes Belediye Ba┼čkan─▒ Rafael Gomez Montoya, MadridÔÇÖde bulunan ─░nsan Hak ve H├╝rriyetleri ─░nsani yard─▒m Vakf─▒ Ba┼čkan Yard─▒mc─▒s─▒ Ahmet Emin Da─č ile ─░spanyol sivil toplum ├Ârg├╝t├╝ yetkilileri kat─▒ld─▒.
MadridÔÇÖin Leganes il├žesindeki Filistin park─▒na konulan an─▒t, heykeltra┼č Roxanne Robinson ve Arevalo Beteta taraf─▒ndan haz─▒rland─▒. An─▒tta, FilistinÔÇÖi tasvir eden y─▒k─▒k d├Âk├╝k duvarlar─▒n ├Ân├╝nde masum bir ├žocu─čun, insani yard─▒m malzemelerinin y├╝kl├╝ oldu─ču ÔÇťMavi MarmaraÔÇŁ gemisini sulara b─▒rakmas─▒ temsil ediliyor.

Hint Harp Mezarl─▒─č─▒ (─░srail)
Hint Harp Mezarl─▒─č─▒, Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda hayat─▒n─▒ kaybeden T├╝rk ve Hint askerleri i├žin yapt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Orijinal plakada ├žok b├╝y├╝k olarak in┼ča edilen ve kabir yerleri belli olan mezarl─▒─č─▒n 1948 ve 1967 sava┼člar─▒ esnas─▒nda ve sonras─▒nda bir├žok b├Âl├╝m├╝ kaybolmu┼č olup planda belirtilen mezar yerleri bug├╝n yerle┼čim yerlerinin alt─▒nda kalm─▒┼čt─▒r. TalpiaÔÇÖda bulunan ┼čehitlikte 290 ┼čehidimiz bulunmaktad─▒r.

Zeytinda─č─▒ ┼×ehitli─či (─░srail)
Zeytinda─č─▒ ┼×ehitli─či(Kud├╝s Harp Mezarl─▒─č─▒) Scospus Da─č─▒ndad─▒r. 3 ┼čehit mezar─▒n─▒n bulundu─ču ┼čehitlikte Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda Filistin CephesiÔÇÖnde ┼čehit olan askerlerimizin kemikleri toplanarak kabirleri ┼čimdiki yerine nakledilmi┼čtir. Asl─▒nda 2550ÔÇÖden fazla ┼čehit bulunmaktad─▒r.

Gazze T├╝rk ┼×ehitli─či (─░srail)
Gazze T├╝rk ┼×ehitli─či, Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda Filistin CephesiÔÇÖnde ┼čehit olan askerlerimize aittir. Mezarl─▒k Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖndan sonra kurulmu┼č olup ─░kinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ├Âlenlerin de mezar─▒ mevcuttur. Gazze T├╝rk ┼×ehitli─čiÔÇÖnde 184 ┼čehidimiz bulunmaktad─▒r.

BeerSheva ┼×ehitlik An─▒t─▒ (─░srail)
Beer Sheva/Mustafa Kemal ATAT├ťRK Meydan─▒ÔÇÖnda bulunan Beer Sheva ┼×ehitlik An─▒t─▒, Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda Beer Sheva CephesiÔÇÖnde ┼čehit olan askerlerimizin an─▒s─▒na Beer Sheva BelediyesiÔÇÖnin de katk─▒lar─▒yla 21 Ekim 2002ÔÇÖde yap─▒lm─▒┼čt─▒r. 31 Ekim 2008ÔÇÖde T├╝rkiyeÔÇÖden ATAT├ťRK b├╝st├╝ getirtilerek, an─▒t─▒n bulundu─ču meydana, Mustafa Kemal ATAT├ťRK Meydan─▒ ad─▒ verilmi┼čtir.

Ramle ┼×ehitli─či ve An─▒t─▒ (─░srail)
Ramle ┼×ehitli─či ve An─▒t─▒, Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda Kud├╝s civar─▒nda g├Ârev yapan 3. Ordu ve 6. KolorduÔÇÖya mensup ┼čehit d├╝┼čen 3000 askerimiz bulunmatad─▒r. ┼×ehitlerimizin an─▒s─▒na 1999 y─▒l─▒nda an─▒t dikilmi┼čtir.

Teberiyye (Tiberias) T├╝rk Hava ┼×ehitli─či (─░srail)
Teberiyye (Tiberias) T├╝rk Hava ┼×ehitli─či An─▒t─▒, ─░stanbul-─░skenderiye u├žu┼čunu tamamlamak ├╝zere 27 ┼×ubat 1914ÔÇÖde ┼×amÔÇÖdan Kud├╝sÔÇÖe gitmek ├╝zere havalanan u├žak Teberiyye (Kibustz Ha On) G├Âl├╝ yak─▒nlar─▒na d├╝┼čer. ┼×ehit olan Y├╝zba┼č─▒ Fethi Bey ile ├ťste─čmen Sad─▒k BeyÔÇÖin cenazeleri ┼×amÔÇÖda bulunan Selahattin CamiiÔÇÖne nakledilmi┼č ve ┼čehit olan ilk T├╝rk havac─▒lar─▒n─▒n an─▒s─▒na u├ža─č─▒n d├╝┼čt├╝─č├╝ yere an─▒t dikilmi┼čtir. An─▒t 2001 y─▒l─▒nda restore edilerek bug├╝nk├╝ halini alm─▒┼čt─▒r.

Selmas ┼×ehitli─či (─░ran/Bat─▒ Azerbaycan)
Birinci D├╝nya Sava┼č─▒nda ┼×ark (Kafkas) Cephesi birliklerine ba─čl─▒ olarak 28 NisanÔÇô01 May─▒s 1915 tarihleri aras─▒nda Rus birlikleriyle Selmas b├Âlgesinde yap─▒lan Dilman Muharebelerinde ┼čehit olan y├╝zlerce askerimizin istirahatgah─▒d─▒r. Selmas, ┼×├Ârgel b├Âlgesindeki ┼čehitli─čin yap─▒l─▒┼č tarihi ve ┼čehit say─▒s─▒ bilinmemektedir.

Kut T├╝rk ┼×ehitli─či (Irak)
Kut T├╝rk ┼×ehitli─či, Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ Irak CephesiÔÇÖnde yap─▒lan Kut├╝ÔÇÖl-Amere Muharebelerinde ┼čehit d├╝┼čen isimleri tespit edilebilen 7 subay ve 43 ere ait mezarlar burada bulanmaktad─▒r. ┼×ehitlik arazisi 1952 y─▒l─▒nda Irakl─▒ bir kad─▒n─▒n ba─č─▒┼člad─▒─č─▒ arazi ├╝zerinde yer almaktad─▒r. ┼×ehitlik KutÔÇÖa ba─čl─▒ Seyit Ha┼čim K├Ây├╝ÔÇÖnde bulunmaktad─▒r.

Ba─čdat T├╝rk ┼×ehitli─či (Irak)
Ba─čdat T├╝rk ┼×ehitli─či, Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ Irak CephesiÔÇÖnde ┼čehit olan ve Ba─čdat Asker HastanesiÔÇÖnde vefat eden askerlerimizin kabirleri burada bulunmaktad─▒r. ┼×ehitlik arazisi 1937 y─▒l─▒nda Irak H├╝k├╝metiÔÇÖnin onay─▒ ile tahsis edilmi┼čtir. ┼×ehitlik 4 k─▒s─▒mdan ibaret olup 204 adet sembolik mezar ta┼č─▒ bulunmaktad─▒r.1952 y─▒l─▒nda ├Ânemli tamirat g├Ârm├╝┼č ve Ba─čdatÔÇÖ─▒n 1630 y─▒l─▒nda fethi s─▒ras─▒nda ┼čehit olan Gen├ž OsmanÔÇÖ─▒n naa┼č─▒ nakledilerek kendisi i├žin an─▒t mezar yapt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Doktorlar B├Âlgesi 2. Cad. 116. Sok. No:2/9ÔÇÖda bulunan ┼čehitlik 2370 ┼čehidimizin istirahatgah─▒d─▒r.

