Katip ├çelebiÔÇÖnin izinden giden Bursal─▒ m├╝ellif Mehmet Tahir Efendi

Katip ├çelebiÔÇÖnin izinden giden Bursal─▒ m├╝ellif Mehmet Tahir Efendi

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi.
Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu.
TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi.
Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒:
"Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey",
"├ľzbek Mektuplar─▒",
"Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler",
"Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi".
Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r.
E-Posta: ekrempeker@gmail.com
Ekrem Hayri PEKER

Katip ├çelebi, Evliya ├çelebiÔÇÖden sonra, ├çelebi deyince akla gelen ilk isim Katip ├çelebiÔÇÖdir. K├ótip ├çelebi ya da Hac─▒ Halife (─░stanbul, 1609-─░stanbul, 1657) tarihleri aras─▒nda ya┼čam─▒┼čt─▒r. As─▒l ad─▒ MustafaÔÇÖd─▒r. Babas─▒ EnderunÔÇÖda g├Ârevliydi.

Tarih, co─črafya, bibliyografya ve biyografya ile ilgili ├žal─▒┼čmalar yapm─▒┼č Osmanl─▒ bilim insan─▒ ve ayd─▒n─▒d─▒r. En ├╝nl├╝ ve en bilinen eseri; ─░slam d├╝nyas─▒n─▒n en de─čerli eserlerini i├žeren 15.000 kitab─▒ ve 10.000 m├╝ellifi alfabetik dizin sistemine g├Âre tan─▒tan ve yirmi y─▒lda tamamlad─▒─č─▒ Ke┼čf ez-zun├╗n ‘an es├óm├« el-kutub ve-l-f├╝n├╗n ve ─░brahim M├╝teferrika taraf─▒ndan bas─▒lan me┼čhur co─črafya ansiklopedisi Cihann├╝ma adl─▒ eseridir.

Ke┼čf ez-zun├╗n,1835 ve 1858 y─▒llar─▒nda Arap├ža ve Latince olarak yay─▒nlanan bu eserin T├╝rk├žesi Prof. Celal ┼×eng├ÂrÔÇÖ├╝n katk─▒lar─▒yla 2008 y─▒l─▒nda yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r.
Katip ├çelebi, Arap├ža, Fars├ža yan─▒nda L├ótince’yi de bilirdi. Osmanl─▒ Devleti’nde Bat─▒ bilimleriyle fazla ilgilenen ve Do─ču bilimleriyle kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒p sentezini yapan ilk T├╝rk bilim adamlar─▒ndan biridir. Osmanl─▒ idaresinde g├Ârd├╝─č├╝ yozla┼čmay─▒ eserlerinde dile getirmi┼čtir.
Bu eseri yazmak i├žin AnadoluÔÇÖda bulundu─čunda hangi sancak merkezi, kaza, nahiye ve k├Âye geldiyse hemen k├╝t├╝phanelere ve camilere ko┼čan Katip ├çelebi, g├Ârd├╝─č├╝ t├╝m kitaplar─▒ kaydetmi┼čtir. Bu sayede say─▒s─▒z eserin ismi ve m├╝ellifinin ad─▒ g├╝n├╝m├╝ze kadar gelmi┼čtir. Katip ├çelebi bu ├žal─▒┼čmalar─▒ndan ├Ât├╝r├╝ Unesco listesine girmi┼č ve Unesco taraf─▒ndan do─čumunun 400. y─▒l─▒ m├╝nasebetiyle 2009 y─▒l─▒ K├ótip ├çelebi y─▒l─▒ ilan edilmi┼čtir.

Bursal─▒ Mehmet Tahir Bey, (d.22 Kas─▒m 1861, Bursa – ├Â. 28 Ekim 1925, ─░stanbul), T├╝rk yazar, ara┼čt─▒rmac─▒, asker.
├ľzellikle biyografi ve bibliyografya i├žerikli “Osmanl─▒ M├╝ellifleri” ansiklopedik kaynak kitabi ile tan─▒nm─▒┼čt─▒r. Eser, g├╝n├╝m├╝zde de alan─▒nda temel bir referans olarak kabul edilmeyi s├╝rd├╝r├╝r. ├çal─▒┼čmalar─▒yla Katip ├çelebiÔÇÖnin izinden gitmi┼čtir.
1861 y─▒l─▒nda BursaÔÇÖda, Yerkap─▒ mahallesinde d├╝nyaya geldi. Babas─▒ askeriyeden sa─čl─▒k sebebiyle emekliye ayr─▒lm─▒┼č belediye k├ótibi R─▒fat Bey, annesi m├╝lkiye memurlar─▒ndan Bursal─▒ Necip Efendi’nin k─▒z─▒ Rahime Han─▒m’d─▒r.. Dedesi, Sultan Abd├╝lmecidÔÇÖin Hassa Alay─▒ kumandanlar─▒ndan ├ťsk├╝darl─▒ Seyyid Mehmed T├óhir Pa┼ča’ya Kud├╝s’te bulundu─ču s─▒rada inme gelip emekliye sevk edilmesinden sonra aile Bursa’ya yerle┼čmi┼č; Tahir Pa┼ča’n─▒n fel├ž nedeniyle konu┼čmas─▒ g├╝├žle┼čti─činden aile “dilsiz-pa┼čazadeler” olarak an─▒lmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r.

