Mesut YILMAZ
Mesut  YILMAZ
Kay─▒p Ayd─▒nlanma: Arap Fetihlerinden Timur’a Orta Asya’n─▒n Alt─▒n ├ça─č─▒ – Frederick Starr
  • 24 Nisan 2022 Pazar
  • +
  • -
  • Mesut YILMAZ /

Toplam: 368 , Bug├╝n: 1 Okuma

Peygamber EfendimizÔÇÖin (s.a.v) vefat─▒n─▒n akabinde 670 y─▒l─▒nda ba┼člay─▒p 750 y─▒l─▒na kadar devam eden s├╝re├žte Arap fetihleri Orta AsyaÔÇÖya ula┼čm─▒┼č oldu. Do─čuda ├çin, kuzeyde Sibirya, g├╝neyde Hindiku┼č Da─člar─▒, Bat─▒da ise ─░ran/Horasan eyaletiyle ├ževrili olan Orta Asya dedi─čimiz bu b├Âlgeye literat├╝rdeki di─čer eserlerden farkl─▒ bir bak─▒┼č a├ž─▒s─▒yla bakan bir kitaptan bahsetmek istiyorum: Kay─▒p Ayd─▒nlanma (S. Frederick Starr).

ÔÇťEser, 800 ila 1200 y─▒llar─▒ aras─▒nda en b├╝y├╝k ve en geli┼čmi┼č kentlere, en zarif sanata ve hemen her alanda en ileri bilgi ve teknolojiye sahip olan Orta AsyaÔÇÖn─▒n d├╝nya ticaretini ve ekonomisini nas─▒l y├Ânlendirdi─čini anlat─▒yor.ÔÇŁ

Eseri elime al─▒p okumaya ba┼člad─▒─č─▒m anda bu sat─▒rlar beni heyecanland─▒rd─▒; ├ž├╝nk├╝ Bat─▒l─▒lar bizi anlatt─▒klar─▒ hemen hemen pek ├žok eserde bizi ÔÇťbarbarÔÇŁ olarak nitelendirdikleri i├žin Bat─▒l─▒ birinin kaleminden hakk─▒m─▒zda ├Âvg├╝ dolu sat─▒rlar─▒ okuyacakt─▒m.

Kitab─▒n yazar─▒ Frederick Starr; olduk├ža ya┼čl─▒, kariyeri y├╝ksek, ├╝├ž farkl─▒ ABD ba┼čkan─▒na dan─▒┼čmanl─▒k yapacak kadar bilge bir ki┼čilik. Hem ├Âzel sekt├Ârde hem de akademik camiada kariyer yapm─▒┼č. Bunu da eserine yans─▒tm─▒┼č. Alt─▒ y├╝z elli sayfal─▒k bu eserde Orta AsyaÔÇÖn─▒n siyasi, dini, askeri, ekonomik durumu s─▒k─▒lmadan okuyabilece─čimiz basitlikte anlat─▒lm─▒┼č ve foto─čraf, harita vb. g├Ârsellere bolca yer verilmi┼č. T├╝mdengelimci bir yakla┼č─▒m ile kitaba ba┼člayan yazar, ilk ├Ânce Orta AsyaÔÇÖn─▒n d├╝nya ├╝zerindeki yerini g├Âsteren bir uydu g├Âr├╝nt├╝s├╝ koymu┼č. Bununla birlikte kitab─▒n konusu ge├žen d├Ânemlere dair ├Ânemli ki┼čilerin hayatlar─▒n─▒ birer paragrafl─▒k yaz─▒larla anlatm─▒┼č. Hemen ard─▒ndan bir tarih cetveli sunarak olaylar─▒ bir zaman ├žer├ževesi i├žinde anlamam─▒za yard─▒mc─▒ olmu┼č. ─░┼čte bu noktada Starr, eserin devam─▒ i├žin sa─člam bir alt yap─▒ olu┼čturuyor. Ard─▒ndan detaylara yava┼č yava┼č giriyorsunuz. Olduk├ža ├Â─čretici bir metot bu.

─░├žerisinde s─▒ra d─▒┼č─▒ bilgiler bar─▒nd─▒rmas─▒n─▒n yan─▒nda bize sundu─ču bak─▒┼č a├ž─▒s─▒ itibariyle ├žok k─▒ymetli bir eser. Zira bu bak─▒┼č a├ž─▒s─▒ di─čer oryantalist eserlerin vermek istedi─činden ├žok farkl─▒. Eserde Orta Asya, ÔÇťd├╝nyan─▒n incisiÔÇŁ olarak bize tan─▒t─▒l─▒yor. Ya┼čanan ayd─▒nlanman─▒n, medeniyetin b├╝y├╝kl├╝─č├╝nden bahsediliyor. T├╝rkler, barbar olarak de─čil; ├ólim, ┼čair, bestek├ór, t├╝ccar ve seyyah olarak tan─▒t─▒l─▒yor. Bu bak─▒┼č a├ž─▒s─▒ bizim y├╝zlerce y─▒ll─▒k eziklik duygumuzdan s─▒yr─▒lmam─▒z i├žin ├žok ├Ânemli. Bu a├ž─▒dan eseri, gen├žlerin okumas─▒ daha da ├Ânem ta┼č─▒yor.