Portsmouth Deniz ┼×ehitli─či (─░ngiltere)
Portsmouth Deniz ┼×ehitli─či, 1850 y─▒l─▒nda PortsmouthÔÇÖa seyir ve top├žuluk e─čitimi i├žin gelen Mirat-─▒ Zafer ve Sirag-─▒ Bahri adl─▒ iki firkateynin m├╝rettebat─▒ndan, salg─▒n hastal─▒k ve kazalar dolay─▒s─▒yla vefat eden 26 denizcinin defnedildi─či ┼čehitliktir. Cenazeleri ├╝lkeye ula┼čt─▒r─▒lamayan askerler ├Ânce Portsmouth Deniz HastanesiÔÇÖnin bah├žesine 1902 y─▒l─▒nda ise hastane yak─▒n─▒nda ┼ču an bulunduklar─▒ Chayhall Asker├« Mezarl─▒─č─▒ÔÇÖna defnedilmi┼čtir. ┼×ehitli─čimiz Portsmouth Gosport/HaslarÔÇÖda bulunmaktad─▒r.

Man Adas─▒ ┼×ehitli─či (─░ngiltere)
Man Adas─▒ ┼×ehitli─či, birinci d├╝nya sava┼č─▒nda ─░ngilizlerÔÇÖe esir d├╝┼čm├╝┼č olan binlerce Alman ve Avusturyal─▒ ile birlikte 115 T├╝rk, 1915 y─▒l─▒nda 200 ki┼čilik bir kafile i├žinde Isle of Man adas─▒ndaki Knockaloe Esir Kamp─▒ÔÇÖna getirildiler. Bunlar aras─▒nda bulunan yedi T├╝rk esir burada vefat edince, tutulduklar─▒ esir kamp─▒n─▒n kar┼č─▒s─▒ndaki Patrick KilisesiÔÇÖnin bah├žesine defnedildiler. Uzun s├╝re ilgi bekleyen yedi T├╝rk askerinin mezarlar─▒n─▒n bulundu─ču Man adas─▒ndaki mezarl─▒─ča 1972 y─▒l─▒nda ┼čehitlik stat├╝s├╝ verildi. Dikili ta┼člar halindeki mezarl─▒k ge├žti─čimiz y─▒llarda bak─▒ma al─▒narak ┼čehitlerimizin an─▒lar─▒na lay─▒k g├Ârkemli bir ┼čehitli─če d├Ân├╝┼čt├╝r├╝ld├╝. ┼×ehitli─čin bak─▒m─▒, i├žinde bulundu─ču Patrick Kilisesi ve ─░ngiliz Sava┼č Mezarl─▒klar─▒ Komisyonu (commonwealth war graves commission) sorumlulu─čunda bulunmaktad─▒r.
Periyodik bak─▒m giderleri an─▒lan m├╝esseseler taraf─▒ndan, restorasyon ve ├Âzel bak─▒m giderleri ise T├╝rkiye Cumhuriyeti Mill├« Savunma Bakanl─▒─č─▒ ─░n┼čaat Emlak Daire Ba┼čkanl─▒─č─▒ÔÇÖnca kar┼č─▒lanmaktad─▒r. Man adas─▒ndaki T├╝rk ┼čehitlerimiz ┼čunlard─▒r; Ramazan Mehmet 17 kas─▒m 1916;
H├╝seyin Halit ─░brahim 16 ┼čubat 1917; H├╝seyin Ali 20 nisan 1917;
Hasan Dervi┼č 18 may─▒s 1917; Mehmet Ali 17 eyl├╝l 1917; Kalan Ye─čen 09 nisan 1918; Ahmet Hazan 15 temmuz 1918.

Brookwood ┼×ehitli─či (─░ngiltere)
Brookwood ┼×ehitli─či, 1943 y─▒l─▒nda ─░ngiltereÔÇÖye pilotluk e─čitimi i├žin g├Ânderilen 30 te─čmenden, e─čitimin bitti─či 1945 y─▒l─▒ nisan ay─▒na kadar 15ÔÇÖi ┼čehit olmu┼č ve bu ┼čehitli─če defnedilmi┼člerdir. ┼×ehitlikte ayr─▒ca 1959 y─▒l─▒nda d├╝┼čen THY u├ža─č─▒ m├╝rettebat ve yolcular─▒ an─▒s─▒na da bir kitabe bulunmaktad─▒r.

Bellary T├╝rk ┼×ehitli─či (Hindistan)
Bellary T├╝rk ┼×ehitli─či, Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda Irak ve S├╝vey┼č Cephelerinde ─░ngilizler taraf─▒ndan esir al─▒nan 15.000 T├╝rk askerin g├Ât├╝r├╝ld├╝─č├╝ Bellary ┼čehrinde; hastal─▒k, zehirlenme, esir kamp─▒ ├žat─▒┼čmalar─▒ sonucu vefat eden T├╝rk askerlerinin mezarlar─▒n─▒n bulundu─ču ┼čehitliktir. Hint Hava KuvvetleriÔÇÖne ait havaalan─▒n─▒n geni┼čletilmesi s─▒ras─▒nda mezarlar─▒n bir k─▒sm─▒ tahrip olmu┼č ancak 540 adet kabir tespit edilebilmi┼č ve 1986 y─▒l─▒nda resmi ┼čehitlik yap─▒m─▒ i├žin ba┼čvuruda bulunulmu┼č, 1997 y─▒l─▒nda a├ž─▒l─▒┼č─▒ yap─▒lan ┼čehitlik, Bellary ┼čehir merkezine 5 km. mesafede havaalan─▒ yolu ├╝zerindedir.

Pusan T├╝rk ┼×ehitli─či (G├╝ney Kore)
Pusan ┼×ehitli─či, Kore Sava┼č─▒ÔÇÖnda (25 Haziran 1950 ÔÇô 27 Temmuz 1953) ├Âlen 6 ayr─▒ yerde g├Âm├╝l├╝ Birlemi┼č Milletler askerleri, Birle┼čmi┼č Milletler KomisyonuÔÇÖnca 18 Ocak 1951ÔÇÖde kurulan Tanggok Mezarl─▒─č─▒ÔÇÖnda bir araya getirilmi┼čtir. 3 b├Âlgeden olu┼čan mezarl─▒─č─▒n birinci b├Âlgesinde, sava┼ča kat─▒lan ├╝lkelerin kay─▒plar─▒ i├žin sembolik bir mezar ve ├╝lkelerin bayraklar─▒ bulunmaktad─▒r. Buradaki T├╝rk mezar─▒n─▒n numaras─▒ 6ÔÇÖd─▒r. ─░kinci b├Âlgede idari tesisler, ibadethane, ├╝├ž├╝nc├╝ b├Âlgede ise 462 ┼čehidin bulundu─ču mezarl─▒klar yer almaktad─▒r.

Rakvere ┼×ehitli─či (Estonya)
Rakvere T├╝rk ┼×ehitli─či, 93 Harbi olarak bilinen 1877ÔÇô78 Osmanl─▒ Rus Harbi s─▒ras─▒nda esir d├╝┼čen 430 askerimizin tutuldu─ču esir kamp─▒nda, hastal─▒k ve esaret ┼čartlar─▒ gibi nedenlerle ┼čehit d├╝┼čen askerlerimizin an─▒s─▒na yap─▒lm─▒┼čt─▒r. B├Âlgede toplu mezar bulunmakta olup ┼čehit say─▒s─▒ kesin olarak bilinmemektedir. ┼×ehitlik 14 Kas─▒m 2008ÔÇÖde Mill├« Savunma Bakan─▒n─▒n da kat─▒ld─▒─č─▒ t├Ârenle a├ž─▒lm─▒┼čt─▒r.

Valasske Mezirici T├╝rk ┼×ehitli─či (├çekya)
Valasske Mezirici T├╝rk ┼×ehitli─či, Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ Gali├žya CephesiÔÇÖndeki 20. Piyade T├╝meniÔÇÖne ba─čl─▒ askerlerimizden yaral─▒lar─▒n getirildikleri Valasske Mezirici kentinde vefat edenlerin defnedildi─či ┼čehitliktir. 1998 y─▒l─▒nda yap─▒lan ve 205 askerin defnedildi─či ┼čehitlik, ┼čehir mezarl─▒─č─▒n─▒n i├žinde bulunmaktad─▒r.