─░lk tahsilini Bursa’da g├Ârd├╝kten sonra M├╝lkiye R├╝┼čtiyesi’ne girdi, bir yandan da Hara├ž├ž─▒o─člu Medresesi’nde dini, Arab├« dersler ald─▒. Edeb├« ve tarih├« k├╝lt├╝r kazanmas─▒nda ┼čiir yazan, tarih ve tasavvufla ilgilenen babas─▒n─▒n etkisi oldu.] 1876’da r├╝┼čtiyeden birincilikle mezun oldu ve ├Â─črenimine Bursa Askeri ─░dadisi’nde devam etti. Bu y─▒llarda tasavvufa merak sald─▒, Muhyiddin ─░bn Arab├«ÔÇÖye g├Ân├╝l ba─člad─▒. 93 Harbi’ne g├Ân├╝ll├╝ kat─▒lan babas─▒ R─▒fat Bey, kendisi idadinin ikinci s─▒n─▒f─▒nda iken ┼čehit oldu. Mehmet Tahir Bey, idadiyi 1880’de birincilikle bitirdi ve Harbiye’ye girdi. Harbiye y─▒llar─▒nda Har├«r├«z├ódeÔÇÖnin temsil etti─či Melamili─če girdi. Harbiye’deki ├Â─črenimini 1883 y─▒l─▒nda tamamlad─▒.

Piyade te─čmeni olarak ├ť├ž├╝nc├╝ Ordu emrine verilen Mehmet Tahir Bey, Manast─▒r Askeri ─░dadisi’nde co─črafya ├Â─čretmeni olarak atand─▒ ve burada on d├Ârt y─▒l g├Ârev yapt─▒. M├╝lkiye R├╝┼čdiyesi ile M├╝lkiye ─░d├ód├«siÔÇÖnde de tarih ve hitabet dersleri verdi. Manast─▒r y─▒llar─▒na tasavvufa ilgisi de devam etti ve Melamili─čin ├Ânde gelen simalar─▒ aras─▒na girdi.
Ge├žmi┼č mutasavv─▒flar─▒ ara┼čt─▒rmaya y├Ânelen Mehmet Tahir Bey, mutasavv─▒flardan ba┼člay─▒p ┼čair ve ├ólimlere de y├Ânelen biyografi ve bibliyografya ├žal─▒┼čmalar─▒ i├žine girdi. Manast─▒r ve ├ževresinde yeti┼čmi┼č ┼čahsiyetler hakk─▒nda bilgi toplay─▒p mezar ta┼člar─▒n─▒ ara┼čt─▒rmaya, baz─▒ gazete ve dergilerde yaz─▒lar─▒n─▒ yay─▒mlatmaya ba┼člad─▒.

Mehmet Tahir Bey, o y─▒llarda yeni uyanan T├╝rk├ž├╝ d├╝┼č├╝nceyi benimsedi. 1897’de ilk eseri olan “T├╝rklerin Ul├╗m ve F├╝n├╗na Hizmetleri” adl─▒ ├žal─▒┼čmas─▒n─▒ yay─▒mlad─▒. ├ľnce gazetede tefrika edilen, b├╝y├╝k ilgi g├Ârd├╝─č├╝ i├žin sonra kitap olarak bas─▒lan eserde, en ├╝nl├╝ ─░slam ├ólim ve d├╝┼č├╝n├╝rlerinin b├╝y├╝k k─▒sm─▒n─▒n T├╝rk oldu─čunu ├Âne s├╝rd├╝. Arap├ža ve Fars├ža yazd─▒klar─▒ i├žin Arap ve Acem kabul edilen Farabi, Zemah┼čer├«, ─░bn-i Sina, Buharii gibi ─░slam ├╝nl├╝lerinin T├╝rk olduklar─▒n─▒ ├Âne s├╝ren eser hayretle kar┼č─▒land─▒.