Biz, cumhuriyet ile kendimizi Bat─▒ medeniyetine eklemledik. Bat─▒ tarihini de kendi tarihimiz olarak okuttuk. Ger├ži cumhuriyet devrimleri Tanzimat ile ba┼člayan devrimlerin devam─▒ niteli─činde olsa da cumhuriyet ile birlikte tam anlam─▒yla Bat─▒l─▒ olmu┼čtuk. Atat├╝rk, T├╝rk kimli─činin k├Âklerini ara┼čt─▒rmak i├žin tarih ve dil kurumlar─▒n─▒ kurmu┼čsa da vefat─▒n─▒ takip eden y─▒llarda ├žal─▒┼čmalar yetersiz kalm─▒┼č; yap─▒lan ├╝├ž be┼č ara┼čt─▒rma da politize edilip amac─▒ndan sapt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. ─░├žinde bulundu─čumuz son on y─▒ll─▒k s├╝re├žte T├╝rk tarihi konusunda A. Ta┼ča─č─▒l, O. Karatay, E. Usta, C. Piyadeo─člu gibi b├╝y├╝k yazarlar olsa da fark─▒ndaysan─▒z T├╝rk tarihi hakk─▒nda bilinen en temel eserler, Macar, Rus, Alman, ├çin, Amerikan T├╝rkologlar─▒n─▒nd─▒r. ─░┼čte bu noktada kitab─▒ okuyup bitirdi─čimde b├Âyle g├╝zel bir eseri neden biz yazm─▒yoruz ya da yazam─▒yoruz diyerek kendi kendime ├╝z├╝ld├╝m.

Bat─▒l─▒lar, kendi medeniyet tarihlerini yazarken Antik Yunan ve RomaÔÇÖy─▒ esas ald─▒lar. Bunun ├╝st├╝ne Hristiyanl─▒─č─▒ koydular. Biz onlara g├Âre barbar (!) oldu─čumuz i├žin bizim medeniyetimizi yok sayd─▒lar. Bu y├╝zden medeniyetimizin getirdi─či ayd─▒nlanma, onlar─▒n es ge├žip unuttu─ču bir olgu haline geldi.

Biz T├╝rkler de kendimizi Bat─▒ medeniyetine ba─člad─▒─č─▒m─▒z i├žin Bat─▒ tarihini kendi tarihimiz belledik. Bat─▒, bizi ke┼čfettik├že biz de kendimizi ke┼čfediyoruz. T├╝rk ayd─▒nlanmas─▒ da yazar i├žin ÔÇťkay─▒p ayd─▒nlanmaÔÇŁ oldu─ču kadar bizim i├žin de ÔÇťkay─▒p ayd─▒nlanmaÔÇŁ oldu. ├ç├╝nk├╝ biz kendi varl─▒─č─▒m─▒z─▒n yeri olarak Bat─▒ medeniyetini se├žmi┼čiz. Oysaki kendi yerimizi do─čru tespit edip komplekssiz bir ┼čekilde farkl─▒ medeniyet okumalar─▒ yapabilseydik kendi medeniyetimize ait yap─▒ ta┼člar─▒n─▒ ba┼čkalar─▒n─▒n y├Ânlendirmesiyle ke┼čfetmek zorunda kalmaz, yaln─▒zca d─▒┼čar─▒dan nas─▒l g├Âr├╝nd├╝─č├╝n├╝ yorumluyor olurduk. Kendi kimli─čimizin fark─▒na varm─▒┼č olacakt─▒k.

Hi├žbir kitap tekil olarak okunmaz. Kafan─▒zda soru i┼čaretleri olu┼čunca bunlar─▒ gidermek i├žin ba┼čka eserlere g├Âz atman─▒z gerekir. Kay─▒p Ayd─▒nlanmaÔÇÖy─▒ da bu ┼čekilde okursan─▒z verim alabilirsiniz. Bu eseri, J. Paul RouxÔÇÖnun ÔÇťT├╝rklerin TarihiÔÇŁ adl─▒ eseriyle e┼č zamanl─▒ olarak okuman─▒z─▒ ├Âneririm.

Mesut YILMAZ

Mesut Y─▒lmaz, Eski┼čehirÔÇÖde 1988 y─▒l─▒nda d├╝nyaya geldi. Kafkasya k├Âkenlidir. Uluda─č ├ťniversitesi M├╝hendislik Mimarl─▒k Fak├╝ltesi Tekstil M├╝hendisli─či mezunudur. H├ólen ├Âzel sekt├Ârde y├Âneticilik yapmaktad─▒r. Tarih, edebiyat ve politikayla ilgilenmektedir. Evli ve iki ├žocuk babas─▒ olup BursaÔÇÖda ikamet etmektedir. E-Posta: [email protected]
Sosyal Medyada Payla┼č─▒n:
Etiketler:
Mesut Y─▒lmaz
  • YEN─░
Unutulmu┼č bir kurtar─▒c─▒: Philipp Schwartz

Unutulmu┼č bir kurtar─▒c─▒: Philipp Schwartz

Prof. Dr. Nadir Paksoy, 15 May─▒s 2022
Bursa’n─▒n Pastaneleri-Bozahaneleri

Bursa’n─▒n Pastaneleri-Bozahaneleri

Ekrem Hayri PEKER, 23 Mart 2022
Ye┼čil Diyar Kosova

Ye┼čil Diyar Kosova

Haber Merkezi, 22 Mart 2022
Ermeni meselesi ve baz─▒ ger├žeklerÔÇŽ

Ermeni meselesi ve baz─▒ ger├žeklerÔÇŽ

Ali E┼čref UZUNDERE, 22 Mart 2022
T├╝rkiye’nin Ambulans Tarihi

T├╝rkiye’nin Ambulans Tarihi

U─čur Bora YUMAK, 12 Mart 2022
T├╝rk Roman─▒nda Zorunlu G├Â├ž

T├╝rk Roman─▒nda Zorunlu G├Â├ž

Haber Merkezi, 12 Mart 2022