Pardubice T├╝rk ┼×ehitli─či (├çekya)
Krometaryom b├Âlgesi ┼čehir mezarl─▒─č─▒nda bulunan Pardubice T├╝rk ┼×ehitli─či, Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda Gali├žya CephesiÔÇÖnde sava┼čan askerlerden salg─▒n hastal─▒k ve tedavi i├žin getirildi─či Pardubice HastanesiÔÇÖnde vefat edenlerin bulundu─ču ┼čehitliktir. 499 askerin defnedildi─či ┼čehitli─če Liberec ve Josefov kentinde bulunan 9 ┼čehidin de nakledilmesiyle ┼čehitlikte bulunan ┼čehit say─▒s─▒ 508ÔÇÖe ula┼čm─▒┼čt─▒r. ┼×ehitli─čimiz 2001 y─▒l─▒nda restore edilmi┼čtir.

Hodonin T├╝rk ┼×ehitli─či (├çekya)
Hodonin mezarl─▒─č─▒nda Hodonin T├╝rk ┼×ehitli─či, Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda Gali├žya CephesiÔÇÖndeki askerlerimizden salg─▒n hastal─▒k sonucu getirildikleri Hodonin HastanesiÔÇÖnde vefat edenlerin defnedildi─či ┼čehitliktir. Ayn─▒ cephede ┼čehit olup Bruno, Kromeriz, Olomouc ve Kosice ┼čehirlerine defnedilen 54 askerin naa┼č─▒ da 1959ÔÇÖda Hodonin ┼×ehitli─čiÔÇÖne nakledilmi┼čtir. 31 May─▒s 1967 y─▒l─▒nda yap─▒lan ┼čehitlik 387 ┼čehidin istirahatgah─▒d─▒r.

Varna Civar─▒ ┼×ehitli─či (Bulgaristan)
Varna civar─▒nda Acemler K├Ây├╝ ile Pa┼ča K├Ây├╝ aras─▒nda Binba┼č─▒ Mersin Baba nam─▒nda bir ┼čahs─▒n mezar─▒ mevcut iken, daha sonra bu mezar Bulgarlar taraf─▒ndan kald─▒r─▒larak ÔÇťayazmaÔÇŁ haline getirilmi┼čtir.

Varna ┼×ehitli─či (Bulgaristan)
Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda Romanya CephesiÔÇÖnde Bulgarlarla birlikte Ruslara kar┼č─▒ yap─▒lan Dobruca MuharebesiÔÇÖnde ┼čehit olan Y├╝zba┼č─▒ Salih ile bir ba┼č├žavu┼č ve 50 kadar ┼čehit erimiz ├Ânce VarnaÔÇÖdaki M├╝sl├╝man mezarl─▒─č─▒ i├žerisinde ad─▒na T├╝rk ┼×ehitli─či denen bir b├Âl├╝me defnedilmi┼č, daha sonra 1936 y─▒l─▒nda Varna BelediyesiÔÇÖnin Varna T├╝rklerine tahsis etti─či yeni mezarl─▒─ča ┼čehitlerimizin kabirleri nakledilmi┼čtir.

Silistre ┼×ehitli─či (Bulgaristan)
1937 y─▒l─▒nda yap─▒lan Silistre ┼×ehitli─čiÔÇÖnde, SilistreÔÇÖdeki Akkap─▒ Camii avlusunda ─░brahim Pa┼čaÔÇÖn─▒n ailesinin, Gazi Hasan Pa┼čaÔÇÖn─▒n ve 1854 K─▒r─▒m HarbiÔÇÖnde Silistre KalesiÔÇÖnin komutan─▒ iken ┼čehit d├╝┼čen Musa Pa┼čaÔÇÖn─▒n kabirleri bulunmaktayd─▒. 1941 y─▒l─▒nda Bulgarlar taraf─▒ndan mezarlar tahrip edilerek mezar ta┼člar─▒ ortadan kald─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r.

Kamengrad ┼×ehitli─či An─▒t─▒ (Bosna)
Sanski Most Belediyesi Kamengrad K├Ây├╝ÔÇÖn├╝n 500 metre g├╝ney bat─▒s─▒nda hakim bir tepede bulunan Kamengrad ┼×ehitli─či An─▒t─▒ 1466 y─▒l─▒nda Fatih Sultan MehmetÔÇÖin Kamengrad KalesiÔÇÖni fethi s─▒ras─▒nda ┼čehit olan askerlerin an─▒s─▒na dikilmi┼čtir. Bosna-Hersek ─░slam Riyaset Ba┼čkanl─▒─č─▒ÔÇÖnca Tarihi An─▒t stat├╝s├╝ne al─▒nm─▒┼čt─▒r. An─▒t 09 A─čustos 2001 tarihinde yap─▒lm─▒┼čt─▒r.

Nah├živan T├╝rk ┼×ehitli─či (Azerbaycan)
Haydar Aliyev Saray─▒ÔÇÖn─▒n yan─▒nda olan Nah├živan T├╝rk ┼×ehitli─či, Karaba─č muharebelerinde ┼čehit olan Azerbaycan askerlerinin de g├Âm├╝l├╝ oldu─ču ┼×ehitler H─▒yaban─▒ olarak bilinen yerde yer almaktad─▒r.
┼×ehitlik 1918 ÔÇô 1920 y─▒llar─▒ aras─▒nda Nah├ž─▒vanÔÇÖdaki karde┼člerini Ermeni zulm├╝nden kurtarmaya gelen kahraman T├╝rk askerlerinin aziz hat─▒ras─▒na atfen temsili an─▒t mezar olarak dikilmi┼čtir. Ayr─▒ca an─▒t mezardan ayr─▒ olarak sa─č ve sol duvarlarda bulunan pirin├ž levhalar ├╝zerine Nah├ž─▒vanÔÇÖda bulunan T├╝rk askerleri ile ilgili tarihsel s├╝re├ž ├Âzet olarak anlat─▒lm─▒┼čt─▒r.
Bu kapsamda; duvarlarda bulunan iki adet pirin├ž kitabede a┼ča─č─▒daki ifadeler yer almaktad─▒r.
ÔÇť1917 y─▒l─▒nda ├çarl─▒k RusyaÔÇÖs─▒n─▒n y─▒k─▒lmas─▒ndan sonra Nah├ž─▒vanÔÇÖ─▒ ele ge├žirmek isteyen Ermeniler silahlanmaya ve Nah├ž─▒vanÔÇÖa vah┼čice sald─▒rmaya ba┼člad─▒lar. Karde┼člerine yap─▒lan bu vah┼čete kay─▒ts─▒z kalmayan T├╝rkiye May─▒s 1918ÔÇÖde Binba┼č─▒ Halil BeyÔÇÖi Nah├ž─▒vanÔÇÖa g├Ânderdi. Binba┼č─▒ Halil Bey halk─▒ te┼čkilatland─▒rarak Ermenilere kar┼č─▒ mukavamet etmeye ba┼člad─▒.
Haziran 1918ÔÇÖde CulfaÔÇÖdaki Yayc─▒ K├Ây├╝ÔÇÖne 10.000 ki┼čilik kuvvetle sald─▒ran Ermeni Andranik 4.000 kadar masum ├žocuk, kad─▒n ve ihtiyar─▒ vah┼čice ├Âld├╝rd├╝. Yap─▒lan vah┼čet o kadar b├╝y├╝kt├╝ ki ├Âlenleri defnedecek insan bulunamad─▒ ve cesetler g├╝nlerce ortada kald─▒.
Andranik 17 TemmuzÔÇÖda Nehrem K├Ây├╝ÔÇÖne sald─▒rd─▒. Nehrem ahalisi bu sald─▒r─▒ya kahramanca kar┼č─▒ koydu. NehremÔÇÖe giremeyen Ermeniler 20 TemmuzÔÇÖda Nah├ž─▒vanÔÇÖa sald─▒rmaya ba┼člad─▒lar. Bunun ├╝zerine T├╝rk Ordusu karde┼člerinin yard─▒m─▒na geldi. Andranik kuvvetlerini da─č─▒tarak Ermeni vah┼četine son verdi. Nah├ž─▒van ahalisi karde┼č T├╝rk Ordusunu b├╝y├╝k bir sevgi ve co┼čku ile kar┼č─▒lad─▒.
Nah├ž─▒vanÔÇÖ─▒n m├╝dafaas─▒ ile g├Ârevlendirilen 1ÔÇÖinci Kafkas Kolordusu Komutan─▒ Kaz─▒m KARABEK─░R Pa┼ča 7 A─čustosÔÇÖta kararg├óh─▒ ile birlikte Nah├ž─▒vanÔÇÖa geldi.