Bir s├╝re ├ťsk├╝p Askeri R├╝┼čtiyesi’nde g├Ârev yapt─▒ktan sonra 1898’de Manast─▒r Askeri R├╝┼čdiyesiÔÇÖne m├╝d├╝r tayin edilerek yeniden Manast─▒r’a d├Ând├╝. Ayn─▒ y─▒l ikinci eseri Terceme-i H├ól ve Fez├óil-i ┼×eyh-i Ekber Muhyidd├«n-i Arab├« adl─▒ risaleyi yazd─▒ Manast─▒r’da alt─▒ y─▒l m├╝d├╝r olarak g├Ârev yapt─▒. Manast─▒r valisi ve kumandan─▒ Salih Pa┼ča’n─▒n k─▒z─▒ ┼×ehnaz Han─▒m’la bu d├Ânemde evlendi.

Eyl├╝l 1904’te Selanik Askeri R├╝┼čtiyesi m├╝d├╝rl├╝─č├╝ne getirildi. 1906’da Osmanl─▒ H├╝rriyet Cemiyeti adl─▒ gizli muhalif kurulu┼ča kurucu ├╝ye olarak kat─▒ld─▒. D├╝zenlenen iki jurnal sonucu r├╝┼čtiye m├╝d├╝rl├╝─č├╝ g├Ârevine son verilen Mehmet Tahir Bey, ManisaÔÇÖda Ala┼čehir redif alay─▒ tabur kumandanl─▒─č─▒na tayin edilmi┼čtir. Birka├ž ay sonra ─░zmir’de Divan-─▒ Harp ├╝yesi ve tahkik memuriyeti ile g├Ârevlendirildi. Bu g├Ârev sayesinde b├Âlgede gezip ├že┼čitli k├╝t├╝phaneleri g├Ârme imk├ón─▒n─▒ buldu.

Osmanl─▒ H├╝rriyet Cemiyeti’nin Avrupa’daki J├Ân T├╝rkler ile birle┼čip ─░ttihat ve Terakki CemiyetiÔÇÖne d├Ân├╝┼čmesinden sonra bu cemiyet i├žin ├žal─▒┼čt─▒. T├╝rkiye’nin ├╝├ž├╝nc├╝ cumhurba┼čkan─▒ olacak olan Celal Bayar, onun bu te┼čkilata kazand─▒rd─▒─č─▒ ├╝yelerdendi. Mehmet Tahir Bey, bu faaliyetlerinin yan─▒ s─▒ra ─░zmir y├Âresinde yeti┼čmi┼č m├╝ellifler ├╝zerinde ara┼čt─▒rmalar yapm─▒┼čt─▒r.

1908-1912 Osmanl─▒ Meclis-i Mebusan─▒’nda 1908-1911 y─▒llar─▒ aras─▒nda Bursa mebusu s─▒fat─▒yla yer ald─▒. ─░stanbul’a gelmesi ile ara┼čt─▒rmalar─▒ i├žin uygun ├žal─▒┼čma ┼čartlar─▒na ve k├╝t├╝phane olanaklar─▒na kavu┼čtu. 25 Aral─▒k 1908ÔÇÖde T├╝rk Derne─čiÔÇÖnin bir kurucu ├╝yesi oldu, 1910ÔÇÖda kurulan T├ór├«h-i Osm├ón├« Enc├╝meniÔÇÖnin “muavin ├óz├ó” heyetine kat─▒ld─▒. 1911 y─▒l─▒ sonunda fesih karar─▒ ile kapanan birinci faaliyet devresinden sonra milletvekilli─činden ayr─▒ld─▒; miralay r├╝tbesi ile orduya d├Ând├╝. 1914ÔÇÖte bu r├╝tbe ile askerlikten emekli oldu.
1913 y─▒l─▒nda hen├╝z Divan-─▒ Harp ├╝yesi olarak askerlik g├Ârevi devam etmekte iken Evkaf Nez├óretiÔÇÖnce ─░stanbul’daki vak─▒f k├╝t├╝phanelerini tefti┼č etmekle g├Ârevli bir heyetin ba┼čkanl─▒─č─▒na getirilen Bursal─▒ Tahir; bu g├Ârev sayesinde on binlerce yazma eseri elden ge├žirme imk├ón─▒n─▒ buldu. Bu hizmete bir bu├žuk y─▒l kadar devam ettikten Topkap─▒ Saray─▒ K├╝t├╝phanesi m├╝d├╝rl├╝─č├╝ne getirildi.