┼×eki T├╝rk ┼×ehitli─či (Azerbaycan)
┼×ekiÔÇÖnin Verazat K├Ây├╝ÔÇÖnde bulunan ┼×eki T├╝rk ┼×ehitli─či, 1918 y─▒l─▒nda Rus K─▒z─▒l Ordu taraf─▒ndan i┼čgal edilen AzerbaycanÔÇÖa yard─▒m etmek i├žin gelen Nuri Pa┼ča komutas─▒ndaki Kafkas ─░slam OrdusuÔÇÖndan ┼čehit olan bir askerin an─▒s─▒na yap─▒lm─▒┼čt─▒r. 25 May─▒s ÔÇô 17 Kas─▒m 1918 tarihleri aras─▒nda cereyan den harek├ótta Kafkas ─░slam Ordusu Gence, G├Ây├žay, Aksu, K├╝rdemir ve ┼×amah─▒ istikametinde taarruzla 15 Eyl├╝l 1918ÔÇÖde Bak├╝ÔÇÖy├╝ daha sonra Karaba─č ve Da─č─▒stanÔÇÖ─▒ d├╝┼čman i┼čgalinden kurtarm─▒┼čt─▒r.

Gobustan (┼×amah─▒) T├╝rk ┼×ehitli─či (Azerbaycan)
GobustanÔÇÖ─▒n ┼×amah─▒ b├Âlgesinde bulunan Gobustan (┼×amah─▒) T├╝rk ┼×ehitli─či, 1918 y─▒l─▒nda Rus K─▒z─▒l Ordu taraf─▒ndan i┼čgal edilen AzerbaycanÔÇÖa yard─▒m etmek i├žin gelen Nuri Pa┼ča komutas─▒ndaki Kafkas ─░slam OrdusuÔÇÖndan ┼čehit olan bir subay─▒n an─▒s─▒na yap─▒lm─▒┼čt─▒r. 25 May─▒s ÔÇô 17 Kas─▒m 1918 tarihleri aras─▒nda cereyan eden harek├ótta Kafkas ─░slam Ordusu Gence, G├Ây├žay, Aksu, K├╝rdemir ve ┼×amah─▒ istikametine taarruzla 15 Eyl├╝l 1918ÔÇÖde Bak├╝ÔÇÖy├╝ daha sonra Karaba─č ve Da─č─▒stanÔÇÖ─▒ d├╝┼čman i┼čgalinden kurtarm─▒┼čt─▒r. ┼×ehitlik an─▒t─▒ ┼×amah─▒-Bak├╝ yolunun 10. kilometresinde olup mezar yeri 200 metre kadar i├žeridedir.

Novxani T├╝rk ┼×ehitli─či (Azerbaycan)
Bak├╝ÔÇÖn├╝n 35 km. kuzeybat─▒s─▒ÔÇÖnda bulunan Novxani T├╝rk ┼×ehitli─či, Birinci D├╝nya HarbiÔÇÖnde ┼čehit olan T├╝rk askerine ait ┼čehit mezar─▒d─▒r. Bak─▒m ve onar─▒mlar─▒ Ma┼čtaga ┼×ehitli─čiÔÇÖne ba─čl─▒ olarak yapt─▒r─▒lan ┼čehitli─čin mezar kitabesinde; ÔÇť─░┼čitip feryad─▒n─▒ AzerbaycanÔÇÖ─▒n teredd├╝t etmeden imdada yeti┼čtin, halk─▒m─▒n yolunda ge├žip can─▒ndan ebedi ┼č├Âhrete ┼čana yeti┼čtin.ÔÇŁ yazmaktad─▒r.

Neft├žala T├╝rk ┼×ehitli─či (Azerbaycan)
Banke K├Ây├╝ÔÇÖnde bulunan Neft├žala T├╝rk ┼×ehitli─či, 1918 y─▒l─▒nda Rus K─▒z─▒l Ordu taraf─▒ndan i┼čgal edilen AzerbaycanÔÇÖa yard─▒m etmek i├žin gelen Nuri Pa┼ča komutas─▒ndaki Kafkas ─░slam OrdusuÔÇÖndan ┼čehit olan 10 askerin defnedildi─či ┼čehitliktir. 25 May─▒s ÔÇô 17 Kas─▒m 1918 tarihleri aras─▒nda cereyan den harek├ótta Kafkas ─░slam Ordusu Gence, G├Ây├žay, Aksu, K├╝rdemir ve ┼×amah─▒ istikametinde taarruzla 15 Eyl├╝l 1918ÔÇÖde Bak├╝ÔÇÖy├╝ daha sonra Karaba─č ve Da─č─▒stanÔÇÖ─▒ d├╝┼čman i┼čgalinden kurtarm─▒┼čt─▒r. ┼×ehitlik 17 Eyl├╝l 2004 y─▒l─▒nda yap─▒lm─▒┼čt─▒r. K├Ây mezarl─▒─č─▒n─▒n i├žinde ki ┼čehitlikte 10 ┼čehit bulunmaktad─▒r.

Ma┼čtaga T├╝rk ┼×ehitli─či (Azerbaycan)
MerdekanÔÇÖda bulunan Ma┼čtaga T├╝rk ┼×ehitli─či, 1918 y─▒l─▒nda Rus K─▒z─▒l Ordu taraf─▒ndan i┼čgal edilen AzerbaycanÔÇÖa yard─▒m etmek i├žin gelen Nuri Pa┼ča komutas─▒ndaki Kafkas ─░slam OrdusuÔÇÖndan Merdekan b├Âlgesindeki hastanede vefat edenlerin an─▒s─▒na yap─▒lm─▒┼čt─▒r. 25 May─▒s-17 Kas─▒m 1918 tarihleri aras─▒nda cereyan eden harek├ótta Kafkas ─░slam Ordusu Gence, G├Ây├žay, Aksu, K├╝rdemir ve ┼×amah─▒ istikametine taarruzla 15 Eyl├╝l 1918ÔÇÖde Bak├╝ÔÇÖy├╝ daha sonra Karaba─č ve Da─č─▒stanÔÇÖ─▒ d├╝┼čman i┼čgalinden kurtarm─▒┼čt─▒r. ┼×ehitlik, Merdekan b├Âlgesindeki yaral─▒lar i├žin hastane olarak tahsis edilen bir okulun bah├žesinde bulunmaktad─▒r. Mezarlar─▒n bir k─▒sm─▒ Ruslar taraf─▒ndan tahrip edilmi┼č olup bug├╝n sadece 2 mezar yeri bilinmektedir. 1990 yap─▒lan ve 2 ┼čehidin bilindi─či ┼čehitlik, 13 Kas─▒m 2003ÔÇÖde restore edilmi┼čtir.

G├Ây├žay T├╝rk ┼×ehitli─či (Azerbaycan)
B─▒g─▒r K├Ây├╝ yak─▒n─▒ bulunan G├Ây├žay T├╝rk ┼×ehitli─či, 1918 y─▒l─▒nda Rus K─▒z─▒l Ordu taraf─▒ndan i┼čgal edilen AzerbaycanÔÇÖa yard─▒m etmek i├žin gelen Nuri Pa┼ča komutas─▒ndaki Kafkas ─░slam OrdusuÔÇÖndan G├Ây├žay ve Karameryem MuharebeleriÔÇÖnde ┼čehit olan 13 subay ve 235 erin an─▒s─▒na yap─▒lm─▒┼čt─▒r. 25 May─▒s ÔÇô 17 Kas─▒m 1918 tarihleri aras─▒nda cereyan den harek├ótta Kafkas ─░slam Ordusu Gence, G├Ây├žay, Aksu, K├╝rdemir ve ┼×amah─▒ istikametinde taarruzla 15 Eyl├╝l 1918ÔÇÖde Bak├╝ÔÇÖy├╝ daha sonra Karaba─č ve Da─č─▒stanÔÇÖ─▒ d├╝┼čman i┼čgalinden kurtarm─▒┼čt─▒r. ┼×ehitlik an─▒t─▒ 13 Eyl├╝l 2002ÔÇÖde in┼ča edilmi┼čtir.

Fatmay─▒ T├╝rk ┼×ehitli─či (Azerbaycan)
Bak├╝ÔÇÖn├╝n 30 km. bat─▒s─▒nda bulunan Fatmay─▒ T├╝rk ┼×ehitli─či, 2 ┼čehit mezar─▒n─▒n bulundu─ču ┼čehitliktir. AzerbaycanÔÇÖda bulunan T├╝rk i┼č adamlar─▒n─▒n ve halk─▒n katk─▒lar─▒yla 1993 y─▒l─▒nda onar─▒lm─▒┼čt─▒r. Ma┼čtaga ┼×ehitli─čiÔÇÖne ba─čl─▒ olarak bak─▒m ve onar─▒mlar─▒ yap─▒lmaktad─▒r.

Bak├╝ T├╝rk ┼×ehitli─či ve An─▒t─▒ (Azerbaycan)
Bak├╝ T├╝rk ┼×ehitli─či ve An─▒t─▒, AzerbaycanÔÇÖ─▒n ba┼čkenti Bak├╝ÔÇÖde bulunan bir an─▒t mezard─▒r. ┼×ehitlik, 15 Eyl├╝l 1999 tarihinde a├ž─▒lm─▒┼č olup ┼×ehitler Hiyaban─▒ÔÇÖnda yer almaktad─▒r ve Bak├╝ MuharebesiÔÇÖnde ├Âlen Osmanl─▒ askerlerini anmak i├žin in┼ča edilmi┼čtir. A├ž─▒l─▒┼č tarihi: 15 Eyl├╝l 1999

Raab Suyu Sava┼č─▒ ┼×ehit An─▒t─▒ (Avusturya)
Raab Suyu Sava┼č─▒ ┼×ehit An─▒t─▒ (Saint Gotthard), Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču ile Avusturya-Macaristan aras─▒nda 1664 y─▒l─▒nda Raab Irma─č─▒ k─▒y─▒s─▒ndaki Saint GotthardÔÇÖda cereyan eden sava┼č nedeniyle ┼čehit olan 4000 askerimiz ad─▒na 1984 y─▒l─▒nda yapt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r.
2 metre boyundaki an─▒t─▒n g├Âvdesinde ┼čehitleri temsilen kesik bir hayat a─čac─▒ motifi bulunmakta olup an─▒t─▒n iki taraf─▒nda T├╝rk├že ve Almanca olarak; ÔÇť1664 y─▒l─▒nda ┼čehit olan T├╝rk askerlerine ithaf edilmi┼čtir.
Burada yatan herkes huzur i├žinde yats─▒n. 1984 Burgenland Eyalet K├╝lt├╝r G├╝n├╝-Bar─▒┼čÔÇŁ ibaresi bulunmaktad─▒r.

Hasan R─▒za Pa┼čaÔÇÖn─▒n An─▒t Mezar─▒ (Arnavutluk)
Hasan R─▒za Pa┼čaÔÇÖn─▒n An─▒t Mezar─▒, Balkan Harbi s─▒ras─▒nda ─░┼čkodra Valisi olan ve ┼čehri S─▒rplara kar┼č─▒ m├╝dafaa ederken 30 Ocak 1913 g├╝n├╝ d├╝zenlenen suikast sonucu ┼čehit edilen Hasan R─▒za Pa┼čaÔÇÖn─▒n an─▒t mezar─▒n─▒n bulundu─ču ┼čehitliktir.
Hasan R─▒za Pa┼čaÔÇÖn─▒n naa┼č─▒, 31 Ocak 1913ÔÇÖde Parruca Mezarl─▒─č─▒ÔÇÖna defnedilmi┼č, 02 Temmuz 1936 tarihinde Komenaj Mezarl─▒─č─▒ÔÇÖna nakledilerek ard─▒ndan 24 ┼×ubat 2007ÔÇÖde ise bug├╝n an─▒t─▒n bulundu─ču ┼čehir merkezine(─░┼čkodra) t├Ârenle ta┼č─▒nm─▒┼čt─▒r.

Pazark├Ây ┼×ehitlik Abidesi (Almanya)
┼×ehitlik, AlmanyaÔÇÖn─▒n Hannover ┼čehrindeki Neustadter Mezarl─▒─č─▒nda bulunmaktad─▒r. 1683 Viyana Ku┼čatmas─▒ s─▒ras─▒nda Tuna k─▒y─▒s─▒nda bulunan Ci─čerdelen mevkiinde Hannover birlikleri taraf─▒ndan esir al─▒nan iki sipahisinin yatt─▒─č─▒ ┼čehitlik, 1998 y─▒l─▒nda yap─▒lm─▒┼čt─▒r.
┼×ehitlikte bulunan kitabede ise bu iki askerin hikayesi ┼ču ┼čekilde aktar─▒lm─▒┼čt─▒r;
ÔÇťBurada 1683 y─▒l─▒ Viyana Ku┼čatmas─▒ muharebelerine kat─▒lan ve Tuna Nehri k─▒y─▒s─▒ndaki Ci─čerdelen mevkiinde Hannover Birlikleri taraf─▒ndan sava┼č tutsa─č─▒ d├╝┼č├╝r├╝len Osmanl─▒ sipahileri Hasan ve Hamit Mehmet yatmaktad─▒r. Welfen Prensi Georg Ludwig e┼čli─činde Hannover Saray─▒ÔÇÖna getirilmi┼čler ve bu sarayda 1691 y─▒l─▒na kadar hizmet vermi┼člerdir. ─░slami usullere g├Âre defnedilmi┼člerdir. Bu kitabe onlar─▒n ve bu topraklar─▒n alt─▒nda yatan t├╝m Osmanl─▒-T├╝rk askerlerinin onurlu an─▒s─▒na atfedilmi┼čtir.ÔÇŁ
HannoverÔÇÖde ikamet eden Dr. Yetkin G├╝ranÔÇÖ─▒n ki┼čisel giri┼čimleri ile 1980ÔÇÖli y─▒llarda korumaya al─▒nm─▒┼č, 1988 y─▒l─▒nda ise Hannover camii imam─▒ taraf─▒ndan mezar ta┼člar─▒n─▒n ├ževirileri yap─▒lm─▒┼čt─▒r.
Yap─▒lan ├ževirinin ard─▒ndan d├Ânemin T├╝rk y├Âneticilerinin dikkati buraya ├žekilmi┼č, 1998 y─▒l─▒nda mezar ta┼člar─▒ T├╝rk Milli Savunma Bakanl─▒─č─▒ taraf─▒ndan fonlanarak yenilenmi┼čtir. 2006 y─▒l─▒nda mezar ta┼člar─▒ sald─▒r─▒ya u─čram─▒┼č ve yukar─▒da payla┼č─▒lan yaz─▒n─▒n bulundu─ču kitabe eklenmi┼čtir.

Girne ┼×ehitleri ve ├ľzg├╝rl├╝k An─▒t─▒ (KKTC)
T├╝rk ┼×ehitlikleri ─░mar Vakf─▒ÔÇÖn─▒n, 2005 y─▒l─▒nda Kuzey K─▒br─▒s T├╝rk CumhuriyetiÔÇÖnde yapt─▒rd─▒─č─▒ eser, K─▒br─▒sÔÇÖta ┼čehit olan t├╝m T├╝rk asker ve siviller i├žin adanm─▒┼čt─▒r.
Heykeltra┼č, Prof. Tankut ├ľktemÔÇÖe projesi ve yap─▒m─▒na vak─▒f├ža verilen eser GirneÔÇÖde bir ziyaretgah haline d├Ân├╝┼čm├╝┼čt├╝r. Her toplum, ├Âzg├╝rl├╝─č├╝ ve ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒ bedel ├Âdeyerek elde eder.
Bu bedelin simgesi de ├Âzg├╝rl├╝k an─▒tlar─▒d─▒r. Bu an─▒tlar o bedeli ├Âdeyenlere toplumun minnet borcunu simgeler.