1914ÔÇÖte T├╝rk Bilgi Derne─čiÔÇÖnin T├╝rkiyat koluna ├╝ye se├žilen; 1915ÔÇÖte de Tetebbu├ót-─▒ ─░sl├ómiyye ve Milliyye Enc├╝meniÔÇÖnin on d├Ârt fahri ├╝yesi aras─▒nda giren Mehmet Tahir, bir yandan daha ├Ânce oldu─ču gibi risale ├žap─▒nda kitap├ž─▒klar ├ž─▒karmaya devam etmekte ve bir yandan da ara┼čt─▒rmalar─▒n─▒ ├že┼čitli dergilerde art arda yay─▒mlamaktayd─▒. Yirmi y─▒ll─▒k ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒n sonunda I. D├╝nya Sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda Osmanl─▒ M├╝ellifleri adl─▒ eserinin ilk cildini yay─▒mlad─▒ (1915). Sa─čl─▒─č─▒ bozuldu─ču i├žin dergilerde yaz─▒lar yay─▒mlayamayan Bursal─▒ Tahir, Osmanl─▒ M├╝ellifleri’nin ikinci cildinin ikinci k─▒sm─▒n─▒n 1922’de yay─▒mlad─▒. III. cildin bask─▒s─▒ s─▒ras─▒nda ge├žim s─▒k─▒nt─▒s─▒na d├╝┼čt├╝─č├╝nden bask─▒ masraflar─▒n─▒ kar┼č─▒lamakta zorlanm─▒┼č; T├╝rk ordusunun B├╝y├╝k Zafer’i kazand─▒─č─▒ g├╝nlerde Mustafa Kemal Pa┼ča ikinci cildin ikinci k─▒sm─▒nda 500 n├╝sha alarak destek vermi┼čtir.

28 Ekim 1925’te Zeynep Kamil Hastanesi’nde hayat─▒n─▒ kaybetti. ├ťsk├╝dar’da Aziz Mahmut H├╝dai Dergahi haziresinde topra─ča verildi. Mezarta┼č─▒ 1935 y─▒l─▒nda Mustafa Kemal taraf─▒ndan yapt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r.] Ad─▒ Bursa’da Alt─▒parmak semtinde bir caddede ya┼čat─▒lmaktad─▒r.
Milliyet├ži y├Ân├╝ 1897’de yay─▒nlad─▒─č─▒ ilk eseri olan “T├╝rklerin Ulum ve F├╝nuna Hizmetleri” adl─▒ kitab─▒ndan, tasavvufa olan ilgisi 1899ÔÇÖda Muhyiddin ─░bn ArabiÔÇÖnin biyografisini yazmas─▒ndan anla┼č─▒labilir. Sonraki y─▒llarda da ├Âzellikle Anadolu k├Âkenli ─░slam ├ólimleri ile ilgili eserler vermi┼čtir.

En ├Ânemli eseri 1915-1924 y─▒llar─▒ aras─▒nda 3 ciltte tamamlad─▒─č─▒ Osmanl─▒ M├╝ellifleri’dir. 30 y─▒ll─▒k bir ara┼čt─▒rman─▒n ├╝r├╝n├╝ olan eser 1691 ├Ânemli Osmanl─▒ ┼čeyh, fakih, ┼čair, tarih├ži, hekim, matematik├ži ve co─črafyac─▒s─▒n─▒n biyografilerini faaliyet alanlar─▒na g├Âre d├╝zenlenmi┼č ┼čekilde i├žermektedir. Bu yazarlar─▒n 9000ÔÇÖi a┼čk─▒n eserinden bahsini vermi┼č, belirli konularda liste ve tablolar─▒ da eserine eklemi┼čtir. G├╝n├╝m├╝z Osmanl─▒ ara┼čt─▒rmac─▒lar─▒ a├ž─▒s─▒ndan, d├Âneminin ┼čartlar─▒ndan kaynaklanan eksiklerine ve ├Âzellikle son cildinin b├╝y├╝k maddi s─▒k─▒nt─▒lar i├žinde tamamlanabilmi┼č olmas─▒na ra─čmen, temel bir kaynak kitap niteli─či s├╝rmektedir.