Lefko┼ča ┼×ehitler An─▒t─▒ (KKTC)
K─▒br─▒sÔÇÖta T├╝rk varl─▒─č─▒n─▒n idamesi ve bu topraklarda var olmas─▒ i├žin seve seve canlar─▒n─▒ veren ┼čehitlerimiz an─▒s─▒na Lefko┼čaÔÇÖda dikilen An─▒t 28 Ocak 1963ÔÇÖte d├╝zenlenen bir t├Ârenle a├ž─▒lm─▒┼čt─▒r.
┼×ehitler Meydan─▒ÔÇÖnda y├╝kselen An─▒t, K─▒br─▒s T├╝rkl├╝─č├╝n├╝n en mutlu gayelere ula┼čmak ├╝lk├╝s├╝n├╝n ebedi ni┼čanesidir.
80 bin T├╝rk ┼×ehidinin kan─▒yla ─▒slanan ve K─▒br─▒sÔÇÖ─▒n T├╝rk Vatan─▒ olmas─▒ i├žin canlar─▒n─▒ seve seve veren ve ya┼čad─▒─č─▒m─▒z topraklar─▒ vatanla┼čt─▒ran b├╝t├╝n ┼čehitlerimizin hepsine birden bir m├╝┼čterek mezar ta┼č─▒d─▒r.

Tekke Bah├že ┼×ehitli─či (KKTC)
Tekke Bah├že ┼×ehitli─či, 21 Aral─▒k 1963ÔÇÖde ba┼člayan Rum sald─▒r─▒lar─▒ sonucu ┼čehit d├╝┼čenlerin, Tekke Bah├že diye bilinen vakfa ait bo┼č bir arsan─▒n i├žine g├Âm├╝lmeye ba┼člamas─▒ ile olu┼čmu┼čtur.
1963 ÔÇô 1974 y─▒llar─▒ aras─▒nda Lefko┼ča ve civar k├Âylerde ┼čehit d├╝┼čenler ile di─čer b├Âlgelerde yaralan─▒p Lefko┼ča hastanelerinde ┼čehit d├╝┼čenler de bu ┼čehitli─če g├Âm├╝lm├╝┼čt├╝r.
1964 y─▒l─▒nda Rumlar─▒n ├ževre k├Âylerde yapt─▒─č─▒ katliamlarda cesedi bulunanlar ve T├╝rkeli (Ayvas─▒l) b├Âlgesinde ortaya ├ž─▒kar─▒lan toplu mezarlarda bulunan ┼čehitlerimizde bu ┼čehitli─če ta┼č─▒nm─▒┼čt─▒r.
1974 Bar─▒┼č Harek├ótÔÇÖ─▒nda ┼čehit d├╝┼čen sivil m├╝cahit ve T├╝rk Silahl─▒ Kuvvetleri mensubu personelin bir k─▒sm─▒ yine bu ┼čehitli─če g├Âm├╝lm├╝┼čt├╝r.
1983 Y─▒l─▒nda, 1974ÔÇÖte ┼čehit olan TSK mensubu 84 ┼čehidimiz, yap─▒lan bir t├Ârenle buradan Bo─čaz ┼×ehitli─čiÔÇÖne nakledilmi┼čtir.
┼×ehitlikte halen 160 ┼čehidimiz bulunmaktad─▒r.

Ortak├Ây ┼×ehitli─či (KKTC)
Ortak├Ây ┼×ehitli─či, K─▒br─▒s T├╝rklerinin Milli M├╝cadele y─▒llar─▒ ve Temmuz 1974 Bar─▒┼č Harek├ót─▒ esnas─▒nda ┼čehit olan subay, astsubay, erba┼č ve erler ile m├╝cahitler yatmaktad─▒r.
Bar─▒┼č harek├ót─▒ndan sonra ├že┼čitli nedenlerle ┼čehit olanlar da bu ┼čehitli─če defnedilmi┼člerdir.
2002 y─▒l─▒nda restore edilen ┼čehitlikte; 2 subay, 6 astsubay, 90 erba┼č ve er olmak ├╝zere 98 TSK mensubu ve 78 m├╝cahit defnedilmi┼č olup ayr─▒ca Kay─▒p ┼×ah─▒slar Komitesince yap─▒lan ├žal─▒┼čmalar sonucu tespit edilen 18 ┼čehit de 2007ÔÇÖde bu ┼čehitli─če nakledilmi┼čtir.
┼×ehitli─čin i├žinde ayr─▒ca K─▒br─▒s T├╝rk Kuvvetleri Alay─▒ÔÇÖn─▒n ayr─▒ bir ┼čehitli─či ve an─▒t─▒ vard─▒r.

Karao─člano─člu ┼×ehitli─či (KKTC)
K─▒br─▒s Harek├ót─▒ sonucunda ├Âlen T├╝rk Silahl─▒ Kuvvetleri askerlerinin (subay, astsubay, erba┼č ve erler) an─▒s─▒na T├╝rkiye taraf─▒ndan yap─▒lan GirneÔÇśdeki mezarl─▒k.[1] Mezarl─▒─ča, K─▒br─▒s Harek├ót─▒nda K─▒br─▒sÔÇÖa ilk ├ž─▒kan[2] T├╝rk Silahl─▒ Kuvvetleri alay─▒n─▒n komutan─▒ olan Halil ─░brahim Karao─člano─čluÔÇśnun ismi verilmi┼čtir.[3] 8 subay, 5 astsubay, 58 erba┼č ve er olmak ├╝zere toplam 71 TSK askerinin cenazesi yer almaktad─▒r.[1] 20 Temmuz 1976 tarihinde a├ž─▒ld─▒ktan sonra 29 Ekim 1994 tarihinde de restorasyon ├žal─▒┼čmalar─▒ tamamland─▒.[3]
Giri┼čindeki iki ana s├╝tun K─▒br─▒s T├╝rkleri taraf─▒ndan anavatan olarak kabul edilen T├╝rkiyeÔÇÖye a├ž─▒lan kap─▒y─▒ temsil etmektedir.[1] Bat─▒daki heykeller Kuzey K─▒br─▒s T├╝rk CumhuriyetiÔÇÖni temsil ederken, do─čuda yer alan heykeller T├╝rkiyeÔÇÖyi temsil eder.[4] Bu iki heykel aras─▒nda bulunan bo┼čluk ise T├╝rkiyeÔÇÖye a├ž─▒lan pencereyi temsil eder.[3] Heykelin d├Ârt ayr─▒ ayak ├╝zerinde durmas─▒ ise d├╝zenlenen harek├ót─▒n d├Ârt g├╝n i├žinde tamamland─▒─č─▒n─▒ belirtir.[4]

Girne Deniz ┼×ehitli─či An─▒t─▒ (KKTC)
Girne Deniz ┼×ehitli─či An─▒t─▒, 1974 K─▒br─▒s Bar─▒┼č Harek├ót─▒ s─▒ras─▒nda 21 Temmuz 1974 g├╝n├╝ Kocatepe GemisiÔÇÖnin batmas─▒ sonucu ┼čehit d├╝┼čen denizci personelin an─▒s─▒na dikilmi┼č bir an─▒tt─▒r.
An─▒t─▒n yap─▒m─▒na 16 Ocak 1975 tarihinde ba┼članm─▒┼č ve 27 Haziran 1975ÔÇÖte tamamlanarak halk─▒n ziyaretine a├ž─▒lm─▒┼čt─▒r.
An─▒t─▒n ├Ân k─▒sm─▒nda ÔÇťK─▒br─▒s Bar─▒┼č Harek├ót─▒ Deniz ┼×ehitleri Hat─▒ras─▒naÔÇŁ yaz─▒s─▒ ve Deniz Kuvvetleri amblemi bulunmaktad─▒r.
An─▒t─▒n arka y├╝z├╝nde ise ┼čehit olan toplam 68 subay, astsubay, erba┼č/er ve sivil i┼č├ži isimleri yaz─▒l─▒d─▒r. 68 kay─▒p denizci i├žin 27 Haziran 1975 y─▒l─▒nda yapt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r.

Ma─čusa ├çanakkale ┼čehitli─či (KKTC)
Ma─čusaÔÇÖdaki T├╝rk mezarl─▒─č─▒nda bulunan ┼čehitlikte 33 mezar bulunmaktad─▒r. Buradaki mezar ta┼člar─▒, Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda ─░ngilizler taraf─▒ndan S├╝vey┼č Kanal─▒ ile ├çanakkale cephesinde esir edilerek Ma─čusaÔÇÖdaki Karakol esir kamp─▒na getirildikten sonra gerek k├Ât├╝ muamele, gerekse firara te┼čebb├╝s gerek├žesi ile ┼čehit edilen T├╝rk askerlerine aittir. Bug├╝n ┼čehitlikteki sembolik 33 mezarda, esirler aras─▒ndaki sanatkarlar taraf─▒ndan oyularak yap─▒lm─▒┼č yaz─▒tl─▒ ve bir b├Âl├╝m├╝ bezemeli mezar ta┼člar─▒ bulunmaktad─▒r. Mezarta┼člar─▒n─▒n en eskisi 24.11.1916 , en yenisi ise 8 veya 18 ┼×ubat 1920 tarihlidir. ┼×ehitlerin an─▒s─▒n─▒ ya┼čatmak i├žin K─▒br─▒s T├╝rk Federe DevletiÔÇÖnin 5ÔÇÖinci Kurulu┼č y─▒ld├Ân├╝m├╝ olan 13 ┼×ubat 1980 tarihinde buraya bir an─▒t dikilmi┼čtir.

├çifte Mazgallar ┼×ehitli─či (KKTC)
1964-1965 y─▒llar─▒nda ┼čehit olan ve d├╝┼čman tehdidi nedeniyle surlar d─▒┼č─▒ndaki mezarl─▒─ča defnedilemeyen ┼čehitler ├çifte Mazgallar ┼×ehitli─čine defnedilmi┼člerdir. Tamam─▒ d├Ârt ┼čehit ve bir ├žocuk mezar─▒ndan olu┼čan 5 ┼čehidimizin kabirleri bu ┼čehitliktedir

Gazimagusa ÔÇô Canbulat M├╝zesi ve ┼×ehitli─či (KKTC)
Kilis Sancak BeyÔÇÖi olan Canbulat, K─▒br─▒sÔÇÖ─▒n fethine karar verildi─či zaman haz─▒rlanan kuvvetler aras─▒na bilhassa Anadolu Beylerbeyi ─░skender Pa┼čaÔÇÖn─▒n tavsiyesi ├╝zerine dahil edilir. Lefko┼čaÔÇÖn─▒n fethinde ├╝st├╝n yararl─▒l─▒klar─▒ g├Âr├╝ld├╝─č├╝nden 18 Eyl├╝l 1570ÔÇ▓te Ma─čusaÔÇÖy─▒ ku┼čatan Osmanl─▒ OrdusuÔÇÖnun sa─č kanad─▒na ─░skender Pa┼ča ve Dervi┼č Pa┼ča ile birlikte g├Ârevlendirilir. En kanl─▒ ├žarp─▒┼čmalar─▒n yer ald─▒─č─▒ Arsenal BurcuÔÇÖna Venedik askerleri Osmanl─▒ Ordusunun kaleye girmesini engellemek i├žin keskin b─▒├žaklarla kapl─▒ ├žark yerle┼čtirilir. Bu durum ├╝zerine kaleye girmesi imkans─▒z hale gelen Osmanl─▒ ordusunun ├Ân├╝n├╝ a├žmak i├žin, Canbulut Pa┼ča beyaz at─▒n─▒n ├╝zerine binerek ├žark─▒ durdurmak ister ve beyaz at─▒n─▒n ├╝zerinde ├žark─▒n i├žine girer. Osmanl─▒ ordusu ├žark─▒n bozulmas─▒ ile kaleye girer ve g├Â─č├╝s g├Â─čse sava┼č─▒r. Bir efsaneye g├Âre ├žarkta kafas─▒ kesilen Canbulat Pa┼ča kafas─▒n─▒ koltu─čunun alt─▒na koyar ve k─▒l─▒c─▒n─▒ eline alarak at─▒na biner. Bunu g├Âren Osmanl─▒ askerleri y├╝reklenerek ve direnerek kaleyi fethederler.
Arsenal Tabyas─▒ÔÇÖndaki ├žarp─▒┼čma s─▒ras─▒nda ┼čehit d├╝┼čen Canbulat Pa┼čaÔÇÖn─▒n T├╝rbesi, u─čruna can verdi─či tabyan─▒n alt─▒na yap─▒l─▒r. As─▒l ad─▒ Arsenal Tabyas─▒ olan bu tabyan─▒n ad─▒ Canbulat Pa┼čaÔÇÖn─▒n ad─▒na h├╝rmeten Canbulat Tabyas─▒ olarak de─či┼čtirilir.
Bu tabya ilk olarak 1 A─čustos 1968 tarihinde Canbulat Pa┼ča T├╝rbesi ile Osmanl─▒ ve arkeolojik eserlerin sergilendi─či bir m├╝ze olarak hizmete a├ž─▒lm─▒┼čt─▒r. Aradan ge├žen uzun zaman s├╝recinde gerek mekan gerekse sergilemenin y─▒pranmas─▒ sonucu m├╝zenin yeniden d├╝zenlenmesi gere─či do─čmu┼čtur. Yap─▒lan yeni d├╝zenleme ile Canbulat Pa┼ča T├╝rbesiÔÇÖnin yer ald─▒─č─▒ mekan Ma─čusaÔÇÖn─▒n fethi ve Osmanl─▒lar─▒n ┼čehri ku┼čatma s─▒ras─▒nda ya┼čananlar─▒n anlat─▒ld─▒─č─▒ ve sergilendi─či bir m├╝ze olarak 2008 y─▒l─▒nda yeniden hizmete a├ž─▒lm─▒┼čt─▒r.

Bo─čaz ┼×ehitli─či (KKTC)
K─▒br─▒s Bar─▒┼č Harekat─▒ sonucunda ┼čehit olan T├╝rk silahl─▒ Kuvvetleri askerlerinin (subay, ast subay, erba┼č, erler) ve baz─▒ K─▒br─▒sl─▒ T├╝rk askerlerin an─▒s─▒na T├╝rkiye taraf─▒ndan yapt─▒r─▒lan Bo─čazk├ÂyÔÇÖdeki ┼čehitliktir. ┼×ehitlikte, on sekiz subay, on be┼č astsubay, iki y├╝z altm─▒┼č d├Ârt erba┼č ile er ve otuz d├Ârt m├╝cahit olmak ├╝zere 331 ┼čehit kabri vard─▒r. A─čustos 2002 y─▒l─▒nda GKK taraf─▒ndan an─▒tsal bir yap─▒ haline getirilen ┼čehitlik i├žinde B├╝y├╝k bir T├╝rk askeri, d├Ârt aslan, d├Ârt adet kompozisyon i├žeren an─▒tsal t├╝rden heykel ve be┼č adet r├Âlyef mimar Tankut ├ľktem taraf─▒ndan yap─▒lm─▒┼čt─▒r.

Gazi Mestan T├╝rbesi (Kosova)
Gazi Mestan T├╝rbesi, Kosova Muharebeleri esnas─▒nda Sultan MuratÔÇÖ─▒n sancaktar─▒ Gazi Mestan ile ┼čehit olan askerlerimizin defnedildi─či ┼čehitliktir. Sancaktar ve Bayraktar T├╝rbesi olarak da bilinen t├╝rbe, 2012 y─▒l─▒nda T─░KA Ba┼čkanl─▒─č─▒ taraf─▒ndan onar─▒lm─▒┼čt─▒r.
Pri┼čtine-Mitrovi├že Yolu 5. Km.ÔÇÖde bulunan ┼čehitli─čin ilk yap─▒l─▒┼č tarihi bilinmemektedir.