BASILMI┼× ESERLER─░
1-T├╝rklerin ulum ve f├╝nuna hizmetleri.
2-Terceme-i Hal ve Fezail-i ┼×eyh-i Ekber.
3-Kibar ve Me┼čayih-i ulemadan Oniki zat─▒n Terac├╝m-i Ahvali
4-Me┼čayih-i Osman├«yeden Sekiz Zat─▒n Terac├╝m-i Ahvali
5-Ulema-i OsmaniyeÔÇÖden Alt─▒ Zat─▒n Terac├╝m-i Ahvali
6-├él├« ve K├ótip ├çelebiÔÇÖnin Terceme-i Halleri
7-Ayd─▒n Vil├óyetine Mensup Me┼čayih, Ulema, ┼×uar├ó ve M├╝verrihinin Terac├╝m-i Ahvali
8-Delil├╗tÔÇÖtef├ós├«r
9-M├╝ntehabat-i Masar├«ÔÇÖ ve Ebyat-─▒ Osmaniye
10-Hac─▒ Bayram Veli
11-Ahlâk Kitablarımız
12-Nazar-─▒ ─░sl├ómÔÇÖda Fakr
13-Kâtip Çelebi
14-Siyasete Müteallik Asar-ı İslâmiye
15-Menak─▒b-─▒ Harbiyesinden Bir Nebze
16-Osmanl─▒ M├╝ellifleri

BASILMAMI┼× ESERLER─░
1-Menak─▒b-─▒ Seyyid Hoca Muhammed N├╗r├╝ÔÇÖl-Arab├« ve Beyan-─▒ Mel├ómet ve Ahval-i Mel├ómiyye
2-Mecmua-i Tahir
3 – Fezail-i ─░mam-─▒ Ali ┬źR.A. ┬╗ Hakk─▒nda ┼×erefvarid Ehad├«s-i ┼×erife ve Tercemeleri
4-Haseneyn ┬źHz. Hasan ve Hz. H├╝seyin┬╗ (R.A.) Haklar─▒nda ┼×erefvarid Ehad├«s-i ┼×erife ve Tercemeleri
5-─░mam Suy├╗t├«ÔÇÖnin ┬źEl-Ehad├«si-┼č-┼×erife FiÔÇÖs-Saltanatil-M├╝nife Risalesinin Tercemesi
6-Manast─▒ra Mensup Me┼čayih, Ulema ve ┼×uaranm Terac├╝m-i Ahvali
7 -M├╝ntehabat-─▒ Dur├╗b-i Ems├ól-i ArabiyjÔÇÖe ve Farisiyye

785 total views, 1 views today

Ekrem Hayri PEKER

Ekrem Hayri PEKER

Kimya m├╝hendisi, ara┼čt─▒rmac─▒, yazar, STK y├Âneticisi. Bursa Mustafa Kemal Pa┼čaÔÇÖda (1954) do─čdu. Anadolu ├ťniversitesi Kimya M├╝hendisli─či b├Âl├╝m├╝ mezunu. TUB─░TAK veri taban─▒na kay─▒tl─▒ ÔÇťTeknoloji tabanl─▒ Ba┼člang─▒├ž Firmalar─▒na ├ľzel ─░┼č Geli┼čtirmeÔÇŁ ment├Âr├╝, C Grubu i┼č G├╝venli─či uzman─▒ olarak Nano kimyasallar─▒n tekstil materyallerine uygulamalar konusunda ├╝niversitelerde konferanslar verdi. Yay─▒nlanm─▒┼č kitaplar─▒ndan baz─▒lar─▒: "Ku┼č├žuba┼č─▒ Hac─▒ Sami Bey", "├ľzbek Mektuplar─▒", "Ye┼čim Ta┼č─▒ - ├ľn T├╝rkler ve T├╝rk Tarihinden Kesitler", "Kafkasya'dan Anadolu'ya - Zekeriya Efendi". Belgeseltarih.com kurucu orta─č─▒ ve yazar─▒d─▒r. E-Posta: ekrempeker@gmail.com

Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Ekrem Hayri Peker

B─░RDE BUNLARA BAKIN

  • ├çOK OKUNAN
  • YEN─░
Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒?

20 A─čustos 2019, Truval─▒lar m─▒ T├╝rk, T├╝rkler mi Truval─▒? i├žin yorumlar kapal─▒
Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti

6 A─čustos 2019, Kur┼čunlu sinemalar─▒ ve Kur┼čunluÔÇÖda bir gezinti i├žin yorumlar kapal─▒
BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒

5 A─čustos 2019, BursaÔÇÖn─▒n kale ve mahalle kap─▒lar─▒ i├žin yorumlar kapal─▒
Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či

5 A─čustos 2019, Tarih ─░├žinde Bursa K├Âylerinde De─či┼čim: ├çal─▒ ├ľrne─či i├žin yorumlar kapal─▒
K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒

31 Temmuz 2019, K─▒sa Bir Yolun Uzun ─░n┼čaat─▒: Gemlik ÔÇô Bursa ┼×ose Yolunun Yap─▒m─▒ i├žin yorumlar kapal─▒