Sultan Murad Han T├╝rbesi (Kosova)
KosovaÔÇśn─▒n Pri┼čtineÔÇôMitrovi├ža yolu ├╝zerinde yer alan t├╝rbedir. Pri┼čtineÔÇÖye 6 km mesafededir. Osmanl─▒ Devleti padi┼čahlar─▒ndan Sultan I. MuradÔÇś─▒n sava┼čta ya┼čam─▒n─▒ yitirmesinin sonras─▒nda i├ž organlar─▒n─▒n g├Âm├╝ld├╝─č├╝ yerdir.
Yap─▒, KosovaÔÇÖdaki en eski Osmanl─▒ mimar├« eseridir. 14. y├╝zy─▒lda in┼ča edilmi┼čtir. Bug├╝nk├╝ bina 14. y├╝zy─▒lda kurulan binan─▒n asl─▒ de─čildir. Bir├žok tahribat ve onar─▒mdan ge├žmi┼čtir. Y├Âre halk─▒nca b├Âlgede T├╝rkl├╝k ve M├╝sl├╝manl─▒─č─▒n simgesi olarak kabul g├Âr├╝r.

Damat Ali Pa┼ča T├╝rbesi ÔÇô Belgrad
Tuna ve Sava nehirlerinin bulu┼čtu─ču noktada y├╝kselen bir tepede yer alan Belgrad KalesiÔÇÖnde bir ├žok Osmanl─▒ÔÇÖdan kalan eser ve parklar bulunuyor. Belgrad KalesiÔÇÖne (Kalemegdan) giri┼č ├ž─▒k─▒┼č─▒ sa─člayan Stambol Kapija (─░stanbul Kap─▒s─▒)ÔÇÖndan girildi─činde saat kulesini ge├žince ÔÇśÔÇÖMora FatihiÔÇÖ olarak bilinen Damat Ali Pa┼ča T├╝rbesi bulunuyor.
Damat Ali Pa┼ča 1716 y─▒l─▒nda Petrovaradin muharebesinde Avusturya ordusuna kar┼č─▒ ┼čehit d├╝┼č├╝yor ve ard─▒ndan bu topraklara defnediliyor. Damat Ali Pa┼ča o d├Ânem Osmanl─▒ÔÇÖn─▒n en ├Ânemli devlet adamlar─▒ndan olup naa┼č─▒ Tepedelenli Selim Pa┼ča ve ├çe┼čmeli Hasan Pa┼ča ile orada bulunuyor.
T├╝rbenin kap─▒s─▒n─▒n ├╝st├╝nde S─▒rp├ža ÔÇťT├ťRBEÔÇŁ kelimesi ve eski T├╝rk├že olarak:
ÔÇť1716 sene-i miladiyesinde Petervaradin Muharebesinde ┼čehiden vefat eden Mora 2. fatihi Damad Ali Pa┼čaÔÇÖn─▒n ve t├╝rbesinde medfun Tepedelenli Selim ve Hasan Pa┼čalar─▒n ruhuna fatiha 1938ÔÇŁ ibareleri vard─▒r.

┼×am T├╝rk Hava ┼×ehitli─či (Suriye)
─░stanbul-─░skenderiye u├žu┼čunu tamamlamak ├╝zere 27 ┼×ubat 1914ÔÇÖde ┼×amÔÇÖdan Kud├╝sÔÇÖe gitmek ├╝zere havalanan Muavenet-i Milliye u├ža─č─▒ Teberiye-Tiberias (Kibustz Ha On) G├Âl├╝ yak─▒nlar─▒na d├╝┼čer.
U├ža─č─▒n d├╝┼čt├╝─č├╝ yere bir an─▒t dikilerek, ┼čehit olan Y├╝zba┼č─▒ Fethi Bey ile ├ťste─čmen Sad─▒k BeyÔÇÖin cenazeleri Selahaddin Eyy├╝biÔÇÖnin de t├╝rbesinin bulundu─ču ┼×am Emeviyye CamiiÔÇÖnin avlusuna nakledilmi┼čtir.
┼×ehitlikte yatan 3. hava ┼čehidimiz ise Prens Celalettin isimli u├žakla 11 Mart 1914ÔÇÖde Yafa Da─č─▒ civar─▒nda denize d├╝┼čen ├ťste─čmen Nuri BeyÔÇÖdir.

S├╝leyman ┼×ah T├╝rbesi (Suriye)
S├╝leyman ┼×ah T├╝rbesi ile S├╝leyman ┼×ah Sayg─▒ Karakolu ve bulundu─ču alan SuriyeÔÇśnin Halep ilinin E┼čme k├Ây├╝ s─▒n─▒rlar─▒ i├žerisinde bulunan, T├╝rkiyeÔÇśnin kendi s─▒n─▒rlar─▒ d─▒┼č─▒nda sahip oldu─ču eksklav stat├╝s├╝ndeki tek toprak par├žas─▒d─▒r.
T├╝rbeÔÇÖde Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čuÔÇśnun kurucusu ve ilk padi┼čah─▒ Osman GaziÔÇśnin babas─▒ Ertu─črul GaziÔÇśnin atas─▒ olabilece─či farz olunan S├╝leyman ┼×ahÔÇś─▒n ve iki askerinin naa┼člar─▒ bulunmaktad─▒r.

Katma T├╝rk ┼×ehitli─či (Suriye)
Birinci D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda ─░ngiliz kuvvetleri taraf─▒ndan i┼čgal edilen b├Âlgeyi savunmak ├╝zere Mustafa Kemal komutas─▒ndaki 7. Ordu HalepÔÇÖin 25 km. kadar kuzeyindeki KatmaÔÇÖya ├žekilerek m├╝dafaa hatt─▒ olu┼čturmu┼č ve ─░ngiliz birlikleri Heylan K├Ây├╝ civar─▒ndaki vadide p├╝sk├╝rt├╝lm├╝┼čt├╝r.
Bu muharebeler esnas─▒nda ┼čehit olan 1000ÔÇÖden fazla askerimiz Heyelan K├Ây├╝ÔÇÖndeki Katma T├╝rk ┼×ehitli─čiÔÇÖnde g├Âm├╝l├╝d├╝r.

İlhan KARAÇAY

Gazeteci / Belgeselci - Mersin 1942 do─čumlu, ya┼čam─▒n─▒ ├žok uzun y─▒llard─▒r Hollanda'da s├╝rd├╝r├╝yor. Bir├žok gazete ve ajansta g├Ârev yapt─▒, TRT Belgesel kanal─▒ i├žin y─▒llar i├žinde bir├žok programa imza att─▒. Site: https://www.ilhankaracay.com | email: [email protected]

FACEBOOK - YORUM YAZ

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
  • YEN─░
B├╝y├╝l├╝ ├ťlke ─░ran

B├╝y├╝l├╝ ├ťlke ─░ran

Haber Merkezi, 1 Ekim 2023
Trilye’de ┼×arap├ž─▒l─▒k

Trilye’de ┼×arap├ž─▒l─▒k

Ekrem Hayri PEKER, 29 Eyl├╝l 2023
BursaÔÇÖn─▒n ─░lk Mebuslar─▒ (1877)

BursaÔÇÖn─▒n ─░lk Mebuslar─▒ (1877)

Atilla SA─×IM, 19 Eyl├╝l 2023
─░ncir, ├╝z├╝m ve zeytin a┼čk─▒na

─░ncir, ├╝z├╝m ve zeytin a┼čk─▒na

Nurdan Çakır TEZGİN, 19 Eylül 2023
Bar─▒┼č Man├žo Ger├že─či

Bar─▒┼č Man├žo Ger├že─či

Yrd. Do├ž. Dr. Mehmet YARDIMCI, 14 Temmuz 2023
├çengili d├╝─č├╝nlerin BursaÔÇÖs─▒

├çengili d├╝─č├╝nlerin BursaÔÇÖs─▒

Nurdan Çakır TEZGİN, 14 Temmuz 2023
Mussolini’yi doland─▒ran T├╝rk: Ey├╝pl├╝ Halit

Mussolini’yi doland─▒ran T├╝rk: Ey├╝pl├╝ Halit

├ľzdenbekir KARAKA┼×, 14 Temmuz 2023
Likya’n─▒n Antik Belle─či

Likya’n─▒n Antik Belle─či

Tahsin ┼×─░M┼×EK, 13 Temmuz 2023
Bursa ├ťzerine Bir Deneme

Bursa ├ťzerine Bir Deneme

M├╝min CEYHAN, 28 Haziran 2023